Η διαδικασία αποστυφοποίησης του λωτού Rojo Brillante

Καρποί λωτού της ποικιλίας Rojo Brillante — Ο καρπός του Rojo Brillante φτάνει στη συγκομιδή με πλήρες χρώμα, σκληρή σάρκα και έντονη στυφότητα. Το χρώμα δεν λέει τίποτα για τη στυφότητα — τη λέει μόνο η ακεταλδεΰδη που θα παραχθεί μετά τη συγκομιδή.

Σάββας Παστόπουλος, Γεωπόνος MSc — Παστόπουλος Γεωπονική Ε.Ε., Νέος Μυλότοπος Πέλλας

Ο λωτός Rojo Brillante συγκομίζεται σκληρός και έντονα στυφός, ακατάλληλος για κατανάλωση. Η στυφότητα δεν φεύγει με την ωρίμανση στο ψυγείο ούτε με τον χρόνο: φεύγει μόνο όταν μέσα στον καρπό συσσωρευτεί ακεταλδεΰδη σε ποσότητα ικανή να δεσμεύσει τις διαλυτές ταννίνες. Το κείμενο που ακολουθεί εξηγεί τον μηχανισμό, δίνει τα πρωτόκολλα με διοξείδιο του άνθρακα και με αιθανόλη όπως εφαρμόζονται στην Ισπανία, και δείχνει τι πάει στραβά όταν ο θάλαμος δεν είναι στεγανός, όταν ο καρπός δεν είναι ομοιόμορφος και όταν η επεξεργασία τραβήξει περισσότερο απ' όσο χρειάζεται.

95–100%CO₂ για 24 ώρες στους 20 °C — το πρωτόκολλο του IVIA

0,4–0,5%διαλυτές ταννίνες στη σάρκα του Rojo Brillante τη στιγμή της συγκομιδής

0,06%συγκέντρωση ταννινών που παραμένει στυφή για ορισμένους καταναλωτές

5.000 ppmη οριακή τιμή έκθεσης στο CO₂ για οκτάωρη εργασία

Το κρίσιμο σημείοΗ αποστυφοποίηση δεν είναι ωρίμανση. Είναι μια χημική αντίδραση μέσα στον καρπό: η ακεταλδεΰδη γεφυρώνει δύο μόρια προανθοκυανιδινών και τα καθιστά αδιάλυτα, οπότε παύουν να δεσμεύουν τις πρωτεΐνες του σάλιου. Ο καρπός μένει σκληρός. Γι' αυτό ο Rojo Brillante πουλιέται σαν μήλο και όχι με το κουταλάκι [1].

Περιεχόμενα

Τι είναι η στυφότητα — και γιατί δεν είναι γεύση
Γιατί ο Rojo Brillante μένει στυφός ενώ ο Jiro όχι
Ο μηχανισμός: ακεταλδεΰδη και αδιαλυτοποίηση των ταννινών
Πόσες ταννίνες έχει ο καρπός και πού είναι το όριο
Οι μέθοδοι αποστυφοποίησης σε σύγκριση
Το πρωτόκολλο με διοξείδιο του άνθρακα
Οι παράγοντες που καθορίζουν την επιτυχία
Ο θάλαμος: τι πρέπει να έχει
Ασφάλεια — το CO₂ σκοτώνει αθόρυβα
Όταν μένει υπολειμματική στυφότητα
Το εσωτερικό καστάνωμα από υπερβολική έκθεση
Καστάνωμα ή ροζ κηλίδα — τι λέει η μηχανική ζημιά
Μετά την αποστυφοποίηση: συντήρηση και ψύχος
Η μέθοδος της αιθανόλης και το μικτό σύστημα
Λύση χαμηλού κόστους για μικρές ποσότητες
Πώς ελέγχεται αν έφυγε η στυφότητα
Το ελληνικό πλαίσιο
Πηγές

1. Τι είναι η στυφότητα — και γιατί δεν είναι γεύση

Η στυφότητα δεν ανήκει στις πέντε βασικές γεύσεις. Είναι απτική αίσθηση. Η American Society for Testing and Materials την ορίζει ως «το σύμπλεγμα αισθήσεων που οφείλονται στη συστολή και την ξηρότητα του επιθηλίου ως αποτέλεσμα της έκθεσης σε ουσίες όπως τα ταννικά οξέα» [1].

Στον λωτό ο μηχανισμός είναι συγκεκριμένος. Οι διαλυτές ταννίνες συσσωρεύονται στα χυμοτόπια εξειδικευμένων κυττάρων, των ταννινοκυττάρων. Στους στυφούς καρπούς τα χυμοτόπια αυτά περιέχουν 10 έως 12% ταννίνες, ενώ τα κύτταρα του παρεγχύματος γύρω τους περιέχουν μόνο ίχνη και είναι πλούσια σε διαλυτά σάκχαρα [1].

Όταν μασιέται ο καρπός, τα ταννινοκύτταρα σπάνε και ελευθερώνουν το περιεχόμενό τους. Οι ταννίνες συναντούν τις πρωτεΐνες του σάλιου και σχηματίζουν αδιάλυτα σύμπλοκα πρωτεΐνης-ταννίνης. Το σάλιο χάνει τη λιπαντική του ιδιότητα και οι επιφάνειες του στόματος στεγνώνουν. Αυτό είναι η στυφότητα.

Γιατί έχει σημασία η διάκρισηΕπειδή η στυφότητα δεν είναι γεύση, δεν καλύπτεται από τη ζάχαρη. Ένας λωτός με 19 °Brix μπορεί να είναι εξίσου αποκρουστικός με έναν με 15. Η μόνη λύση είναι να πάψουν οι ταννίνες να είναι διαλυτές.

Πηγές: 1

2. Γιατί ο Rojo Brillante μένει στυφός ενώ ο Jiro όχι

Οι ποικιλίες λωτού κατατάσσονται σε τέσσερις ομάδες, με βάση δύο κριτήρια: αν είναι στυφές ή όχι στη συγκομιδή, και αν η συμπεριφορά τους εξαρτάται από τη γονιμοποίηση [1] [3].

Ομάδα	Συμπεριφορά	Ποικιλίες
PCNA	Ποτέ στυφές, ανεξάρτητα από την παρουσία σπόρων. Τρώγονται σκληρές κατευθείαν από το δέντρο	Fuyu, Jiro, Hana Fuyu, O'Gosho
PVNA	Μη στυφές όταν έχουν σπόρους· στυφές αν δεν γονιμοποιηθούν	Kaki Tipo
PVA	Στυφές ακόμη και γονιμοποιημένες. Χάνουν τη στυφότητα μόνο στις ζώνες γύρω από τους σπόρους, όπου η σάρκα σκουραίνει	Rojo Brillante, Fuji, Tonewase
PCA	Πάντα στυφές όσο ο καρπός είναι σκληρός	Hachiya, Triumph

Η διαφορά ανάγεται στους σπόρους. Στις ποικιλίες PVNA οι σπόροι εκλύουν σημαντικές ποσότητες ακεταλδεΰδης, οπότε ο καρπός αποστυφοποιείται μόνος του πάνω στο δέντρο. Στις PVA οι σπόροι παράγουν περιορισμένη ποσότητα, γι' αυτό η στυφότητα φεύγει μόνο τοπικά, γύρω από τον σπόρο. Στις PCA η παραγωγή είναι πρακτικά μηδενική [1].

