Η μετασυλλεκτική θρέψη στα πυρηνόκαρπα

Βερικοκιά με πλήρες φορτίο καρπών λίγο πριν τη συγκομιδή — Βερικοκιά με πλήρες φορτίο λίγο πριν τη συγκομιδή. **Το φορτίο αυτό είναι το αποτέλεσμα του περασμένου καλοκαιριού**: οι ανθοφόροι οφθαλμοί που το έδωσαν διαφοροποιήθηκαν και τροφοδοτήθηκαν τους μήνες μετά την προηγούμενη συγκομιδή.

Σάββας Παστόπουλος, Γεωπόνος MSc — Παστόπουλος Γεωπονική Ε.Ε., Νέος Μυλότοπος Πέλλας

Στην κερασιά και στη βερικοκιά συμβαίνει κάτι που δεν συμβαίνει στα περισσότερα οπωροφόρα: η συγκομιδή τελειώνει τον Μάιο ή τον Ιούνιο, και το δένδρο μένει με πλήρες φύλλωμα άλλους τέσσερις με πέντε μήνες χωρίς καρπό. Οι μήνες αυτοί αντιμετωπίζονται συνήθως ως νεκρός χρόνος. Δεν είναι. Είναι η περίοδος μέσα στην οποία φτιάχνεται η επόμενη σοδειά — και μάλιστα δύο φορές: μία στους οφθαλμούς και μία στα αποθέματα. Στο κείμενο αυτό, κάθε σύσταση συνοδεύεται από τη μελέτη που τη στηρίζει.

90%του αζώτου των
φύλλων της ανοιξιάτικης
βλάστησης προέρχεται
από αποθέματα

+40%άζωτο στους
ανθοφόρους οφθαλμούς
με φθινοπωρινή ουρία

+4,25 °Cκαλύτερη αντοχή
στο ψύχος

7–9 εβδομάδεςμετά τη συγκομιδή
διαμορφώνεται
ο ύπερος

Περιεχόμενα

Γιατί η περίοδος μετά τη συγκομιδή είναι η πιο υποτιμημένη
Τι συμβαίνει στους οφθαλμούς: κερασιά και βερικοκιά
Τα αποθέματα και η επανακινητοποίησή τους
Το άζωτο μετά τη συγκομιδή
Πότε η φθινοπωρινή λίπανση δεν έχει κανένα νόημα
Το βόριο — ο πιο ανταποδοτικός στόχος
Ο ψευδάργυρος
Το νερό: χωρίς αυτό τίποτα δεν δουλεύει
Η θερμοκρασία και οι διπλοί καρποί στην κερασιά
Η πρόωρη αποφύλλωση ακυρώνει τα πάντα
Πώς εφαρμόζονται σωστά οι διαφυλλικοί ψεκασμοί
Το πρόγραμμα σε ημερολόγιο
Πηγές

1. Γιατί η περίοδος μετά τη συγκομιδή είναι η πιο υποτιμημένη

Στα περισσότερα οπωροφόρα η συγκομιδή έρχεται κοντά στη φυλλόπτωση και το δένδρο δεν έχει πολύ χρόνο μετά. Στην κερασιά και στη βερικοκιά συμβαίνει το αντίθετο. Το φύλλωμα δουλεύει με πλήρη ένταση έναν ολόκληρο Ιούλιο, Αύγουστο, Σεπτέμβριο και Οκτώβριο — και όλο αυτό το προϊόν της φωτοσύνθεσης, μαζί με ό,τι απορροφά η ρίζα, πηγαίνει σε δύο πράγματα και μόνο:

Στη διαφοροποίηση των ανθοφόρων οφθαλμών από τους οποίους θα βγει η ανθοφορία της επόμενης άνοιξης.
Στη φόρτωση των αποθεμάτων σε ρίζα, κορμό, βραχίονες και οφθαλμούς.

Η κρίσιμη ιδιαιτερότητα των πυρηνοκάρπων Στην κερασιά, στη βερικοκιά, στη ροδακινιά και στη νεκταρινιά, η επικονίαση και η γονιμοποίηση γίνονται πριν εκπτυχθούν πλήρως τα φύλλα. Τη στιγμή δηλαδή που το δένδρο ανθίζει και δένει, δεν έχει φωτοσυνθετικό μηχανισμό για να τροφοδοτήσει τη διαδικασία. Ό,τι χρειάζεται, το παίρνει από τα αποθέματα που έφτιαξε το προηγούμενο καλοκαίρι και φθινόπωρο.

