Λωτός: η καλλιέργεια από το έδαφος ως το ψυγείο

Καρπός λωτού της ποικιλίας Maxim πάνω στο δέντρο, με το φύλλωμα γύρω του — Εικόνα 1. Καρπός λωτού της ποικιλίας Maxim λίγο πριν τη συγκομιδή, στην περιοχή των Γιαννιτσών. Η καλλιέργεια θεωρείται εύκολη, και ακριβώς αυτή η φήμη είναι που κοστίζει, γιατί κρύβει τρία σημεία όπου τα λάθη δεν διορθώνονται: την αλατότητα του νερού, το άζωτο, και τον χρόνο της συγκομιδής.

Σάββας Παστόπουλος, Γεωπόνος MSc, Παστόπουλος Γεωπονική Ε.Ε., Νέος Μυλότοπος Πέλλας

Ο λωτός περνά στην Ελλάδα από τον οικιακό κήπο στη συστηματική φυτεία. Η καλλιέργεια όμως έχει τρεις παγίδες που δεν συγχωρούν: είναι από τα πιο ευαίσθητα δέντρα στην αλατότητα, το υπερβολικό άζωτο μπορεί, υπό προϋποθέσεις, να μειώσει την παραγωγή αντί να την αυξάνει, και η ποιότητα στο ψυγείο κρίνεται από το ασβέστιο του εδάφους, όχι από τους ψεκασμούς.

< 0,65dS/m η μέγιστη αγωγιμότητα του νερού άρδευσης [2]

8 ως 9κιλά αζώτου ανά στρέμμα κατά τον αυστραλιανό οδηγό· ο μεσογειακός δίνει 10 ως 15 [2] [3]

+20%σκληρότητα καρπού με σωστό pH και ασβέστιο εδάφους [2]

Περιεχόμενα

Πού βρίσκεται η ελληνική καλλιέργεια
Έδαφος, κλίμα και το θέμα του νερού
Ποικιλίες και οι τέσσερις ομάδες στυφότητας
Φύτευση, αποστάσεις και διαμόρφωση
Επικονίαση και καρπόπτωση
Θρέψη
Ασθένειες και εχθροί
Συγκομιδή και μετασυλλεκτικά
Τα βασικά σημεία
Πηγές

1. Πού βρίσκεται η ελληνική καλλιέργεια

Στις ελληνικές φυτείες κυριαρχούν δύο ποικιλίες: η Rojo Brillante, που χρειάζεται μεταχείριση αποστύφωσης πριν την κατανάλωση, και η Jiro, που τρώγεται απευθείας μετά τη συγκομιδή [1].

Το μέγεθος βάζει τα πράγματα στη θέση τους

Στην Ισπανία, μέσα σε είκοσι χρόνια, η παραγωγή πέρασε από ποσότητες που δεν καταγράφονταν καν στις στατιστικές του υπουργείου, στους 500.000 τόνους. Η χώρα κατατάσσεται σήμερα τρίτη παγκοσμίως, μετά την Κίνα και την Κορέα, με το 90% της παραγωγής στη Βαλένθια και βάση την Rojo Brillante [5].

Και μια παρατήρηση που αφορά άμεσα τον ελληνικό σχεδιασμό: η στροφή σε ποικιλίες τύπου PCNA, που δεν χρειάζονται αποστύφωση, δυσκολεύει ακόμη και στην Ισπανία, επειδή λείπουν συμβατά υποκείμενα προσαρμοσμένα στα μεσογειακά εδάφη [5].

2. Έδαφος, κλίμα και το θέμα του νερού

Ο λωτός ανέχεται κάποιον βαθμό υπερκορεσμού, αλλά το πολύ νερό οδηγεί σε αυξημένη βλαστική ανάπτυξη, μεγαλύτερη συχνότητα και ένταση σηψιρριζιών, θρεπτικές ανισορροπίες, ορισμένα στοιχεία γίνονται τοξικά σε συνθήκες κατάκλυσης, και έκπλυση θρεπτικών από τη ζώνη των ριζών [2]. Σε οριακό βάθος καλά στραγγιζόμενου εδάφους χρησιμοποιούνται αναχώματα, τα οποία όμως στεγνώνουν γρηγορότερα και μπορεί να απαιτήσουν έως 20% περισσότερο νερό [2].

Η αλατότητα είναι το νούμερο ένα λάθος σχεδιασμού

Ο λωτός είναι ευαίσθητος στην ποιότητα του νερού άρδευσης. Ο αυστραλιανός οδηγός του Queensland θέτει την αγωγιμότητα κατά προτίμηση κάτω από 0,65 dS/m και τα χλωριόντα κάτω από 80 mg/L [2]. Ελληνικό όριο για την καλλιέργεια δεν έχει δημοσιευθεί, και η τιμή χρησιμοποιείται ως δείκτης προσανατολισμού. Κάθε νέα πηγή νερού ελέγχεται πριν χρησιμοποιηθεί και οι υπάρχουσες ελέγχονται τακτικά.

