Η θρέψη της βερικοκιάς

Καρποί βερικοκιάς πάνω στο δέντρο, λίγο πριν τη συγκομιδή — Το ασβέστιο που θα έχει ο καρπός στη συγκομιδή έχει ήδη μπει κατά το 80 τοις εκατό μέσα στις πρώτες τέσσερις εβδομάδες της ανάπτυξής του. Από εκεί και πέρα η καμπύλη είναι σχεδόν επίπεδη.

Σάββας Παστόπουλος, Γεωπόνος MSc, Παστόπουλος Γεωπονική Ε.Ε., Νέος Μυλότοπος Πέλλας

Η θρέψη της βερικοκιάς κρίνεται σε λίγα και συγκεκριμένα σημεία μέσα στη βλαστική περίοδο, και το κάθε θρεπτικό στοιχείο έχει δική του περίοδο. Η ανάλυση φύλλων διαθέτει παράθυρο λίγων εβδομάδων, και δείγμα που λαμβάνεται εκτός αυτού δεν συγκρίνεται με κανένα δημοσιευμένο όριο. Η αζωτούχος λίπανση πάνω από ένα επίπεδο αυξάνει την απόδοση, μειώνει όμως τη συνεκτικότητα του καρπού και επιταχύνει το μαύρισμα του αποξηραμένου προϊόντος κατά την αποθήκευση. Το κάλιο είναι το στοιχείο που απομακρύνεται σε μεγαλύτερη ποσότητα με τον καρπό, και η ζήτησή του ακολουθεί τη διόγκωσή του. Το ασβέστιο συσσωρεύεται σχεδόν ολόκληρο μέσα σε τέσσερις εβδομάδες από την καρπόδεση, και από εκεί και πέρα καμία επέμβαση δεν το ανεβάζει ουσιαστικά. Ακολουθούν, για καθένα από αυτά, τα μετρημένα δεδομένα, η περίοδος στην οποία κρίνεται, και οι ποσότητες όπως τις ορίζουν οι κανονισμοί των χωρών που διαθέτουν δεσμευτικά όρια για την καλλιέργεια.

Ιούλιοςτο παράθυρο της δειγματοληψίας φύλλων

250 γρ.αζώτου ανά δέντρο, το όριο που διατηρεί την ποιότητα

4εβδομάδες από την καρπόδεση για το ασβέστιο

6 ως 7κιλά K₂O φεύγουν με κάθε τόνο καρπού

Περιεχόμενα

Η ανάλυση φύλλων: πότε, ποιο φύλλο, και με τι συγκρίνεται
Το άζωτο: πόσο, πότε, και τι κοστίζει η κάθε επιλογή
Το κάλιο και το ασβέστιο
Οι ποσότητες: τι φεύγει με τον καρπό και τι δίνεται
Πηγές

1. Η ανάλυση φύλλων: πότε, ποιο φύλλο, και με τι συγκρίνεται

Η φυλλοδιαγνωστική της βερικοκιάς έχει ένα στενό παράθυρο, και αυτό είναι το σημείο όπου συμφωνούν όλες οι πηγές ανεξάρτητα η μία από την άλλη.

Πηγή	Πότε	Ποιο φύλλο	Πόσα
Εγχειρίδιο ΕΛΓΟ [1]	Αρχές Ιουλίου στα πεδινά, μέσα Ιουλίου στα ημιορεινά	Από το μέσο ετήσιων βλαστών μέτριας ζωηρότητας, με μίσχο, σε ύψος 1,5 ως 2 μέτρα, τέσσερα φύλλα ανά δέντρο από τις τέσσερις πλευρές	60 ως 80
Χαλκιδική [2]	Αρχές Ιουλίου	Δεν προσδιορίζεται περαιτέρω	Δεν αναφέρεται
Αργολίδα [5]	Μέσα Ιουλίου, μετά τη συγκομιδή, όταν οι νέοι βλαστοί ολοκλήρωσαν την ανοιξιάτικη αύξηση	Πλήρως εκπτυγμένα, από το μέσο άκαρπων βλαστών, σε ύψος 1 ως 2 μέτρα	20 ανά δέντρο, 60 ανά τεμάχιο
Ελβετία [6]	75 ως 105 ημέρες μετά την πλήρη άνθηση	Από το μέσο βλαστών της χρονιάς, με μίσχο, το πολύ δύο ανά δέντρο	Περίπου 100
Καλιφόρνια [7]	Ιούνιος ως Ιούλιος	Από άκαρπες βραχυκλάδες, ηλικίας δύο ως πέντε μηνών, σε ύψος 1,2 ως 1,8 μέτρα	40 ως 100 ανά τεμάχιο

Το πόσο κοστίζει μια απόκλιση το δίνει η καλιφορνέζικη πηγή με αριθμό: σε δείγματα Αυγούστου ή Σεπτεμβρίου αφαιρούνται 0,2 μονάδες από το άζωτο και 0,2 από το κάλιο πριν γίνει οποιαδήποτε σύγκριση [7]. Μια τέτοια μετατόπιση είναι μεγαλύτερη από τη διαφορά ανάμεσα σε δύο γειτονικές κατηγορίες επάρκειας, οπότε δείγμα εκτός εποχής δεν διαβάζεται, ανεξάρτητα από το πόσο καλά έγινε η ανάλυση.

