Το βακτηριακό έλκος των πυρηνοκάρπων, Pseudomonas syringae

Έλκος με έκκριση κόμμεως σε κερασιά από βακτηριακό έλκος — Εικόνα 1. Έλκος με άφθονη έκκριση κόμμεως σε βραχίονα κερασιάς.

Σάββας Παστόπουλος, Γεωπόνος MSc — Παστόπουλος Γεωπονική Ε.Ε.

Το βακτηριακό έλκος των πυρηνοκάρπων είναι μία επικίνδυνη και καταστρεπτική ασθένεια που μπορεί να προκαλέσει σημαντική καταστροφή στο φυτικό κεφάλαιο. Οφείλεται σε βακτήρια του γένους Pseudomonas. Τα παθογόνα προσβάλλουν το ξύλο των φυτών σε κλαδιά, οφθαλμούς, βραχίονες και κορμούς και κινούνται διασυστηματικά μέσω των αγγείων του ξύλου. Προκαλούν εκτεταμένες ξηράνσεις σε κλαδιά και οφθαλμούς, ενώ σε νεαρά δένδρα μπορεί να προκαλέσουν ολική ξήρανση του φυτού με τη μορφή αποπληξίας. Όλα τα πυρηνόκαρπα είναι ευπαθή, αλλά η κερασιά, η βερικοκιά και η δαμασκηνιά είναι τα πιο ευαίσθητα είδη.

Περιεχόμενα

Το παθογόνο — δύο βακτήρια, όχι ένα
Τα συμπτώματα
Ο ετήσιος κύκλος και οι πύλες εισόδου
Ο παγετός δεν είναι σύμπτωση — το βακτήριο τον φτιάχνει
Οι προδιαθεσικοί παράγοντες
Διαφορική διάγνωση — τι άλλο μοιάζει
Ποικιλίες και υποκείμενα
Η αντιμετώπιση
Ο χαλκός: ποιος τύπος, πότε και γιατί αποτυγχάνει
Πότε στέλνουμε δείγμα
Πηγές

1. Το παθογόνο — δύο βακτήρια, όχι ένα

Δύο παθοβιότυποι με διαφορετική συμπεριφορά

Pseudomonas syringae pv. morsprunorum — απαντάται αποκλειστικά σε είδη Prunus. Περιλαμβάνει δύο φυλές, τις R1 και R2, οι οποίες αρχικά καταχωρήθηκαν ως ο ίδιος παθοβιότυπος· φυλογενετική ανάλυση έδειξε όμως ότι είναι μακρινά συγγενείς και ανήκουν σε διαφορετικές φυλογενετικές ομάδες.
Pseudomonas syringae pv. syringae — έχει πολύ ευρύτερο κύκλο ξενιστών. Προσβάλλει βυσσινιά, ροδακινιά, δαμασκηνιά, μικρόκαρπα, καθώς και πλήθος ζιζανίων του εδάφους του κτήματος.

Γιατί έχει σημασία: επειδή το pv. syringae επιβιώνει επιφυτικά σε πολλά άλλα φυτά, τα ζιζάνια των γραμμών και η γειτονική βλάστηση λειτουργούν ως μόνιμη δεξαμενή. Ένα καθαρό κτήμα δεν εγγυάται καθαρό περιβάλλον. Αξίζει επίσης να σημειωθεί η σωστή γραφή: morsprunorum, από το mors (θάνατος) και prunorum (των δαμασκηνιών).

Το βακτήριο ζει επάνω στο δένδρο χωρίς να το αρρωσταίνει Ένα σημείο που αλλάζει τον τρόπο σκέψης: ο αποικισμός μπορεί να συμβεί σε οποιονδήποτε φυτικό ιστό χωρίς να προκαλέσει μόλυνση ή συμπτώματα. Το βακτήριο ζει επιφυτικά, σαν κανονικός κάτοικος της επιφάνειας των φύλλων και των βλαστών. Η μόλυνση απαιτεί δύο πράγματα ταυτόχρονα: πληγή ή φυσικό άνοιγμα, και υγρές συνθήκες ή στάσιμο νερό. Χωρίς πληγή δεν υπάρχει ασθένεια, όσο υψηλός και αν είναι ο πληθυσμός. Όλη η στρατηγική μας συνοψίζεται σε αυτό: δεν κυνηγάμε το βακτήριο, κλείνουμε τις πόρτες.