Πηγές: 1

2. Τι συμβαίνει στους οφθαλμούς: κερασιά και βερικοκιά

Αυτό δεν είναι θεωρία. Έχει παρατηρηθεί με ηλεκτρονικό μικροσκόπιο σάρωσης, οφθαλμό προς οφθαλμό, από τον Μάιο μέχρι τον Νοέμβριο.

Κερασιά — το χρονοδιάγραμμα

Η έναρξη της διαφοροποίησης γίνεται περίπου την ίδια στιγμή σε όλες τις ποικιλίες, με τους πρώτους οφθαλμούς να είναι εμφανείς στα μέσα με τέλη Μαΐου. Δεν βρέθηκε σαφής σχέση μεταξύ του χρόνου συγκομιδής και του χρόνου έναρξης.
Η σειρά είναι σταθερή: πρώτα ένας πενταγωνικός δακτύλιος από καταβολές σεπάλων, μετά τα πέταλα, μετά οι ανθήρες, και τελευταίος ο ύπερος.
Η πρόοδος ακολουθεί τη σειρά ωρίμανσης: στην πρώιμη 'Chelan' οι καταβολές του ύπερου φαίνονται στις αρχές Αυγούστου, ενώ στην όψιμη 'Sweetheart' περίπου τρεις εβδομάδες αργότερα.
Συνολικά, η έναρξη ανάπτυξης του ύπερου συμβαίνει περίπου 7 έως 9 εβδομάδες μετά τη συγκομιδή.

Παρατηρήσεις σε 'Chelan', 'Tieton', 'Bing', 'Skeena' και 'Sweetheart'.

Πηγές: 2

Βερικοκιά — το χρονοδιάγραμμα

Η αρχική φάση διαφοροποίησης ξεκινά στα μέσα με τέλη Ιουλίου, και ακολουθεί η διαφοροποίηση των ανθικών οργάνων.
Στα φυλλοβόλα οπωροφόρα γενικά, η έναρξη, η διαφοροποίηση και η οργανογένεση του ανθοφόρου οφθαλμού γίνονται μέσα στην περίοδο καλοκαιριού–φθινοπώρου που προηγείται της ανθοφορίας.
Οι ανωμαλίες των ανθοφόρων οφθαλμών — το γνωστό πρόβλημα των άγονων ανθέων της βερικοκιάς — συνδέονται ακριβώς με αυτή την πρώτη περίοδο ανάπτυξης.

Πηγές: 9 10

Το συμπέρασμα που αλλάζει τη διαχείριση Όταν στα μέσα Ιουλίου το δένδρο έχει αδειάσει από καρπούς και «δεν το κοιτάζει κανείς», μέσα στους οφθαλμούς του διαφοροποιούνται τα σέπαλα, τα πέταλα και οι ανθήρες της επόμενης άνοιξης. Ένα δένδρο που εκείνη τη στιγμή διψά, πεινά ή χάνει φύλλα, δεν το πληρώνει φέτος. Το πληρώνει τον επόμενο Απρίλιο.

3. Τα αποθέματα και η επανακινητοποίησή τους

Κατά τη διάρκεια του φθινοπώρου, το άζωτο μέσα στο φυτό κινητοποιείται και μεταφέρεται στις ρίζες, όπου παραμένει αποθηκευμένο μέχρι την επόμενη περίοδο. Την άνοιξη ακολουθεί η αντίστροφη διαδρομή.

Πόσο σημαντικά είναι αυτά τα αποθέματα; Η καθαρότερη μέτρηση προέρχεται από τη μηλιά, με ιχνηθετημένο άζωτο:

Πού καταλήγει το άζωτο την επόμενη άνοιξη	Ποσοστό που προέρχεται από αποθέματα
Άζωτο των βλαστών	50%
Άζωτο των φύλλων των καρποφόρων βραχυκλαδίων	90%
Άζωτο των καρπών	60%

Πηγές: 1 13

Το 90% για τα φύλλα των βραχυκλαδίων είναι ο αριθμός που πρέπει να συγκρατήσει κανείς. Τα βραχυκλάδια είναι ακριβώς οι θέσεις όπου καρποφορεί η κερασιά. Το φύλλο του βραχυκλαδίου που θα θρέψει το κεράσι τον Μάιο φτιάχνεται σχεδόν αποκλειστικά από άζωτο που αποθηκεύτηκε τον προηγούμενο Σεπτέμβριο.