Με τι συγκρίνεται το αποτέλεσμα

Τα όρια επάρκειας που κυκλοφορούν στην Ελλάδα για τη βερικοκιά [1] προέρχονται από ξένα εγχειρίδια, κυρίως από γερμανικό εγχειρίδιο θρέψης του 1988 [3] και από αμερικανική ανασκόπηση του 1980 [4]. Ελληνική βαθμονόμηση δεν έχει γίνει. Υπάρχει όμως μία ελληνική μέτρηση, σε 24 εμπορικούς οπωρώνες της Χαλκιδικής ποικιλίας Τυρίνθου, με δειγματοληψία στις αρχές Ιουλίου, που δίνει τα εύρη που βρέθηκαν σε οπωρώνες αποδόσεων 5 ως 20 τόνων ανά εκτάριο [2]:

Στοιχείο	Εύρος	Διάμεσος	Στοιχείο	Εύρος	Διάμεσος
Άζωτο	2,30 ως 3,10 %	2,80 %	Βόριο	13,3 ως 24,7 ppm	19,9 ppm
Φώσφορος	0,10 ως 0,15 %	0,13 %	Μαγγάνιο	39,5 ως 272,0 ppm	74,5 ppm
Κάλιο	0,66 ως 2,38 %	1,74 %	Ψευδάργυρος	15,5 ως 34,5 ppm	21,0 ppm
Ασβέστιο	1,74 ως 3,49 %	2,48 %	Σίδηρος	62,5 ως 131,0 ppm	88,3 ppm
Μαγνήσιο	0,62 ως 1,48 %	0,95 %	Χαλκός	9,5 ως 16,0 ppm	12,0 ppm

Τα εύρη αυτά αφορούν πρώιμη ποικιλία σε έναν νομό και δεν γίνονται όρια. Η χρησιμότητά τους είναι άλλη: δείχνουν σε ποια τάξη μεγέθους κινούνται οι ελληνικοί οπωρώνες που παράγουν κανονικά.

Πώς αποκτά αξία η ανάλυση

Χωρίς ελληνικά όρια, η μεμονωμένη ανάλυση λέει λίγα. Αποκτά αξία όταν επαναλαμβάνεται στον ίδιο οπωρώνα, την ίδια εποχή, με το ίδιο φύλλο, ώστε να συγκρίνεται με τον εαυτό της. Η μεταβολή από χρονιά σε χρονιά είναι πληροφορία, η απόλυτη τιμή έναντι ξένου ορίου είναι εικασία.

Πηγές: 1 2 3 4 5 6 7

2. Το άζωτο: πόσο, πότε, και τι κοστίζει η κάθε επιλογή

Η μόνη δημοσιευμένη σειρά δόσεων αζώτου σε βερικοκιά έγινε στη Νότια Αυστραλία, σε δωδεκαετή δέντρα της ποικιλίας Moorpark, σε αμμώδες έδαφος, για τρία χρόνια [8][9]. Οι δόσεις ήταν 0, 250, 500, 750, 1000 και 1250 γραμμάρια αζώτου ανά δέντρο ανά έτος, μοιρασμένες κατά 30 τοις εκατό στην έκπτυξη, 30 τοις εκατό έξι εβδομάδες αργότερα και 40 τοις εκατό μετά τη συγκομιδή.

Η νωπή απόδοση κορυφώθηκε στα 1000 γραμμάρια τη δεύτερη και την τρίτη χρονιά [8]. Η ποιότητα κινήθηκε αντίθετα: η συνεκτικότητα έπεφτε όσο ανέβαινε η δόση, η σάρκα ωρίμαζε ομοιόμορφα μόνο στα 0 και στα 250 γραμμάρια, και ο αποξηραμένος καρπός μαύριζε ταχύτερα στην αποθήκευση όσο ανέβαινε το άζωτο, και στις τρεις χρονιές. Η σύσταση των συγγραφέων είναι κάτω από 500 και ιδανικά κάτω από 250 γραμμάρια ανά δέντρο [9].

Η χαμηλή λίπανση έχει και αυτή κόστος, και δεν παραλείπεται: στα 0 και στα 250 γραμμάρια τα διαλυτά στερεά ήταν χαμηλότερα από ό,τι στα 750 και στα 1250 [9]. Η ωρίμανση επίσης καθυστερούσε τέσσερις ως οκτώ ημέρες στις υψηλές δόσεις [8]. Η επιλογή ανάμεσα στα δύο άκρα είναι εμπορική και εξαρτάται από τον προορισμό του καρπού.

Η οξίνιση που δεν φαίνεται μέσα στη χρονιά

Μετά από τρία μόνο χρόνια, το pH του επιφανειακού εδάφους στα πρώτα 15 εκατοστά είχε πέσει στο 4,7 στη δόση των 1250 γραμμαρίων, έναντι 6,7 στον μάρτυρα χωρίς άζωτο [8]. Η πηγή αζώτου ήταν νιτρική αμμωνία. Σε ασβεστούχο έδαφος η πτώση είναι βραδύτερη, αλλά η παραδοχή ότι κάθε ελληνικός οπωρώνας βερικοκιάς είναι ασβεστούχος δεν ευσταθεί: στους 24 μετρημένους οπωρώνες το ανθρακικό ασβέστιο ξεκινούσε από το μηδέν και το pH από 5,18 [2].

Τι δείχνει η ελληνική καταγραφή

Στους ίδιους 24 οπωρώνες, όπου το άζωτο δινόταν σε όλους στην ίδια δόση, 200 κιλά ανά εκτάριο σε μία εφαρμογή τον Φεβρουάριο, το άζωτο των φύλλων δεν συσχετίστηκε με την απόδοση. Σε όλο το εύρος του, από 2,30 ως 3,10 τοις εκατό, η απόδοση μετακινήθηκε κατά 0,7 τόνους ανά εκτάριο, δηλαδή κατά το ένα έκτο μιας τυπικής απόκλισης, και προς τα κάτω [2]. Είναι παρατήρηση και όχι πείραμα, αλλά δείχνει ότι η αύξηση της αζωτούχου λίπανσης δεν ήταν ο παράγοντας που διαφοροποίησε την απόδοση σε αυτούς τους οπωρώνες.