Στο φύλλο, το όριο του χλωρίου έχει τεθεί συντηρητικά στο 0,4%, επειδή πάνω από 0,8% επηρεάζονται αρνητικά η παραγωγή και η ποιότητα του καρπού [2].

Το πρακτικό μέτρο: όπου το νερό είναι οριακό, απαιτούνται κατά διαστήματα βαρύτερες αρδεύσεις ώστε τα συσσωρευμένα άλατα να ξεπλυθούν έξω από τη ζώνη των ριζών [2], και επιλέγονται υποκείμενα με κάποια ανοχή στην αλατότητα. Στο Ισραήλ εφαρμόζεται επίσης παλμική άρδευση για τον μετριασμό προβλημάτων αλατότητας [2].

Το pH του εδάφους καθορίζει τη διαθεσιμότητα. Η διατήρηση του pH μεταξύ 6,5 και 7,0 και του εδαφικού ασβεστίου πάνω από 8,0 meq/100 g μπορεί να αυξήσει τη σκληρότητα του καρπού κατά 20% και τη διάρκεια συντήρησης κατά δύο έως τρεις εβδομάδες [2].

Πότε παίζεται το ασβέστιο του καρπού, και γιατί αργότερα δεν διορθώνεται

Η πρόσληψη ασβεστίου καθορίζεται στο διάστημα από την έκπτυξη των οφθαλμών μέχρι την καρπόδεση. Υπάρχει ισχυρή συσχέτιση ανάμεσα στη μέση ελάχιστη θερμοκρασία των έξι εβδομάδων πριν την καρπόδεση και στο ασβέστιο του φύλλου· ελάχιστες θερμοκρασίες 10 °C και κάτω μειώνουν αισθητά την πρόσληψη [2].

Την πρόσληψη μειώνουν επίσης η υδατική καταπόνηση, ο υπερκορεσμός του εδάφους και η υψηλή σχετική υγρασία [2].

Ένα σφάλμα που εντοπίστηκε στην πράξη: η κακή πρόσληψη ασβεστίου συνδέθηκε με συστήματα άρδευσης με μικροσωλήνες, όπου το προφίλ του εδάφους δεν διαβρεχόταν επαρκώς στην κρίσιμη περίοδο από την άνθηση έως τρεις μήνες μετά την καρπόδεση [2]. Έλεγχος του πραγματικού βρεχόμενου προφίλ, όχι της παροχής του σταλάκτη.

Πηγές: 1 2 5

3. Ποικιλίες και οι τέσσερις ομάδες στυφότητας

Η κατάταξη των ποικιλιών λωτού γίνεται με δύο ανεξάρτητα κριτήρια που συνδυάζονται σε τέσσερις ομάδες [4]:

Στυφότητα κατά τη συγκομιδή, στυφές (A) ή μη στυφές (NA).
Επίδραση της επικονίασης στο χρώμα της σάρκας, σταθερές (PC), όπου η γονιμοποίηση δεν αλλάζει το χρώμα, ή μεταβλητές (PV), όπου η σάρκα σκουραίνει γύρω από τους σπόρους και παραμένει ανοιχτόχρωμη χωρίς αυτούς.

Ομάδα	Τι σημαίνει	Παραδείγματα και πρακτική συνέπεια
PCNA	Μη στυφή, σταθερή στην επικονίαση	Jiro, Fuyu, Maxim. Τρώγεται σκληρή κατευθείαν από το δέντρο. Δεν χρειάζεται αποστύφωση
PVA	Στυφή, μεταβλητή στην επικονίαση	Rojo Brillante. Απαιτεί υποχρεωτικά μεταχείριση αποστύφωσης
PVNA	Μη στυφή μόνο όταν σχηματιστούν σπόροι	Η ποιότητα εξαρτάται από την επικονίαση, ασταθής εμπορικά
PCA	Στυφή ανεξάρτητα από την επικονίαση	Hachiya και παρόμοιες. Τρώγονται μόνο υπερώριμες ή μετά από αποστύφωση

Γιατί αυτό καθορίζει ολόκληρο τον σχεδιασμό Στις PV ποικιλίες, ένας επικονιαστής μέσα στον οπωρώνα αλλάζει το προϊόν: σκουραίνει τη σάρκα και δημιουργεί σπόρους. Στη Rojo Brillante, που καλλιεργείται χωρίς σπόρους, η παρουσία επικονιαστή είναι ανεπιθύμητη. Στις PCNA όπως η Jiro το θέμα δεν τίθεται. Επικονιαστής λοιπόν δεν φυτεύεται «για σιγουριά», φυτεύεται μόνο αν τον απαιτεί η συγκεκριμένη ποικιλία.

Υπάρχει και η Ribera Sun, αυθόρμητη μετάλλαξη της Rojo Brillante με μεγαλύτερο καρπό, που καλλιεργείται με τον ίδιο ακριβώς τρόπο. Αναλυτικά για την ποικιλία στο άρθρο Η ποικιλία Λωτού Rojo Brillante.