Το παράδοξο του άσπερμου καρπούΗ αγορά ζητά λωτούς χωρίς σπόρους. Στις ποικιλίες PVA και PVNA όμως, οι σπόροι είναι ακριβώς αυτό που φέρνει τη φυσική αποστυφοποίηση — και μαζί το φυσικό καστάνωμα της σάρκας γύρω τους [3]. Ο άσπερμος Rojo Brillante έχει καθαρή, ομοιόμορφη σάρκα, αλλά υποχρεωτικά περνά από θάλαμο.

Πηγές: 1 3

3. Ο μηχανισμός: ακεταλδεΰδη και αδιαλυτοποίηση των ταννινών

Οι ταννίνες του λωτού είναι προανθοκυανιδίνες της ομάδας Β με υψηλό μοριακό βάρος. Η δομή τους αποσαφηνίστηκε από τους Matsuo και Itoo το 1978: τα μονομερή που σχηματίζουν το πολυμερές είναι η κατεχίνη, η κατεχίνη-3-γαλλική, η γαλλοκατεχίνη και η γαλλοκατεχίνη-3-γαλλική, με κυρίαρχους τους δεσμούς C4–C8 [1]. Στον Rojo Brillante ειδικότερα, οι επικρατέστερες μονάδες είναι η επιγαλλοκατεχίνη και η επιγαλλοκατεχίνη-γαλλική [1].

Η αντίδραση

Παρουσία ακεταλδεΰδης, οι διαλυτές προανθοκυανιδίνες πολυμερίζονται και γίνονται αδιάλυτες. Σε δοκιμές in vitro αποδείχθηκε ότι σε pH 6 έως 8 οι ταννίνες αντιδρούν με την ακεταλδεΰδη σε σχετικά σύντομο χρόνο και σχηματίζουν πηκτή [1]. Μέσα στον καρπό, η ακεταλδεΰδη λειτουργεί ως γέφυρα που συνδέει δύο μόρια προανθοκυανιδινών. Το σύμπλοκο που προκύπτει δεν είναι πλέον διαλυτό, δεν δεσμεύει τις πρωτεΐνες του σάλιου και επομένως δεν γίνεται αισθητό.

Από πού έρχεται η ακεταλδεΰδη

Δύο δρόμοι, και οι δύο αξιοποιήσιμοι:

Αποκαρβοξυλίωση του πυροσταφυλικού οξέος. Όταν ο καρπός βρεθεί σε αναερόβιες συνθήκες, η αναπνοή του γίνεται ζυμωτική. Τα κλειδιά είναι δύο ένζυμα: η πυροσταφυλική αποκαρβοξυλάση και η αλκοολική αφυδρογονάση [1].
Οξείδωση αιθανόλης, ενδογενούς ή εξωγενούς. Γι' αυτό λειτουργεί και η μέθοδος με ατμούς αιθανόλης.

Κάθε μέθοδος αποστυφοποίησης — CO₂, άζωτο, αιθανόλη, ζεστό νερό, ξίδι — καταλήγει στο ίδιο σημείο: επάγει αναερόβια αναπνοή και συσσώρευση ακεταλδεΰδης [1] [5].

Τι μετρήθηκε πραγματικά

Σε πείραμα με τρεις ποικιλίες σε ατμόσφαιρα 99% CO₂ στους 20 °C [4]:

Ένωση	Στην αρχή	Μετά από 20 ώρες	Μετά από 92 ώρες
Ακεταλδεΰδη	0,02 mg/100 g	2 mg/100 g	1,9 mg/100 g
Αιθανόλη	3 mg/100 g	20 mg/100 g	60 mg/100 g
Διαλυτές ταννίνες	1,6–2,6%	μικρή μείωση	0,02% (στις 72 ώρες)

Τιμές από τους Vidrih και συνεργάτες [4]. Οι ποικιλίες ήταν Kaki Tipo, Lycopersicon και Thiene — όχι Rojo Brillante — αλλά ο μηχανισμός είναι ο ίδιος.

Δύο πράγματα αξίζουν προσοχή σε αυτόν τον πίνακα. Πρώτον, η ακεταλδεΰδη εκατονταπλασιάζεται μέσα στις πρώτες 20 ώρες και μετά σταθεροποιείται: το «καύσιμο» της αντίδρασης παράγεται νωρίς. Δεύτερον, οι ταννίνες δεν πέφτουν μαζί της — συνεχίζουν να πέφτουν και μετά, γιατί η πολυμερίζωση χρειάζεται χρόνο.

Οι δύο φάσειςΗ πρώτη φάση γίνεται μέσα στον θάλαμο: συσσωρεύεται ακεταλδεΰδη και ξεκινά η αδιαλυτοποίηση. Η δεύτερη συνεχίζεται και μετά την έξοδο, αρκεί να έχει συσσωρευτεί αρκετή ακεταλδεΰδη [1]. Γι' αυτό ο καρπός μπορεί να βγαίνει από τον θάλαμο με υπολειμματική στυφότητα που εξαφανίζεται μέσα σε δύο ημέρες [8] — και γι' αυτό η ψύξη αμέσως μετά επιβραδύνει τη διαδικασία.

Πηγές: 1 4 5 8

4. Πόσες ταννίνες έχει ο καρπός και πού είναι το όριο

Η περιεκτικότητα σε διαλυτές ταννίνες διαφέρει δραματικά ανάμεσα στις ποικιλίες, αλλά και μέσα στην ίδια ποικιλία ανάλογα με το στάδιο ωρίμανσης.

Ποικιλία ή κατηγορία	Διαλυτές ταννίνες (% νωπού βάρους)
Μη στυφές ποικιλίες, μη ανιχνεύσιμες αισθητηριακά	περίπου 0,03
Giombo	0,26
Rojo Brillante, αρχή περιόδου	0,6
Rojo Brillante, στη συγκομιδή	0,4–0,5
Στυφές ποικιλίες γενικά, πλήρως χρωματισμένος καρπός	0,5–1,0
Tsurunoko	έως 2,3

Τιμές συγκεντρωμένες από τη βιβλιογραφική ανασκόπηση του IVIA [1].

Το όριο δεν είναι σταθερό — και αυτό είναι το σημαντικό

Για χρόνια θεωρούνταν ότι συγκεντρώσεις κάτω από 1% νωπού βάρους δεν προκαλούν αίσθηση στυφότητας. Παλαιότερες εργασίες τοποθετούσαν το κατώφλι της βρωσιμότητας στο 0,1% [4].