Πότε μέσα στη χρονιά

Στο αυστραλιανό πείραμα το άζωτο μοιράστηκε 30 τοις εκατό στην έκπτυξη, 30 τοις εκατό έξι εβδομάδες αργότερα και 40 τοις εκατό μετά τη συγκομιδή [8]. Επειδή στη βερικοκιά η άνθηση προηγείται της έκπτυξης των φύλλων, καμία δόση δεν έπεσε πριν την άνθηση.
Γαλλικό πείραμα στην ποικιλία Bergeron έδειξε ότι η μετατόπιση της εφαρμογής από πριν σε μετά τη συγκομιδή δεν άλλαξε την απόδοση, έτεινε όμως να ρίξει τα διαλυτά στερεά και τον χρωματισμό [10].
Η Emilia-Romagna απαγορεύει κάθε άζωτο, ορυκτό ή οργανικό, πριν την έναρξη της άνθησης και μετά τις 15 Οκτωβρίου, και δεν επιτρέπει πάνω από 6 μονάδες μονομιάς [12]. Το Πιεμόντε απαγορεύει άζωτο από τη φυλλόπτωση ως το τέλος Φεβρουαρίου [13].
Η Καμπανία τοποθετεί τη ζήτηση σε τρία παράθυρα, από την άνθηση ως την καρπόδεση, στη διόγκωση του καρπού, και στη θερινή διαφοροποίηση των ανθοφόρων οφθαλμών, και ζητά το παραγωγικό άζωτο να μοιραστεί σε αυτά [18].

Το κοινό στοιχείο όλων είναι ο μοιρασμός. Ολόκληρη η ετήσια δόση σε μία εφαρμογή, και μάλιστα πριν την άνθηση, δεν συνιστάται από καμία από τις παραπάνω πηγές.

Πηγές: 2 8 9 10 12 13 18

3. Το κάλιο και το ασβέστιο

Ιταλική εργασία παρακολούθησε παράλληλα τη συσσώρευση ασβεστίου στον καρπό της βερικοκιάς και τη διαπνοή του ίδιου του καρπού, και βρήκε ότι το ασβέστιο συσσωρεύεται γραμμικά και φτάνει το 80 τοις εκατό του τελικού περιεχομένου μέσα στις πρώτες τέσσερις εβδομάδες της ανάπτυξης του καρπού, ανεβαίνοντας στη συνέχεια αργά ως περίπου 6 χιλιοστόγραμμα ανά καρπό στη συγκομιδή [11].

Η εξήγηση βρίσκεται στην ίδια εργασία. Η διαπνοή του καρπού κορυφώνεται αμέσως μετά την καρπόδεση και πέφτει στο ελάχιστο περίπου τρεις εβδομάδες αργότερα [11]. Το ασβέστιο κινείται μόνο με το ρεύμα διαπνοής και δεν ανακατανέμεται μέσα στο φυτό όπως το άζωτο ή το κάλιο, οπότε όταν το ρεύμα προς τον καρπό σταματήσει, σταματά και η εισροή του.

Τι σημαίνει πρακτικά

Η διαχείριση του ασβεστίου κρίνεται σε ένα παράθυρο τεσσάρων εβδομάδων από την καρπόδεση. Μέσα σε αυτό μετράει η διαθεσιμότητα του ασβεστίου στο έδαφος και η αδιάκοπη λειτουργία της διαπνοής, δηλαδή η συνέχεια της άρδευσης και η αποφυγή υδατικής καταπόνησης. Επέμβαση έναν μήνα αργότερα δεν αυξάνει πλέον το ασβέστιο του καρπού.

Το ασβέστιο του καρπού συνδέεται και με το καφέτιασμα της σάρκας γύρω από τον πυρήνα. Γαλλική εργασία στην ποικιλία Bergeron βρήκε ότι η υψηλή αζωτούχος λίπανση αύξησε τη βλάστηση, την απόδοση και το μέσο βάρος καρπού, και ταυτόχρονα επιδείνωσε τη συχνότητα εμφάνισης της διαταραχής, με το άζωτο του καρπού θετικά συσχετισμένο με αυτήν σε κάθε χρονική στιγμή αξιολόγησης [10]. Η αυξημένη καλιούχος λίπανση, αντίθετα, βελτίωσε τα διαλυτά στερεά και τον χρωματισμό χωρίς να επηρεάσει τη διαταραχή.

Στην ελληνική καταγραφή των 24 οπωρώνων, το κάλιο και το ασβέστιο των φύλλων ήταν τα μόνα δύο στοιχεία από τα δέκα που ξεχώρισαν στατιστικά ως προβλεπτικά της απόδοσης. Από το κάτω στο άνω άκρο του καλίου η απόδοση κινείται κατά 6 τόνους ανά εκτάριο, και του ασβεστίου κατά 4,3 [2].

Υπάρχει και όριο στο κάλιο, τουλάχιστον για μία ποικιλία. Το ελληνικό εγχειρίδιο σημειώνει ότι στην Μπεμπέκου η υψηλή καλιούχος λίπανση ανατρέπει τον λόγο καλίου προς ασβέστιο και προκαλεί κηλίδες στην κορυφή του καρπού [1]. Η παρατήρηση δεν τεκμηριώνεται σε δημοσιευμένο πείραμα και καταγράφεται ως σύσταση της συγκεκριμένης πηγής, αλλά είναι συμβατή με όσα δείχνει η ιταλική εργασία για το ασβέστιο.