4. Φύτευση, αποστάσεις και διαμόρφωση

Δεν υπάρχουν υποκείμενα που προσφέρουν νανισμό στον λωτό Αυτό αποκλείει τις πολύ πυκνές φυτεύσεις και τα συστήματα διαμόρφωσης που τις συνοδεύουν [3]. Όποιος σχεδιάζει λωτό με τη λογική της σύγχρονης μηλιάς ή κερασιάς σε Gisela, σχεδιάζει λάθος.

Οι αποστάσεις που ακολουθούν προέρχονται από τον μεσογειακό οδηγό του CIHEAM, με ιταλικά και ισπανικά δεδομένα, και εξαρτώνται από τη ζωηρότητα της ποικιλίας, τη γονιμότητα του εδάφους και το σύστημα διαμόρφωσης [3]. Στην ελληνική πράξη ελέγχονται ως προς το πλάτος των μηχανημάτων της εκμετάλλευσης:

Ζωηρότητα	Κύπελλο	Κεντρικός άξονας	Παλμέτα
Μέτρια	5,0 × 4,0 έως 5,0 × 4,5	5,5 × 4,5 έως 5,5 × 5,0	4,5 × 3,0 έως 4,5 × 3,5
Υψηλή	5,0 × 4,5 έως 5,0 × 5,0	5,5 × 5,0 έως 5,5 × 5,5	4,5 × 3,5 έως 4,5 × 4,0
Πολύ υψηλή	5,0 × 5,0 έως 5,5 × 5,5	5,5 × 5,5 έως 6,0 × 6,0	4,5 × 4,0 έως 4,5 × 4,5

Τι γίνεται στην πράξη στην περιοχή των Γιαννιτσών Στην περιοχή των Γιαννιτσών γίνονται πλέον δοκιμαστικές φυτεύσεις Rojo Brillante με 3,5 m φυτό προς φυτό και 4,5 ή 5,0 m γραμμή προς γραμμή. Οι αποστάσεις αυτές είναι πυκνότερες επί της γραμμής από ό,τι δίνει ο μεσογειακός οδηγός για κύπελλο και κεντρικό άξονα, και πλησιάζουν τη λογική της παλμέτας. Πρόκειται για δοκιμές των πρώτων χρονιών: η συμπεριφορά της κόμης, η σκίαση στο κάτω μέρος του δέντρου και η παραγωγή ανά στρέμμα θα κριθούν όταν οι φυτείες μπουν σε πλήρη καρποφορία.

Σε ρηχά ή φτωχά εδάφη, με ποικιλίες μέτριας ζωηρότητας, οι αποστάσεις μπορούν να πέσουν στα 4,5 × 4,5 m [3]. Για το κλάδεμα υπάρχει χωριστό άρθρο: Το κλάδεμα του λωτού στην ποικιλία Rojo Brilliante.

Αποποίηση ευθύνης για τις αποστάσεις φύτευσης

Οι αποστάσεις του πίνακα προέρχονται από ξένη πηγή, με ιταλικά και ισπανικά δεδομένα, και δίνονται ως ενδεικτικές και όχι ως σύσταση φύτευσης. Δεν μεταφέρονται αυτούσιες σε κάθε ελληνικό χωράφι: εξαρτώνται από το έδαφος και τη γονιμότητά του, το υποκείμενο, τη ζωηρότητα της ποικιλίας, το σύστημα διαμόρφωσης, τη διαθεσιμότητα νερού και το πλάτος των μηχανημάτων της εκμετάλλευσης.

Οι αποστάσεις των δοκιμαστικών φυτεύσεων της περιοχής των Γιαννιτσών καταγράφονται ως παρατήρηση των πρώτων χρονιών και όχι ως δοκιμασμένη πρακτική. Δεν έχουν ακόμη κριθεί σε πλήρη καρποφορία.

Η τελική απόσταση φύτευσης καθορίζεται με ευθύνη του παραγωγού, κατόπιν επιτόπιας εκτίμησης από αδειοδοτημένο γεωπόνο και ανάλυσης εδάφους. Η φύτευση είναι απόφαση που δεν διορθώνεται, και η Παστόπουλος Γεωπονική Ε.Ε. δεν φέρει ευθύνη για τη χρήση των πληροφοριών του άρθρου.

5. Επικονίαση και καρπόπτωση

Η βλάστηση ξεκινά αργά, τον Απρίλιο, και η άνθηση γίνεται το πρώτο δεκαήμερο του Ιουνίου. Η καρπόδεση και η παραγωγικότητα συσχετίζονται θετικά με την επικονίαση, όπου αυτή γίνεται [3]. Η Rojo Brillante όμως, όπως και η Kaki Tipo, εμφανίζει πολύ υψηλή παρθενοκαρπική καρπόδεση [3], δηλαδή δένει άφθονο καρπό χωρίς γονιμοποίηση, και ακριβώς γι’ αυτό καλλιεργείται χωρίς επικονιαστή. Το ίδιο ισχύει και για την Jiro, που στις φυτείες της περιοχής των Γιαννιτσών δένει άφθονο καρπό χωρίς επικονιαστή.