4. Το άζωτο μετά τη συγκομιδή

Τι πετυχαίνει η φθινοπωρινή ουρία στην κερασιά

Η μετασυλλεκτική διαφυλλική ουρία δεν είναι νέα ιδέα: είχε δοκιμαστεί ήδη σε αχλαδιές, με μετρήσιμη απόκριση του δέντρου [21]. Σε πειράματα με διαφυλλική ουρία 3,5% σε κερασιές πάνω σε νάνα υποκείμενα, σε τέσσερις διαδοχικές περιόδους εφαρμογής από τα τέλη Αυγούστου έως τα τέλη Οκτωβρίου:

Αύξηση των αποθεμάτων αζώτου στα ανθοφόρα βραχυκλάδια έως και 40%.
Βελτίωση της εγκλιματοποίησης στο ψύχος, με αντοχή έως και 4,25 °C καλύτερη από τον μάρτυρα.
Η πρόωρη αποφύλλωση επηρέασε αρνητικά τόσο τα αποθέματα αζώτου όσο και την ανάπτυξη των φύλλων των βραχυκλαδίων την άνοιξη.

Πηγές: 3

Πόσο απορροφάται πραγματικά

Η αποτελεσματικότητα των φθινοπωρινών διαφυλλικών αζωτούχων κυμαίνεται από 30% έως 80%, ανάλογα με τις καιρικές συνθήκες.
Με ουρία 2% μετρήθηκε απορρόφηση 48%.
Σε σύγκριση εποχών εφαρμογής στην κερασιά, η αποτελεσματικότητα πρόσληψης ήταν 65,7% για την ανοιξιάτικη εφαρμογή έναντι 37,4% για τη θερινή — το θερινό όμως άζωτο κατανεμήθηκε όχι μόνο σε κορμό και ρίζες αλλά και στους οφθαλμούς, που είναι ακριβώς ο στόχος μας.

Πηγές: 11 14

Πότε ακριβώς γίνεται ο ψεκασμός Ο κανόνας είναι σαφής και επαναλαμβάνεται σε όλες τις πηγές: μετά τη συγκομιδή, αλλά πριν από τη φυσική φυλλόπτωση — τη στιγμή που τα φύλλα αρχίζουν να κιτρινίζουν. Το φύλλο πρέπει να είναι ακόμη ζωντανό για να απορροφήσει, αλλά το δένδρο πρέπει να έχει ήδη μπει στη φάση της μεταφοράς προς τη ρίζα, τον κορμό και τους οφθαλμούς.

Σε δοκιμή με ιχνηθετημένη ουρία σε καρποφόρους βραχίονες κερασιάς 'Bing'/'Gisela 6', με τέσσερις ημερομηνίες εφαρμογής μετά τη συγκομιδή, η πρωιμότερη εφαρμογή έδωσε τη μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα χρήσης του αζώτου, ενώ σε όλες τις μεταχειρίσεις η ουρία μεταφέρθηκε από τα φύλλα προς τα υπόλοιπα όργανα, με τις υψηλότερες τιμές στο καρποφόρο τμήμα.

Πηγές: 12

5. Πότε η φθινοπωρινή λίπανση δεν έχει κανένα νόημα

Ο χρόνος της εφαρμογής και η κοκκομετρική σύσταση του εδάφους καθορίζουν μαζί πόσο από το άζωτο θα αξιοποιηθεί πραγματικά από το δέντρο [23]. Εδώ βρίσκεται το σημείο που ξεχωρίζει τη γεωπονία από την πώληση λιπασμάτων. Οι φθινοπωρινοί ψεκασμοί αποδίδουν μόνο όταν υπάρχει πραγματική έλλειψη. Δεν είναι τονωτικά.

