Εχθροί και ασθένειες της βερικοκιάς: αναγνώριση από τα συμπτώματα, με διαγνωστικό εργαλείο

Σάββας Παστόπουλος, Γεωπόνος MSc, Παστόπουλος Γεωπονική Ε.Ε., Νέος Μυλότοπος Πέλλας

Η βερικοκιά είναι η πιο ευαίσθητη από τα πυρηνόκαρπα. Ανθίζει πρώτη και πληρώνει τον παγετό, κλείνει δύσκολα τις πληγές και πληρώνει το κλάδεμα, και καταρρέει ολόκληρη αντί να αρρωστήσει σταδιακά. Το κείμενο που ακολουθεί καλύπτει τους εχθρούς και τις ασθένειες της καλλιέργειας με έμφαση στη διάκριση, δηλαδή όχι τι υπάρχει αλλά πώς ξεχωρίζει το ένα από το άλλο στο χωράφι, με ένα διαγνωστικό εργαλείο που συγκρίνει τα συμπτώματα με τα προφίλ τριάντα τεσσάρων αιτίων.

1. Οι ιδιαιτερότητες της βερικοκιάς

Τέσσερα χαρακτηριστικά της καλλιέργειας αλλάζουν τον τρόπο που διαβάζεται κάθε προσβολή, και τα τέσσερα δουλεύουν εναντίον του παραγωγού.

Ανθίζει πρώτη. Η βερικοκιά ανοίγει τα άνθη της πριν από κάθε άλλο πυρηνόκαρπο, μέσα σε περίοδο που στη Βόρεια Ελλάδα δίνει ακόμη παγετούς. Αυτό σημαίνει δύο πράγματα. Το πρώτο είναι ο ίδιος ο παγετός. Το δεύτερο, λιγότερο προφανές, είναι ότι η άνθηση συμπίπτει με τις βροχές του Μαρτίου, οπότε η μόλυνση των ανθέων από μονίλια βρίσκει ανοιχτά άνθη ακριβώς τότε που ο καιρός τη βοηθάει. Στην ιταλική βιβλιογραφία η μονίλια του άνθους περιγράφεται ως η φοβερότερη αντιξοότητα της βερικοκιάς, ικανή να εκμηδενίσει την παραγωγή και να σκοτώσει το δέντρο [4].

Αργή επούλωση των πληγών. Το ξύλο της βερικοκιάς επουλώνεται αργά και οι τομές του κλαδέματος μένουν ανοιχτές πύλες για πολύ καιρό. Από εκεί μπαίνουν η ευτυπίωση, η αργυροφυλλία και τα είδη της Botryosphaeria. Η ενότητα 6 αναλύει συγκεκριμένα τα προβλήματα.

Καταρρέει αντί να αρρωστήσει. Σε μηλιά ή σε ακτινιδιά μια αγγειακή προσβολή δίνει χρόνια εξασθένησης πριν φτάσει στον θάνατο. Στη βερικοκιά το δέντρο στέκεται φαινομενικά καλά και μετά μαραίνεται ολόκληρο μέσα σε δύο εβδομάδες, συχνά με τα φύλλα να μένουν κολλημένα πάνω του. Η εικόνα αυτή λέγεται αποπληξία, περιγράφει το τέλος και όχι την αιτία, και γι' αυτό είναι επικίνδυνη ως διάγνωση.

Η ζημιά της φυλλόπτωσης φαίνεται την επόμενη χρονιά. Η σκωρίαση δεν χαλάει τον καρπό που κρέμεται. Ρίχνει το φύλλωμα τον Ιούλιο και τον Αύγουστο, δηλαδή ακριβώς στη φάση που το δέντρο γεμίζει τα αποθέματά του και διαφοροποιεί τους ανθοφόρους οφθαλμούς. Σε βαριά πρώιμη προσβολή σκωρίασης, η μείωση του παραγωγικού δυναμικού της επόμενης χρονιάς φτάνει το 45% [2]. Ο παραγωγός που αφήνει τη σκωρίαση επειδή «τα βερίκοκα μαζεύτηκαν» πληρώνει τον επόμενο Ιούνιο.

Πηγές: 2 4

2. Το εργαλείο αναγνώρισης

Το εργαλείο συγκρίνει τα συμπτώματα που επιλέγονται με το προφίλ τριάντα τεσσάρων παθογόνων, εχθρών και φυσιολογικών ανωμαλιών της βερικοκιάς. Δεν μετράει απλώς πόσα ταιριάζουν. Κάθε σύμπτωμα έχει βάρος ανάλογο με το πόσο διακριτικό είναι, οπότε η σκουριόχρωμη πούδρα στην κάτω επιφάνεια του φύλλου μετράει πολύ περισσότερο από μια γενική φυλλόπτωση, που ταιριάζει σε οκτώ αιτίες.

Ορισμένα συμπτώματα μετράνε και αρνητικά. Τα νεκρωμένα άνθη που μένουν κολλημένα στον βραχύκλαδο μιλάνε υπέρ της μονίλιας και εναντίον του παγετού, που τα ρίχνει. Η στοά που σταματά κάτω από την επιδερμίδα του καρπού μιλάει υπέρ της ανάρσιας και εναντίον της καρπόκαψας. Χωρίς τα αρνητικά βάρη το εργαλείο δεν διαγιγνώσκει, απλώς συμφωνεί με ό,τι επιλεγεί. Μπαίνουν μόνο όπου το ένα σύμπτωμα αποκλείει πραγματικά το άλλο, και όχι όπου απλώς είναι λιγότερο συνηθισμένο.

Πηγές: 1 2 3 4 5 6 6 7 8 9 10 11

3. Η σκωρίαση

Η σκωρίαση των πυρηνοκάρπων οφείλεται στον Tranzschelia discolor. Είναι η ασθένεια που περνάει απαρατήρητη περισσότερο από κάθε άλλη, γιατί εμφανίζεται αφού μαζευτεί ο καρπός και επειδή ο παραγωγός βλέπει φύλλα και όχι παραγωγή.

Πώς αναγνωρίζεται

Η εικόνα έχει δύο όψεις και πρέπει να δουν και οι δύο. Στην πάνω επιφάνεια του φύλλου εμφανίζονται ωχρές χλωρωτικές κηλίδες που γίνονται έντονα κίτρινες και γωνιώδεις, και αργότερα αποκτούν νεκρωτικό κέντρο με κιτρινωπή άλω [2]. Στην κάτω επιφάνεια, ακριβώς απέναντι από κάθε κηλίδα, σχηματίζονται τα ουρεδίνια, εξανθήσεις σκόνης χρώματος σκουριάς που βγαίνει στο δάχτυλο. Η αντιστοιχία των δύο όψεων είναι το διαγνωστικό γνώρισμα και καμία άλλη κηλίδωση της βερικοκιάς δεν τη δίνει.