Η διόρθωση που πρέπει να γνωρίζει κάθε συσκευαστήριοΜεταγενέστερες εργασίες έδειξαν ότι καρποί με συγκεντρώσεις μέχρι και 0,06% νωπού βάρους μπορεί να είναι στυφοί για ορισμένους καταναλωτές [1]. Η αντίληψη της στυφότητας εξαρτάται από την επανάληψη του ερεθίσματος, από την παρουσία σακχάρων και οξέων, ακόμη και από τη ροή και τη σύσταση του σάλιου του κάθε ανθρώπου. Δεν υπάρχει καθολικό αριθμητικό όριο. Η ελάχιστη συγκέντρωση που καθορίζει αν ένας καρπός είναι στυφός εξαρτάται από την ποικιλία και το στάδιο ωρίμανσης.

Πρακτικά αυτό σημαίνει ότι το εργαστηριακό νούμερο δεν αντικαθιστά τη γευστική δοκιμή σε δείγμα από κάθε παρτίδα πριν φύγει το φορτίο.

Πηγές: 1 4

5. Οι μέθοδοι αποστυφοποίησης σε σύγκριση

Έχουν δοκιμαστεί έξι οικογένειες μεθόδων. Όλες οδηγούν σε συσσώρευση ακεταλδεΰδης· διαφέρουν στον χρόνο, στο κόστος, στην ασφάλεια και — κυρίως — στο τι απομένει από τη σφριγηλότητα του καρπού.

Μέθοδος	Συνθήκες	Διάρκεια	Αποτέλεσμα στη σάρκα
Υψηλό CO₂	95–100% CO₂, 20 °C, ΣΥ ~90%	24 ώρες	Παραμένει σκληρή — το «kaki persimon»
Ατμοί αιθανόλης	Πάνω από 20 °C, υψηλή υγρασία	36–42 ώρες	Παραμένει σκληρή
Μικτό CO₂ + αιθανόλη	Πατενταρισμένος συνδυασμός	Μικρότερη από την αιθανόλη μόνη	Παραμένει σκληρή· λιγότερο καστάνωμα
Αιθανόλη σε χαρτοκιβώτιο	Ψεκασμός 30–40% αιθανόλης, σφράγιση, 10–15 °C	10–14 ημέρες	Καλή ποιότητα αλλά εμπορικά ασύμφορη
Άζωτο	Υψηλή συγκέντρωση N₂	Μεταβλητή	Αποτελεσματικότητα εξαρτώμενη από την ποικιλία
Αιθυλένιο	Επιτάχυνση ωρίμανσης	Ημέρες	Μαλακός καρπός — το «kaki classic», με το κουταλάκι

Συνθήκες από τις πηγές [1] [2] [6] [7] [8]. Οι τιμές είναι ενδεικτικές και προσαρμόζονται στην ποικιλία και στην κατάσταση του καρπού.

Η αποτελεσματικότητα εξαρτάται ουσιωδώς από την ποικιλία. Σε ορισμένες ποικιλίες το CO₂ υπερτερεί του αζώτου, σε άλλες συμβαίνει το αντίστροφο [1]. Σήμερα η έκθεση σε υψηλές συγκεντρώσεις CO₂ είναι η μέθοδος που χρησιμοποιεί η βιομηχανία.

Γιατί εγκαταλείφθηκε το αιθυλένιοΕπί χρόνια η επεξεργασία με αιθυλένιο ήταν ο συνήθης τρόπος. Έγινε μειοψηφική πρακτική επειδή δίνει εξαιρετικά μαλακό καρπό: η μεταχείρισή του είναι δύσκολη, η μεταφορά προβληματική και η εμπορική ζωή σύντομη [1]. Στην Ισπανία, η μορφή με το CO₂ έφτασε να αντιπροσωπεύει το 85% του εμπορευόμενου λωτού, σχεδόν εξ ολοκλήρου για εξαγωγή [2].

Πηγές: 1 2 6 7 8

6. Το πρωτόκολλο με διοξείδιο του άνθρακα

Ο καρπός μπαίνει σε κλειστό θάλαμο. Ροή CO₂ εκτοπίζει τον αέρα. Αισθητήρες παρακολουθούν τη συγκέντρωση και ηλεκτροβαλβίδα κάνει περιοδικές εγχύσεις ώστε να διατηρείται το επίπεδο σε όλη τη διάρκεια [1] [7].

Οι δημοσιευμένες συνθήκες

Πηγή	CO₂	Θερμοκρασία	Σχετική υγρασία	Διάρκεια
IVIA — σύσταση για Rojo Brillante	95–100%	20 °C	—	24 ώρες
Abelló Linde — τεχνικό φυλλάδιο	90–95%	20–24 °C	περίπου 90%	20–24 ώρες
Vidrih και συνεργάτες — πειραματικό	99%	20 °C	—	20 ώρες, μετά 72 ώρες σε αέρα
Hladnik — σε σακούλα πολυαιθυλενίου	95%	θερμοκρασία δωματίου	—	24 ώρες, ολοκλήρωση σε 3 ημέρες

Οι τιμές είναι ενδεικτικές και δεν αποτελούν σύσταση εφαρμογής. Η βαθμονόμηση γίνεται ανά ποικιλία, ανά παρτίδα και ανά εγκατάσταση, με γευστικό έλεγχο του αποτελέσματος. Πηγές [1] [4] [5] [7].

Η σύγκλιση είναι εντυπωσιακή: ένα εικοσιτετράωρο, στους 20 °C, με τον θάλαμο σχεδόν καθαρό CO₂. Η σύσταση του IVIA προέκυψε από δοκιμές σε διαφορετικά στάδια ωρίμανσης και βρέθηκε αποτελεσματική σε όλα [1].

Πηγές: 1 4 5 7

7. Οι παράγοντες που καθορίζουν την επιτυχία

Συγκέντρωση — και ομοιομορφία

Συγκεντρώσεις 95–100% εξασφαλίζουν το υψηλότερο επίπεδο αποτελεσματικότητας. Το κρίσιμο όμως δεν είναι μόνο ο αριθμός στον αισθητήρα: είναι η ομοιογενής κατανομή του αερίου μέσα στον θάλαμο. Ο σχηματισμός θυλάκων αέρα επηρεάζει αρνητικά τη διαδικασία, και συγκεντρώσεις κάτω από αυτά τα ποσοστά αφήνουν καρπούς με υπολειμματική στυφότητα [1].

Θερμοκρασία

Οι χαμηλές θερμοκρασίες επιβραδύνουν την απομάκρυνση της στυφότητας. Σύγκριση εφαρμογής στους 12 °C έναντι 20 °C σε Rojo Brillante έδειξε σαφώς αποτελεσματικότερη αποστυφοποίηση στην υψηλότερη θερμοκρασία [1]. Η συνιστώμενη θερμοκρασία για την ποικιλία είναι οι 20 °C.

Το αντίτιμο των 20 °CΟ λωτός είναι κλιμακτηρικός καρπός και εξαιρετικά ευαίσθητος στο αιθυλένιο: έκθεση σε μόλις 0,2 μL/L πριν τη συντήρηση επιδεινώνει τις ζημιές από το ψύχος [1]. Στους 20 °C ευνοείται η παραγωγή αιθυλενίου, και αν στην παρτίδα υπάρχουν υπερώριμοι ή τραυματισμένοι καρποί, η σφριγηλότητα όλης της παρτίδας απειλείται. Η διαλογή πριν από τον θάλαμο εξουδετερώνει αυτόν τον κίνδυνο [1].