2. Τα συμπτώματα

Η ασθένεια προκαλεί αθρόα έκκριση κόμμεως στο σημείο της προσβολής (έλκος). Το προσβεβλημένο ξύλο μεταχρωματίζεται σε σκούρο καφέ, ενώ μερικές φορές στο όριο της προσβολής διακρίνεται μία σκουρόχρωμη γραμμή.

Αρχικά, στο σημείο της προσβολής υπάρχει μία μικρή υδατώδης κηλίδα, η οποία σε σύντομο χρόνο μπορεί να μεγαλώσει κατά μήκος και με ακανόνιστο σχήμα. Συχνά η επιδερμίδα σκίζεται και παράγεται άφθονο κόμμι.

Στα φύλλα η ασθένεια προκαλεί κυκλικές, καστανές κηλίδες, οι οποίες αποχωρίζονται από το φύλλο και πέφτουν, προκαλώντας το γνωστό σύμπτωμα «τρύπες από σκάγια» — παρόμοιο με την προσβολή από κορύνεο.

Εικόνα 2. Προσβολή βακτηριακού έλκους σε κορμό νεαρού δένδρου κερασιάς.

Το κόμμι από μόνο του δεν είναι διάγνωση — και ούτε το χρώμα του αρκεί

Στην κερασιά υπάρχουν και μη μολυσματικές αιτίες κομμίωσης: μηχανικός τραυματισμός, ηλιακό έγκαυμα, ζημιά από παγετό, προσβολή από έντομα του ξύλου, υδατική καταπόνηση. Οι περιγραφές που κυκλοφορούν είναι οι εξής:

Μη μολυσματική κομμίωση: περιγράφεται γενικά ως διαυγής έως κεχριμπαρένια.
Βακτηριακό έλκος: το πιο χαρακτηριστικό σύμπτωμα είναι σκούρο έλκος, το οποίο ενίοτε συνοδεύεται από κοκκινοκαφέ έκκριμα.

Προσοχή όμως στο πόσο βάρος δίνουμε στο χρώμα. Η ίδια η πηγή που δίνει την παραπάνω περιγραφή προσθέτει αμέσως ότι «η διάγνωση συνήθως απαιτεί εκτίμηση από ειδικό ή εργαστηριακό έλεγχο». Το χρώμα του κόμμεως είναι ένδειξη, όχι κριτήριο: υπάρχει επικάλυψη ανάμεσα στις δύο κατηγορίες, και μη μολυσματική κομμίωση περιγράφεται και ως σκούρο κεχριμπαρένιο.

Το αξιόπιστο κριτήριο στο χωράφι είναι το μαχαίρι, όχι το μάτι. Ξύνουμε τον εξωτερικό φλοιό κάτω από το κόμμι, σε μικρή επιφάνεια:

Αν ο εσωτερικός φλοιός είναι ακόμη κρεμ χρώματος, ο ιστός είναι ζωντανός και η κομμίωση οφείλεται σε μη ζωντανό αίτιο — δεν χρειάζεται καμία επέμβαση.
Αν ο εσωτερικός φλοιός είναι καστανός έως καφέ, ο ιστός είναι νεκρός και πιθανότατα σκοτώθηκε από παθογόνο ή εχθρό.

Στο βακτηριακό έλκος ειδικά, η νέκρωση κάτω από τον φλοιό εμφανίζει ευδιάκριτο κοκκινοκαφέ μοτίβο που επηρεάζει το αγγειακό σύστημα, ορατό αν κόψουμε εφαπτομενικά φλοιό και ξύλο με καθαρό, κοφτερό μαχαίρι. Τέλος, ένα γνώρισμα που σπάνια αναζητείται: κοκκινωπές αλλοιώσεις με δυσάρεστη οσμή στον φλοιό της ρίζας αναφέρονται ως ενδεικτικές προσβολής από P. syringae.