Πηγές: 1 2 10 11

4. Οι ποσότητες: τι φεύγει με τον καρπό και τι δίνεται

Το Πιεμόντε δίνει συντελεστές αφαίρεσης ειδικά για τη βερικοκιά: 6,0 κιλά άζωτο, 2,0 κιλά P₂O₅ και 7,0 κιλά K₂O ανά τόνο καρπού, για τον καρπό και μόνο [13]. Ο ισπανικός οδηγός δίνει για ολόκληρο το δέντρο, δηλαδή καρπός συν φύλλα, κλαδιά, κορμός και ρίζες, 5,1 κιλά αζώτου ανά τόνο συνολικά και 3,7 καθαρά, με 1,32 P₂O₅ και 5,68 K₂O [15]. Ιταλικό περιφερειακό κείμενο δίνει τα δύο μεγέθη χωριστά: μόνο καρπός περίπου 0,9 άζωτο, 0,5 P₂O₅ και 3,6 K₂O ανά τόνο, ολόκληρο φυτό περίπου 5,5, 1,3 και 5,3 [16].

Το σταθερό στοιχείο σε όλες τις πηγές είναι ότι το κάλιο φεύγει σε μεγαλύτερη ποσότητα από το άζωτο, και πάντοτε σε πολλαπλάσια του φωσφόρου. Σε παραγωγή δύο τόνων ανά στρέμμα, οι υψηλότεροι συντελεστές δίνουν αφαίρεση περίπου 12 μονάδων αζώτου και 14 μονάδων K₂O.

Οι δόσεις των κανονισμών, σε μονάδες ανά στρέμμα

Πηγή	Για παραγωγή	Άζωτο	P₂O₅	K₂O
Emilia-Romagna, δεσμευτικό [12]	1,6 ως 2 τόνοι ανά στρέμμα	10	2,5 ως 8 κατά την εδαφική επάρκεια	5 ως 13 κατά την εδαφική επάρκεια
Emilia-Romagna, δεσμευτικό [12]	1 ως 1,6 τόνοι ανά στρέμμα	7,5	1,5 ως 8	3,5 ως 12
Ελβετία, συνιστώμενο [17]	1,5 τόνοι ανά στρέμμα	4,5	2	6
Ελβετία, συνιστώμενο [17]	2 τόνοι ανά στρέμμα	6	2,5	7,5
Ελβετία, συνιστώμενο [17]	2,5 τόνοι ανά στρέμμα	7,5	3	9
Γαλλία, δεσμευτικό [14]	2 τόνοι ανά στρέμμα	11,4	δεν δίνεται	δεν δίνεται
Πιεμόντε, ανώτατο επιτρεπτό [13]	κάθε παραγωγή	13,5	δεν δίνεται	δεν δίνεται

Ο γαλλικός κανόνας είναι τύπος και όχι σταθερός αριθμός: το άζωτο ισούται με 9 μονάδες ανά στρέμμα συν 1,2 κιλά για κάθε τόνο αναμενόμενης παραγωγής ανά στρέμμα, από το τέταρτο φύλλωμα και μετά [14]. Ο ισπανικός οδηγός δίνει την ίδια δομή με χαμηλότερο σταθερό όρο, 5 μονάδες συν 1,2 κιλά ανά τόνο [15]. Οι δύο χώρες δηλαδή συμφωνούν στο μεταβλητό μέρος και διαφωνούν στο πάγιο.

Το μέγεθος της αβεβαιότητας

Για την ίδια παραγωγή των δύο τόνων ανά στρέμμα, η Ελβετία συνιστά 6 μονάδες αζώτου και η Γαλλία επιβάλλει 11,4. Καμία από τις δύο δεν στηρίζεται σε δημοσιευμένο πείραμα σε βερικοκιά. Η απόσταση αυτή είναι το πραγματικό μέτρο του τι ξέρουμε, και γι' αυτό καμία ενιαία σύσταση δεν δίνεται εδώ.

Το έδαφος κάτω από τους αριθμούς

Οι εδαφικές ιδιότητες των 24 ελληνικών οπωρώνων που μετρήθηκαν κινούνται σε ευρύ φάσμα: pH από 5,18 ως 8,30, ανθρακικό ασβέστιο από 0,00 ως 17,60 τοις εκατό, ηλεκτρική αγωγιμότητα 0,21 ως 3,10, και οργανική ουσία από 1,00 ως 1,60 τοις εκατό [2]. Δύο συνέπειες για τη λίπανση: το ασβεστούχο υπόβαθρο δεν μπορεί να θεωρηθεί δεδομένο, και η οργανική ουσία είναι χαμηλή σε ολόκληρο το φάσμα, χωρίς έναν οπωρώνα πάνω από 1,6 τοις εκατό.

Τα βασικά συμπεράσματα

Τι φεύγει με κάθε τόνο καρπού. Για τον καρπό και μόνο, οι ιταλικοί συντελεστές δίνουν 6,0 κιλά άζωτο, 7,0 κιλά K₂O και 2,0 κιλά P₂O₅ ανά τόνο [13]. Για ολόκληρο το δέντρο, δηλαδή μαζί με φύλλα, κλαδιά, κορμό και ρίζες, ο ισπανικός οδηγός δίνει 5,1 κιλά άζωτο συνολικά και 3,7 καθαρά, 5,68 κιλά K₂O και 1,32 κιλά P₂O₅ ανά τόνο [15]. Σε κάθε περίπτωση το κάλιο φεύγει σε μεγαλύτερη ποσότητα από το άζωτο, και ο φώσφορος σε κλάσμα των δύο. Σε παραγωγή δύο τόνων ανά στρέμμα αυτό σημαίνει αφαίρεση περίπου 12 μονάδων αζώτου, 14 μονάδων K₂O και 4 μονάδων P₂O₅.