Αντίστροφα, όταν η συγκομιδή γίνεται σε κρύες ημέρες, ο καρπός πρέπει να εγκλιματιστεί στο συσκευαστήριο ώστε η θερμοκρασία της σάρκας να μην είναι υπερβολικά χαμηλή [1] [8].

Διάρκεια

Η διάρκεια είναι η ευκολότερα ρυθμιζόμενη παράμετρος, και γι' αυτό συνηθίζεται να παρατείνεται ώστε να αντισταθμιστούν ελλείψεις στον έλεγχο της θερμοκρασίας ή της συγκέντρωσης. Είναι λογικό — αλλά έχει όριο.

Η υπερβολική διάρκεια κοστίζειΠαρατεταμένη επεξεργασία υπονομεύει τη σφριγηλότητα και μπορεί να προκαλέσει εσωτερικές αλλοιώσεις κατά τη συντήρηση ή την εμπορία [1]. Σε δοκιμές, καρποί που έμειναν 14 ημέρες σε CO₂ εμφάνισαν σε ορισμένες περιπτώσεις, και στις 21 ημέρες στις περισσότερες, τυπική «γεύση ζύμωσης» [5].

Στάδιο ωρίμανσης

Ο καρπός αρχής και μέσης περιόδου, με υψηλή σφριγηλότητα, χάνει τη στυφότητα ευκολότερα από τον καρπό σε προχωρημένα στάδια ωρίμανσης στο τέλος της περιόδου [1]. Όσο πιο ώριμος ο καρπός, τόσο περισσότερες ώρες επεξεργασίας απαιτούνται [3].

Το πρακτικό συμπέρασμα είναι ένα: ο θάλαμος γεμίζει με καρπούς παρόμοιας φυσιολογικής κατάστασης. Ανομοιόμορφη παρτίδα σημαίνει ότι κάποιοι καρποί θα υπερεκτεθούν ενώ άλλοι θα βγουν στυφοί.

Τι έχει προηγηθεί

Καρποί που έχουν συντηρηθεί για παρατεταμένες περιόδους στους 15 °C αποστυφοποιούνται δυσκολότερα από τους φρεσκοσυγκομισμένους. Η αιτία είναι δομική: η σάρκα χάνει τη συνοχή της και δυσχεραίνεται η διάχυση του CO₂ [1]. Αν η συντήρηση γίνει σε χαμηλή θερμοκρασία και ο καρπός διατηρήσει υψηλή σφριγηλότητα, το πρόβλημα δεν εμφανίζεται — αρκεί ο καρπός να εγκλιματιστεί πριν μπει στον θάλαμο.

Ακόμη και καλλιεργητικοί χειρισμοί μετρούν: εφαρμογές για πρωίμιση της ωρίμανσης ή ανεξέλεγκτη υδατική καταπόνηση στο χωράφι μπορούν να υπονομεύσουν την αποτελεσματικότητα της επεξεργασίας [1].

Πηγές: 1 3 5 8

8. Ο θάλαμος: τι πρέπει να έχει

Η εγκατάσταση δεν είναι πολύπλοκη, αλλά κάθε στοιχείο της υπάρχει για συγκεκριμένο λόγο [7] [8]:

Στεγανότητα. Χωρίς αυτήν, η κατανάλωση αερίου εκτοξεύεται και η συγκέντρωση δεν κρατιέται.
Αισθητήρας CO₂ συνδεδεμένος με πίνακα ρύθμισης και ηλεκτροβαλβίδα, ώστε οι εγχύσεις να γίνονται αυτόματα.
Δίκτυο διανομής του αερίου μέσα στον θάλαμο, για ομοιόμορφη κατανομή.
Ανεμιστήρες εσωτερικής ανακυκλοφορίας, ώστε να μη μένουν νεκρές ζώνες.
Απαγωγέας αέρα για τον αερισμό του θαλάμου πριν μπει άνθρωπος μέσα.
Θέρμανση, για να ανεβαίνει η θερμοκρασία του καρπού όταν μπαίνει κρύος.
Βαλβίδα ανακούφισης πίεσης.
Αδιαπέραστο δάπεδο με κλίση προς φρεάτιο που μπορεί να σφραγιστεί.

Η τροφοδοσία γίνεται από φιάλες ή συστοιχίες φιαλών σε πίεση περίπου 57 bar, ή από κρυογενική δεξαμενή για μεγαλύτερες καταναλώσεις [7].

Δύο μικροί θάλαμοι αντί για έναν μεγάλοΗ σύσταση από την εμπορική πρακτική είναι σαφής: προτιμώνται δύο θάλαμοι μεσαίου μεγέθους αντί για έναν μεγάλο. Έτσι ο ένας γεμίζει ενώ στον άλλο τρέχει η επεξεργασία, και δεν χρειάζεται να ανοίγει θάλαμος που βρίσκεται σε λειτουργία [8].

Πηγές: 7 8

9. Ασφάλεια — το CO₂ σκοτώνει αθόρυβα

Αυτή η ενότητα δεν είναι διαδικαστική. Ένας θάλαμος αποστυφοποίησης είναι, κυριολεκτικά, ένας χώρος χωρίς οξυγόνο.

Τα βασικά αριθμητικά δεδομένα

Η οριακή τιμή έκθεσης για το διοξείδιο του άνθρακα στην Ελλάδα είναι 5.000 ppm, δηλαδή 0,5% κατ' όγκο, για οκτάωρη έκθεση [9]. Ο θάλαμος λειτουργεί στο 950.000 ppm — διακόσιες φορές πάνω.
Το CO₂ είναι περίπου 1,5 φορά βαρύτερο από τον αέρα. Κατακάθεται σε λάκκους, φρεάτια, υπόγεια και χαμηλά σημεία και παραμένει εκεί.
Είναι άχρωμο και άοσμο. Δεν υπάρχει προειδοποίηση.
Σε υψηλές συγκεντρώσεις εκτοπίζει το οξυγόνο και μπορεί να προκαλέσει θάνατο σε λιγότερο από δεκαπέντε λεπτά.

Πρακτικά:

Ο θάλαμος αερίζεται πλήρως με τον απαγωγέα και με ανοιχτή πόρτα πριν μπει οποιοσδήποτε [8].
Κατά τη διάρκεια της επεξεργασίας η είσοδος αποφεύγεται, ακόμη και για έλεγχο [8].
Σταθερός ανιχνευτής CO₂ με ηχητικό συναγερμό στον χώρο του θαλάμου και στους γειτονικούς χώρους, για την περίπτωση διαρροής.
Καμία εργασία μόνος. Πάντα δεύτερο άτομο εκτός του χώρου.
Σήμανση στην πόρτα και κλείδωμα όσο τρέχει το πρόγραμμα.

Η ίδια η εμπορική βιβλιογραφία αναγνωρίζει ρητά τη μεγαλύτερη επικινδυνότητα των θαλάμων CO₂ σε σχέση με άλλες μεθόδους, τόσο μέσα στον θάλαμο όσο και στους γύρω χώρους σε περίπτωση διαρροής [8].