Όταν το έλκος κάνει τον γύρο του κορμού Αν η προσβολή δακτυλιώσει τον κορμό ή έναν βραχίονα, το δένδρο πάνω από το έλκος δεν δείχνει καθόλου κόμμι ή έλκος. Δείχνει χλώρωση, μικρά φύλλα, μικρούς καρπούς και γενική εξασθένηση — δηλαδή εικόνα που μοιάζει ακριβώς με υδατική καταπόνηση ή τροφοπενία. Πολλά δένδρα «λιπαίνονται» και «ποτίζονται» επί χρόνια ενώ έχουν στραγγαλισμένο κορμό. Πριν από οποιαδήποτε αλλαγή στη λίπανση, ο έλεγχος γίνεται στη βάση του κορμού.

Προσβολή κορμού κερασιάς από βακτηριακό έλκος — Εικόνες 3, 4. Προσβολές σε κορμό από βακτηριακό έλκος.

Έλκος και κομμίωση σε κορμό — Εικόνες 3, 4. Προσβολές σε κορμό από βακτηριακό έλκος.

Βίντεο. Προσβολή από βακτηριακό έλκος στο χωράφι.

3. Ο ετήσιος κύκλος και οι πύλες εισόδου

Με την άνοδο της θερμοκρασίας το καλοκαίρι τα φυτά αντιδρούν και παράγουν επουλωτικό ιστό, ενώ ταυτόχρονα αδρανοποιούνται και τα βακτήρια· τον χειμώνα όμως οι προσβολές ξεκινούν εκ νέου.

Την άνοιξη με τις βροχές το βακτήριο εξέρχεται από τα έλκη και διασπείρεται επάνω στα φύλλα και τους κλαδίσκους. Εισέρχεται από τα στομάτια των φύλλων και προκαλεί τις κηλιδώσεις. Το φθινόπωρο και τον χειμώνα τα βακτήρια προσβάλλουν τους βλαστούς από ουλές που προκαλούνται από την πτώση των φύλλων, από τομές κλαδέματος και από πληγές χαλαζιού, προκαλώντας τις ξηράνσεις.

Δύο κορυφώσεις τον χρόνο — και το φθινόπωρο συνήθως ξεχνιέται

Ο πληθυσμός του βακτηρίου δεν είναι σταθερός. Ακολουθεί μια συγκεκριμένη καμπύλη:

Διαχείμαση: επιβιώνει μέσα στα έλκη και μέσα στους οφθαλμούς. Αυτές οι δύο θέσεις είναι η κύρια πηγή μολύσματος για την επόμενη χρονιά.
Άνοιξη: ο πληθυσμός αυξάνεται μετά την έκπτυξη των οφθαλμών, και τα συμπτώματα αναπτύσσονται σε άνοιξη και καλοκαίρι.
Τέλος καλοκαιριού: ο πληθυσμός υποχωρεί.
Φθινόπωρο: υπάρχει δεύτερη κορύφωση μολύνσεων, με τις πιο δροσερές και υγρές συνθήκες.

Το άριστο θερμοκρασιακό εύρος για τη μόλυνση είναι 15–25 °C σε συνδυασμό με υγρασία. Δεν είναι δηλαδή ασθένεια του βαρύ χειμώνα ούτε του καύσωνα — είναι ασθένεια των μεταβατικών εποχών. Η φθινοπωρινή φυλλόπτωση, που αφήνει δεκάδες χιλιάδες φρέσκες ουλές ανά δένδρο ακριβώς όταν αρχίζουν οι βροχές, είναι η πιο υποτιμημένη στιγμή της χρονιάς.

Η πιο συχνή πύλη εισόδου στα νεαρά δένδρα δεν είναι εκεί που την ψάχνουμε

Στις καταγραφές των τελευταίων ετών, οι περισσότερες μολύνσεις σε νέες φυτεύσεις συνδέθηκαν με την τομή κορυφολογήματος κατά τη φύτευση την άνοιξη — δηλαδή με το κοντό κόψιμο του δενδρυλλίου για τη διαμόρφωση του σχήματος — όταν αυτή η τομή βράχηκε από το νερό της άρδευσης σε δροσερές θερμοκρασίες.

Άλλες τεκμηριωμένες πύλες: ζημιά από παγετό ή από θερμικό εγκαύμα στον κορμό, πληγές από ζώα και τρωκτικά, μηχανικοί τραυματισμοί από μηχανήματα, και οι φρέσκες ουλές φύλλων — είτε από φυσική πτώση το φθινόπωρο είτε από χειρωνακτική αφαίρεση φύλλων στη βάση των νεοφυτεμένων δενδρυλλίων. Το πρακτικό συμπέρασμα για τη φύτευση είναι απλό: κορυφολόγημα και άρδευση με μπεκ δεν συμπίπτουν σε κρύο και υγρό καιρό, και ο κορμός των νεαρών δένδρων προστατεύεται.