Πότε απορροφάται το κάθε στοιχείο. Η κατάλληλη περίοδος δεν είναι ίδια για όλα, και για δύο από αυτά δεν έχει μετρηθεί ποτέ σε βερικοκιά.

Μια πρώτη ιεράρχηση προκύπτει από τους ίδιους τους ιταλικούς συντελεστές, αν συγκριθεί η αφαίρεση του καρπού με την πρόσληψη ολόκληρου του φυτού [16]. Ο υπολογισμός είναι δικός μας:

κάλιο: 3,6 από τα 5,3 κιλά K₂O ανά τόνο καταλήγουν στον καρπό, δηλαδή το 68%

φώσφορος: 0,5 από τα 1,3 κιλά P₂O₅, δηλαδή το 38%
άζωτο: 0,9 από τα 5,5 κιλά, δηλαδή μόλις το 16%

Η κατανομή αυτή δίνει το σχήμα της χρονιάς. Η ζήτηση καλίου ακολουθεί τη μάζα του καρπού, γιατί εκεί καταλήγουν τα δύο τρίτα της πρόσληψης. Η ζήτηση αζώτου ανήκει κατά τα πέντε έκτα στο δέντρο, δηλαδή στα φύλλα, στους βλαστούς, στον κορμό και στις ρίζες, και γι' αυτό απλώνεται σε ολόκληρη τη βλαστική περίοδο αντί να συγκεντρώνεται στον καρπό. Ο φώσφορος βρίσκεται ανάμεσα, σε ποσότητα όμως που είναι περίπου το ένα τέταρτο του καλίου.

Στοιχείο	Η κατάλληλη περίοδος	Γιατί τότε	Πόσο τεκμηριωμένη είναι
Ασβέστιο	Από την καρπόδεση ως τέσσερις εβδομάδες μετά. Μετά από εκεί η καμπύλη είναι σχεδόν επίπεδη [11].	Το ασβέστιο κινείται μόνο με το ρεύμα διαπνοής και δεν ανακατανέμεται μέσα στο φυτό όπως το άζωτο και το κάλιο. Η διαπνοή του ίδιου του καρπού κορυφώνεται αμέσως μετά την καρπόδεση και πέφτει στο ελάχιστο περίπου τρεις εβδομάδες αργότερα, οπότε κλείνει ο δρόμος εισόδου [11]. Μέσα στο παράθυρο μετράει η διαθεσιμότητα στο έδαφος και η αδιάκοπη άρδευση, γιατί υδατική καταπόνηση σταματά τη διαπνοή και μαζί της την εισροή.	Μετρημένο σε βερικοκιά, μαζί με τον μηχανισμό. Το 80 τοις εκατό του τελικού περιεχομένου μπαίνει στις πρώτες τέσσερις εβδομάδες, και στη συγκομιδή ο καρπός έχει περίπου 6 χιλιοστόγραμμα.
Άζωτο	Μετά την άνθηση και μοιρασμένο. Στο μόνο πείραμα, 30 τοις εκατό στην έκπτυξη, 30 τοις εκατό έξι εβδομάδες αργότερα και 40 τοις εκατό μετά τη συγκομιδή [8]. Απαγορευμένο πριν την έναρξη της άνθησης και μετά τις 15 Οκτωβρίου [12], και από τη φυλλόπτωση ως το τέλος Φεβρουαρίου [13].	Μόνο το 16 τοις εκατό της πρόσληψης καταλήγει στον καρπό. Το υπόλοιπο πηγαίνει στο δέντρο, η ανάπτυξη του οποίου διαρκεί όλη τη βλαστική περίοδο, γι' αυτό και καμία πηγή δεν συγκεντρώνει τη δόση σε ένα σημείο. Η μετατόπιση της εφαρμογής από πριν σε μετά τη συγκομιδή δεν άλλαξε ούτε την απόδοση ούτε τη βλάστηση ούτε το μέσο βάρος καρπού, έτεινε όμως να ρίξει τα διαλυτά στερεά και τον χρωματισμό [10].	Ο διαμερισμός είναι πειραματικός, τα χρονικά όρια κανονιστικά. Η μεγαλύτερη μερίδα του πειράματος, το 40 τοις εκατό, δόθηκε μετά τη συγκομιδή, αλλά το πείραμα δεν σύγκρινε διαφορετικά σχήματα μοιρασιάς μεταξύ τους.
Κάλιο	Στη διόγκωση του καρπού. Είναι ένα από τα τρία παράθυρα μέγιστης ζήτησης, μαζί με την περίοδο από την άνθηση ως την καρπόδεση και τη θερινή διαφοροποίηση των ανθοφόρων οφθαλμών [18].	Το 68 τοις εκατό της πρόσληψης καταλήγει στον καρπό, ποσοστό μεγαλύτερο από κάθε άλλο στοιχείο, οπότε η ζήτηση ακολουθεί τη μάζα του καρπού και κορυφώνεται όταν αυτός μεγαλώνει. Στο ίδιο διάστημα κρίνονται και τα δύο ποιοτικά χαρακτηριστικά που το κάλιο βελτίωσε στο γαλλικό πείραμα, τα διαλυτά στερεά και ο χρωματισμός [10].	Τα τρία παράθυρα είναι σύσταση περιφερειακού κανονισμού και η κατανομή δικός μας υπολογισμός από δημοσιευμένους συντελεστές. Καμπύλη πρόσληψης καλίου ανά φαινολογικό στάδιο δεν έχει μετρηθεί σε βερικοκιά.
Φώσφορος	Δεν προκύπτει συγκεκριμένο στάδιο από καμία πηγή. Στα ιταλικά σχήματα η δόση ορίζεται κατά την εδαφική επάρκεια και όχι κατά στάδιο [12].	Η συνολική ποσότητα είναι μικρή, περίπου το ένα τέταρτο του καλίου, και ο φώσφορος κινείται αργά στο έδαφος, οπότε το ίδιο το έδαφος λειτουργεί ως απόθεμα και η στιγμή της εφαρμογής μετράει λιγότερο από τη στάθμη του αποθέματος.	Δεν υπάρχει μετρημένη καμπύλη πρόσληψης σε βερικοκιά. Στους ελληνικούς οπωρώνες που μετρήθηκαν ο φώσφορος των φύλλων κινήθηκε σε στενό εύρος, 0,10 ως 0,15 τοις εκατό [2].