Η καρπόπτωση όμως στον λωτό είναι κυρίως θρεπτικό και ορμονικό ζήτημα, όχι επικονίασης. Δύο τεκμηριωμένες αιτίες:

Υπερβολικό άζωτο. Δόσεις πάνω από το βέλτιστο αυξάνουν την πτώση καρπών και μειώνουν την τελική παραγωγή [2]. Το βέλτιστο δεν είναι σταθερός αριθμός και οι προϋποθέσεις περιγράφονται στην ενότητα 6.
Υπερβολικός φώσφορος. Πάνω από 235 kg/ha, ο φώσφορος προκαλεί διατροφική ανισορροπία και δυσκολεύει την απορρόφηση ψευδαργύρου· η έλλειψη ψευδαργύρου προκαλεί πτώση των νεαρών καρπών [3].

Η αλυσίδα που σπάνια συνδέεται Πολύς φώσφορος → μπλοκάρει τον ψευδάργυρο → πέφτουν οι μικροί καρποί. Ο παραγωγός βλέπει καρπόπτωση και υποψιάζεται επικονίαση ή καιρό. Η αιτία μπορεί να βρίσκεται στη βασική λίπανση που έγινε μήνες νωρίτερα.

Πηγές: 2 3 4

6. Θρέψη

6.1 Το άζωτο δεν είναι φίλος

Πάνω από ένα σημείο, το άζωτο μπορεί να μειώσει την παραγωγή

Το άζωτο είναι ο βασικός ρυθμιστής παραγωγής και ποιότητας. Στον αυστραλιανό οδηγό του Queensland τόσο οι πολύ χαμηλές όσο και οι πολύ υψηλές δόσεις μείωσαν την παραγωγή, λόγω χειρότερης καρπόδεσης και αυξημένης καρπόπτωσης [2]. Η μείωση αυτή ισχύει υπό προϋποθέσεις και δεν είναι αυτόματη συνέπεια κάθε υψηλής δόσης.

Τρία σημεία ορίζουν πότε μια δόση είναι πράγματι περίσσεια:

Το μέτρο είναι το φύλλο, όχι το σακί. Το εύρος επάρκειας είναι 1,8 ως 2,2% άζωτο στο φύλλο, και πάνω από 2,2% η διάρκεια συντήρησης πέφτει δραστικά [2]. Χωρίς φυλλοδιαγνωστική η λέξη «υπερβολικό» δεν έχει μέτρο.
Το βέλτιστο αλλάζει με τις συνθήκες. Ο αυστραλιανός οδηγός δίνει βέλτιστο 80 ως 90 kg/ha, ο μεσογειακός 100 ως 150 kg/ha χωρίς τέτοια προειδοποίηση [3]. Δόση που είναι περίσσεια στο ένα πλαίσιο είναι κανονική στο άλλο, οπότε δεν υπάρχει απόλυτο όριο.
Η σχέση δεν είναι γραμμική. Και οι πολύ χαμηλές δόσεις μειώνουν την παραγωγή [2], άρα το συμπέρασμα δεν είναι «λιγότερο άζωτο, καλύτερα», αλλά ότι υπάρχει βέλτιστο και εκατέρωθεν αυτού υπάρχει απώλεια.

Οι υψηλότερες δόσεις δίνουν ελαφρώς μεγαλύτερο καρπό, αλλά μικρότερη συνολική παραγωγή, και ταυτόχρονα μειώνουν τα σάκχαρα, τη σκληρότητα και τη διάρκεια συντήρησης [2]. Το κόστος είναι διπλό: η δαπάνη του λιπάσματος και η απώλεια ποιότητας.

6.2 Οι δύο σχολές, και γιατί δεν συμφωνούν

Πηγή	Άζωτο	Φώσφορος	Κάλιο
Αυστραλιανός οδηγός [2]	80 ως 90 kg/ha, βέλτιστο	δεν αναφέρεται	δεν αναφέρεται
Μεσογειακός οδηγός [3]	100 ως 150 kg/ha	50 ως 70 kg P₂O₅/ha	70 ως 100 kg K₂O/ha
Ετήσια απομάκρυνση, ανά δέντρο [3]	502 g	104 g P₂O₅	436 g K₂O

Στην απομάκρυνση προστίθενται 509 g CaO και 95 g MgO ανά δέντρο [3]. Σε πυκνότητα 50 δέντρων ανά στρέμμα, τα 502 g αζώτου ανά δέντρο αντιστοιχούν σε περίπου 25 κιλά αζώτου ανά στρέμμα, δηλαδή 250 kg/ha, πολύ πάνω από τη λίπανση που συνιστούν και οι δύο οδηγοί. Η διαφορά είναι φυσιολογική: μεγάλο μέρος επιστρέφει στο έδαφος με τα φύλλα και τα κλαδέματα.

Απομάκρυνση δεν σημαίνει λίπανση Είναι το συνηθέστερο λάθος στους υπολογισμούς θρέψης. Η απομάκρυνση μετράει τι περιέχουν οι ιστοί· η λίπανση καλύπτει μόνο ό,τι φεύγει οριστικά από το κτήμα, αφού αφαιρεθεί η ανακύκλωση από φυλλόπτωση και κλαδέματα και προστεθεί η αποδοτικότητα πρόσληψης. Οι δύο σειρές αριθμών δεν πρέπει ποτέ να συγκρίνονται απευθείας.