4. Ο παγετός δεν είναι σύμπτωση — το βακτήριο τον φτιάχνει

Πυρηνοποίηση πάγου: το βακτήριο που παγώνει το δένδρο

Εδώ βρίσκεται ο πιο παρεξηγημένος μηχανισμός της ασθένειας. Το P. syringae παράγει μια πρωτεΐνη που λειτουργεί ως πυρήνας κρυστάλλωσης πάγου (ice nucleation activity, INA). Το βακτήριο μπορεί να σχηματίσει πάγο μέσα στο ίδιο το φυτικό κύτταρο.

Η συνέπεια είναι διπλή και φαύλη: το φυτό που φιλοξενεί μεγάλο πληθυσμό INA βακτηρίων παγώνει σε υψηλότερη θερμοκρασία από αυτή στην οποία θα πάγωνε χωρίς αυτά. Δηλαδή ο παγετός γίνεται ζημιογόνος νωρίτερα. Και οι πληγές που δημιουργεί ο παγετός είναι ακριβώς οι πύλες που το ίδιο το βακτήριο χρειάζεται για να μπει.

Το βακτήριο δηλαδή κατασκευάζει μόνο του τις πληγές από τις οποίες θα εισβάλει. Γι' αυτό και διεθνώς η ασθένεια είναι σοβαρότερη ακριβώς στις περιοχές υψηλού κινδύνου παγετού, και γι' αυτό ένα μεγάλο μέρος της αντιμετώπισής της παγκοσμίως έχει στραφεί στη διαχείριση του παγετού και όχι στα βακτηριοκτόνα. Η μείωση του επιφυτικού πληθυσμού πριν από τους ανοιξιάτικους παγετούς έχει διπλό όφελος.

5. Οι προδιαθεσικοί παράγοντες

Η ασθένεια σπάνια χτυπά υγιή, ισορροπημένα δένδρα. Χτυπά δένδρα που είναι ήδη καταπονημένα από κάτι άλλο.

Βιοτικοί παράγοντες

Ιώσεις και φυτοπλάσματα — εξασθενημένο δένδρο, ευκολότερη εγκατάσταση.
Verticillium — έχει βρεθεί σε συνδυασμό με το P. syringae στα ίδια δένδρα.
Leucostoma (Κυτόσπορα) — δεύτερο έλκος στο ίδιο δένδρο.
Νηματώδεις — βλ. το πλαίσιο που ακολουθεί.

Το σύμπλοκο νηματώδη – βακτηρίου: το πείραμα που το απέδειξε

Ο δακτυλιοειδής νηματώδης Mesocriconema xenoplax τρέφεται στις λεπτές απορροφητικές ρίζες και προδιαθέτει τα είδη Prunus στο βακτηριακό έλκος. Σε πειράματα σε αμμώδες έδαφος, δένδρα ροδακινιάς αρρώστησαν σοβαρά μόνο όταν υπήρχαν και τα δύο — ο νηματώδης και το βακτήριο. Αν έλειπε ο ένας από τους δύο, σοβαρή ασθένεια δεν εκδηλωνόταν.

Ο μηχανισμός αποδίδεται στη μειωμένη πρόσληψη θρεπτικών και στη μεταβολή της σχέσης άνθρακα προς άζωτο μέσα στο φυτό, που το καθιστά ευάλωτο. Πρακτική συνέπεια: σε κτήμα με επαναλαμβανόμενο βακτηριακό έλκος, ιδίως σε ελαφρά, αμμώδη εδάφη, αξίζει νηματωδολογική ανάλυση εδάφους. Ο ψεκασμός μόνο με χαλκό αντιμετωπίζει το μισό πρόβλημα.