Πηγές: 8 9

10. Όταν μένει υπολειμματική στυφότητα

Είναι το συχνότερο παράπονο και έχει τέσσερις συνήθεις αιτίες, όλες ελέγξιμες:

Αιτία	Πώς αναγνωρίζεται	Διόρθωση
Χαμηλή συγκέντρωση CO₂	Γενικευμένη ήπια στυφότητα σε όλη την παρτίδα	Έλεγχος στεγανότητας και βαθμονόμηση αισθητήρα
Θύλακες αέρα στον θάλαμο	Στυφοί καρποί σε συγκεκριμένα σημεία της στοίβας	Ανεμιστήρες ανακυκλοφορίας, χαλαρότερη στοίβαξη
Χαμηλή θερμοκρασία σάρκας	Παρτίδες που μπήκαν κρύες από το χωράφι ή το ψυγείο	Εγκλιματισμός πριν τον θάλαμο
Ανομοιόμορφη ωρίμανση	Μέρος της παρτίδας εντάξει, μέρος στυφό	Διαλογή κατά στάδιο ωρίμανσης πριν τη φόρτωση

Πριν επαναληφθεί η επεξεργασίαΟ καρπός που βγαίνει από τον θάλαμο μπορεί να διατηρεί υπολειμματική στυφότητα η οποία, σε κανονικές συνθήκες, εξαφανίζεται πλήρως μέσα σε δύο ημέρες. Η αποθήκευση ή η μεταφορά υπό ψύξη επιβραδύνουν τη διαδικασία [8]. Επανάληψη της επεξεργασίας πριν περάσει αυτό το διάστημα οδηγεί σε υπερέκθεση χωρίς λόγο.

Πηγές: 1 8

11. Το εσωτερικό καστάνωμα από υπερβολική έκθεση

Είναι η σοβαρότερη εμπορική βλάβη που μπορεί να προκαλέσει η ίδια η επεξεργασία, και εμφανίζεται ακόμη και χωρίς μηχανική ζημιά.

Η εικόνα είναι χαρακτηριστική: καστάνωμα γύρω από την καρδιά του καρπού, κυρίως στη ζώνη κοντά στον κάλυκα [3]. Η ίδια η αποστυφοποίηση αποτελεί οξειδωτική καταπόνηση για τον καρπό. Όταν παρατείνεται υπερβολικά, η καταπόνηση εκδηλώνεται ως καστάνωμα — και επιδεινώνεται αν ο καρπός συντηρηθεί στη συνέχεια σε χαμηλή θερμοκρασία.

Ο κανόναςΗ επεξεργασία με CO₂ διαρκεί τον ελάχιστο χρόνο που απαιτείται για να φύγει η στυφότητα, χωρίς περιθώριο ασφαλείας «για σιγουριά». Επειδή ο πιο ώριμος καρπός χρειάζεται περισσότερες ώρες, ο θάλαμος πρέπει να γεμίζει με παρτίδες παρόμοιας φυσιολογικής κατάστασης, ώστε να μην υπερεκτίθεται το ένα μέρος για να καλυφθεί το άλλο [3].

Πηγές: 3

12. Καστάνωμα ή ροζ κηλίδα — τι λέει η μηχανική ζημιά

Αυτό είναι ίσως το πιο χρήσιμο διαγνωστικό εργαλείο ολόκληρου του κειμένου, γιατί η εικόνα της βλάβης δείχνει πότε χτυπήθηκε ο καρπός.

Εικόνα	Πότε συνέβη το χτύπημα	Τι έχει οξειδωθεί	Πώς εξελίσσεται
Καστάνωμα — μεγάλες καστανές ζώνες	Μετά την αποστυφοποίηση	Οι αδιάλυτες ταννίνες, αρχικά άχρωμες, γίνονται καστανοκόκκινες	Ξεκινά κάτω από τη φλούδα και επεκτείνεται προοδευτικά προς το εσωτερικό
Ροζ κηλίδα — μεμονωμένες ροζ κηλίδες	Ενώ ο καρπός ήταν ακόμη στυφός	Οι διαλυτές ταννίνες, που παίρνουν ροζ απόχρωση	Μένει εντοπισμένη στο σημείο του χτυπήματος, δεν επεκτείνεται

Διάκριση και μηχανισμός από τις εργασίες του IVIA στον Rojo Brillante [3]. Η ίδια συμπεριφορά επιβεβαιώθηκε στις περισσότερες στυφές ποικιλίες, με διαφορετική ένταση ανά ποικιλία· οι μη στυφές ποικιλίες PCNA εμφανίζουν χαμηλή ευαισθησία.

Η σύσταση που αλλάζει τη σειρά των εργασιώνΗ επεξεργασία αποστυφοποίησης πρέπει να εφαρμόζεται μετά τις εργασίες διαλογής και συσκευασίας, γιατί έτσι μειώνεται η ευαισθησία του καρπού στο καστάνωμα [3]. Παράλληλα: προστατευτικά στη γραμμή και μείωση του ύψους των πτώσεων.

Ο λόγος πίσω από τη σύσταση είναι βιοχημικός. Η επεξεργασία με CO₂ οδηγεί σε ανισορροπία της οξειδοαναγωγικής κατάστασης του καρπού. Αν προστεθεί και το οξειδωτικό στρες του χτυπήματος στη γραμμή, οι αδιάλυτες ταννίνες οξειδώνονται και χρωματίζονται [3].

Πηγές: 3

13. Μετά την αποστυφοποίηση: συντήρηση και ψύχος

Εδώ ο Rojo Brillante έχει μια ιδιαιτερότητα που κοστίζει: δεν αντέχει το ψύχος.

Συνθήκη	Τι συμβαίνει
Κάτω από 11 °C	Εμφανίζονται ζημιές από το ψύχος
Στους 15 °C	Μέγιστος χρόνος συντήρησης έως 20 ημέρες
Στον 1 °C, χωρίς προστασία	Λιγότερο από 15 ημέρες, λόγω του απότομου μαλακώματος στη μεταφορά σε θερμοκρασία εμπορίας
Στον 1 °C, με εφαρμογή 1-MCP	Έως περίπου 40 ημέρες

Τιμές από τη σύνθεση των εργασιών του IVIA [2]. Το 1-μεθυλοκυκλοπροπένιο είναι αναστολέας της δράσης του αιθυλενίου· η διαθεσιμότητα και το καθεστώς έγκρισής του ελέγχονται πάντοτε στην ισχύουσα εθνική νομοθεσία.

Τα συμπτώματα της ζημιάς από ψύχος

Δραστική απώλεια σφριγηλότητας — και το ύπουλο είναι ότι δεν φαίνεται όσο ο καρπός είναι στο ψυγείο. Εκδηλώνεται μετά τη μεταφορά σε θερμοκρασία εμπορίας, συνήθως σε δύο ή τρεις ημέρες [1] [2].
Σκληρή, ελαστική υφή σε ορισμένες περιπτώσεις, αντί για μαλάκωμα.
Εσωτερικό καστάνωμα στην κεντρική περιοχή, με σχηματισμό συμπαγών όζων στο πάνω μέρος του καρπού.
Πτώση του κάλυκα.