6.3 Τα όρια της φυλλοδιαγνωστικής

Δείκτης, ένα μήνα πριν τη συγκομιδή	Επιθυμητή τιμή
Άζωτο φύλλου	1,8 ως 2,2%. Πάνω από 2,2% μειώνεται δραστικά η συντήρηση· πάνω από 2,5% υποβαθμίζεται η ποιότητα [2]
Κάλιο φύλλου	1,5 ως 2,0% για μέγιστη παραγωγικότητα και ποιότητα [2]
Λόγος ασβεστίου προς κάλιο	μεγαλύτερος από 1,5 [2]
Λόγος ασβεστίου προς άζωτο	μεγαλύτερος από 1,5 [2]
Χλώριο φύλλου	κάτω από 0,4% [2]

Το εύρημα που σπάνια αναφέρεται στην αγορά

Οι διαφυλλικές εφαρμογές ασβεστίου και βορίου έχουν μόνο μικρή επίδραση στη βελτίωση της ποιότητας και της διάρκειας συντήρησης του καρπού. Τα σκευάσματα είναι πολύ ακριβά και αξιόπιστα δεδομένα αγρού για την αποτελεσματικότητά τους συχνά δεν υπάρχουν [2].

Αντίθετα, η διάρκεια ζωής στο ράφι συσχετίζεται ισχυρά με το ασβέστιο του φύλλου, το οποίο ρυθμίζεται από το pH και το ασβέστιο του εδάφους [2]. Η επένδυση δηλαδή πάει στο έδαφος, όχι στο ψεκαστικό.

Το κάλιο θέλει προσοχή στην αντίθετη κατεύθυνση. Όταν οι θέσεις ανταλλαγής κορεστούν, το πλεονάζον κάλιο εκπλένεται και εκτοπίζει ασβέστιο και μαγνήσιο, συσσωρευόμενο στο υπέδαφος [2]. Οι επιδράσεις του στην ποιότητα είναι μεταβλητές, σάκχαρα και σκληρότητα αυξήθηκαν μόνο σε ορισμένες χρονιές [2]. Το θέμα αναλύεται στο άρθρο Ανταγωνισμοί και συνέργειες θρεπτικών.

Ασβέστιο και μαγνήσιο δεν ανακατανέμονται μέσα στο φυτό, οπότε πρέπει να είναι συνεχώς διαθέσιμα στο έδαφος κατά τη βλαστική περίοδο [3]. Το βόριο στο έδαφος αύξησε το μέγεθος του καρπού και πρωίμισε την ωρίμανση, χωρίς συμπτώματα φυτοτοξικότητας ακόμη και σε υψηλές δόσεις [3].

Πηγές: 2 3

7. Ασθένειες και εχθροί

Ο λωτός παραμένει στην Ευρώπη ανθεκτικό είδος και δεν αποτελεί ελκυστικό ξενιστή για πολύ επιζήμιους εχθρούς [3]. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν έχει προβλήματα, σημαίνει ότι είναι λίγα, συγκεκριμένα, και συνήθως υποτιμημένα.

7.1 Δύο γένη μυκήτων κυριαρχούν

Στη Φλόριντα, όπου η καλλιέργεια αξιολογείται συστηματικά από τη δεκαετία του 1980, τα κύρια περιοριστικά προβλήματα της παραγωγής είναι δύο: οι μύκητες του γένους Botryosphaeria και οι μύκητες του γένους Cercospora [4]. Οι κηλιδώσεις των φύλλων προκαλούν πρόωρη αποφύλλωση και καταπόνηση του δέντρου [4].

Η ευαισθησία διαφέρει σημαντικά ανά ποικιλία. Σε αξιολογήσεις στο Monticello της Φλόριντα, η αντοχή στη ζημιά του ξύλου από Botryosphaeria βαθμολογήθηκε από 3,5 έως 8,0 στη δεκάβαθμη κλίμακα ανάλογα με την ποικιλία [4], και ορισμένες ποικιλίες χαρακτηρίζονται ρητά ευαίσθητες στην πρόωρη αποφύλλωση ή σε όψιμα παθογόνα [4].

7.2 Τα κοκκοειδή και οι υπόλοιποι εχθροί

Στην Ευρώπη οι επικίνδυνοι εχθροί είναι η μύγα της Μεσογείου και η σεζία [3]. Στη Φλόριντα καταγράφονται ξυλοφάγα έντομα, ψύλλα, και κοκκοειδή, μαλακά και ασπιδωτά [4].