Αβιοτικοί παράγοντες

Χειμερινοί παγετοί και ανοιξιάτικοι όψιμοι παγετοί — ο ισχυρότερος παράγοντας.
Αλκαλικά εδάφη και ασβεστούχα στρώματα που περιορίζουν την ανάπτυξη της ρίζας.
Τροφοπενίες και υδατική καταπόνηση.
Ακραίος καύσωνας, που αφήνει το δένδρο εξασθενημένο για τη φθινοπωρινή περίοδο μολύνσεων.
Κακή στράγγιση και υψηλή στάθμη υδροφόρου, που κρατά το νερό σε επαφή με τον κορμό.

6. Διαφορική διάγνωση — τι άλλο μοιάζει

Τα συμπτώματα δεν είναι παθογνωμονικά, καθώς τα ίδια συμπτώματα προκαλούνται και από άλλες ασθένειες, όπως η Κυτόσπορα και η Βοτρυοσφαίρια.

Παθογόνο	Πώς ξεχωρίζει
Βακτηριακό έλκος P. syringae	Έλκος χωρίς σαφές όριο, που επεκτείνεται κατά μήκος με ακανόνιστο σχήμα. Κοκκινοκαφέ κόμμι. Εσωτερικά κοκκινοκαφές μοτίβο νέκρωσης στο αγγειακό σύστημα, ορατό αν κόψουμε εφαπτομενικά τον φλοιό και το ξύλο με καθαρό, κοφτερό μαχαίρι.
Έλκος Κυτόσπορας Leucostoma cinctum	Το έλκος έχει σαφώς οριοθετημένο περιθώριο. Στην επιφάνειά του διακρίνονται μικροσκοπικές, σαν σπυράκια, δομές — τα πυκνίδια, μέσα στα οποία παράγονται τα σπόρια. Είναι το ασφαλέστερο μακροσκοπικό γνώρισμα διάκρισης.
Μικροκαρπία και ασθένεια Χ LChV-1/2, φυτόπλασμα	Δίνουν επίσης μικρούς καρπούς και εξασθένηση, αλλά με ανομοιόμορφη εικόνα: στον ίδιο βραχίονα συνυπάρχουν ώριμοι καρποί κανονικού μεγέθους με μικρούς, κίτρινους, άγουρους. Στο βακτηριακό έλκος οι μικροί καρποί είναι ομοιόμορφα μικροί και ομοιόχρωμοι σε ολόκληρο τον προσβεβλημένο βραχίονα ή δένδρο.
Κορύνεο W. carpophilus	Στα φύλλα δίνει επίσης τρύπες, αλλά οι κηλίδες είναι κανονικές και κυκλικές και συνοδεύονται από μικρά έλκη στους βλαστούς χωρίς κόμμι.

Και μια υπενθύμιση Είναι απολύτως δυνατό ένα δένδρο να έχει περισσότερες από μία ασθένειες ταυτόχρονα. Η εύρεση της μιας δεν αποκλείει την άλλη — και συχνά η μία είναι ο λόγος που εκδηλώθηκε η άλλη.

7. Ποικιλίες και υποκείμενα

Φύτευση ανθεκτικών ποικιλιών στις υγρές περιοχές. Παράδειγμα: τα κεράσια Τσολακέικα και Grace Star είναι αρκετά ευαίσθητα στις μολύνσεις και δεν συνιστάται να φυτεύονται σε υγρά και βαριά χωράφια.

Η διεθνής κατάταξη — και τι λέει για τα υποκείμενα

Όλες οι ποικιλίες και όλα τα υποκείμενα μολύνονται. Οι διαφορές είναι βαθμού, όχι απόλυτης ανοσίας.

Ευαίσθητες ποικιλίες: Sweetheart, Bing, Staccato, Royal Ann (Napoleon), Van. Ιδιαίτερα ευαίσθητη η Coral Champagne.
Με υψηλότερη ανθεκτικότητα: Corum, Regina, Moreau, Lambert, Sam.

Υποκείμενα: τα Mazzard και Colt εμφανίζονται ανθεκτικότερα, ενώ τα πιο νανοποιητικά υποκείμενα είναι πιο ευαίσθητα — αναφέρονται ρητά τα Gisela 6 και Krymsk 5.

Και ένα σημείο που αφορά τη διάδοση μέσα στο κτήμα: το βακτήριο μεταδίδεται με τον εμβολιασμό και μετακινείται διασυστηματικά. Τα ζωηρά υποκείμενα έχουν μεγαλύτερη πιθανότητα φυσικού εμβολιασμού μεταξύ ριζών γειτονικών δένδρων, άρα και μεταφοράς του βακτηρίου από δένδρο σε δένδρο, σε σύγκριση με τα νανοποιητικά και ημινανοποιητικά.