Η πιο διδακτική μελέτη — και είναι σε κερασιά

Σε ώριμες κερασιές 'Burlat' στην κεντρική Πολωνία, σε χονδρόκοκκο έδαφος με επαρκή φώσφορο, κάλιο, μαγνήσιο, ασβέστιο, σίδηρο, μαγγάνιο, ψευδάργυρο και χαλκό — αλλά χαμηλό βόριο, δοκιμάστηκαν επί τρία χρόνια φθινοπωρινοί ψεκασμοί με άζωτο, βόριο και ψευδάργυρο. Το αποτέλεσμα:

Οι ψεκασμοί δεν επηρέασαν καθόλου τη ζημιά των ανθοφόρων οφθαλμών από το ψύχος, την κατάσταση του φυτού σε άζωτο, ούτε τα διαλυτά στερεά του καρπού.
Μόνο το βόριο βελτίωσε την αναπαραγωγική απόκριση. Το άζωτο, σε δένδρα που δεν το χρειάζονταν, δεν έκανε τίποτα.

Πηγές: 5

Πότε χρειάζεται άζωτο — και πότε είναι λάθος

Χρειάζεται όταν:

Υπάρχει τεκμηριωμένη έλλειψη. Στην κερασιά, συγκέντρωση αζώτου σε πρόσφατα ώριμα φύλλα στα μέσα του καλοκαιριού κάτω από 2,0% είναι ενδεικτική έλλειψης. Το επαρκές εύρος είναι 1,7–2,5%.
Ο οπωρώνας έχει φορτώσει πολύ και τα δένδρα δείχνουν πτώση ζωηρότητας.

Είναι λάθος όταν:

Τα επίπεδα είναι επαρκή και η ζωηρότητα ισορροπημένη — τότε ο ψεκασμός είναι απλώς αναποτελεσματικός.
Υπάρχει υπερβολική ζωηρότητα. Εκεί το επιπλέον άζωτο είναι αντιπαραγωγικό, και η φυλλοδιαγνωστική μπορεί να παραπλανήσει: στους πολύ ζωηρούς ιστούς η συγκέντρωση αζώτου αραιώνεται. Γι' αυτό η εκτίμηση πρέπει να συνδυάζει ανάλυση φύλλων και οπτική εκτίμηση της ζωηρότητας.

Πηγές: 1

6. Το βόριο — ο πιο ανταποδοτικός στόχος

Αν υπάρχει ένα στοιχείο για το οποίο η μετασυλλεκτική εφαρμογή έχει σαφέστερη τεκμηρίωση από την ανοιξιάτικη, αυτό είναι το βόριο.

Τι κάνει και γιατί το φθινόπωρο

Το βόριο είναι θεμελιώδες για τη βλάστηση της γύρης, την ανάπτυξη του γυρεοσωλήνα και την καρπόδεση. Η ζήτησή του είναι μέγιστη ακριβώς στην αρχή της σεζόν.
Στο ξύλωμα έχει χαμηλή κινητικότητα. Όμως στα είδη Prunus, Malus και Pyrus έχει επαρκή κινητικότητα στο φλοίωμα — και αυτό είναι που κάνει τον φθινοπωρινό διαφυλλικό ψεκασμό να φτάνει πραγματικά στους οφθαλμούς.
Η φθινοπωρινή εφαρμογή είναι αποτελεσματικότερη από την ανοιξιάτικη στην αύξηση του βορίου στα άνθη και στη βελτίωση της καρπόδεσης.

Πηγές: 15 24

Στη βερικοκιά: το πείραμα που πρέπει να ξέρει κάθε βερικοκοπαραγωγός

Στην περιοχή Malatya της Τουρκίας, επί τέσσερα χρόνια (2009–2012), σε μη αρδευόμενες βερικοκιές ποικιλίας 'Hacıhaliloğlu', δοκιμάστηκε φθινοπωρινή διαφυλλική εφαρμογή βορίου, ουρίας, και του συνδυασμού τους. Τα αποτελέσματα:

Μειώθηκε το ποσοστό των άγονων ανθέων. Είναι το κατεξοχήν πρόβλημα της βερικοκιάς.
Αυξήθηκε η παραγωγή.
Οι υψηλότερες συγκεντρώσεις στους οφθαλμούς μετρήθηκαν στη μεταχείριση βόριο + ουρία: 16,53 ppm βορίου και 1,56% άζωτο.
Ο συνδυασμός βόριο 1000 ppm + ουρία 3% βελτίωσε την ανάπτυξη των ανθέων και την καρπόδεση.