Πέντε εχθροί που αφορούν άμεσα τον ελληνικό λωτό αντιμετωπίζονται χωριστά στο ιστολόγιο, με φαινολογία και χρόνους επέμβασης:

Η μύγα της Μεσογείου, Ceratitis capitata
Ο κηροπλάστης της Συκιάς και της Λωτιάς, Ceroplastes
Προσβολή καρπών λωτού από Pseudococcus comstocki
Ο Μαύρος ακανθώδης αλευρώδης, Aleurocanthus spiniferus
Η καφέ βρωμούσα, Halyomorpha halys

Ενήλικο της μύγας της Μεσογείου πάνω σε καρπό λωτού. Διακρίνονται και τα τρία γνωρίσματα που την ξεχωρίζουν από κάθε άλλη μύγα: οι **εγκάρσιες καστανοκίτρινες ταινίες στα φτερά**, που είναι το ασφαλέστερο μακροσκοπικό γνώρισμα, ο **θώρακας με τις μαύρες και τις ασημένιες κηλίδες**, και οι **ιριδίζοντες οφθαλμοί**. Το μέγεθος των 4 έως 6 χιλιοστών φαίνεται σε σχέση με την επιφάνεια του καρπού.

Προσβεβλημένος καρπός λωτού, νύγμα ωοτοκίας και σήψη — Προσβεβλημένος καρπός λωτού. Το **νύγμα ωοτοκίας** φαίνεται ως σκούρο βυθισμένο σημείο, και γύρω του η σάρκα έχει μαλακώσει και αποχρωματιστεί. Η εικόνα δείχνει γιατί το νύγμα από μόνο του είναι το μικρότερο μέρος του προβλήματος: **χάνεται ολόκληρος ο καρπός, όχι το σημείο της τρύπας**. Στην πάνω πλευρά διακρίνεται και δεύτερο, πολύ μικρότερο σκούρο στίγμα, στο στάδιο όπου η προσβολή περνά ακόμη απαρατήρητη στη διαλογή.

Πηγές: 3 4

8. Συγκομιδή και μετασυλλεκτικά

8.1 Η σειρά των πραγμάτων

Στις μη στυφές ποικιλίες η συγκομιδή γίνεται με βάση το χρώμα: η εξαφάνιση του πράσινου και η ανάπτυξη κίτρινου έως πορτοκαλοκόκκινου δείχνει εμπορεύσιμο καρπό [4]. Τρώγονται σκληρές, αποθηκεύονται και διακινούνται ευκολότερα.

Στις στυφές ποικιλίες, όπως η Rojo Brillante, ο καρπός συγκομίζεται σκληρός και υφίσταται μεταχείριση αποστύφωσης. Το καθιερωμένο διεθνώς πρωτόκολλο, από τις εργασίες του IVIA στη Βαλένθια, είναι 95 έως 98% CO₂ για 24 ώρες, στους 20 °C και 90% σχετική υγρασία. Στην Ιαπωνία εφαρμόζεται εναλλακτικά ψεκασμός με αιθυλική αλκοόλη 35 έως 40% και παραμονή σε σφραγισμένο δοχείο για 10 ημέρες στους 20,5 °C [4].

Η παγίδα της θερμοκρασίας στο CO₂ Η ίδια ακριβώς μεταχείριση με διοξείδιο του άνθρακα στους 15 °C είναι σαφώς λιγότερο αποτελεσματική και η στυφότητα παραμένει. Δεν αρκούν η συγκέντρωση και ο χρόνος, η θερμοκρασία είναι ισότιμη παράμετρος. Η πλήρης διαδικασία, με τις μετρήσεις και τα συνήθη λάθη, αναλύεται στο άρθρο Η διαδικασία αποστυφοποίησης του λωτού Rojo Brillante.

8.2 Πόσο κρατάει

Κατηγορία	Συμπεριφορά στη συντήρηση
Στυφές	Συγκομίζονται μαλακές ή κοντά σε αυτή την κατάσταση, οπότε δεν συντηρούνται καλά [4]
Μη στυφές	Έως 30 ημέρες σε θερμοκρασία δωματίου. Το χρώμα εντείνεται, τα σάκχαρα μένουν σταθερά, το βάρος πέφτει 7 έως 10% [4]
Ατομική συσκευασία, ψύξη	Στην Ιαπωνία, ατομικό τύλιγμα σε λεπτό πολυαιθυλένιο και συντήρηση στους 0 °C για 4 έως 5 μήνες, με διατήρηση της ποιότητας [4]

Μόνο ο καρπός χωρίς ατέλειες συντηρείται για μεγάλο διάστημα [4]. Και οι πρώιμες ποικιλίες, όπως η Izu, έχουν μικρότερη διάρκεια ζωής από τις όψιμες, όπως η Fuyu [4].

8.3 Ο κάλυκας, το σημείο όπου συναντιούνται όλα

Μια φυσιολογική ανωμαλία του Ιουλίου γίνεται σήψη τον Νοέμβριο

Ο κάλυκας σταματά να μεγαλώνει τον Ιούλιο, ενώ η σάρκα συνεχίζει να διογκώνεται μέχρι τη συγκομιδή. Δημιουργείται κοιλότητα στη μία πλευρά του κάλυκα, που προκαλεί ανομοιόμορφη ωρίμανση, κακή συντήρηση, και, κυρίως, σημείο εισόδου για μόλυνση [4]. Το φαινόμενο εμφανίζεται συχνότερα στις μη στυφές ποικιλίες, και είναι λιγότερο πιθανό όταν ο κάλυκας είναι μεγάλος σε σχέση με τον καρπό κατά την άνθηση [4].