Το παράθυρο της ανάλυσης φύλλων είναι ο Ιούλιος, και για τα πεδινά ο πρώτος μισός του. Δείγμα εκτός εποχής δεν συγκρίνεται με τίποτα.
Χωρίς ελληνικά όρια, η ανάλυση αξίζει όταν επαναλαμβάνεται στον ίδιο οπωρώνα με τον ίδιο τρόπο και συγκρίνεται με τον εαυτό της.
Στο μόνο πείραμα δόσεων αζώτου, η απόδοση κορύφωσε πολύ πάνω από τη δόση που διατηρεί τη συνεκτικότητα και το χρώμα του αποξηραμένου καρπού. Η επιλογή είναι εμπορική.
Η χαμηλή αζωτούχος λίπανση έχει και αυτή κόστος, σε διαλυτά στερεά.
Ο μοιρασμός του αζώτου είναι κοινός τόπος σε όλες τις πηγές. Ολόκληρη η δόση μονομιάς, πριν την άνθηση, δεν συνιστάται από καμία.
Το κάλιο βελτιώνει σάκχαρα και χρώμα χωρίς να επιβαρύνει το καφέτιασμα της σάρκας, σε αντίθεση με το άζωτο.
Για την ίδια παραγωγή, οι ξένοι κανονισμοί διαφέρουν σχεδόν στο διπλάσιο σε άζωτο. Καμία ενιαία σύσταση δεν προκύπτει από αυτούς.

Για το μέγεθος της καλλιέργειας: σύμφωνα με την Ετήσια Γεωργική Στατιστική Έρευνα της ΕΛΣΤΑΤ με έτος αναφοράς το 2023, η έκταση των βερικοκιών στην Ελλάδα ήταν 94,1 χιλιάδες στρέμματα και η παραγωγή 155,6 χιλιάδες τόνοι, αυξημένη κατά 17,8 τοις εκατό σε σχέση με το 2022 [19].

Πηγές: 2 12 13 14 15 16 17 19

5. Πηγές

Οι αριθμοί μέσα στο κείμενο παραπέμπουν στον παρακάτω κατάλογο.