Αντι-διαισθητικό εύρημαΟ καρπός αρχής περιόδου είναι πιο ευαίσθητος στο ψύχος από τον καρπό τέλους περιόδου — και όχι το αντίστροφο. Η διαφορά αποδίδεται στη μεγαλύτερη έκλυση αιθυλενίου των πρώιμων καρπών [1] [2]. Δηλαδή η ίδια παρτίδα που αποστυφοποιείται ευκολότερα, είναι και αυτή που αντέχει λιγότερο στο ψυγείο.

Σημειώνεται ακόμη ότι η αύξηση ακεταλδεΰδης και αιθανόλης μετά την επεξεργασία είναι μεγαλύτερη όταν ο καρπός αποθηκεύεται στον 1 °C παρά στους 15 °C, κάτι που ερμηνεύεται ως ακόμη μία εκδήλωση της ζημιάς από ψύχος [2].

Το θέμα της μετασυλλεκτικής διαχείρισης των καρπών αναπτύσσεται γενικότερα στο άρθρο Η μετασυλλεκτική θρέψη στα πυρηνόκαρπα.

Πηγές: 1 2

14. Η μέθοδος της αιθανόλης και το μικτό σύστημα

Η ικανότητα του αλκοόλ να αφαιρεί τη στυφότητα του λωτού είναι γνωστή στην Ιαπωνία πάνω από εκατό χρόνια [8].

Η ιαπωνική μέθοδος του χαρτοκιβωτίου

Οι καρποί τοποθετούνται σε χαρτοκιβώτια των 5 έως 15 κιλών, ψεκάζονται με υδατικό διάλυμα αιθανόλης 30–40%, σφραγίζονται και αποθηκεύονται για 10 έως 14 ημέρες στους 10–15 °C. Το αποτέλεσμα είναι εξαιρετικό — σφριγηλός καρπός με ζελατινώδη υφή, γλυκιά γεύση και καλό πορτοκαλί χρώμα — αλλά εμπορικά ασύμφορο, ακριβώς λόγω του χρόνου [6].

Η ισπανική βιομηχανική εκδοχή

Η μέθοδος που αναπτύχθηκε για τον Rojo Brillante βασίζεται σε παραμονή του καρπού σε ατμόσφαιρα με κατάλληλη συγκέντρωση αιθανόλης, υψηλή υγρασία και θερμοκρασία πάνω από 20 °C, για 36 έως 42 ώρες ανάλογα με την κατάσταση του καρπού [8].

Κατανάλωση προϊόντος: 5 έως 10 λίτρα ανά τόνο καρπού, ανάλογα με τη στεγανότητα του θαλάμου και τη στοίβαξη.
Χρησιμοποιείται αιθανόλη τροφικής καθαρότητας, σε αναλογία μελετημένη ώστε να αποφεύγεται ο κίνδυνος ανάφλεξης.
Ο εξοπλισμός περιλαμβάνει δίκτυο ακροφυσίων διασποράς, δοσομετρική αντλία και προγραμματιστή.

Ένα δεδομένο που καθησυχάζειΟ λωτός περιέχει από τη φύση του αλκοόλη. Αμέσως μετά τη συγκομιδή η φυσιολογική περιεκτικότητα είναι περίπου 150 mg/100 ml. Μετά από 72 ώρες επεξεργασίας μετρήθηκαν 120 mg/100 ml και μετά από 96 ώρες 190 mg/100 ml — καμία ουσιαστική αύξηση. Για σύγκριση, τα εσπεριδοειδή μετά από τρεις μήνες συντήρησης φτάνουν τα 350–400 mg/100 ml [8].

Το μικτό σύστημα CO₂ και αιθανόλης

Αναπτύχθηκε ακριβώς για να συνδυάσει τα πλεονεκτήματα των δύο μεθόδων: μικρότερος χρόνος επεξεργασίας και μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα, που μαζί μειώνουν ουσιαστικά τις πιθανότητες εμφάνισης εσωτερικού καστανώματος. Τα πλεονεκτήματά του είναι ιδιαίτερα σημαντικά στο τέλος της περιόδου, όταν η αποστυφοποίηση δυσκολεύει [8].

Πηγές: 6 8

15. Λύση χαμηλού κόστους για μικρές ποσότητες

Για παραγωγό που δεν διαθέτει θάλαμο, υπάρχει τεκμηριωμένη μέθοδος που δοκιμάστηκε σε ερευνητικό επίπεδο και δεν απαιτεί μεγάλη επένδυση [5].

Οι καρποί τοποθετούνται σε σακούλες πολυαιθυλενίου πάχους 0,2 mm και σφραγίζονται θερμικά. Η σακούλα τρυπιέται σε μία γωνία, το CO₂ εισάγεται από την αντίθετη γωνία με σωλήνα από φιάλη, ο αέρας εκτοπίζεται με διαδοχικούς αερισμούς μέχρι να φτάσει η επιθυμητή συγκέντρωση, και η σακούλα ξανασφραγίζεται.

Τι έδειξαν οι δοκιμές

Έκθεση 24 ωρών σε ακραίες συγκεντρώσεις CO₂ αρκεί για να ξεκινήσει η διαδικασία, η οποία ολοκληρώνεται μέσα στις επόμενες τρεις ημέρες [5].
Χαμηλότερες συγκεντρώσεις, γύρω στο 70%, χρειάζονται περισσότερο χρόνο αλλά μπορεί να δώσουν καλύτερη γεύση.
Η έκθεση σε CO₂ διατήρησε ή και αύξησε προσωρινά τη σφριγηλότητα. Σε Triumph στο 95% CO₂, η σφριγηλότητα μετά από μία, δύο και τρεις ημέρες ήταν 6,4, 6,7 και 9,6 kg/cm², έναντι 2,6 kg/cm² στους αψέκαστους καρπούς.
Σε τρεις θερμοκρασίες αποθήκευσης (23, 16 και 4 °C) η στυφότητα είχε φύγει σε όλες τις ποικιλίες ως την 7η ημέρα. Οι χαμηλότερες θερμοκρασίες επιβράδυναν τη διαδικασία αλλά και το μαλάκωμα.

Η παγίδα των διαλυτών στερεώνΣτις δοκιμές παρατηρήθηκε προσωρινή πτώση των διαλυτών στερεών στους καρπούς που εκτέθηκαν σε CO₂ [5]. Δεν πρόκειται για απώλεια σακχάρων. Το διαθλασίμετρο μετρά και τις διαλυτές ταννίνες μαζί με τα σάκχαρα [1]· όταν οι ταννίνες γίνονται αδιάλυτες, παύουν να μετρώνται. Χαμηλότερο °Brix μετά την επεξεργασία μπορεί να σημαίνει επιτυχημένη αποστυφοποίηση, όχι υποβαθμισμένο καρπό.