Πηγές: 4

Στην κερασιά Στη δοκιμή της 'Burlat' που αναφέρθηκε παραπάνω, οι ψεκασμοί βορίου και ψευδαργύρου αύξησαν τα επίπεδα βορίου στα άνθη και στα φύλλα του μέσου καλοκαιριού, και βελτίωσαν την καρπόδεση και την παραγωγή. Ανεξάρτητα, η λίπανση με βόριο έχει τεκμηριωθεί ότι επηρεάζει την παραγωγή και την ποιότητα του καρπού στην κερασιά.

Πηγές: 5 7

Προσοχή: το βόριο έχει το στενότερο περιθώριο από όλα τα στοιχεία Η απόσταση ανάμεσα στην έλλειψη και στην τοξικότητα είναι πολύ μικρή. Το επαρκές εύρος στα φύλλα είναι 20 έως 80 mg/kg, με δειγματοληψία στα μέσα του καλοκαιριού σε φύλλα που έχουν ολοκληρώσει την ανάπτυξή τους. Ένας ψεκασμός ανά έτος αρκεί για την πρόληψη της έλλειψης. Το φύλλο είναι καλύτερος δείκτης από το έδαφος. Και μία ακόμη σύσταση: το βόριο δεν προτείνεται σε μη παραγωγικά, νεαρά δένδρα.

Πηγές: 1 24

7. Ο ψευδάργυρος

Η κερασιά, μαζί με τη μηλιά, ανήκει στα είδη με τη μεγαλύτερη ευαισθησία σε έλλειψη ψευδαργύρου. Τα συμπτώματα είναι χαρακτηριστικά: μικρά φύλλα, χλώρωση, ροζέτες και κοντά μεσογονάτια. Επίπεδα κάτω από 25 mg/kg σε πρόσφατα ώριμα φύλλα δηλώνουν έλλειψη.

Η έλλειψη εμφανίζεται κυρίως σε ψυχρά, υγρά, αμμώδη και αλκαλικά εδάφη με pH πάνω από 7,5, όπου ο ψευδάργυρος δεσμεύεται. Σε αυτές τις συνθήκες το πρόβλημα δεν είναι η έλλειψη ποσότητας αλλά η αδυναμία πρόσληψης — και γι' αυτό η εδαφική εφαρμογή είναι αναποτελεσματική.

Ο περιορισμός του ψευδαργύρου, και τι σημαίνει πρακτικά Ο ψευδάργυρος έχει χαμηλή αναμετακίνηση και υψηλή ικανότητα δέσμευσης μέσα στο φυτό. Το αποτέλεσμα, όπως μετρήθηκε τόσο σε βυσσινιά όσο και σε κερασιά, είναι ότι η φθινοπωρινή εφαρμογή βελτίωσε τα επίπεδα στους οφθαλμούς και στα άνθη, αλλά δεν επηρέασε τα συνολικά επίπεδα στα φύλλα. Άρα, όπου η έλλειψη επιμένει, χρειάζονται επαναλαμβανόμενες εφαρμογές και όχι μία.

Πηγές: 6 22

8. Το νερό: χωρίς αυτό τίποτα δεν δουλεύει

Μπορεί κανείς να κάνει όλους τους σωστούς ψεκασμούς και να μην πάρει τίποτα, αν το δένδρο δεν έχει νερό στην περίοδο της διαφοροποίησης. Και στη βερικοκιά αυτό έχει μετρηθεί με τον πιο άμεσο τρόπο.

Τι κάνει η υδατική καταπόνηση στους οφθαλμούς της βερικοκιάς

Σε διετείς βερικοκιές ποικιλίας 'Portici' που υποβλήθηκαν σε ελεγχόμενη υδατική καταπόνηση τον Ιούνιο, τον Ιούλιο και τον Οκτώβριο, με επαναφορά της άρδευσης στη συνέχεια:

Και οι δύο θερινές περίοδοι καταπόνησης προκάλεσαν προσωρινή διακοπή της διαφοροποίησης των ανθέων.
Τα δένδρα που καταπονήθηκαν τον Ιούνιο μπόρεσαν να ανακάμψουν· εκείνα που καταπονήθηκαν τον Ιούλιο εμφάνισαν έντονη καθυστέρηση.
Όλες οι μεταχειρίσεις καταπόνησης προκάλεσαν βραδύτερη ανάπτυξη των αγγείων του ξύλου μέσα στον οφθαλμό, μεταβολές στο μέγεθος του οφθαλμού, στην ένταση της ανθοφορίας και ανωμαλίες των ανθέων.