[1] Υπουργείο Παραγωγικής Ανασυγκρότησης, Περιβάλλοντος και Ενέργειας και ΕΛΓΟ «Δήμητρα», Ινστιτούτο Γενετικής Βελτίωσης και Φυτογενετικών Πόρων, Τμήμα Φυλλοβόλων Οπωροφόρων Δένδρων Νάουσας (2015). Εγχειρίδιο Λίπανσης Φυλλοβόλων Οπωροφόρων Δένδρων. Επιστημονική επιμέλεια Δρ Θ. Σωτηρόπουλος. Πηγή για το πρωτόκολλο δειγματοληψίας της βερικοκιάς, για τα όρια επάρκειας που κυκλοφορούν στην Ελλάδα, και για την προειδοποίηση σχετικά με το κάλιο στην Μπεμπέκου. Διαβάστηκε ολόκληρο, με τους πίνακες από φωτογραφία των τυπωμένων σελίδων, γιατί μέσα στο αρχείο είναι εικόνες.
[2] Almaliotis, D., Velemis, D., Bladenopoulou, S. και Karapetsas, N. (2006). Apricot yield in relation to leaf nutrient levels in northern Greece. Acta Horticulturae 701:669-673. Ινστιτούτο Εδαφολογίας, ΕΘΙΑΓΕ, Θέρμη Θεσσαλονίκης. Πηγή για τους 24 οπωρώνες της Χαλκιδικής, την ποικιλία Τυρίνθου, τη δειγματοληψία των αρχών Ιουλίου, τη δόση των 200 κιλών αζώτου ανά εκτάριο τον Φεβρουάριο, τα εύρη και τις διαμέσους των δέκα στοιχείων, την επίδραση κάθε στοιχείου στην απόδοση, τη σημαντικότητα του καλίου και του ασβεστίου, και το εύρος των εδαφικών ιδιοτήτων. Διαβάστηκε ολόκληρη η δημοσίευση, με όλους τους πίνακες.
[3] Bergmann, W. (1988). Ernährungsstörungen bei Kulturpflanzen. Gustav Fischer Verlag, Stuttgart, 762 σελίδες. Πηγή για τα γερμανικά όρια επάρκειας της βερικοκιάς, με τα οποία συγκρίνουν οι συγγραφείς της ελληνικής εργασίας τις μετρήσεις τους. Το βιβλίο δεν βρέθηκε· οι τιμές διαβάστηκαν όπως τις παραθέτει αυτούσιες η ελληνική εργασία.
[4] Shear, C.B. και Faust, M. (1980). Nutritional ranges in deciduous tree fruits and nuts. Horticultural Reviews 2:142-163. Πηγή για τα αμερικανικά εύρη επάρκειας της βερικοκιάς, με τα οποία συγκρίνουν οι συγγραφείς της ελληνικής εργασίας τις μετρήσεις τους. Η ανασκόπηση δεν βρέθηκε· οι τιμές διαβάστηκαν όπως τις παραθέτει αυτούσιες η ελληνική εργασία.
[5] Roussos, P.A., Karabi, A., Anastasiou, L., Assimakopoulou, A. και Gasparatos, D. (2023). Apricot Tree Nutrient Uptake, Fruit Quality and Phytochemical Attributes, and Soil Fertility under Organic and Integrated Management. Applied Sciences 13(4):2596. Πηγή για το πρωτόκολλο δειγματοληψίας των μέσων Ιουλίου σε οπωρώνες Μπεμπέκου και Διαμαντοπούλου στην Αργολίδα. Διαβάστηκε ολόκληρο το κείμενο· ο πίνακας με τις συγκεντρώσεις ανά στοιχείο είναι εικόνα μέσα στη σελίδα και δεν διαβάστηκε, γι' αυτό δεν δίνεται κανένας αριθμός συγκέντρωσης από αυτόν.
[6] Kuster, T., Eicher, O., Leumann, L., Müller, U., Poulet, J. και Rutishauser, R. (2017). Fertilisation en arboriculture, κεφάλαιο 13 των Principes de fertilisation des cultures agricoles en Suisse. Recherche Agronomique Suisse 8(6). Πηγή για το ελβετικό πρωτόκολλο δειγματοληψίας, 75 ως 105 ημέρες μετά την πλήρη άνθηση. Διαβάστηκε ολόκληρο το κεφάλαιο.
[7] Beutel, J., Uriu, K. και Lilleland, O. Leaf Analysis for California Deciduous Fruits. Στο: Soil and Plant Tissue Testing in California, University of California, Division of Agricultural Sciences, Bulletin 1879. Πηγή για τη δειγματοληψία από φύλλα άκαρπων βραχυκλαδών τον Ιούλιο και για την οδηγία αφαίρεσης 0,2 μονάδων αζώτου και καλίου σε δείγματα Αυγούστου και Σεπτεμβρίου. Διαβάστηκε ολόκληρο.
[8] Rettke, M.A., Pitt, T.R., Maier, N.A. και Jones, J.A. (2006). Growth and yield responses of apricot (cv. Moorpark) to soil-applied nitrogen. Australian Journal of Experimental Agriculture 46(1):115-122. Πηγή για τις έξι δόσεις αζώτου, τον χρονικό διαμερισμό, την κορύφωση της απόδοσης στα 1000 γραμμάρια ανά δέντρο, την καθυστέρηση ωρίμανσης και την πτώση του pH του επιφανειακού εδάφους στο 4,7. Διαβάστηκε η πλήρης περίληψη του εκδότη· το πλήρες κείμενο είναι επί πληρωμή.
[9] Rettke, M.A., Pitt, T.R., Maier, N.A. και Jones, J.A. (2006). Quality of fresh and dried fruit of apricot (cv. Moorpark) in response to soil-applied nitrogen. Australian Journal of Experimental Agriculture 46(1):123-129. Πηγή για την πτώση της συνεκτικότητας, την ομοιόμορφη ωρίμανση μόνο στις δύο χαμηλότερες δόσεις, το μαύρισμα του αποξηραμένου καρπού, τα χαμηλότερα διαλυτά στερεά στις χαμηλές δόσεις, και τη σύσταση κάτω από 500 και ιδανικά κάτω από 250 γραμμάρια ανά δέντρο. Διαβάστηκε η πλήρης περίληψη του εκδότη.
[10] Bussi, C., Besset, J. και Girard, T. (2003). Effects of fertilizer rates and dates of application on apricot (cv. Bergeron) cropping and pitburn. Scientia Horticulturae 98(2):139-147. Πηγή για το ότι ο χρόνος εφαρμογής πριν ή μετά τη συγκομιδή δεν άλλαξε την απόδοση, για την επιδείνωση της συχνότητας του καφετιάσματος της σάρκας με υψηλό άζωτο, για τη θετική συσχέτιση με το άζωτο του καρπού, και για τη βελτίωση των διαλυτών στερεών και του χρωματισμού από το κάλιο. Διαβάστηκε η περίληψη του εκδότη.
[11] Montanaro, G., Tataranni, G., Mazzeo, M. και Dichio, B. (2010). Transpiration and calcium accumulation in apricot fruit. Acta Horticulturae 862:429-432. Πηγή για τη γραμμική συσσώρευση του ασβεστίου ως το 80 τοις εκατό του τελικού περιεχομένου μέσα στις πρώτες τέσσερις εβδομάδες της ανάπτυξης του καρπού, για τα περίπου 6 χιλιοστόγραμμα ανά καρπό στη συγκομιδή, και για την κορύφωση της διαπνοής του καρπού αμέσως μετά την καρπόδεση. Διαβάστηκε η περίληψη του εκδότη. Η εργασία αφορά βερικοκιά και μόνο.
[12] Regione Emilia-Romagna, Direzione Generale Agricoltura, Caccia e Pesca. Disciplinari di Produzione Integrata 2024, Norme tecniche di coltura, ALBICOCCO. Πηγή για τις δεσμευτικές δόσεις αζώτου, φωσφόρου και καλίου της βερικοκιάς ανά κλάση παραγωγής και ανά εδαφική επάρκεια, και για τα χρονικά όρια εφαρμογής του αζώτου. Διαβάστηκε ολόκληρη η καρτέλα και επαληθεύτηκε η ταύτισή της με την έκδοση του 2022.
[13] Regione Piemonte. Disciplinari Produzione Integrata, Allegato I, Fertilizzazione, 2019. Πηγή για τους συντελεστές αφαίρεσης της βερικοκιάς, 0,6 αζώτου, 0,2 P2O5 και 0,7 K2O ανά 100 κιλά καρπού, για τη δήλωση ότι αφορούν μόνο τον καρπό, και για το ανώτατο επιτρεπτό άζωτο των 135 κιλών ανά εκτάριο. Διαβάστηκε ολόκληρο το παράρτημα· η μετατροπή σε κιλά ανά τόνο και σε μονάδες ανά στρέμμα είναι δική μας.
[14] Ministère de l'Agriculture, Bureau Qualité (2024). Exportations par les productions végétales, table de référence pour le calcul de l'item Bilan azoté de la Haute Valeur Environnementale. Πηγή για τον γαλλικό τύπο υπολογισμού του αζώτου της βερικοκιάς από το τέταρτο φύλλωμα και μετά. Διαβάστηκε ολόκληρος ο πίνακας· η μετατροπή σε μονάδες ανά στρέμμα είναι δική μας.
[15] Espada Carbó, J.L. Abonado de los frutales caducifolios, κεφάλαιο 25 της Guía Práctica de la Fertilización Racional de los Cultivos en España. Πηγή για τις αφαιρέσεις ολόκληρου δέντρου, 5,1 και 3,7 κιλά αζώτου, 1,32 P2O5 και 5,68 K2O ανά τόνο, και για τον τύπο υπολογισμού του αζώτου. Διαβάστηκε ολόκληρο το κεφάλαιο.
[16] Servizio Agrometeorologico Regionale AMAP, Regione Marche. Calcolo del bilancio azotato, vite, olivo e fruttiferi. Πηγή για τους χωριστούς συντελεστές της βερικοκιάς «μόνο καρπός» και «καρπός, ξύλο και φύλλα». Διαβάστηκε ολόκληρο· η αντιστοίχιση των δύο σειρών συντελεστών στις δύο βάσεις προκύπτει από την επεξηγηματική σημείωση του ίδιου του εγγράφου, και η μετατροπή σε κιλά ανά τόνο είναι δική μας.
[17] Bertschinger και συνεργάτες (2003), ελβετικές αρχές λίπανσης οπωρώνων. Πηγή για τις συνιστώμενες δόσεις σε ώριμο οπωρώνα βερικοκιάς στα τρία επίπεδα παραγωγής. Το πρωτότυπο δεν βρέθηκε· οι τιμές διαβάστηκαν όπως αναπαράγονται, με πλήρη παραπομπή, σε μεταπτυχιακή εργασία που τις παραθέτει.
[18] Regione Campania, Assessorato Agricoltura. Disciplinari di Produzione Integrata, Tecniche Agronomiche, ενημέρωση 2026, καρτέλα ALBICOCCO. Πηγή για τα τρία παράθυρα ζήτησης θρεπτικών μέσα στη βλαστική περίοδο. Διαβάστηκε ολόκληρη η καρτέλα· δεν περιέχει ποσότητες ούτε όρια φυλλοδιαγνωστικής.
[19] Ελληνική Στατιστική Αρχή (2025). Ετήσια Γεωργική Στατιστική Έρευνα, έτος αναφοράς 2023, δελτίο τύπου 26 Ιουνίου 2025. Πηγή για την έκταση των 94,1 χιλιάδων στρεμμάτων και την παραγωγή των 155,6 χιλιάδων τόνων. Διαβάστηκε ολόκληρο το δελτίο· δεν περιέχει κατανομή ανά περιφερειακή ενότητα.