Πηγές: 1 5

16. Πώς ελέγχεται αν έφυγε η στυφότητα

Μέθοδος	Πώς γίνεται	Πού ταιριάζει
Γευστική δοκιμή	Δείγμα καρπών από διαφορετικά σημεία της στοίβας, από περισσότερα του ενός άτομα	Η τελική κρίση, πάντα
Δοκιμή χλωριούχου σιδήρου	Λίγες σταγόνες διαλύματος σε τομή του καρπού· η ένταση των μαύρων κηλίδων είναι ανάλογη της στυφότητας	Γρήγορος ποιοτικός έλεγχος στο συσκευαστήριο
Προσδιορισμός διαλυτών ταννινών	Υδρόλυση με HCl και μέτρηση απορρόφησης στα 550 nm	Εργαστήριο, βαθμονόμηση πρωτοκόλλου
Σφριγηλότητα με πιεσόμετρο	Μέτρηση σε τέσσερα σημεία ανά καρπό μετά την αφαίρεση της φλούδας	Παρακολούθηση της υφής, όχι της στυφότητας

Μέθοδοι από τις πηγές [4] [5] και από την τρέχουσα πρακτική. Η δοκιμή χλωριούχου σιδήρου είναι ενδεικτική και δεν υποκαθιστά τη γευστική αξιολόγηση.

Ο έλεγχος γίνεται στη σωστή στιγμήΕπειδή η αδιαλυτοποίηση συνεχίζεται και μετά την έξοδο από τον θάλαμο [1], ο έλεγχος αμέσως μετά το άνοιγμα δίνει ψευδώς αρνητικό αποτέλεσμα. Η αξιολόγηση γίνεται μετά το διάστημα σταθεροποίησης, όχι στην πόρτα του θαλάμου.

Πηγές: 1 4 5

17. Το ελληνικό πλαίσιο

Στην Ελλάδα καλλιεργούνται κυρίως δύο ποικιλίες λωτού με εντελώς διαφορετική μετασυλλεκτική διαχείριση: η Rojo Brillante, που απαιτεί επεξεργασία πριν την κατανάλωση, και η Jiro, που πηγαίνει απευθείας στην κατανάλωση μετά τη συγκομιδή [10].

Η διαφορά αυτή δεν είναι λεπτομέρεια ποικιλίας. Είναι διαφορά επενδυτικού μοντέλου. Η Jiro δεν χρειάζεται τίποτα. Η Rojo Brillante χρειάζεται θάλαμο, αέριο, αισθητήρες, ασφάλεια και τεχνογνωσία — και σε αντάλλαγμα δίνει ένα προϊόν με μεγαλύτερη διάρκεια αποθήκευσης και εξαγωγικές δυνατότητες.

Η κρίσιμη μάζαΣτην Πέλλα οργανώθηκε η πρώτη Ομάδα Παραγωγών λωτού στην Ελλάδα, με στόχο περίπου 250 στρέμματα και δεδηλωμένη πρόθεση να ακολουθηθεί το ισπανικό πρότυπο τυποποίησης και εμπορίας με σήμα [10]. Ένας θάλαμος αποστυφοποίησης έχει νόημα σε συλλογικό επίπεδο πολύ πριν αποκτήσει νόημα σε επίπεδο μεμονωμένης εκμετάλλευσης.

Για την εικόνα της καλλιέργειας και της ποικιλίας υπάρχουν ήδη στο ιστολόγιο τα άρθρα Η ποικιλία Λωτού Rojo brilliante, Λωτός, η καλλιέργεια και Το κλάδεμα του λωτού στην ποικιλία Rojo Brilliante.

Τα βασικά συμπεράσματα

Η στυφότητα είναι απτική αίσθηση, όχι γεύση, και δεν καλύπτεται από τη ζάχαρη [1].
Ο Rojo Brillante ανήκει στην ομάδα PVA: μένει στυφός ακόμη και γονιμοποιημένος, γι' αυτό η επεξεργασία είναι υποχρεωτική [1].
Το τεκμηριωμένο πρωτόκολλο είναι 95–100% CO₂, 24 ώρες, 20 °C, αποτελεσματικό σε όλα τα στάδια ωρίμανσης [1].
Δεν υπάρχει καθολικό αριθμητικό όριο ταννινών· καρποί με 0,06% μπορεί να είναι στυφοί για ορισμένους καταναλωτές [1].
Ο πιο ώριμος καρπός χρειάζεται περισσότερες ώρες, άρα ο θάλαμος γεμίζει με ομοιόμορφες παρτίδες [3].
Η υπερβολική διάρκεια δίνει καστάνωμα γύρω από την καρδιά και γεύση ζύμωσης [3] [5].
Η επεξεργασία εφαρμόζεται μετά τη γραμμή συσκευασίας, όχι πριν [3].
Ο Rojo Brillante παθαίνει ζημιά κάτω από 11 °C· στους 15 °C αντέχει έως 20 ημέρες [2].
Ο θάλαμος CO₂ είναι χώρος θανάσιμου κινδύνου και αντιμετωπίζεται ως τέτοιος [8] [9].

18. Πηγές

Οι αριθμοί μέσα στο κείμενο παραπέμπουν στον παρακάτω κατάλογο.