Στον καρπό η προσβολή δίνει μικρές καστανές κηλίδες γύρω στα δυόμισι χιλιοστά με πρασινωπή άλω, που όσο ωριμάζει ο καρπός βυθίζονται και προχωρούν αρκετά χιλιοστά μέσα στη σάρκα [2]. Στους βλαστούς της χρονιάς σχηματίζονται υδατώδεις αλλοιώσεις που εξελίσσονται σε σχισμές, και μέσα στις σχισμές βγαίνουν ουρεδίνια [2]. Οι σχισμές αυτές είναι το σημείο στο οποίο κρίνεται η επόμενη χρονιά.

Η διαχείμαση και η σχέση με τους ψεκασμούς

Σε περιοχές με ήπιο χειμώνα, όπως η ελληνική, ο μύκητας δεν χρειάζεται τον ξενιστή εναλλαγής. Τα ουρεδινιοσπόρια διαχειμάζουν μέσα στις σχισμές των βλαστών και στα ουρεδίνια των φύλλων που μένουν [2]. Το μόλυσμα δηλαδή είναι ήδη πάνω στο δέντρο όταν ανοίγουν οι οφθαλμοί, και δεν έρχεται από αλλού.

Οι συνθήκες της μόλυνσης

Το μοντέλο που χρησιμοποιείται για τη σκωρίαση στη βερικοκιά θέτει το θερμοκρασιακό εύρος από 5 ως 30 °C, με άριστο από 15 ως 25 °C, και ζητάει 18 ως 36 ώρες διαβροχής στους 15 ως 20 °C για ιδανική μόλυνση [1]. Το νούμερο των ωρών είναι εκείνο που εξηγεί γιατί η ασθένεια εκρήγνυται ύστερα από ένα διήμερο βροχής στα τέλη της άνοιξης και μένει ήσυχη όλο το ξηρό καλοκαίρι.

Πηγές: 1 2

4. Μύκητες των ανθέων και των καρπών

Μονίλια, η σήψη των ανθέων και η φαιά σήψη

Η μονίλια έχει δύο επεισόδια και το πρώτο είναι το σοβαρό. Η σήψη των ανθέων την άνοιξη αφαιρεί την παραγωγή πριν σχηματιστεί, και προχωρώντας από το άνθος στον βραχύκλαδο σκοτώνει ξύλο. Τα παθογόνα είναι η Monilinia laxa και η M. fructigena, με την M. fructicola να έχει εξαπλωθεί [17].

Οι αριθμοί που ορίζουν τον χρονισμό είναι δύο. Η μόλυνση του άνθους συντελείται σε 18 ώρες στους 10 °C και σε 12 ώρες στους 16 °C, με πύλη εισόδου τα πέταλα, και τα πρώτα συμπτώματα εμφανίζονται σε 3 ως 6 ημέρες [3].

Η μονίλια του άνθους μπερδεύεται με δύο άλλα πράγματα, με τον παγετό της άνθησης και με το βακτηριακό έλκος, και η διάκριση κρίνεται σε τέσσερα σημεία που παρατηρούνται όλα πάνω στον ίδιο βραχύκλαδο, χωρίς εργαστήριο.

Η τύχη των νεκρωμένων ανθέων. Τα άνθη που σκότωσε η μονίλια μένουν κολλημένα στον βραχύκλαδο και αποξηραίνονται πάνω του, ενώ ο παγετός τα ρίχνει [3]. Είναι το πρώτο γνώρισμα που ελέγχεται, γιατί ξεχωρίζει τις δύο αιτίες χωρίς να χρειάζεται τίποτε άλλο.

Η κατεύθυνση της νέκρωσης. Στη μονίλια η νέκρωση ξεκινά από τις άκρες των κλαδίσκων, δηλαδή από το σημείο όπου βρισκόταν το άνθος, και προχωρεί προς τα μέσα. Στο βακτηριακό έλκος ξεκινά από τη βάση του κλάδου [3]. Η διαφορά έχει και πρακτική συνέπεια, γιατί ορίζει το πού πέφτει η τομή όταν αποφασίζεται αφαίρεση του προσβεβλημένου ξύλου.

Η οριοθέτηση της προσβολής. Η μονίλια δίνει νεκρό τμήμα με καθαρό όριο, με ζωηρή βλάστηση και καρπούς αμέσως μετά το σημείο όπου σταμάτησε, όπως φαίνεται στις δύο εικόνες παραπάνω. Ξήρανση που σβήνει σταδιακά, χωρίς σαφές όριο, στρέφει την υποψία προς τις ασθένειες του ξύλου της ενότητας 7.

Η κατανομή μέσα στο δέντρο. Ο παγετός ακτινοβολίας χτυπά από κάτω προς τα πάνω, οπότε η ζημιά εμφανίζεται κατά ζώνη ύψους και τα χαμηλά κλαδιά παθαίνουν περισσότερο από τα ψηλά. Η μονίλια αφήνει υγιή άνθη δίπλα σε νεκρά πάνω στον ίδιο κλάδο, χωρίς σχέση με το ύψος. Το γνώρισμα αυτό αναπτύσσεται στην ενότητα 12.

Τα τέσσερα γνωρίσματα δεν αποκλείουν το ένα το άλλο, γιατί στη βερικοκιά οι αιτίες συνυπάρχουν συχνά στο ίδιο δέντρο και το βακτηριακό έλκος ακολουθεί τον παγετό. Η ανάγνωση γίνεται στο σύνολο της εικόνας και όχι σε ένα μόνο σύμπτωμα.

Ολόκληρη η ασθένεια, με τα χρονικά παράθυρα ψεκασμού και τη διαχείριση της ανθεκτικότητας, στο άρθρο για τη μονίλια των πυρηνοκάρπων.

Κλαδοσπορίωση

Η κλαδοσπορίωση, Venturia carpophila με την ατελή μορφή Cladosporium carpophilum, δίνει μικρές μαυροπράσινες βελούδινες κηλίδες στον καρπό, συγκεντρωμένες κοντά στον ποδίσκο. Το άριστο βλάστησης των κονιδίων είναι 18 ως 24 °C, με το εύρος μόλυνσης να εκτείνεται από 7 ως 24 °C [1].

Η κλαδοσπορίωση στα βερίκοκα καλύπτεται σε χωριστό άρθρο, Η κλαδοσπορίωση στα Βερίκοκα.

Ωίδιο

Στη βερικοκιά το ωίδιο οφείλεται κυρίως στην Podosphaera tridactyla, και οι ιταλικές συστάσεις τοποθετούν την περίοδο ευαισθησίας από την έκπτυξη ως τη σκλήρυνση του πυρήνα [5]. Είναι η μόνη ασθένεια του καταλόγου που δεν θέλει διαβροχή. Το άριστο είναι 21 ως 27 °C και η ανάπτυξη επιβραδύνεται πάνω από τους 28 °C [1].

