Η ασθένεια της παραμόρφωσης των καρπών της Ροδακινιάς, αιτίες ιστορικό και λύσεις

Σάββας Παστόπουλος, Γεωπόνος, Παστόπουλος Γεωπονική Ε.Ε.

Πέντε χρόνια μετά τα πρώτα σποραδικά συμπτώματα στις Αμπελειές Γιαννιτσών, η παραμόρφωση των καρπών της ροδακινιάς έχει γίνει το σοβαρότερο ανοιχτό ζήτημα της περιοχής. Το άρθρο αυτό συγκεντρώνει ολόκληρο το χρονικό με ημερομηνίες και αριθμούς πρωτοκόλλου, και τι ακριβώς έδειξαν και τι απέκλεισαν οι ιολογικές αναλύσεις.

Περιλαμβάνει επίσης κάτι που δεν έχει κυκλοφορήσει στα ελληνικά. Ύστερα από εξονυχιστική έρευνα σε κινεζικά επιστημονικά άρθρα, εντόπισα ότι το ίδιο ακριβώς φαινόμενο καταγράφεται στην Κίνα από το 1972 και έχει μελετηθεί σε βάθος, με έρευνες αγρού, επαναμολύνσεις και ιστολογία. Το υλικό αυτό είναι δημοσιευμένο αποκλειστικά στα κινεζικά και παραμένει ουσιαστικά άγνωστο εδώ. Η κινεζική εμπειρία δεν αποδεικνύει ταυτότητα με το ελληνικό πρόβλημα, δίνει όμως έναν χάρτη που δεν τον έχουμε από πουθενά αλλού.

1. Το ελληνικό χρονικό, βήμα βήμα

Το χρονικό που ακολουθεί στηρίζεται, ως και το καλοκαίρι του 2024, σε παρατηρήσεις στα κτήματα της περιοχής και στα αποτελέσματα των αναλύσεων που ζητήθηκαν από το Μπενάκειο Φυτοπαθολογικό Ινστιτούτο. Από τον Σεπτέμβριο του 2024 και μετά, κάθε γεγονός τεκμηριώνεται με δημόσια ανακοίνωση υπηρεσίας ή φορέα, και ο αντίστοιχος σύνδεσμος βρίσκεται στις πηγές.

Τι ακριβώς έλεγε το δελτίο τύπου της 5ης Σεπτεμβρίου 2024

Επειδή είναι το πληρέστερο δημόσιο κείμενο της υπόθεσης και σπάνια διαβάζεται ολόκληρο, παρατίθενται τα ουσιώδη σημεία του [1].

Α. Οι έξι ιολογικές αναλύσεις του εργαστηρίου Ιολογίας του ΜΦΙ

Β. Οι δύο ακαρεολογικοί έλεγχοι του εργαστηρίου Εντομολογίας-Ακαρεολογίας

Γ. Τι συνέστησε το ΜΦΙ

• Για τα ακάρεα: ψεκασμός την επόμενη χρονιά νωρίς την άνοιξη, με την έκπτυξη των οφθαλμών και τη δημιουργία νέας βλάστησης. Η χρήση των σκευασμάτων γίνεται πάντοτε ανάλογα με τις ισχύουσες εγκρίσεις του Υ.Π.Α.Α.Τ.
• Μέτρο υγιεινής: μετά το κλάδεμα, τα κομμένα κλαδιά να μην παραμένουν στον αγρό ή σε παρακείμενους αγρούς με ροδακινιές και, αν είναι δυνατόν, να καταστρέφονται, ώστε να μη μεταφέρεται και να μη διασπείρεται το άκαρι μέσω αυτών.
• Για τις ιώσεις: επισημαίνεται ότι στη γεωργική πράξη δεν υπάρχει κανένα θεραπευτικό μέτρο. Η αντιμετώπιση είναι αποκλειστικά προληπτική, πιστοποιημένο πολλαπλασιαστικό υλικό, ανθεκτικές ποικιλίες και υποκείμενα, χειρισμοί με ορυκτέλαια τα τρία πρώτα χρόνια, απολύμανση των κλαδευτικών εργαλείων (ενδεικτικά με διάλυμα χλωρίνης 0,5% NaOCl για ένα λεπτό), καταστροφή των λαίμαργων βλαστών που προτιμούν οι αφίδες, και αποφυγή εμβολίων από μη ελεγμένα δέντρα.

2. Τι έδειξαν και τι απέκλεισαν οι ιολογικές αναλύσεις

Οι αναλύσεις βρήκαν ιούς, απλώς δεν είναι αυτοί οι υπεύθυνοι για την εικόνα των καρπών.