Αποποίηση ευθύνης

Οι ποσότητες θρεπτικών στοιχείων που αναφέρονται είναι ενδεικτικές και δεν αποτελούν σύσταση λίπανσης. Προέρχονται σε μεγάλο βαθμό από ξένους κανονισμούς και πειράματα, και η μεταφορά τους στις ελληνικές συνθήκες δηλώνεται μέσα στο κείμενο ως αβέβαιη. Η τελική δόση καθορίζεται μετά από ανάλυση εδάφους και φύλλων και επιτόπια εκτίμηση από αδειοδοτημένο γεωπόνο, με βάση την ηλικία, το υποκείμενο, την ποικιλία, το φορτίο και το ιστορικό του συγκεκριμένου οπωρώνα.

Σε κάθε διαφυλλικό ψεκασμό, θρεπτικού ή άλλου σκευάσματος, πάνω σε δέντρα με καρπό υπάρχει κίνδυνος λεκέδων στους καρπούς και εγκαυμάτων στο φύλλωμα. Απαιτείται προηγούμενη δοκιμή σε περιορισμένο αριθμό δέντρων, με το ίδιο σκεύασμα και την ίδια δόση, και αναμονή πέντε ως επτά ημερών πριν από τη γενική εφαρμογή. Ο ψεκασμός γίνεται απόγευμα ή νωρίς το πρωί, ποτέ σε καύσωνα και ποτέ σε φύλλωμα υπό υδατική καταπόνηση.

Η χρήση φυτοπροστατευτικών προϊόντων γίνεται αποκλειστικά βάσει των εγκρίσεων του ΥΠΑΑΤ και των οδηγιών της ετικέτας. Οι εγκεκριμένες χρήσεις ελέγχονται στη βάση fyto.plantprotect.gr. Κάθε επέμβαση γίνεται με ευθύνη του χρήστη, κατόπιν επιτόπιας εκτίμησης από αδειοδοτημένο γεωπόνο. Η Παστόπουλος Γεωπονική Ε.Ε. δεν φέρει ευθύνη για τη χρήση των πληροφοριών του άρθρου. Δεν αποκλείονται σφάλματα ή παραλείψεις.