Πηγές: 1 3 4 5 17

5. Κηλιδώσεις του φυλλώματος

Κορύνεο

Το κορύνεο, Wilsonomyces carpophilus με το παλαιότερο όνομα Stigmina carpophila, είναι η κηλίδωση που ο παραγωγός αναγνωρίζει από τις τρύπες στο φύλλο. Η κηλίδα ξεκινά κόκκινη, το κέντρο της καφετιάζει και νεκρώνεται, και τελικά πέφτει αφήνοντας οπή σαν από σκάγι [15]. Στον καρπό δίνει βυθισμένες αλλοιώσεις που εξελίσσονται σε καστανά δερματώδη λέπια, συχνά με εκροή κόμμεος [15].

Το δελτίο των Γεωργικών Προειδοποιήσεων για τη βερικοκιά του Περιφερειακού Κέντρου Θεσσαλονίκης τοποθετεί την επέμβαση λίγο πριν το φούσκωμα των οφθαλμών, στα στάδια Α ως Β, και μόνο σε οπωρώνες με τεκμηριωμένες προσβολές τα δύο προηγούμενα χρόνια [15]. Ο δεύτερος αυτός όρος είναι που συχνά αγνοείται, και είναι ο λόγος που ο ψεκασμός γίνεται σε χωράφια που δεν τον χρειάζονται.

Για τη βλάστηση των σπορίων αρκούν έξι ώρες υγρασίας στους 25 °C, ενώ η ανάπτυξη συνεχίζεται σε θερμοκρασίες πάνω από τους 2 °C, και το όριο της διαβροχής για μόλυνση σε χαμηλές θερμοκρασίες ανεβαίνει στις 24 ώρες [1]. Αυτή η ανοχή στο κρύο είναι ο λόγος που το κορύνεο δουλεύει μέσα στον χειμώνα και στην αρχή της άνοιξης, όταν τίποτε άλλο δεν δουλεύει.

Βακτηριακή κηλίδωση

Η Xanthomonas arboricola pv. pruni δίνει κηλίδες γωνιώδεις, οριοθετημένες από τις νευρώσεις, υδατώδεις στην αρχή. Το άριστο εύρος είναι 10 ως 28 °C και η μόλυνση ευνοείται από συχνές ελαφρές βροχές, ισχυρό άνεμο και βαριές δροσιές [1].

Πηγές: 1 5 15

6. Το βακτηριακό έλκος και το δίλημμα του κλαδέματος

Το βακτηριακό έλκος είναι η ασθένεια που σκοτώνει νεαρά δένδρα βερικοκιάς. Το παθογόνο που απομονώνεται συχνότερα στη βερικοκιά είναι η Pseudomonas syringae pv. syringae [6]. Η ζημιά συγκεντρώνεται στα πρώτα χρόνια της φυτείας [4].

Γιατί δεν αρκεί να υπάρχει το βακτήριο

Το βακτήριο διαχειμάζει σε μολυσμένους οφθαλμούς και μέσα στα έλκη, και περνάει το μεγαλύτερο μέρος του χρόνου σε επιφυτική φάση, ζώντας πάνω στο φυτό χωρίς να το μολύνει. Οι πληθυσμοί κορυφώνονται την άνοιξη και το φθινόπωρο και μειώνονται με τη θερινή ζέστη [6]. Την πόρτα την ανοίγουν οι έντονες βροχές, οι ανοιξιάτικοι παγετοί, και η κρυογόνος δράση του ίδιου του βακτηρίου, που πυρηνοποιεί τον πάγο μέσα στους ιστούς [6].

Η εικόνα στον καρπό

Στον καρπό η μόλυνση δίνει νεκρωτικές κηλίδες καστανοκόκκινες που κάνουν το προϊόν μη εμπορεύσιμο [6], τεκμηριωμένες σε καρπούς της ποικιλίας Lady Cot [7].

Το δίλημμα του κλαδέματος

Εδώ συναντιούνται δύο ασθένειες με αντίθετες απαιτήσεις, και η λύση δεν είναι συμβιβασμός αλλά επιλογή εποχής.

Για το βακτηριακό έλκος, η ιταλική σύσταση είναι να αποφεύγεται το κλάδεμα από τον Οκτώβριο ως τον Ιανουάριο και να γίνεται τον Ιούλιο και τον Αύγουστο, με συχνή απολύμανση των εργαλείων [6]. Ανεξάρτητα από την εποχή, το κλάδεμα γίνεται πάντα με ξηρό καιρό και όχι με βροχή ή με υγρασία πάνω στο ξύλο, γιατί η νωπή τομή είναι η πύλη εισόδου και το νερό είναι το μέσο μεταφοράς.

Για την ευτυπίωση, η σύσταση είναι η ίδια και η αιτιολογία ανεξάρτητη. Η Eutypa lata μολύνει τις νωπές τομές κλαδέματος μόνο με τις βροχές του φθινοπώρου και του χειμώνα, οπότε το κλάδεμα τοποθετείται τον Ιούλιο και τον Αύγουστο μετά τη συγκομιδή, και ιδανικά ολοκληρώνεται τουλάχιστον έξι εβδομάδες πριν από τις πρώτες φθινοπωρινές βροχές [10].

Ολόκληρη η ασθένεια, με τα συμπτώματα ανά όργανο και τη διαχείριση, στα άρθρα για το βακτηριακό έλκος στα βερίκοκα και για το βακτηριακό έλκος των πυρηνοκάρπων.

Πηγές: 4 6 7 10

7. Οι ασθένειες του ξύλου

Ευτυπίωση και έλκη από Botryosphaeria

Η εικόνα της ευτυπίωσης είναι χαρακτηριστική και εύκολα παρερμηνεύσιμη. Βραχίονες ή κλαδίσκοι μαραίνονται και πεθαίνουν ξαφνικά στα τέλη της άνοιξης ή μέσα στο καλοκαίρι, με τα φύλλα να μένουν κολλημένα πάνω τους [10]. Ο φλοιός αποκτά σκούρο χρωματισμό με κεχριμπαρένια εκροή κόμμεος, και σε τομή το ξύλο και το κάμβιο φαίνονται καστανά [10].

Η διάκριση από τα είδη της Botryosphaeria είναι χρονική. Η Eutypa lata μολύνει μόνο με τις φθινοπωρινές και χειμερινές βροχές, ενώ η Botryosphaeria μολύνει και σε ανοιξιάτικο ή θερινό κλάδεμα που ακολουθείται από άρδευση [10]. Αυτό σημαίνει ότι το θερινό κλάδεμα, που λύνει το πρόβλημα της ευτυπίωσης, δεν λύνει αυτόματα και το δεύτερο, και ότι μετά από θερινή τομή η άρδευση με τεχνητή βροχή πάνω στις πληγές είναι λάθος συνδυασμός.

Στην αφαίρεση, η τομή γίνεται τουλάχιστον τριάντα εκατοστά κάτω από το ορατό όριο του μεταχρωματισμού στο εσωτερικό [10]. Το κρίσιμο είναι ότι το όριο μετριέται στην τομή και όχι στον φλοιό, γιατί ο μεταχρωματισμός του ξύλου προχωράει πάντα πιο κάτω από ό,τι δείχνει η εξωτερική όψη.