Τα αποτελέσματα του ΜΦΙ της 17/5/2023 (ΥΔ 626) και της 30/5/2023 (ΥΔ 640) έδειξαν την παρουσία δύο παραγόντων:

Τα αποτελέσματα προωθήθηκαν στο Τμήμα Ποιοτικού και Φυτοϋγειονομικού Ελέγχου της ΠΕ Πέλλας, το οποίο σε συνεννόηση με το ΜΦΙ προχώρησε σε περαιτέρω γενετικό έλεγχο για τη διερεύνηση άγνωστων ιογενών παθογόνων. Στην ενημέρωση του φθινοπώρου του 2023, η απάντηση ήταν ότι δεν καταλήγουν σε σαφές συμπέρασμα ως προς την αιτιολογία.

3. Το άκαρι, η κύρια αιτία του προβλήματος, οι επίσημες θέσεις

Από τον Σεπτέμβριο του 2024 και μετά, η επίσημη γραμμή αλλάζει κατεύθυνση. Η αλληλουχία των διατυπώσεων δείχνει και τον βαθμό βεβαιότητας κάθε στιγμής:

Εδώ πρέπει να αναφέρουμε κάτι που μπερδεύει πολύ κόσμο, γιατί τα δύο προβλήματα εμφανίστηκαν στην περιοχή περίπου την ίδια περίοδο και συζητιούνται μαζί: οι ξερές βέργες είναι εντελώς διαφορετικό πρόβλημα από τις τυφλές βέργες και τους παραμορφωμένους καρπούς.

Οι ξερές βέργες είναι μυκητολογική ασθένεια. Οφείλονται στον μύκητα που η βιβλιογραφία αναφέρει ως Fusicoccum amygdali / Phomopsis amygdali, και με την τρέχουσα ονοματολογία ως Diaporthe amygdali. Η εικόνα του είναι χαρακτηριστική και αναγνωρίσιμη: ωοειδή καστανοκόκκινα έλκη με κέντρο έναν οφθαλμό ή την ουλή ενός φύλλου, τα οποία μεγαλώνουν, αποκτούν νεκρωτικό κέντρο με πορφυρή άλως, περιδένουν τη βέργα και νεκρώνουν ό,τι βρίσκεται πάνω από το έλκος. Επάνω στην αλλοίωση διακρίνονται με φακό μαύρα πυκνίδια, οι καρποφορίες του μύκητα [7]. Ο μύκητας είναι καταγεγραμμένος στην Ελλάδα σε ροδακινιά [9].

Η διαφορά που έχει πρακτική σημασία είναι ο χρονισμός της μόλυνσης. Ο μύκητας μπαίνει από τις ουλές των μίσχων κατά τη φυλλόπτωση το φθινόπωρο και από τις ουλές των λεπίων των οφθαλμών και τα άνθη την άνοιξη. Γι' αυτό και οι φθινοπωρινοί ψεκασμοί κατά τη διάρκεια της φυλλόπτωσης μείωσαν τα έλκη κατά 45 έως 63% σε έρευνες αγρού στις ΗΠΑ [8]. Το άκαρι, αντίθετα, χτυπά τους οφθαλμούς την άνοιξη με την έκπτυξη. Δύο διαφορετικοί εχθροί, δύο διαφορετικά παράθυρα επέμβασης, δύο διαφορετικές κατηγορίες σκευασμάτων.

4. Η μελέτη του ΑΠΘ: άκαρι στους οφθαλμούς και των 18 προσβεβλημένων οπωρώνων

Η πιο πλήρης ελληνική τεκμηρίωση μέχρι σήμερα προέρχεται από τη συνεργασία των Εργαστηρίων Φυτοπαθολογίας και Εφαρμοσμένης Ζωολογίας και Παρασιτολογίας (Εντομολογία) του Τμήματος Γεωπονίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Γεωργία - Κτηνοτροφία τον Οκτώβριο του 2024 [17]. Η εργασία εξέτασε με τη σειρά τις δύο υποψήφιες αιτίες, τους ιούς και το άκαρι, σε ξεχωριστά δείγματα.

Πρώτο σκέλος: οι ιοί, για άλλη μια φορά

Στις αρχές Ιουνίου 2024 το Εργαστήριο Φυτοπαθολογίας συνέλεξε περισσότερα από 230 δείγματα καρπών και φύλλων από 27 οπωρώνες της Πέλλας και της Ημαθίας, από δέντρα με συμπτώματα και από φαινομενικά υγιή, ηλικίας 2 έως 26 ετών. Ελέγχθηκαν με RT-PCR, real-time RT-PCR και αλληλούχιση υψηλής απόδοσης (HTS), που εντοπίζει όλους τους ιούς ενός δείγματος, ακόμη και άγνωστους [17].

Το συμπέρασμα της Φυτοπαθολογίας του ΑΠΘ συμπίπτει με του Μπενάκειου (κεφάλαιο 2): κανένας από τους ιούς που βρέθηκαν δεν φαίνεται να σχετίζεται άμεσα με την παραμόρφωση [17].