[1] Besada, C. και Salvador, A. Tecnología poscosecha del caqui. Κεφάλαιο 12, Instituto Valenciano de Investigaciones Agrarias (IVIA), 2015. Κύρια πηγή για την κατάταξη PCNA/PCA/PVA/PVNA, τη δομή των ταννινών ως προανθοκυανιδινών ομάδας Β, τον ρόλο της πυροσταφυλικής αποκαρβοξυλάσης και της αλκοολικής αφυδρογονάσης, το πρωτόκολλο 95–100% CO₂ / 24 ώρες / 20 °C, τη σύγκριση 12 έναντι 20 °C, το όριο του 0,06% ταννινών και τις δύο φάσεις της αδιαλυτοποίησης.
[2] Salvador, A., Arnal, L., Navarro, P. και Martínez-Jávega, J.M. (2006). Estado actual en la conservación de caqui 'Rojo Brillante'. Revista Iberoamericana de Tecnología Postcosecha 7(2):86–92. Πηγή για τις ζημιές από ψύχος κάτω από 11 °C, τα όρια συντήρησης (20 ημέρες στους 15 °C, κάτω από 15 ημέρες στον 1 °C, έως 40 ημέρες με 1-MCP), το ποσοστό 85% του εμπορευόμενου λωτού ως «kaki persimon» και τη μεγαλύτερη ευαισθησία του καρπού αρχής περιόδου.
[3] Besada, C., Novillo, P., Gil, R., Navarro, P. και Salvador, A. (2017). Causas de pardeamiento en caqui. Phytoma España 286, VI International Symposium on Persimmon. Πηγή για τη διάκριση καστανώματος και ροζ κηλίδας ανάλογα με τη στιγμή του χτυπήματος, για το καστάνωμα γύρω από την καρδιά λόγω υπερέκθεσης στο CO₂, για τη σύσταση εφαρμογής της επεξεργασίας μετά τη γραμμή συσκευασίας και για την ανάγκη ομοιόμορφων παρτίδων.
[4] Vidrih, R., Simcic, M., Hribar, J. και Plestenjak, A. (1994). Astringency removal by high CO₂ treatment in persimmon fruit (Diospyros kaki). Acta Horticulturae 368 (Postharvest 93):652–655. Biotechnical Faculty, University of Ljubljana. Πηγή για την πορεία ακεταλδεΰδης (0,02 → 2 mg/100 g) και αιθανόλης (3 → 20 → 60 mg/100 g), για την πτώση των διαλυτών ταννινών στο 0,02% στις 72 ώρες, για την περίπτωση της Kaki Tipo που απαιτεί 72 αντί για 20 ώρες, και για τη μέθοδο προσδιορισμού ταννινών στα 550 nm.
[5] Hladnik, J. (2020). Removing astringency in persimmon with CO₂ and the effect of prolonged softening process. IX International Symposium on Agricultural Sciences AgroReS 2020, Proceedings, σ. 78–85. Agricultural Institute of Slovenia. Πηγή για τη μέθοδο σε σακούλα πολυαιθυλενίου, για την επάρκεια 24ωρης έκθεσης με ολοκλήρωση σε τρεις ημέρες, για τις τιμές σφριγηλότητας σε Triumph (6,4 / 6,7 / 9,6 έναντι 2,6 kg/cm²), για την πτώση των διαλυτών στερεών και για τη «γεύση ζύμωσης» μετά από 14–21 ημέρες.
[6] Kato, K. (1990). Astringency Removal and Ripening in Persimmons Treated with Ethanol and Ethylene. HortScience 25(2):205–207. Πηγή για την ιαπωνική μέθοδο του χαρτοκιβωτίου (ψεκασμός με αιθανόλη 30–40%, σφράγιση, 10–14 ημέρες στους 10–15 °C) και για τη διαπίστωση ότι το CO₂ επιβραδύνει την ωρίμανση του καρπού.
[7] Abelló Linde S.A. BIOGON® C — CO₂ para la desastringencia del caqui. Τεχνικό φυλλάδιο εφαρμογής. Πηγή για το εμπορικό πρωτόκολλο 90–95% CO₂ / 20–24 ώρες / 20–24 °C / ΣΥ περίπου 90% και για τη διάταξη της εγκατάστασης (βαλβίδα ανακούφισης, αισθητήρας CO₂, πίνακας ρύθμισης, ηλεκτροβαλβίδα, δίκτυο διανομής, φιάλες 57 bar ή κρυογενική δεξαμενή).
[8] CIA. IBERICA BROGDEX S.A. (όμιλος FOMESA). Equipo para Eliminación de la Astringencia del KAKI. Εμπορικό τεχνικό έντυπο. Πηγή για τη μέθοδο με ατμούς αιθανόλης (36–42 ώρες, πάνω από 20 °C, 5–10 λίτρα ανά τόνο), για τη φυσική περιεκτικότητα του καρπού σε αλκοόλη (150 mg/100 ml), για το μικτό σύστημα CO₂-αιθανόλης, για τα μειονεκτήματα του CO₂ (καστάνωμα, κόστος, επικινδυνότητα), για την εξαφάνιση της υπολειμματικής στυφότητας σε δύο ημέρες και για τις προδιαγραφές του θαλάμου.
[9] ΕΛΙΝΥΑΕ — Οριακές Τιμές Επαγγελματικής Έκθεσης, βάσει του Π.Δ. 90/1999. Πηγή για την οριακή τιμή έκθεσης 5.000 ppm για το διοξείδιο του άνθρακα.
[10] ΑγροΤύπος (28/11/2023). Λωτός: Πώς γίνονται οι νέες φυτεύσεις, πρώτη Ομάδα Παραγωγών ιδρύεται στην Πέλλα. Πηγή για τις δύο κυρίαρχες ποικιλίες στην Ελλάδα (Rojo Brillante και Jiro) και για την πρώτη Ομάδα Παραγωγών λωτού στην Πέλλα με στόχο τα 250 στρέμματα.
[11] Βάση εγκεκριμένων φυτοπροστατευτικών προϊόντων και βιοκτόνων, plantprotect.gr, με δεδομένα από την επίσημη βάση του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων. Πηγή για τον έλεγχο των εγκεκριμένων χρήσεων στον λωτό.

Αποποίηση ευθύνης

Οι συνθήκες και τα πρωτόκολλα που αναφέρονται είναι ενδεικτικά και δεν αποτελούν σύσταση εφαρμογής. Προέρχονται από πειράματα και εμπορικές εφαρμογές σε συγκεκριμένες ποικιλίες και συνθήκες και δεν μεταφέρονται αυτούσια σε κάθε εγκατάσταση. Η βαθμονόμηση γίνεται ανά ποικιλία και ανά παρτίδα, με έλεγχο του αποτελέσματος.

Η λειτουργία θαλάμου με υψηλή συγκέντρωση διοξειδίου του άνθρακα ενέχει θανάσιμο κίνδυνο ασφυξίας. Η εγκατάσταση, η θέση σε λειτουργία και η συντήρησή του γίνονται αποκλειστικά από εξειδικευμένο τεχνικό, με μελέτη εκτίμησης επαγγελματικού κινδύνου, μόνιμη ανίχνευση αερίου, σήμανση και τήρηση της νομοθεσίας για τους χώρους περιορισμένης πρόσβασης. Ουδέποτε εισέρχεται εργαζόμενος σε θάλαμο που δεν έχει αεριστεί πλήρως και ελεγχθεί.

Η χρήση φυτοπροστατευτικών προϊόντων και ρυθμιστών ωρίμανσης γίνεται αποκλειστικά βάσει των εγκρίσεων του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων και της ετικέτας του σκευάσματος [11]. Πριν από κάθε εφαρμογή διαβάζεται η ετικέτα του σκευάσματος. Το καθεστώς έγκρισης ουσιών όπως το 1-μεθυλοκυκλοπροπένιο ελέγχεται πάντοτε στην ισχύουσα εθνική βάση πριν από οποιαδήποτε χρήση.

Για κάθε διαφυλλικό ψεκασμό: ο ψεκασμός πάνω σε δέντρα με καρπό μπορεί να προκαλέσει λεκέδες στους καρπούς και εγκαύματα στο φύλλωμα. Απαιτείται προηγούμενη δοκιμή σε περιορισμένο αριθμό δέντρων, με το ίδιο σκεύασμα και την ίδια δόση, και αναμονή 5 έως 7 ημερών πριν από τη γενική εφαρμογή. Ο ψεκασμός γίνεται απόγευμα ή νωρίς το πρωί, ποτέ σε καύσωνα, ποτέ σε φύλλωμα υπό υδατική καταπόνηση.

Κάθε επέμβαση γίνεται με ευθύνη του χρήστη, κατόπιν επιτόπιας εκτίμησης από αδειοδοτημένο γεωπόνο. Η Παστόπουλος Γεωπονική Ε.Ε. δεν φέρει ευθύνη για οποιαδήποτε ζημιά προκύψει από την εφαρμογή των παραπάνω.

Η διαδικασία αποστυφοποίησης του λωτού Rojo Brillante

1. Τι είναι η στυφότητα — και γιατί δεν είναι γεύση

2. Γιατί ο Rojo Brillante μένει στυφός ενώ ο Jiro όχι