Αργυροφυλλία

Η Chondrostereum purpureum δίνει στα φύλλα ολόκληρου βραχίονα μια ασημένια μεταλλική όψη, χωρίς κηλίδες και χωρίς εξανθήσεις. Το φαινόμενο είναι οπτικό και όχι χρωστικό, γιατί η τοξίνη του μύκητα αποκολλά την επιδερμίδα από το υποκείμενο παρέγχυμα και το κενό που σχηματίζεται ανακλά το φως.

Η είσοδος γίνεται από πληγές που εκθέτουν ξύλο, με τη μεγαλύτερη ευαισθησία την πρώτη εβδομάδα μετά τον τραυματισμό. Στη βερικοκιά, που κλείνει αργά τις πληγές, το παράθυρο αυτό είναι πρακτικά μεγαλύτερο από ό,τι σε άλλα είδη.

Βερτισιλλίωση

Τα μικροσκληρώτια της Verticillium dahliae επιβιώνουν στο έδαφος για πολλά χρόνια. Το πρώτο σύμπτωμα είναι η ξαφνική μάρανση ενός ή περισσότερων βραχιόνων μέσα στη ζέστη, και το γνώρισμα που κλείνει τη διάγνωση είναι ο καστανός δακτύλιος ή τόξο στο ξύλο σε εγκάρσια τομή κλάδου, ενώ ο λαιμός και οι ρίζες μένουν καθαρά.

Το ιστορικό του αγροτεμαχίου βαραίνει περισσότερο από το σύμπτωμα. Προηγούμενη καλλιέργεια βαμβακιού, τομάτας ή πιπεριάς στο ίδιο χωράφι είναι ισχυρή ένδειξη, και στον ελληνικό κάμπο η συνδυαστική αυτή είναι συνηθισμένη.

Πηγές: 10

8. Λαιμός, ρίζες και αγγειακές ασθένειες

Φυτόφθορα λαιμού και ριζών

Τα ζωοσπόρια των ειδών Phytophthora μολύνουν τις λεπτές ρίζες, και η παρατεταμένη διαβροχή του λαιμού από κατάκλυση ή βροχή δίνει σήψη λαιμού. Το γνώρισμα είναι ο καστανός μεταχρωματισμός του φλοιού με σαφές όριο απέναντι στον υγιή ιστό, που φαίνεται μόνο αν αφαιρεθεί η επιδερμίδα με το μαχαίρι.

Η κατανομή στο χωράφι είναι ισχυρότερη ένδειξη από το ίδιο το σύμπτωμα. Προσβολή σε εστίες, στα χαμηλά σημεία ή κατά μήκος της γραμμής του ποτίσματος, είναι η τυπική εικόνα. Το θέμα αναπτύσσεται στο χωριστό άρθρο για τη φυτόφθορα και τις σήψεις λαιμού στα οπωροφόρα.

Σηψηριζία από Armillaria

Ο μύκητας επιβιώνει στο έδαφος για πολλά χρόνια ως μυκήλιο και ως ριζόμορφα. Το διαγνωστικό γνώρισμα είναι οι λευκές μυκηλιακές βεντάλιες ανάμεσα στον φλοιό και στο ξύλο του λαιμού, και καμία άλλη αιτία δεν τις δίνει. Δεύτερο γνώρισμα είναι τα μαύρα κορδόνια πάνω στις ρίζες, που μοιάζουν με σπάγκους.

Το ιστορικό του αγροτεμαχίου μετράει. Εκχέρσωση δάσους ή παλιάς δενδρώδους καλλιέργειας στο ίδιο χωράφι είναι ο βασικός παράγοντας κινδύνου, και η προσβολή εμφανίζεται σε μεμονωμένα σκόρπια δέντρα αντί για εστίες στα χαμηλά.

Καρκίνωση του λαιμού

Το Agrobacterium tumefaciens δίνει συμπαγή εξογκώματα ιστού στον λαιμό και στις ρίζες. Δεν είναι σήψη και δεν είναι έλκος, και αυτό είναι όλη η διάκριση. Ευνοείται από τους τραυματισμούς της φύτευσης και από τη ζημιά των νηματωδών, οπότε το κρίσιμο μέτρο αφορά το φυτώριο και τη στιγμή της εγκατάστασης.

Πηγές: 10 14

9. Ιώσεις και φυτοπλάσματα

Ευλογιά, Sharka

Ο ιός της ευλογιάς, Plum pox virus, είναι η σοβαρότερη ίωση των πυρηνοκάρπων και ρυθμιζόμενος επιβλαβής οργανισμός. Στην Ελλάδα κυριαρχεί η φυλή PPV-M, ελληνικής προέλευσης, που μεταδίδεται εύκολα με αφίδες και αποτελεί την επιδημική μορφή [12].

Στη βερικοκιά το γνώρισμα που κλείνει τη διάγνωση δεν είναι στο φύλλο αλλά στο κουκούτσι. Κίτρινοι ή ανοιχτόχρωμοι δακτύλιοι πάνω στον πυρήνα, ορατοί μόλις ανοίξει ο καρπός, μαζί με χλωρωτικές ταινίες ή δακτυλίους στα φύλλα, είναι ο συνδυασμός που ξεχωρίζει την ευλογιά από κάθε άλλη αιτία παραμόρφωσης [12].

Το φυτόπλασμα των πυρηνοκάρπων

Το Candidatus Phytoplasma prunorum, γνωστό και ως ευρωπαϊκός ίκτερος των πυρηνοκάρπων, είναι το αίτιο που εξηγεί πολλές ανεξήγητες καταρρεύσεις βερικοκιάς. Η μόλυνση περιγράφεται ως αρκετά συχνή στις φυτείες βερικοκιάς, ενώ στη ροδακινιά και στη νεκταρινιά παρατηρείται σπάνια [8].

Τα συμπτώματα στη βερικοκιά είναι χαρακτηριστικά και εύκολα παραβλέπονται [8].

• Πρόωρη έκπτυξη των οφθαλμών, δύο ως τρεις εβδομάδες νωρίτερα από το κανονικό και ορισμένες φορές μέσα στον Δεκέμβριο. Είναι το πιο αξιόπιστο γνώρισμα, γιατί κανένα άλλο αίτιο δεν ξυπνάει το δέντρο μέσα στον χειμώνα.
• Φύλλα μικρότερα, με κωνική διαμόρφωση και μεσονεύρια χλώρωση.
• Προοδευτική ξήρανση κλάδων που οδηγεί στον θάνατο του δέντρου μέσα σε μερικά χρόνια.
• Ξαφνικός θάνατος στις αρχές της άνοιξης χωρίς προηγούμενα συμπτώματα, δηλαδή η εικόνα της αποπληξίας.

Η εξέλιξη της ασθένειας διαφέρει σημαντικά ανάλογα με το υποκείμενο, και η Prunus marianna GF 8-1 καθώς και τα σπορόφυτα ροδακινιάς και βερικοκιάς δίνουν ταχύτερη κατάρρευση από άλλα υποκείμενα [8].