Δεύτερο σκέλος: το άκαρι μέσα στον οφθαλμό

Τον Σεπτέμβριο του 2024 στάλθηκαν στο Εργαστήριο Εντομολογίας κλάδοι ροδακινιάς από την περιοχή του Νέου Μυλότοπου Γιαννιτσών, από οπωρώνες με παραμορφωμένους καρπούς. Στις καταβολές των οφθαλμών, των βλαστών και των ανθέων βρέθηκαν άτομα ακάρεων της οικογένειας Eriophyidae [17]. Ακολούθησε συστηματική σύγκριση:

Τα ποσοστά κλάδων διαβάζονται από τα διαγράμματα της εργασίας και δίνονται κατά προσέγγιση· οι μέσοι αριθμοί ακάρεων είναι όπως τους γράφει το κείμενο [17].

Εξετάστηκαν επίσης κλάδοι από οπωρώνες της Ημαθίας όπου δεν υπήρχε ακόμη παραμόρφωση: σε κανέναν οφθαλμό δεν βρέθηκαν ακάρεα Eriophyidae. Παλαιότερη έρευνα στην Ημαθία είχε καταγράψει ένα άλλο είδος της οικογένειας, το Aculus fockeui, σε οφθαλμούς και φύλλα, χωρίς όμως να προκαλεί παραμόρφωση καρπών [17]. Δηλαδή δεν αρκεί να υπάρχει «ένα ερίοφυο» στη ροδακινιά· η σχέση αφορά το συγκεκριμένο άκαρι των οφθαλμών.

Τι είδους άκαρι, και πώς προκαλεί τη ζημιά

• Μέγεθος. 150 έως 250 χιλιοστά του χιλιοστόμετρου, αόρατο με γυμνό μάτι [17].
• Γένος. Σύμφωνα με τα στοιχεία της ομάδας, πρόκειται για είδος του γένους Eriophyes· η επιβεβαίωση του είδους αναμένεται [17].
• Πού ζει. Αποκλειστικά ή κυρίως μέσα στους οφθαλμούς, όπως το E. insidiosus. Δραστηριοποιείται όλο τον χρόνο, με περιορισμένη δραστηριότητα τον χειμώνα. Ο οφθαλμός το προστατεύει από την αφυδάτωση και τον ήλιο, και του δίνει αδιαφοροποίητους ιστούς για τροφή [17].
• Πώς μετακινείται. Κυρίως με τον άνεμο: όταν ένας οφθαλμός ξεραθεί, τα άτομα βγαίνουν στην επιφάνεια και διασπείρονται σε νέους οφθαλμούς [17]. Ταιριάζει με την εξάπλωση από τη γραμμή επαφής προς το εσωτερικό του αγρού (κεφάλαιο 2).
• Πώς κάνει τη ζημιά. Τρέφεται με δύο στιλέτα και σιελογόνες εκκρίσεις που μπορούν να νεκρώσουν κύτταρα και να παραμορφώσουν φυτικά μέρη. Η ζημιά πιθανότατα γίνεται μέσα στον οφθαλμό και εκδηλώνεται την επόμενη χρονιά, όταν ο οφθαλμός εκπτυχθεί και δέσουν οι καρποί [17].
• Βραχυγονάτωση. Σε πολλούς βλαστούς προσβεβλημένων δέντρων τα μεσογονάτια ήταν κοντύτερα, δηλαδή οι οφθαλμοί πιο κοντά ο ένας στον άλλο. Το ίδιο σύμπτωμα, μαζί με παραμόρφωση καρπών, περιγράφεται για το E. insidiosus στο Μεξικό [17]. Είναι ένα επιπλέον σημάδι που αναγνωρίζεται στο κλάδεμα.

Τι προτείνει η ομάδα

Δοκιμές αντιμετώπισης για να επιβεβαιωθεί ο ρόλος του ακάρεος: πιλοτικές εφαρμογές σε διαφορετικούς χρόνους, με ουσίες εξειδικευμένης ακαρεοκτόνου δράσης, με στόχο τα ακάρεα μέσα στους οφθαλμούς πριν από την έκπτυξη της νέας βλάστησης, και αξιολόγηση με δειγματοληψίες οφθαλμών πριν και μετά τις επεμβάσεις [17]. Η χρήση οποιουδήποτε σκευάσματος γίνεται μόνο βάσει των εγκρίσεων του ΥΠΑΑΤ.

Πηγές: 17

5. Η Κίνα: πενήντα χρόνια με το ίδιο φαινόμενο

Εδώ βρίσκεται η πιο χρήσιμη πληροφορία που έχουμε, γιατί στην Κίνα το φαινόμενο δεν είναι καινούργιο αλλά μελετημένο επί δεκαετίες, με έρευνες αγρού, επαναμολύνσεις και ιστολογία.

Το λαϊκό όνομα της ασθένειας στα κινεζικά είναι 猴头果 (houtouguo), «καρπός-κεφάλι πιθήκου», και 疙瘩桃 (gedatao), «ροδάκινο με εξογκώματα», ονόματα που περιγράφουν ακριβώς αυτό που βλέπουμε και εδώ.