8. Η αντιμετώπιση

Η ασθένεια δεν έχει χημική θεραπευτική αντιμετώπιση. Η καταπολέμηση συντελείται με προληπτικά μέτρα:

Τα επτά μέτρα

Φύτευση φυτών απαλλαγμένων από το βακτήριο.
Απομάκρυνση κάθε χρόνο, στο κλάδεμα ή νωρίτερα, όλων των προσβεβλημένων βλαστών μέχρι του υγιούς σημείου, και επάλειψη των πληγών με χαλκό.
Τακτικοί χειμερινοί ψεκασμοί με χαλκούχα σκευάσματα, ειδικά την περίοδο της πτώσης των φύλλων και πριν και μετά το κλάδεμα — όχι επάνω στην πράσινη βλάστηση. Βάψιμο των κορμών των δένδρων με βορδιγάλειο πολτό.
Κλάδεμα των φυτών σε ξηρές περιόδους, όπου δεν υπάρχουν βροχές.
Φύτευση ανθεκτικών ποικιλιών στις υγρές περιοχές.
Ιοντικοί, γλουκονικοί και άλλοι χαλκοί το καλοκαίρι — η αποτελεσματικότητά τους παραμένει υπό διερεύνηση.
Σκευάσματα με ανταγωνιστικά στελέχη βακτηρίων μπορούν να χρησιμοποιηθούν το καλοκαίρι.

Δύο τεχνικές που δεν είναι ευρέως γνωστές στην Ελλάδα

Καυτηρίαση των ελκών. Τεκμηριωμένη μέθοδος από το 1976: το έλκος στους βραχίονες καυτηριάζεται με φορητό καμινέτο υγραερίου. Η εφαρμογή γίνεται την άνοιξη. Λειτουργεί επειδή το βακτήριο βρίσκεται στην περιφέρεια του έλκους, σε ζώνη που η θερμότητα φτάνει, ενώ ο ξυλώδης ιστός αντέχει.
Άσπρισμα του κορμού. Στις νέες φυτεύσεις ευαίσθητων ποικιλιών, η προστασία του κορμού με λευκή μπογιά — μαζί με διπλή γραμμή σταγόνων ώστε το νερό να μην ακουμπά τον κορμό — καταγράφεται ως βέλτιστη καλλιεργητική πρακτική. Μειώνει τα θερμικά εγκαύματα και τις ρωγμές από τις απότομες διακυμάνσεις θερμοκρασίας, δηλαδή ακριβώς τις πύλες εισόδου.

Το κλαδευτήρι: τι δείχνουν τα δεδομένα Η απολύμανση των εργαλείων είναι σωστή πρακτική και δεν πρέπει να εγκαταλειφθεί. Αξίζει όμως να είναι γνωστό πού βρίσκεται πραγματικά ο κίνδυνος: η μηχανική μεταφορά με τα εργαλεία του κλαδέματος δεν φαίνεται να αποτελεί μεγάλο κίνδυνο — εκτός αν ο εξοπλισμός έρθει σε άμεση επαφή με φρέσκια κομμίωση και οι συνθήκες είναι ευνοϊκές, δηλαδή δροσερές και υγρές. Ο πρωταρχικός κίνδυνος δεν είναι το εργαλείο· είναι η ίδια η τομή, που μένει ανοιχτή σε υγρό και δροσερό καιρό. Γι' αυτό ο κανόνας «κλαδεύουμε με ξηρό καιρό» έχει μεγαλύτερη βαρύτητα από τον κανόνα «απολυμαίνουμε το ψαλίδι» — και οι δύο μαζί είναι το σωστό.

9. Ο χαλκός: ποιος τύπος, πότε και γιατί αποτυγχάνει

Δεν είναι όλοι οι χαλκοί ίδιοι για αυτό το βακτήριο

Είναι από τα πιο πρακτικά και λιγότερο γνωστά ευρήματα. Σε συγκριτικές δοκιμές σε κλαδίσκους κερασιάς:

Το υδροξείδιο του χαλκού (δισθενής χαλκός, Cu²⁺) αποτελεί την τεκμηριωμένη επιλογή για τους χειμερινούς ψεκασμούς.
Τα οξείδια του χαλκού (μονοσθενής χαλκός, Cu⁺) αποδείχθηκαν αναποτελεσματικά στον έλεγχο της ασθένειας.