Στα εμπορικά συσκευαστήρια της Βαλένθια, οι απώλειες σε καρπό Rojo Brillante αποδόθηκαν σε τρεις μύκητες, με επιβεβαίωση της παθογένειας κατά Koch: Lasiodiplodia theobromae, Neofusicoccum mediterraneum και Neofusicoccum luteum [6]. Τα συμπτώματα ήταν ακανόνιστες καστανές και μαλακές αλλοιώσεις, κυρίως κάτω και γύρω από τον κάλυκα, που επεκτείνονταν γρήγορα σε θερμοκρασία δωματίου, σκούραιναν, και παρήγαν άφθονο λευκό έως γκρι μυκήλιο [6].

Η σύνδεση: και τα τρία είδη ανήκουν στην οικογένεια Botryosphaeriaceae, το ίδιο γένος-ομπρέλα που καταγράφεται ως κύριο περιοριστικό πρόβλημα και στη Φλόριντα [4]. Η ζημιά ξεκινά από την περιοχή του κάλυκα. Ο χειρισμός στη συγκομιδή, το κόψιμο του ποδίσκου, η επιλογή καρπού χωρίς αποκόλληση κάλυκα και η υγιεινή του συσκευαστηρίου μετράνε εξίσου με τους ψεκασμούς στον αγρό.

Πηγές: 4 6

9. Τα βασικά σημεία

Τι πρέπει να συγκρατηθεί

Η ποιότητα του νερού ελέγχεται πριν από τη φύτευση. Αγωγιμότητα κάτω από 0,65 dS/m και χλωριόντα κάτω από 80 mg/L [2].
Με οριακό νερό, κατά διαστήματα βαρύτερες αρδεύσεις για ξέπλυμα των αλάτων από τη ζώνη των ριζών [2].
Το άζωτο πάνω από το βέλτιστο μπορεί να μειώσει την παραγωγή, τα σάκχαρα, τη σκληρότητα και τη συντήρηση [2]. Το βέλτιστο ορίζεται με φυλλοδιαγνωστική, με εύρος επάρκειας 1,8 ως 2,2% στο φύλλο, και όχι με σταθερή δόση.
Η ποιότητα στο ψυγείο χτίζεται στο έδαφος: pH 6,5 έως 7,0 και ασβέστιο πάνω από 8,0 meq/100 g δίνουν +20% σκληρότητα και δύο έως τρεις εβδομάδες παραπάνω ζωή [2].
Οι διαφυλλικοί ψεκασμοί ασβεστίου και βορίου έχουν μικρή μόνο επίδραση, με μεταβλητά αποτελέσματα και ανάγκη έως δέκα εφαρμογών [2].
Πολύς φώσφορος μπλοκάρει τον ψευδάργυρο και ρίχνει τους μικρούς καρπούς [3].
Δεν υπάρχουν υποκείμενα που προσφέρουν νανισμό, οι πολύ πυκνές φυτεύσεις αποκλείονται [3].
Επικονιαστής μόνο όπου τον απαιτεί η ποικιλία. Στη Rojo Brillante οι σπόροι είναι ανεπιθύμητοι.
Η πρόωρη φθινοπωρινή αποφύλλωση σταματά την ωρίμανση [4].
Οι μετασυλλεκτικές σήψεις ξεκινούν από τον κάλυκα και οφείλονται σε Botryosphaeriaceae [6].

10. Πηγές

Οι αριθμοί μέσα στο κείμενο παραπέμπουν στον παρακάτω κατάλογο.