6. Το άκαρι και τι ακριβώς κάνει

Στην κινεζική βιβλιογραφία το παθογόνο ταυτοποιείται ως Eriophyes catacardiae Keifer, κινεζικά 下心瘿螨. Είναι ερίοφυο άκαρι, δηλαδή από την ίδια οικογένεια με αυτά που βρέθηκαν στα ελληνικά δείγματα.

Πηγές: 13 14

Στους καρπούς

• Μετά την πτώση των πετάλων, στους μικρούς καρπούς εμφανίζονται ακανόνιστες σκουροπράσινες κηλίδες.
• Καθώς ο καρπός μεγαλώνει, το χνούδι στα σημεία προσβολής καφετιάζει, και η περιοχή παρουσιάζει καθυστερημένη ανάπτυξη με βυθισμένο, κοίλο σχήμα.
• Στο τελικό στάδιο ο καρπός είναι ανώμαλος, με άνιση χρωματικότητα, σε σχήμα «κεφαλιού πιθήκου». Η προσβεβλημένη σάρκα παραμένει βαθυπράσινη.
• Σε σοβαρή προσβολή η σάρκα ξυλοποιείται και ο καρπός γίνεται μη εδώδιμος.
• Σε προσβολή κατά τη διόγκωση: ρωγμές στην επιφάνεια, μερικές βαθιές και μακριές.

Στους οφθαλμούς, εδώ κρίνεται η επόμενη χρονιά

Αυτό είναι το κομμάτι που συνδέεται άμεσα με την οφθαλμόπτωση και τις τυφλές βέργες που περιγράφονται στα ελληνικά κτήματα:

• Οι προσβεβλημένοι οφθαλμοί γίνονται ξηροί, ζαρωμένοι, λεπτοί, και προσκολλώνται σφιχτά στον βλαστό.
• Τα λέπια αυξάνονται κατά μία με δύο στρώσεις και σταδιακά ξυλοποιούνται, οπότε ο οφθαλμός τυλίγεται σφιχτά και δυσκολεύεται να ανοίξει.
• Στην ιστολογική τομή, τα φυλλώδη αρχέγονα υφίστανται βλάβη· σε σοβαρές περιπτώσεις απουσιάζουν εντελώς και ο οφθαλμός χάνει οριστικά την ικανότητα έκπτυξης.
• Μέσα στα λέπια και ανάμεσα στα νεαρά φύλλα εντοπίζονται μεγάλοι αριθμοί ακάρεων που τρέφονται.
• Οι φυλλοφόροι οφθαλμοί προσβάλλονται περισσότερο από τους ανθοφόρους.
• Οι προσβεβλημένοι ανθοφόροι οφθαλμοί ανθίζουν με καθυστέρηση περίπου 10 ημερών· ορισμένα πέταλα μαραίνονται και πέφτουν πριν καν ανοίξουν.
• Χαρακτηριστική εικόνα σε βαριά προσβολή: δέντρα «με καρπό αλλά χωρίς φύλλα», ή δέντρα που ανθίζουν και δεν φυλλώνουν ποτέ.

Πηγές: 13 14

7. Ο ετήσιος κύκλος, το κλειδί του χρονισμού

Αν υπάρχει ένα πράγμα που πρέπει να κρατήσει ο παραγωγός από όλο το άρθρο, είναι αυτό. Ο κύκλος εξηγεί γιατί η ζημιά που βλέπετε τον Μάιο αποφασίστηκε το προηγούμενο καλοκαίρι.

Πηγές: 10 13

8. Τα νούμερα από τις κινεζικές μελέτες

Πόσο μεγάλη γίνεται η ζημιά

Δηλαδή ο μέσος όρος σχεδόν διπλασιάστηκε μέσα σε έναν χρόνο. Οι συγγραφείς σημειώνουν ρητά τον λόγο: η ασθένεια είχε πρωτοεντοπιστεί στο Lanzhou πέντε χρόνια νωρίτερα, αλλά επειδή το αίτιο ήταν άγνωστο και δεν εφαρμόστηκε έγκαιρη αντιμετώπιση, τα δύο τελευταία χρόνια η εμφάνιση οξύνθηκε [10].

Σε τι ποσοστό προσβάλλονται οι οφθαλμοί, σύμφωνα με τα κινεζικά δεδομένα

Πηγές: 13

Τι παθαίνει ο καρπός στο κύτταρο

Οι μετρήσεις σε τρεις ποικιλίες έδειξαν ότι η προσβολή δεν είναι απλή παραμόρφωση επιφάνειας, αλλάζει ο μεταβολισμός του καρπού:

Πηγές: 10 13

Οι αριθμοί του πίνακα λένε τέσσερα πράγματα, και αξίζει να διαβαστούν χωριστά.