Δεδομένου ότι πολλά προγράμματα στηρίζονται στον οξειδούχο χαλκό λόγω κόστους, το εύρημα αξίζει προσοχή. Η σύσταση παραμένει: για το βακτηριακό έλκος, χαλκός με τη μορφή υδροξειδίου.

Πηγή: Torres, R. και Latorre, B. 2009. Efectividad de compuestos a base de cobre en el control de Pseudomonas syringae pv. syringae en ramillas de cerezo. Resúmenes Jornadas Agronómicas, Χιλή. Η δοκιμή αναφέρεται και αξιολογείται στο Sallato, B., Grove, G. και Johnson, A., Bacterial canker in Washington sweet cherries, WSU Extension FS366E, όπου και η σύσταση για χρήση σταθερού χαλκού με τη μορφή υδροξειδίου στους χειμερινούς ψεκασμούς. Σημείωση: πρόκειται για δημοσίευση σε πρακτικά συνεδρίου, όχι σε περιοδικό με κριτές· το εύρημα είναι σαφές αλλά προέρχεται από μία σειρά δοκιμών.

Χρονισμός — και το απόλυτο όριο

Χειμερινοί ψεκασμοί: στη φυλλόπτωση και σε λήθαργο, με έμφαση πριν και μετά το κλάδεμα.
Προ της άνθισης: χαλκός· διεθνώς αναφέρεται και συνδυασμός με το αντιβιοτικό kasugamycin, το οποίο δεν είναι εγκεκριμένο στην Ευρωπαϊκή Ένωση για την καλλιέργεια.
Μετά την πλήρη άνθιση δεν εφαρμόζουμε χαλκό. Είναι απόλυτο όριο, τόσο για φυτοτοξικότητα όσο και για τη γύρη.

Οι τέσσερις λόγοι που ο χαλκός αποτυγχάνει Ο έλεγχος με χαλκό είναι στην πράξη ασταθής: άλλες χρονιές αποδίδει και άλλες όχι. Οι τεκμηριωμένες αιτίες είναι τέσσερις — (1) στελέχη ανθεκτικά στον χαλκό, τα οποία έχουν καταγραφεί μαζί με ανθεκτικότητα σε αντιβιοτικά, (2) κακή κάλυψη του δένδρου από το ψεκαστικό υγρό, (3) λανθασμένος χρονισμός και (4) πολύ υψηλή πίεση της ασθένειας μέσα στο κτήμα. Οι τρεις πρώτες εξαρτώνται από εμάς. Αν ο χαλκός δεν αποδίδει, το πρόβλημα συνήθως δεν είναι το σκεύασμα αλλά η κάλυψη και ο χρόνος.

10. Πότε στέλνουμε δείγμα

Σε περιπτώσεις αμφιβολίας για το παθογόνο που προκαλεί τα συμπτώματα, πρέπει να αποστέλλεται δείγμα για αναλύσεις στο Μπενάκειο Φυτοπαθολογικό Ινστιτούτο. Η χρήση των βακτηριοκτόνων πρέπει να γίνεται πάντα σύμφωνα με τις οδηγίες της ετικέτας.

Πότε αξίζει πραγματικά η εργαστηριακή εξέταση

Όταν το έλκος δεν έχει σαφές όριο αλλά ούτε και πυκνίδια — δηλαδή δεν ξεχωρίζει από την Κυτόσπορα.
Όταν υπάρχει γενική εξασθένηση με μικρούς καρπούς χωρίς ορατό έλκος, οπότε πρέπει να αποκλειστούν και η μικροκαρπία και το φυτόπλασμα.
Σε νέα φύτευση με απώλειες δενδρυλλίων, όπου το ερώτημα «ήρθε με το υλικό ή μολύνθηκε εδώ;» έχει και οικονομικές συνέπειες.
Όταν το κτήμα έχει επαναλαμβανόμενο πρόβλημα παρά τους σωστούς χαλκοψεκασμούς — τότε ζητάμε μαζί και νηματωδολογική ανάλυση εδάφους.