Η διάγνωση φυτοπλάσματος και ιού της ευλογιάς δεν γίνεται από τα συμπτώματα. Απαιτείται εργαστηριακή επιβεβαίωση, και για τους ρυθμιζόμενους επιβλαβείς οργανισμούς αρμόδια είναι αποκλειστικά η φυτοϋγειονομική αρχή.

Πηγές: 8 9 12

10. Λεπιδόπτερα και δίπτερα των καρπών

Ανάρσια

Η Anarsia lineatella διαχειμάζει ως προνύμφη πρώτου ή δεύτερου σταδίου μέσα σε μικροσκοπικά κελιά στις διχάλες και στις πληγές του κλαδέματος. Την άνοιξη οι προνύμφες βγαίνουν και προσβάλλουν πρώτα τους βλαστούς και μετά τους καρπούς [19], και αυτή η σειρά είναι που δίνει την πρώτη ορατή ένδειξη της χρονιάς.

Στη βερικοκιά η εικόνα χωρίζεται κατά γενιά, και οι δύο γενιές δίνουν διαφορετική ζημιά.

Η διαχειμάζουσα γενιά, που βγαίνει την άνοιξη, προσβάλλει κυρίως τους νέους βλαστούς των νεαρών δένδρων και σπανιότερα νεαρά καρπίδια. Στον νεαρό οπωρώνα η ζημιά δεν είναι στην παραγωγή αλλά στη διαμόρφωση, γιατί χάνονται κορυφές που προορίζονταν για σκελετός.

Η πρώτη γενιά είναι εκείνη που φτάνει στον καρπό, και η αντιμετώπισή της τοποθετείται στα τέλη Απριλίου με αρχές Μαΐου. Ο καρπός της βερικοκιάς είναι ευαίσθητος, και η προσβολή εντοπίζεται πέριξ του ποδίσκου, με τη στοά να μένει ακριβώς κάτω από την επιδερμίδα και να μη φτάνει στο κουκούτσι.

Σε οπωρώνες της Πέλλας, η πρώτη σύλληψη της ανάρσιας καταγράφεται στις 70 βαθμοημέρες και η κορύφωση της πρώτης πτήσης στις 150,6, με κατώτερο θερμοκρασιακό όριο ανάπτυξης τους 11,4 °C [13]. Τα νούμερα αυτά προέρχονται από ροδακινεώνες της ίδιας περιοχής και ίδιας εποχής, δηλαδή από το κλίμα στο οποίο καλλιεργείται και η βερικοκιά, και είναι τα πιο κοντινά ελληνικά δεδομένα που υπάρχουν.

Καρπόκαψα

Η Grapholita molesta καταγράφεται ως εχθρός των Prunus και η βερικοκιά είναι ξενιστής της [21], αλλά η κύρια καλλιέργειά της είναι η ροδακινιά. Στη βερικοκιά η προσβολή είναι δευτερεύουσα, και η πρώιμη ωρίμανση συνήθως προλαβαίνει τις γενιές που θα έβρισκαν τον καρπό. Η σημασία της εδώ βρίσκεται στους βλαστούς και στη διάκριση από την ανάρσια.

Η εικόνα στον βλαστό είναι ίδια. Στον καρπό διαφέρει, γιατί η στοά της φτάνει ως το κουκούτσι και η προνύμφη τρέφεται γύρω από τον πυρήνα, αφήνοντας αφοδεύματα και κόμμι στην είσοδο.

Στην Πέλλα η πρώτη σύλληψη τοποθετείται στις 33 βαθμοημέρες και η κορύφωση στις 77,9, με κατώτερο όριο τους 9,5 °C [13]. Η διαφορά των δύο ορίων, 9,5 έναντι 11,4 βαθμών, σημαίνει ότι η καρπόκαψα ξεκινά νωρίτερα, και σε βερικοκιά που ωριμάζει μέσα στον Ιούνιο αυτό έχει άμεση συνέπεια για το ποια γενιά συναντά τον καρπό.

Μύγα της Μεσογείου

Η Ceratitis capitata προσβάλλει ώριμους και ωριμάζοντες καρπούς. Το γνώρισμα είναι η οπή νυγμού με σκουρόχρωμη άλω και οι προνύμφες μέσα στη σάρκα, χωρίς στοά προς το κουκούτσι.

Στη Βόρεια Ελλάδα η προσβολή στα βερίκοκα είναι σπάνια, γιατί οι πληθυσμοί του εντόμου ανεβαίνουν αργότερα μέσα στο καλοκαίρι, όταν η βερικοκιά έχει ήδη μαζευτεί. Το θέμα αναπτύσσεται στο χωριστό άρθρο για τη μύγα της Μεσογείου.

Πηγές: 13 19 21

11. Μυζητικοί και ξυλοφάγοι εχθροί

Καπνώδης ή μυλωνάς

Ο Capnodis tenebrionis σκοτώνει βερικοκιές χωρίς να τον δει ποτέ ο παραγωγός, γιατί η ζημιά γίνεται κάτω από το χώμα. Το θηλυκό ωοτοκεί στο ξηρό έδαφος κοντά στον κορμό, και οι προνύμφες κατεβαίνουν και ανοίγουν στοές στον λαιμό και στις ρίζες.

Η ωοτοκία ξεκινά στους 23 °C με άριστο από 30 ως 34 °C, και η ανάπτυξη της προνύμφης διαρκεί 6 ως 18 μήνες [14]. Λίγες προνύμφες σκοτώνουν μεγάλο δέντρο σε δύο χρόνια.

Ολόκληρος ο κύκλος και η διαχείριση, στο άρθρο για τον καπνώδη ή μυλωνά.

Ξυλοφάγα λεπιδόπτερα

Η Zeuzera pyrina και ο Cossus cossus ανοίγουν πλατιές στοές μέσα στο ξύλο, με χοντρά ροκανίδια και αφοδεύματα στην έξοδο. Ο κόσσος δίνει επιπλέον έντονη οσμή ξιδιού στη βάση του κορμού, από τα ζυμούμενα υγρά που τρέχουν, και κανένας άλλος εχθρός δεν τη δίνει. Το θέμα καλύπτεται στο άρθρο για τον κόσσο.

Η διάκριση από τον καπνώδη είναι καθαρή και αφορά τη θέση. Ο καπνώδης δουλεύει στον λαιμό και στις ρίζες, κάτω από το χώμα, με λευκές άποδες προνύμφες. Τα ξυλοφάγα λεπιδόπτερα δουλεύουν μέσα στον κορμό και στους βραχίονες, πάνω από το χώμα, με κάμπιες που έχουν πόδια.

Φλοιοφάγοι

Τα είδη του γένους Scolytus αφήνουν μικρές οπές σαν τρυπημένες με καρφίτσα, συχνά σε σειρές πάνω στον φλοιό, με λεπτό πριονίδι. Είναι εχθρός δευτερογενής. Επιλέγουν δέντρα ήδη εξασθενημένα, οπότε η παρουσία τους είναι δείκτης και όχι αιτία, και η σωστή ερώτηση δεν είναι τι ψεκάζεται αλλά τι καταπονεί αυτό το δέντρο.