Πρώτον, ο καρπός βρίσκεται σε καταπόνηση. Η αύξηση της ελεύθερης προλίνης κατά 111,57% και της δραστικότητας της καταλάσης κατά περίπου 53% είναι η κλασική βιοχημική υπογραφή του στρες. Η προλίνη συσσωρεύεται όταν το κύτταρο παλεύει να κρατήσει το νερό του, και η καταλάση ανεβαίνει όταν υπάρχει οξειδωτικό φορτίο να εξουδετερωθεί. Ο προσβεβλημένος καρπός δηλαδή δεν είναι απλώς παραμορφωμένος στην επιφάνεια, αντιδρά όπως ιστός υπό καταπόνηση.

Δεύτερον, αλλάζει η κατεύθυνση του μεταβολισμού. Τα διαλυτά σάκχαρα πέφτουν, ως και κατά 76,96% σε μία ποικιλία, ενώ οι διαλυτές πρωτεΐνες ανεβαίνουν κατά 66,16% και τα ελεύθερα αμινοξέα κατά 64,95%. Ο καρπός παύει να λειτουργεί ως αποδέκτης υδατανθράκων και γεμίζει με αζωτούχες ενώσεις. Η γεύση δεν χάνεται επειδή ο καρπός είναι παραμορφωμένος, χάνεται επειδή λείπει το σάκχαρο.

Τρίτον, τα κύτταρα της σάρκας δεν προλαβαίνουν να μεγαλώσουν. Η διάμετρός τους μένει στα 58 μm έναντι 102 μm στον υγιή καρπό, δηλαδή περίπου στο 57% της διαμέτρου. Επειδή ο όγκος μεταβάλλεται με τον κύβο της διαμέτρου, το κύτταρο κρατάει περίπου το ένα πέμπτο του όγκου που θα είχε: το 0,57 υψωμένο στον κύβο δίνει 0,18. Η σάρκα χτίζεται από πολύ λιγότερη μάζα, και αυτό εξηγεί γιατί ο καρπός μένει μικρός, ωριμάζει καθυστερημένα και έχει κακή γεύση ανεξάρτητα από το πόσο καλή είναι η εμφάνισή του.

Τέταρτον, αλλάζει και η επιφάνεια. Η πυκνότητα του χνουδιού ανεβαίνει από 3,5 σε 4,5 χιλιάδες τρίχες ανά τετραγωνικό εκατοστό και το μήκος από 110 σε 170 μm. Είναι λεπτομέρεια που δεν φαίνεται στη φωτογραφία αλλά φαίνεται στην αφή, και είναι χρήσιμη στη διαλογή: ο προσβεβλημένος καρπός είναι αισθητά πιο χνουδωτός και πιο τραχύς από τον διπλανό του.

9. Πώς το αντιμετωπίζουν στην Κίνα

Οι κινεζικές πηγές συγκλίνουν σε τέσσερις άξονες, με τον χρονισμό να είναι το κρίσιμο στοιχείο:

Προληπτικά

• Αποφυγή λήψης μοσχευμάτων και υποκειμένων από προσβεβλημένα δέντρα.
• Απολύμανση των εργαλείων κλαδέματος.

Καλλιεργητικά

• Ανοιχτό σχήμα κόμης για καλύτερο φωτισμό στο εσωτερικό.
• Άμεση αφαίρεση των προσβεβλημένων καρπών.
• Αφαίρεση των λεπτών, ξηρών κλαδιών στο χειμερινό κλάδεμα.

Βιολογικά

• Απελευθέρωση αρπακτικών ακάρεων κατά την άνθηση.

Χημικά, ο χρονισμός, όχι το σκεύασμα

Οι κινεζικές πηγές αναφέρουν συγκεκριμένα σκευάσματα, τα οποία δεν έχει νόημα να παρατεθούν εδώ: το καθεστώς εγκρίσεων στην Κίνα δεν έχει καμία σχέση με το ελληνικό, και μια δραστική που χρησιμοποιείται εκεί μπορεί να μην επιτρέπεται καθόλου στη ροδακινιά εδώ. Η επιλογή του σκευάσματος γίνεται αποκλειστικά βάσει των εγκρίσεων του ΥΠΑΑΤ για τη συγκεκριμένη καλλιέργεια και τον συγκεκριμένο εχθρό.

Αυτό που μεταφέρεται και έχει πραγματική αξία είναι η αντιστοίχιση των επεμβάσεων σε φαινολογικά στάδια, γιατί η σειρά των σταδίων προκύπτει από τη βιολογία του ακάρεος. Οι ημερομηνίες δεν μεταφέρονται: το Lanzhou βρίσκεται σε ηπειρωτικό κλίμα μεγάλου υψομέτρου και ο χρόνος εξόδου από τη διαχείμαση δεν έχει μετρηθεί στις ελληνικές περιοχές παραγωγής. Τα στάδια είναι:

• Φθινόπωρο, μετά τη φυλλόπτωση, ή στο στάδιο της ρόδινης άκρης του οφθαλμού.
• Αμέσως μετά την πτώση των πετάλων, με μία ή δύο επεμβάσεις.