11. Πηγές

Sallato, B., Grove, G. and Johnson, A. — Bacterial canker in Washington sweet cherries. WSU Extension Publication FS366E, Washington State University. Κύρια πηγή για τον ετήσιο κύκλο, τις πύλες εισόδου, την ευαισθησία ποικιλιών και υποκειμένων, την καυτηρίαση, το άσπρισμα κορμού και τη διαφορική διάγνωση.
Cherry (Prunus spp.) — Bacterial canker. Pacific Northwest Plant Disease Management Handbook. Πηγή για τους τέσσερις λόγους αποτυχίας του χαλκού και για την ανθεκτικότητα στον χαλκό.
Characterization of the pathogenicity of strains of Pseudomonas syringae towards cherry and plum. Πηγή για τη διάκριση pv. syringae και pv. morsprunorum και για τις φυλές R1 και R2.
Kennelly, M.M., Cazorla, F.M., de Vicente, A., Ramos, C. and Sundin, G.W. 2007. Pseudomonas syringae diseases of fruit trees: progress toward understanding and control. Plant Disease 91:4–17.
Lindow, S.E., Arny, D.C. and Upper, C.D. 1978. Distribution of ice nucleation-active bacteria on plants in nature. Applied and Environmental Microbiology 36:831–838. Η θεμελιώδης εργασία για την πυρηνοποίηση πάγου.
Influence of ring nematode infestation and calcium, nitrogen and indoleacetic acid applications on peach susceptibility to Pseudomonas syringae pv. syringae. Phytopathology.
Influence of Nemaguard and Lovell rootstocks and Macroposthonia xenoplax on bacterial canker of peach. Το πείραμα που έδειξε ότι χρειάζονται και οι δύο οργανισμοί για σοβαρή ασθένεια.
Plant-parasitic nematodes in pome and stone fruit orchards. WSU Tree Fruit.
Spotts, R.A., Wallis, K.M., Serdani, M. and Azarenko, A.N. 2010. Bacterial canker of sweet cherry in Oregon — infection of horticultural and natural wounds, and resistance of cultivar and rootstock combinations. Plant Disease 94:345–350.
Torres, R. and Latorre, B. 2009. Efectividad de compuestos a base de cobre en el control de Pseudomonas syringae pv. syringae en ramillas de cerezo. Πηγή για τη διαφορά υδροξειδίου και οξειδίου του χαλκού.
Gummosis of stone fruits — Utah State University IPM Pest Advisories. Πηγή για τη δοκιμή με το μαχαίρι: κρεμ εσωτερικός φλοιός σημαίνει μη ζωντανό αίτιο, καστανός σημαίνει νεκρός ιστός από παθογόνο.
Gummosis on Prunus (cherry) — University of Tennessee, Department of Plant Sciences.
Hawkins, J.E. 1976. A cauterization method for the control of cankers caused by Pseudomonas syringae in stone fruit trees. Plant Disease Reporter 60:60–61.
Mgbechi-Ezeri, J., Porter, L., Johnson, K.B. and Oraguzie, N. 2017. Assessment of sweet cherry (Prunus avium L.) genotypes for response to bacterial canker disease. Euphytica 213:145.
Control of bacterial canker in stone fruit trees by chemical and biological products. Agronomy 13(4):1166.
Μπενάκειο Φυτοπαθολογικό Ινστιτούτο — αποστολή δειγμάτων για εργαστηριακή ταυτοποίηση.

Αποποίηση ευθύνης Το παρόν κείμενο έχει ενημερωτικό και εκπαιδευτικό χαρακτήρα. Δεν υποκαθιστά την επιτόπια γεωπονική εκτίμηση ούτε συνιστά συνταγή εφαρμογής φυτοπροστατευτικών προϊόντων. Δεν αναφέρονται εμπορικές ονομασίες· η επιλογή γίνεται με βάση τις ισχύουσες εγκρίσεις του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων. Οι εγκρίσεις των δραστικών ουσιών, οι δόσεις και οι χρόνοι αναμονής μεταβάλλονται και διαφέρουν ανά χώρα και καλλιέργεια· ισχύουν πάντοτε οι οδηγίες της ετικέτας. Η Παστόπουλος Γεωπονική Ε.Ε. δεν φέρει καμία ευθύνη για τη χρήση των παραπάνω πληροφοριών.