Αφίδες

Στη βερικοκιά οι αφίδες δίνουν δύο διαφορετικές ζημιές και η δεύτερη είναι η σοβαρή. Η άμεση ζημιά είναι το κατσάρωμα των τρυφερών κορυφών και τα μελιτώματα με την καπνιά. Η έμμεση είναι η μετάδοση του ιού της ευλογιάς, και εκεί η σημασία τους είναι δυσανάλογη με τον πληθυσμό τους, γιατί λίγα διερχόμενα πτερωτά αρκούν.

Η πράσινη αφίδα, Myzus persicae, διαχειμάζει κάτω από τα λέπια των οφθαλμών και τα πτερωτά φεύγουν μέσα στον Ιούνιο και τον Ιούλιο [18]. Για τη μετάδοση της ευλογιάς το κρίσιμο δεν είναι η εγκατεστημένη αποικία αλλά το πέρασμα, γιατί ο ιός μεταδίδεται με μη έμμονο τρόπο, δηλαδή σε δευτερόλεπτα δοκιμαστικού νυγμού.

Ψευδόκοκκος του Comstock

Ο Pseudococcus comstocki κάνει τρεις γενιές τον χρόνο και διαχειμάζει στο στάδιο του αυγού. Η εκκόλαψη της πρώτης γενιάς γίνεται τον Απρίλιο στα φύλλα, και στη συνέχεια τα θηλυκά μετακινούνται στον φλοιό και στην κοιλότητα του ποδίσκου [20]. Το γνώρισμα είναι το λευκό κηρώδες έκκριμα μέσα στην κοιλότητα του ποδίσκου και στις σχισμές του φλοιού, και είναι σημείο που δεν το βλέπει κανείς αν δεν γυρίσει τον καρπό ανάποδα.

Ψώρα του Σαν Ζοζέ και λεκάνιο

Ο Diaspidiotus perniciosus δίνει στρογγυλές γκρίζες ασπίδες πυκνά πάνω στον φλοιό και μικρές κόκκινες κηλίδες με ασπίδα στο κέντρο πάνω στον καρπό. Το καφέ λεκάνιο της βερικοκιάς, Parthenolecanium corni, είναι θολωτό, γυαλιστερό καστανό, περίπου έξι χιλιοστά, με μία γενιά τον χρόνο και διαχείμαση ως νύμφη [11].

Τετράνυχοι

Στη βερικοκιά οι τετράνυχοι εμφανίζονται σπανιότατα, και όταν εμφανιστούν υπάρχει σχεδόν πάντα συγκεκριμένη αφορμή, ζέστη με ξηρασία, σκόνη από χωματόδρομο, ή ψεκασμός που αποδεκάτισε τα αρπακτικά ακάρεα. Το σύμπτωμα είναι ψιλό στιγμάτισμα και ξεθώριασμα με λεπτό ιστό στην κάτω επιφάνεια, και ο κόκκινος τετράνυχος κάνει πέντε ως δέκα γενιές τον χρόνο [11].

Τα αρπακτικά ακάρεα που κρατούν αυτούς τους πληθυσμούς καλύπτονται στο άρθρο για τους ωφέλιμους οργανισμούς.

Πηγές: 11 14 18 20

12. Ζημιές που δεν είναι ασθένειες

Παγετός στην άνθηση

Είναι η πρώτη αιτία απώλειας παραγωγής στη βερικοκιά, ακριβώς επειδή ανθίζει πρώτη. Το διαγνωστικό γνώρισμα απέναντι στη μονίλια είναι η τύχη των νεκρωμένων ανθέων. Ο παγετός τα ρίχνει, η μονίλια τα κρατάει κολλημένα στον βραχύκλαδο.

Δεύτερο γνώρισμα είναι η κατανομή στο ύψος. Ο παγετός ακτινοβολίας χτυπά από κάτω προς τα πάνω, οπότε τα χαμηλά κλαδιά παθαίνουν περισσότερο από τα ψηλά. Κανένα παθογόνο δεν δίνει τέτοια διάταξη.

Αργυροφυλλία χωρίς μύκητα

Η ασημένια όψη των φύλλων δεν προκαλείται πάντοτε από τη Chondrostereum purpureum. Το ίδιο οπτικό αποτέλεσμα, δηλαδή η αποκόλληση της επιδερμίδας από το υποκείμενο παρέγχυμα, παράγεται και από μη παρασιτικά αίτια, με συνηθέστερα την απότομη υδατική καταπόνηση, τη ζημιά από ψεκασμό και τη διαταραχή της θρέψης.

Παραμόρφωση των καρπών

Πρόκειται για την ίδια εικόνα με την παραμόρφωση των καρπών της ροδακινιάς, που αναλύεται στο χωριστό άρθρο για την παραμόρφωση των καρπών.

Η σχισμή του πυρήνα είναι διαφορετικό πράγμα και αναγνωρίζεται από το κουκούτσι. Ο καρπός σχίζεται κατά τη ραφή, το κουκούτσι βρίσκεται σπασμένο, και ο καρπός ζυγίζει περισσότερο από τον κανονικό. Ευνοείται από υπερβολικό αραίωμα και από απότομη αύξηση της άρδευσης όσο ο πυρήνας είναι ακόμη μαλακός.

Πηγές: 5 11

13. Αίτια που μπερδεύονται μεταξύ τους

Ο πίνακας που ακολουθεί είναι το εργαλείο σε μορφή που διαβάζεται χωρίς οθόνη. Κάθε γραμμή είναι ένα ζεύγος που μπερδεύεται στην πράξη, και η τρίτη στήλη δίνει το ένα γνώρισμα που τα ξεχωρίζει.

Πηγές: 3 6 8 10 12

14. Το ετήσιο χρονοδιάγραμμα παρακολούθησης

Ο πίνακας δεν είναι πρόγραμμα ψεκασμών. Είναι πρόγραμμα παρατήρησης, δηλαδή τι κοιτάζεται κάθε εποχή και γιατί. Η επιλογή και ο αριθμός των επεμβάσεων αποφασίζονται με τον γεωπόνο του χωραφιού και με βάση τις εγκρίσεις που ισχύουν [16].

Πηγές: 1 2 3 6 8 10 15 16

15. Πηγές

Οι αριθμοί μέσα στο κείμενο παραπέμπουν στον παρακάτω κατάλογο.