10. Ομοιότητες, διαφορές, και τι δεν ξέρουμε

Η σύγκριση είναι χρήσιμη μόνο αν γίνει τίμια, και για τον λόγο αυτό παρατίθενται και οι δύο πλευρές.

Οι ομοιότητες είναι εντυπωσιακές

• Παραμόρφωση καρπών με βυθισμένες, σκουροπράσινες περιοχές που δεν χρωματίζονται.
• Οφθαλμόπτωση και τυφλές βέργες, οφθαλμοί που δεν εκπτύσσονται.
• Ακανόνιστη, καθυστερημένη ανθοφορία.
• Σταδιακή εξάπλωση από κτήμα σε γειτονικό κτήμα.
• Και στις δύο περιπτώσεις, ερίοφυα ακάρεα στα δείγματα.
• Και στις δύο περιπτώσεις, χρόνια σύγχυσης πριν την ταυτοποίηση, με αναζήτηση σε λάθος κατεύθυνση.

Οι διαφορές και τα κενά, που πρέπει να ειπωθούν

11. Τι μένει αναπάντητο

Θα ήταν ανέντιμο να κλείσει το άρθρο σαν να έχει λυθεί το ζήτημα. Δεν έχει.

• Ποιο είδος ακριβώς; Η ομάδα του ΑΠΘ το κατατάσσει στο γένος Eriophyes και αναμένει την επιβεβαίωση του είδους [17]. Χωρίς ταξινομική ταυτοποίηση σε επίπεδο είδους, δεν ξέρουμε αν έχουμε να κάνουμε με είδος που περιγράφεται στη βιβλιογραφία ή με κάτι νέο για την περιοχή.
• Είναι το άκαρι μόνο του, ή μαζί με το PLMVd; Η απάντηση αλλάζει τη στρατηγική: αν υπάρχει συνέργεια, το καθαρό πολλαπλασιαστικό υλικό αποκτά διπλή σημασία.
• Πόσο αποτελεσματικά είναι τα εγκεκριμένα ακαρεοκτόνα σε αυτό το είδος, στις δικές μας συνθήκες; Δεν υπάρχουν δημοσιευμένες ελληνικές δοκιμές αποτελεσματικότητας.
• Ποιος είναι ο ακριβής χρόνος εξόδου από τη διαχείμαση εδώ; Οι κινεζικές μετρήσεις δίνουν τέλη Μαρτίου για το Lanzhou και το Xinjiang. Στη δική μας περιοχή δεν έχει μετρηθεί, και ο χρονισμός του ψεκασμού εξαρτάται ακριβώς από αυτό.
• Ποιες ποικιλίες είναι λιγότερο ευπαθείς; Καταγράφονται συμπτώματα σε Άνδρος, Α37, Κατερίνα, Έβερτ και σε επιτραπέζιες, αλλά χωρίς συγκριτική αξιολόγηση. Μέχρι στιγμής, οι ποικιλίες Α37 και Άνδρος φαίνεται ότι είναι οι πλέον ευαίσθητες. Επιπλέον, είναι πιθανό να επηρεάζονται και αρκετές ποικιλίες βερικοκιάς, κάτι που ενισχύεται από το ότι η οδηγία της ΔΑΟΚ Πέλλας του Ιουλίου 2026 επεκτείνει τη σύσταση και σε αγρούς βερικοκιάς με παραμόρφωση που δεν οφειλόταν στον ιό της σάρκας [5]. Χρειάζεται συγκριτική καταγραφή ανά ποικιλία, γιατί από αυτήν εξαρτώνται οι μελλοντικές φυτεύσεις.

12. Πηγές

Οι αριθμοί μέσα στο κείμενο παραπέμπουν στον παρακάτω κατάλογο.