[1] Λωτός: Πώς γίνονται οι νέες φυτεύσεις, πρώτη Ομάδα Παραγωγών ιδρύεται στην Πέλλα. ΑγροΤύπος. Πηγή για την κυριαρχία των ποικιλιών Rojo Brillante και Jiro στις ελληνικές φυτείες.
[2] Sweet persimmon grower’s handbook, Persimmon nutrition and Key issues. Queensland Department of Primary Industries, Persimmon information kit, ανατύπωση με πληροφορίες του 2005 (και το κεφάλαιο εδάφους, νερού και θρέψης). Πηγή για την αγωγιμότητα κάτω από 0,65 dS/m και τα χλωριόντα κάτω από 80 mg/L στο νερό, τις βαρύτερες αρδεύσεις για ξέπλυμα αλάτων, την παλμική άρδευση στο Ισραήλ, το όριο 0,4% χλωρίου στο φύλλο, το βέλτιστο άζωτο 80 έως 90 kg/ha, το εύρος φύλλου 1,8 έως 2,2% με δραστική μείωση συντήρησης πάνω από 2,2%, τους λόγους ασβεστίου προς κάλιο και προς άζωτο μεγαλύτερους από 1,5, το pH 6,5 έως 7,0 με εδαφικό ασβέστιο πάνω από 8,0 meq/100 g που δίνει +20% σκληρότητα και δύο έως τρεις εβδομάδες συντήρησης, τη μικρή μόνο επίδραση των διαφυλλικών ασβεστίου και βορίου, την κρίσιμη περίοδο πρόσληψης ασβεστίου και τον ρόλο των θερμοκρασιών κάτω των 10 °C, τα αναχώματα και τις επιπτώσεις του υπερκορεσμού.
[3] Bellini, E. και Giordani, E. Cultural practices for persimmon production. Options Méditerranéennes, Série A, αριθμός 51, CIHEAM. Πηγή για την απουσία υποκειμένων που προσφέρουν νανισμό, τις αποστάσεις φύτευσης ανά σύστημα διαμόρφωσης και ζωηρότητα, τη χαμηλή απαίτηση σε λίπανση, τις δόσεις 100 έως 150 kg N/ha, 50 έως 70 kg P₂O₅/ha και 70 έως 100 kg K₂O/ha, την ετήσια απομάκρυνση ανά δέντρο, τη δράση του υπερβολικού φωσφόρου πάνω από 235 kg/ha στην πρόσληψη ψευδαργύρου, την παρθενοκαρπική καρπόδεση της Rojo Brillante και τον χαρακτηρισμό του λωτού ως ανθεκτικού είδους στην Ευρώπη.
[4] Sarkhosh, A., Andersen, P. C. και Huff, D. M. Japanese Persimmon Cultivars in Florida. SP101/MG242, UF/IFAS Extension, αναθεωρημένη έκδοση. Πηγή για την ταξινόμηση σε στυφές και μη στυφές και σε σταθερές και μεταβλητές ως προς την επικονίαση, τα Botryosphaeria και Cercospora ως κύρια περιοριστικά προβλήματα, την πρόωρη αποφύλλωση που καθυστερεί ή σταματά την ωρίμανση, τους εχθρούς, τα σάκχαρα, τη συντήρηση έως 30 ημέρες σε θερμοκρασία δωματίου με απώλεια βάρους 7 έως 10%, την ιαπωνική συντήρηση στους 0 °C για 4 έως 5 μήνες, την αποστύφωση με αιθυλική αλκοόλη 35 έως 40%, και την αποκόλληση του κάλυκα τον Ιούλιο ως σημείο εισόδου μολύνσεων.
[5] Badenes, M. L., Gil-Muñoz, F. και Blasco, M. (2022). Persimmon production in Spain. Acta Horticulturae 1338:17-20, ISHS. Πηγή για την ισπανική παραγωγή των 500.000 τόνων, το 90% της παραγωγής στη Βαλένθια, την τρίτη θέση παγκοσμίως μετά την Κίνα και την Κορέα, και τη δυσκολία επέκτασης των ποικιλιών τύπου PCNA λόγω έλλειψης συμβατών υποκειμένων προσαρμοσμένων στα μεσογειακά εδάφη.
[6] Palou, L., Montesinos-Herrero, C., Besada, C. και Taberner, V. (2013). Postharvest fruit rot of persimmon (Diospyros kaki) in Spain caused by Lasiodiplodia theobromae and Neofusicoccum spp. Journal of Phytopathology. Πηγή για τα τρία παθογόνα των μετασυλλεκτικών σήψεων σε εμπορικά συσκευαστήρια της Βαλένθια, τη θέση των αλλοιώσεων κάτω και γύρω από τον κάλυκα, την ταχεία επέκταση σε θερμοκρασία δωματίου και την επιβεβαίωση της παθογένειας κατά Koch.

Αποποίηση ευθύνης

Το κείμενο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα. Οι δόσεις λίπανσης και τα θρεπτικά εύρη που αναφέρονται είναι ενδεικτικά και προέρχονται από ξένη βιβλιογραφία, σε διαφορετικές εδαφοκλιματικές συνθήκες. Δεν αποτελούν σύσταση εφαρμογής. Η τελική δόση καθορίζεται μετά από ανάλυση εδάφους, νερού και φύλλων και επιτόπια εκτίμηση.

Κάθε χρήση φυτοπροστατευτικού προϊόντος γίνεται αποκλειστικά βάσει των εγκρίσεων του ΥΠΑΑΤ και της ετικέτας του σκευάσματος. Ο έλεγχος των εγκεκριμένων χρήσεων γίνεται στη βάση fyto.plantprotect.gr. Ξένες εργασίες αναφέρουν συχνά δραστικές ουσίες που δεν επιτρέπονται στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Διαφυλλικοί ψεκασμοί: ο ψεκασμός πάνω σε δέντρα με καρπό μπορεί να προκαλέσει λεκέδες στους καρπούς και εγκαύματα στο φύλλωμα. Απαιτείται προηγούμενη δοκιμή σε περιορισμένο αριθμό δέντρων, με το ίδιο σκεύασμα και την ίδια δόση, και αναμονή 5 έως 7 ημερών πριν από τη γενική εφαρμογή. Ο ψεκασμός γίνεται απόγευμα ή νωρίς το πρωί, ποτέ σε καύσωνα και ποτέ σε φύλλωμα υπό υδατική καταπόνηση.

Κάθε επέμβαση γίνεται με ευθύνη του χρήστη, κατόπιν επιτόπιας εκτίμησης από αδειοδοτημένο γεωπόνο. Η Παστόπουλος Γεωπονική Ε.Ε. δεν φέρει ευθύνη για τη χρήση των πληροφοριών του κειμένου.