• [1] Pessl Instruments, Disease models για βερικοκιά, μιραμπέλα, δαμασκηνιά. Πλήρες κείμενο σελίδας. Πηγή για το θερμοκρασιακό εύρος της σκωρίασης 5 ως 30 °C με άριστο 15 ως 25 °C και για τις 18 ως 36 ώρες διαβροχής, για το άριστο 18 ως 24 °C της κλαδοσπορίωσης με εύρος μόλυνσης 7 ως 24 °C, για τις 6 ώρες υγρασίας στους 25 °C και τις 24 ώρες σε χαμηλές θερμοκρασίες για το κορύνεο, για το άριστο 10 ως 28 °C της βακτηριακής κηλίδωσης, και για το άριστο 21 ως 27 °C του ωιδίου.
• [2] Mancero-Castillo D., Sarkhosh A., Ligon C., Olmstead M., Harmon P. (2018). Peach Rust (Tranzschelia spp.). HS1263, UF/IFAS Extension, University of Florida. Πλήρες κείμενο. Πηγή για τις χλωρωτικές κηλίδες που γίνονται έντονα κίτρινες και γωνιώδεις, για τις κηλίδες του καρπού περίπου 2,5 χιλιοστών με πρασινωπή άλω που βυθίζονται αρκετά χιλιοστά, για τις υδατώδεις αλλοιώσεις και τις σχισμές των βλαστών με ουρεδίνια, για τη διαχείμαση των ουρεδινιοσπορίων σε σχισμές βλαστών και σε ουρεδίνια φύλλων χωρίς ανάγκη ξενιστή εναλλαγής, για την Anemone coronaria ως ξενιστή εναλλαγής, και για τη μείωση του παραγωγικού δυναμικού της επόμενης χρονιάς ως και κατά 45%.
• [3] Moniliosi dell'albicocco, diradare i fiori aiuta la difesa. Terra e Vita, Edagricole. Πλήρες κείμενο. Πηγή για τη μόλυνση του άνθους σε 18 ώρες στους 10 °C και σε 12 ώρες στους 16 °C, για τα πέταλα ως πύλη εισόδου και τη μέγιστη ευπάθεια στο πλήρως ανοιχτό άνθος, για τα πρώτα συμπτώματα σε 3 ως 6 ημέρες, για το άριστο ανάπτυξης γύρω στους 25 °C σε εύρος 2,5 ως 30 °C, για τη διατήρηση των σπορίων πάνω από είκοσι ημέρες, για τη διάκριση από το βακτηριακό έλκος με βάση τη φορά της νέκρωσης, και για τη μείωση των προσβεβλημένων βλαστών κατά 81% με μηχανικό αραίωμα ανθέων και 38 ως 63% με αφαίρεση πετάλων.
• [4] Aldini A. (2009). Albicocco e susino bio, le avversità più temibili. Apofruit Italia, Pievesestina di Cesena, Frutticoltura, Ιούνιος 2009, μέσω της Regione Emilia-Romagna. Πλήρες κείμενο. Πηγή για τον χαρακτηρισμό της μονίλιας του άνθους ως της φοβερότερης αντιξοότητας της βερικοκιάς, για την περίοδο πρωτογενών μολύνσεων της απιογνωμόνιας από τα μέσα Απριλίου ως τα μέσα Μαΐου και για τα συμπτώματά της σε φύλλα και καρπούς, και για τη συγκέντρωση της ζημιάς του βακτηριακού έλκους στα πρώτα χρόνια της φυτείας.
• [5] Foschi S. (2025). L'albicocco e la sua difesa oggi, strumenti e possibilità. Ri.Nova, Cesena, FruitJournal. Πλήρες κείμενο. Πηγή για την Podosphaera tridactyla ως αίτιο του ωιδίου της βερικοκιάς και για την περίοδο ευαισθησίας από την έκπτυξη ως τη σκλήρυνση του πυρήνα, για την απελευθέρωση των ασκοσπορίων της Apiognomonia erythrostoma σε βροχερά επεισόδια στο φούσκωμα των οφθαλμών, και για την ωτοσφαλίδα ως νυκτόβιο εχθρό που απαιτεί νυχτερινή επέμβαση.
• [6] Albicocco, deperimento batterico sempre più preoccupante. Terra e Vita, Edagricole. Πλήρες κείμενο. Πηγή για την Pseudomonas syringae pv. syringae ως το συχνότερο είδος στη βερικοκιά, για τη διαχείμαση σε οφθαλμούς και έλκη, για την επιφυτική φάση και τη σύντομη μολυσματική φάση, για την κορύφωση των πληθυσμών την άνοιξη και το φθινόπωρο και τη μείωσή τους με τη θερινή ζέστη, για τις έντονες βροχές, τους ανοιξιάτικους παγετούς και την κρυογόνο δράση ως προδιαθεσικούς παράγοντες, για τις καστανοκόκκινες κηλίδες στον καρπό, και για τη σύσταση αποφυγής κλαδέματος από Οκτώβριο ως Ιανουάριο με μετάθεσή του στον Ιούλιο και τον Αύγουστο.
• [7] Cancro batterico dell'albicocco, dalla diagnosi alla difesa. L'Informatore Agrario 8/2019, σελίδα 33. Πηγή για τις νεκρωτικές κηλίδες από Pseudomonas syringae pv. syringae σε καρπούς της ποικιλίας Lady Cot, και για τη ρητή διαπίστωση ότι η ελαφρά επιδερμική εξάνθηση ερυθρού ως οινώδους χρώματος σε άωρα βερίκοκα της ποικιλίας Farbaly εμφανίζεται περιστασιακά σε ορισμένες ποικιλίες και δεν σχετίζεται με την παρουσία φυτοπαθογόνων ψευδομονάδων. Χρησιμοποιήθηκε αποκλειστικά η σελίδα 33, όπως την προμήθευσε ο συντάκτης του παρόντος. Το πλήρες κείμενο του άρθρου δεν ήταν προσβάσιμο.
• [8] Giallumi delle drupacee. Servizio Fitosanitario, Regione del Veneto. Πλήρες κείμενο σελίδας. Πηγή για τη συχνότητα της μόλυνσης από φυτόπλασμα στις φυτείες βερικοκιάς έναντι της σπανιότητάς της σε ροδακινιά και νεκταρινιά, για την πρόωρη έκπτυξη των οφθαλμών δύο ως τρεις εβδομάδες νωρίτερα ή μέσα στον Δεκέμβριο, για τα μικρότερα φύλλα με κωνική διαμόρφωση και μεσονεύρια χλώρωση, για την προοδευτική ξήρανση κλάδων και τον ξαφνικό θάνατο χωρίς προηγούμενα συμπτώματα, για τη διαφοροποίηση της εξέλιξης ανάλογα με το υποκείμενο και την ταχύτερη κατάρρευση σε Prunus marianna GF 8-1 και σε σπορόφυτα, και για τη μετάδοση με πολλαπλασιαστικό υλικό και με ημίπτερα έντομα.
• [9] EPPO Global Database, Candidatus Phytoplasma prunorum (PHYPPR), παγκόσμια εξάπλωση. Ενημέρωση 4 Μαρτίου 2026. Πηγή για την καταγραφή του οργανισμού στην Ελλάδα με καθεστώς παρόντος με περιορισμένη εξάπλωση.