• [1] Περιφερειακή Ενότητα Πέλλας (5/9/2024). Δελτίο Τύπου, Ενέργειες για την επίλυση του προβλήματος της άγνωστης ασθένειας σε καλλιέργειες ροδακινιάς και νεκταρινιάς. Η αναλυτικότερη δημόσια πηγή. Περιέχει αυτούσια τα έξι δελτία ιολογικών αναλύσεων και τα δύο δελτία εντομολογικών-ακαρεολογικών ελέγχων του ΜΦΙ, με αριθμούς πρωτοκόλλου, περιοχές δειγματοληψίας, ευρήματα, συμπεράσματα και συστάσεις.
• [2] Π.Ε. Πέλλας (18/9/2024). Κατευθυντήριες οδηγίες για την αντιμετώπιση ακάρεων του γένους Eriophyes sp. σε καλλιέργειες πυρηνοκάρπων, σε συνέχεια του εγγράφου ΥΠΑΑΤ ΑΠ 10086/278395/17-09-2024 και του Δελτίου Τύπου της 5/9/2024. Πηγή για το εύρημα ακάρεων Eriophyes sp. από το ΜΦΙ σε δείγματα Λάρισας, Ημαθίας και Πέλλας, και για το πλήρες πακέτο μέτρων ανά εποχή.
• [3] Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας, Δ.Α.Ο.Κ. Π.Ε. Ημαθίας (11/8/2025). Ανακοίνωση για το φαινόμενο των παραμορφωμένων καρπών ροδακινιάς. Η πιο κατηγορηματική επίσημη διατύπωση: δεν πρόκειται για ίωση αλλά κατά πάσα πιθανότητα για προσβολή ακάρεως του γένους Eriophyes που προσβάλλει τους οφθαλμούς της νέας βλάστησης. Πηγή και για τη σύσταση με θείο βρέξιμο και λοιπά ακαρεοκτόνα.
• [4] ΔΑΟΚ Πέλλας (14/5/2026). Οδηγία Μαΐου για την αντιμετώπιση ακάρεων του γένους Eriophyes στα ροδάκινα και νεκταρίνια της ΠΕ Πέλλας. Πηγή για τη σύσταση με βρέξιμο θειάφι ή εγκεκριμένο ακαρεοκτόνο και για την επισήμανση σχετικά με τους γειτονικούς εγκαταλειμμένους οπωρώνες.
• [5] ΔΑΟΚ Πέλλας (31/7/2026). Οδηγία Ιουλίου 2026. Πηγή για τη δειγματοληψία της 1ης Ιουλίου 2026 που διαπίστωσε πληθυσμό Eriophyes επάνω στους καρπούς, για τη σύσταση επέμβασης μετά τη συλλογή, για την επέκταση της σύστασης στη βερικοκιά, και για τα τηλέφωνα επικοινωνίας της υπηρεσίας.
• [6] Εθνική Διεπαγγελματική Οργάνωση Ροδακίνου (2026). Ενημέρωση για ξερές και «τυφλές» βέργες, Οδηγίες προστασίας. Πηγή για τη διάκριση ξερών και τυφλών βεργών, για τη σύνδεση των ακάρεων Eriophyidae με τη μεταφορά του PLMVd, και για το πρόγραμμα με αμπαμεκτίνη, ωφέλιμα αρπακτικά, περιορισμό πυρεθρινοειδών, θειούχα και θειασβέστιο.
• [7] Michigan State University, Integrated Pest Management, Fusicoccum canker (constriction canker). Πηγή για τη συμπτωματολογία της ασθένειας των ξερών βεργών: ωοειδή καστανοκόκκινα έλκη με κέντρο τον οφθαλμό ή την ουλή του φύλλου, νεκρωτικό κέντρο με πορφυρή άλως, περίδεση και νέκρωση της βέργας πάνω από το έλκος, και μαύρα πυκνίδια επάνω στην αλλοίωση.
• [8] Seasonal Availability of Inoculum for Constriction Canker of Peach. Phytopathology 91(11): 1109-1115, και Effect of Fungicides, Application Timing, and Canker Removal on Incidence and Severity of Constriction Canker of Peach, Plant Disease 86(7): 721. Πηγή για το ότι οι μολύνσεις γίνονται από τις ουλές των μίσχων το φθινόπωρο κατά τη φυλλόπτωση και από τις ουλές των λεπίων των οφθαλμών και τα άνθη την άνοιξη, και για το ότι οι φθινοπωρινοί ψεκασμοί κατά τη φυλλόπτωση μείωσαν τα έλκη κατά 45 έως 63%. Δηλαδή, χρονισμός εντελώς διαφορετικός από αυτόν των ακάρεων.
• [9] First Report of Phomopsis amygdali Causing Fruit Rot on Peaches in Greece. Plant Disease 90(12): 1551. Τεκμηρίωση ότι ο μύκητας είναι παρών και καταγεγραμμένος στην Ελλάδα σε ροδακινιά. Σημειώνεται ότι η ταξινόμηση του παθογόνου έχει αναθεωρηθεί: το ίδιο παθογόνο εμφανίζεται στη βιβλιογραφία ως Fusicoccum amygdali, Phomopsis amygdali και, με την τρέχουσα ονοματολογία, Diaporthe amygdali.
• [10] Li Shijuan, Xu Bingliang, Liang Qiaolan, Zhang Wenli, Wu Bumei (2011). Occurrence of deformed peach and its effects on peach physiol-biochemical indexes (桃畸果病的发生及对桃果实生理生化指标的影响). Plant Protection (植物保护) 37(5): 139-143. DOI: 10.3969/j.issn.0529-1542.2011.05.026. Πηγή για τα ποσοστά προσβολής 40,30% το 2009 και 73,65% το 2010 με μέγιστο 86%, για τον χρόνο εξόδου από τη διαχείμαση στα τέλη Μαρτίου με αιχμή στις 25 Μαρτίου, και για όλες τις μεταβολές των φυσιολογικών-βιοχημικών δεικτών.
• [11] Ιστορικό εξάπλωσης στην Κίνα: πρώτη εμφάνιση 1972 στην κομητεία Qian'an του Hebei· ~400 εκτάρια έως το 1988· επέκταση στο Xinjiang την περίοδο 1988-1991· νέες εστίες στο Lanzhou της Gansu τη δεκαετία του 2000. Όπως συνοψίζεται στην εισαγωγή της μελέτης του 2014 [13] και στις κινεζικές γεωργικές πηγές [14].
• [12] Zheng Youxian, Liu Chunde, Shi Zhanshan κ.ά. (1988). Το παθογόνο της ασθένειας παραμορφωμένων καρπών ροδακινιάς και η αντιμετώπισή του. China Fruits (4): 17-19. Η πρώτη ταυτοποίηση του αιτίου.
• [13] Zhang Mingzhen, Xu Bingliang, Li Shijuan (2014). Προσδιορισμός παθογόνου και μικροσκοπική παρατήρηση ιστών σε προσβεβλημένους οφθαλμούς και καρπούς ροδακινιάς στην περιοχή Anning του Lanzhou. Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Gansu. Η πληρέστερη μελέτη. Πηγή για τα ποσοστά προσβολής οφθαλμών 52,9% το 2010 και 61,9% το 2011 με μέγιστο 76%, για τη μορφομετρία του ακάρεος, για την ιστολογία των οφθαλμών με την καταστροφή των φυλλωδών αρχεγόνων, για τη διάμετρο κυττάρων 58 έναντι 102 μm, για τα δεδομένα του χνουδιού, και για το δοκιμή επαναμόλυνσης που έδωσε συμπτώματα στις 9 ημέρες.
• [14] Κινεζικές γεωργικές και εγκυκλοπαιδικές πηγές για την ασθένεια 桃瘿螨畸果病, μεταξύ άλλων Baidu Baike. Πηγή για τον αναλυτικό ετήσιο κύκλο, τη συμπτωματολογία σε βλαστούς και φύλλα, το φαινόμενο «με καρπό αλλά χωρίς φύλλα», και τον χρονισμό των προτεινόμενων επεμβάσεων. Σημειώνεται ότι πρόκειται για δευτερογενείς πηγές. Τα σκευάσματα που αναφέρονται σε αυτές αφορούν το κινεζικό καθεστώς εγκρίσεων και δεν παρατίθενται.
• [15] Biology of the Transmission of Peach Mosaic Virus by Eriophyes insidiosus (Acari: Eriophyidae). Plant Disease 82(12): 1371. Πηγή για το τεκμηριωμένο προηγούμενο μετάδοσης ιού της ροδακινιάς από ερίοφυο άκαρι.
• [16] Navia, D., Ochoa, R., Welbourn, C. και Ferragut, F. (2010). Adventive eriophyoid mites: a global review of their impact, pathways, prevention and challenges. Experimental and Applied Acarology 51: 225-255. DOI: 10.1007/s10493-009-9327-2. Πηγή για το ότι τα ερίοφυα έχουν υψηλό δυναμικό ως εισβάλλοντα είδη, επειδή το μικρό μέγεθος τα καθιστά δυσδιάκριτα και εύκολα διακινήσιμα μέσω του παγκόσμιου εμπορίου.
• [17] Μαλιόγκα, Β.Ι., Ορφανίδου, Χ., Βασιλείου, Ν., Γεωργούση, Μ., Λώτος, Λ., Κατής, Ν.Ι. (Ομάδα Φυτοπαθολογίας), Κωβαίος, Δ., Φλώρος, Γ., Κοκκάρη, Α., Κοπρίτη, Ε. και Κουλούσης, Ν. (Ομάδα Εντομολογίας) (2024). Παραμόρφωση καρπών ροδακινιάς: μία στενή σχέση με την παρουσία ακάρεων της οικογένειας Eriophyidae σε οφθαλμούς. Γεωργία - Κτηνοτροφία, τεύχος 10/2024, σελ. 22-26. Τμήμα Γεωπονίας, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης. Πλήρες κείμενο. Πηγή για τους ιολογικούς ελέγχους σε περισσότερα από 230 δείγματα από 27 οπωρώνες (PPV, PNRSV, PLMVd, CGRMV, ACLSV, HTS, απουσία φυτοπλάσματος και PcMV), για τη σύγκριση 18 οπωρώνων με και 18 χωρίς παραμόρφωση στο Πλαγιάρι, τη Λάκκα και το Δροσερό Γιαννιτσών (1.440 κλάδοι, 5.760 οφθαλμοί), για την παρουσία ακάρεων σε όλους τους προσβεβλημένους οπωρώνες και τους μέσους αριθμούς 10,3-53,0 ακάρεα ανά κλάδο, για την απουσία ακάρεων από τα φύλλα και από οφθαλμούς στην Ημαθία, για το Aculus fockeui, για τη βιολογία του ακάρεος, τη βραχυγονάτωση, και για την πρόταση δοκιμών με ακαρεοκτόνα πριν από την έκπτυξη.