• [10] Eutypa Dieback and Bot Canker, Apricot. UC Statewide Integrated Pest Management Program, Agriculture Pest Management Guidelines. Πλήρες κείμενο. Πηγή για την ξαφνική μάρανση βραχιόνων στα τέλη της άνοιξης και το καλοκαίρι με τα φύλλα να μένουν κολλημένα, για τον σκούρο χρωματισμό του φλοιού με κεχριμπαρένια εκροή κόμμεος και τον καστανό μεταχρωματισμό ξύλου και καμβίου, για τη μόλυνση της Eutypa lata αποκλειστικά με τις φθινοπωρινές και χειμερινές βροχές έναντι της Botryosphaeria που μολύνει και σε ανοιξιάτικο ή θερινό κλάδεμα με άρδευση, για τη σύσταση κλαδέματος τον Ιούλιο και τον Αύγουστο μετά τη συγκομιδή και την ολοκλήρωσή του τουλάχιστον έξι εβδομάδες πριν τις πρώτες φθινοπωρινές βροχές, και για την αφαίρεση τουλάχιστον τριάντα εκατοστά κάτω από το εσωτερικό όριο του μεταχρωματισμού.
• [11] UC IPM Pest Management Guidelines, Apricot. UC Statewide Integrated Pest Management Program. Πλήρες κείμενο. Πηγή για τα ρηχά ακανόνιστα φαγώματα της ωτοσφαλίδας στην επιφάνεια του καρπού, για τη μία γενιά τον χρόνο με δύο εκκολάψεις νυμφών στα τέλη της άνοιξης και στις αρχές του καλοκαιριού, για τη νυκτόβια συμπεριφορά και την παρακολούθηση με σανίδες ή τυλιγμένες εφημερίδες, για το καφέ λεκάνιο της βερικοκιάς με μία γενιά τον χρόνο και διαχείμαση ως νύμφη, και για τις πέντε ως δέκα γενιές του κόκκινου τετράνυχου.
• [12] Μπεμ Φ. (2007). Οι σοβαρότερες ιολογικές ασθένειες της βερικοκιάς, ροδακινιάς και δαμασκηνιάς. Γεωργία – Κτηνοτροφία, τεύχος 6/2007. Πλήρες κείμενο. Πηγή για την κυριαρχία της φυλής PPV-M ελληνικής προέλευσης στην Ελλάδα και τον επιδημικό της χαρακτήρα με εύκολη μετάδοση από αφίδες, και για τους κίτρινους δακτυλίους στο κουκούτσι σε συνδυασμό με τις χλωρωτικές ταινίες των φύλλων ως διαγνωστικό γνώρισμα της ευλογιάς στη βερικοκιά.
• [13] Damos P.T., Soulopoulou P., Gkouderis D., Monastiridis D., Vrettou M., Sakellariou D., Thomidis T. (2022). Degree-day risk thresholds for predicting the seasonal flight activity of stone fruit moth pests. Plant Protection Science. Πλήρες κείμενο. Πηγή για τις βαθμοημέρες σε οπωρώνες της Πέλλας, πρώτη σύλληψη ανάρσιας στις 70 και κορύφωση στις 150,6 με κατώτερο όριο 11,4 °C, πρώτη σύλληψη καρπόκαψας στις 33 και κορύφωση στις 77,9 με κατώτερο όριο 9,5 °C. Οι μετρήσεις έγιναν σε ροδακινεώνες της ίδιας περιοχής και μεταφέρονται στη βερικοκιά ως τα πλησιέστερα διαθέσιμα ελληνικά δεδομένα, όχι ως μετρήσεις στην καλλιέργεια.
• [14] Nasouri H. (2024). Capnodis tenebrionis (Coleoptera: Buprestidae). Journal of Integrated Pest Management 15(1):20. Ανασκόπηση με κριτές. Πηγή για την έναρξη ωοτοκίας στους 23 °C με άριστο 30 ως 34 °C, για την ανάπτυξη της προνύμφης σε 6 ως 18 μήνες, και για την ωοτοκία σε ξηρό έδαφος κοντά στον κορμό.
• [15] Γεωργικές Προειδοποιήσεις, Τεχνικό Δελτίο Βερικοκιάς αριθ. 1, 16 Φεβρουαρίου 2026. Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, Περιφερειακό Κέντρο Προστασίας Φυτών, Ποιοτικού και Φυτοϋγειονομικού Ελέγχου Θεσσαλονίκης. Πλήρες κείμενο. Πηγή για την περιγραφή των συμπτωμάτων του κορυνέου σε φύλλα, καρπούς και οφθαλμούς με τις κόκκινες αρχικά κηλίδες και τη διάτρηση του ελάσματος, και για την τοποθέτηση της επέμβασης στα στάδια Α ως Β, λίγο πριν το φούσκωμα, μόνο σε οπωρώνες με τεκμηριωμένες προσβολές τα δύο προηγούμενα έτη.
• [16] Βάση δεδομένων εγκεκριμένων φυτοπροστατευτικών προϊόντων. Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων. Η μοναδική έγκυρη πηγή για το τι επιτρέπεται σήμερα στην Ελλάδα, ανά καλλιέργεια και ανά εχθρό ή ασθένεια.
• [17] Luo C.-X., Schnabel G., Hu M., De Cal A. (2022). Global distribution and management of peach diseases. Phytopathology Research 4:30. Πλήρες κείμενο, ανασκόπηση με κριτές. Πηγή για την κατανομή των ειδών Monilinia και για την εξάπλωση της M. fructicola.
• [18] Tree Fruit Insect Pest, Green Peach Aphid. Penn State Extension. Πλήρες κείμενο. Πηγή για τη διαχείμαση της Myzus persicae κάτω από τα λέπια των οφθαλμών και για τη μετανάστευση των πτερωτών μέσα στον Ιούνιο και τον Ιούλιο.
• [19] Peach Twig Borer. UC Statewide Integrated Pest Management Program. Πλήρες κείμενο. Πηγή για τη διαχείμαση της ανάρσιας ως προνύμφης πρώτου ή δεύτερου σταδίου σε χειμαδιά στις διχάλες και στις πληγές κλαδέματος, και για την προσβολή πρώτα των βλαστών και μετά των καρπών.
• [20] Pellizzari G., Duso C., Rainato A., Pozzebon A., Zanini G. (2012). Phenology, ethology and distribution of Pseudococcus comstocki, an invasive pest in northeastern Italy. Bulletin of Insectology. Πλήρες κείμενο. Πηγή για τις τρεις γενιές τον χρόνο, τη διαχείμαση στο στάδιο του αυγού, την εκκόλαψη της πρώτης γενιάς τον Απρίλιο στα φύλλα και τη μετακίνηση των θηλυκών στον φλοιό και στην κοιλότητα του ποδίσκου.
• [21] EPPO Global Database, Prunus sp. (PRNSS), κατάλογος επιβλαβών οργανισμών. Πηγή για την καταγραφή της Grapholita molesta ως εχθρού του γένους Prunus, στο οποίο ανήκει και η βερικοκιά.