Πηγές: 8

Η μετάφραση στον αγρό: ο Ιούλιος — δηλαδή ακριβώς ο μήνας μετά τη συγκομιδή της βερικοκιάς — είναι ο χειρότερος μήνας για να διψάσει το δένδρο. Η άρδευση δεν σταματά με τη συγκομιδή.

9. Η θερμοκρασία και οι διπλοί καρποί στην κερασιά

Οι διπλοί καρποί — η πολυκαρπία, δηλαδή περισσότεροι από ένας ύπεροι σε ένα άνθος — είναι από τις σημαντικότερες αιτίες απόρριψης καρπών. Και δημιουργούνται το προηγούμενο καλοκαίρι, μέσα στην περίοδο για την οποία μιλάμε.

Εύρημα	Πηγή
Έκθεση σε 35 °C ημέρα / 25 °C νύχτα από τον Ιούνιο έως τον Σεπτέμβριο αύξησε τους διπλούς καρπούς στην 'Satohnishiki'	[16]
Η υψηλή θερμοκρασία, και όχι η υδατική καταπόνηση, ευθύνεται για τους διπλούς καρπούς	[17]
Σκίαση 80% κατά τη διαφοροποίηση μείωσε τους διπλούς από 47% σε 24%	[18]
Στην 'Bing', η ευαισθησία εκτείνεται από τα τέλη Ιουλίου έως τις αρχές Σεπτεμβρίου, με μέγιστο στις αρχές Αυγούστου. Μόλις προχωρήσει η ανάπτυξη του ύπερου, ο οφθαλμός δεν είναι πλέον ευαίσθητος	[2]

Τι δούλεψε στην πράξη — και τι πρέπει να αποφεύγεται

Σε εμπορικό οπωρώνα 'Tieton' με φυσικό ποσοστό διπλών γύρω στο 30%, με μεταχειρίσεις από τα μέσα Ιουλίου έως τα μέσα Αυγούστου:

Υπερκόμια δροσιστική διαβροχή: μείωση 50% (εφαρμογή μόνο όταν η θερμοκρασία ξεπερνούσε τους 34 °C, σε κύκλους 20 λεπτών με 10 λεπτά παύση).
Καολίνης: μείωση 45%, με τρεις εφαρμογές για να διατηρηθεί η κάλυψη.
Σκίαση 20%: μείωση 37%.

Η υπερκόμια διαβροχή έριξε τη θερμοκρασία του ιστού κατά περίπου 5 °C, ο καολίνης και η σκίαση κατά περίπου 2 °C.

Και η προειδοποίηση: τα υποκόμια μικροεκτοξευτήρια ήταν αναποτελεσματικά και μάλιστα αύξησαν ελαφρώς τη θερμοκρασία της κόμης, γιατί η αυξημένη υγρασία μειώνει το έλλειμμα κορεσμού και άρα την ίδια τη φυσική εξατμιστική ψύξη του φυλλώματος. Δεν συνιστάται να λειτουργούν υποκόμια σπρίνκλερ με σκοπό τη μείωση των διπλών.

Πηγές: 2

10. Η πρόωρη αποφύλλωση ακυρώνει τα πάντα

Όλα όσα περιγράφηκαν παραπάνω προϋποθέτουν ένα πράγμα: ότι το φύλλωμα θα μείνει επάνω στο δένδρο, υγιές και λειτουργικό, μέχρι τη φυσιολογική φυλλόπτωση.

Η πρόωρη αποφύλλωση επηρέασε αρνητικά τα αποθέματα αζώτου και την ανάπτυξη των φύλλων των βραχυκλαδίων την επόμενη άνοιξη σε κερασιές.
Σε ξεχωριστή δοκιμή σε κερασιά 'Selah', η πρόωρη αποφύλλωση μείωσε την παραγωγή και τη συγκέντρωση θρεπτικών στοιχείων στους οφθαλμούς.

Πηγές: 3 22

Η φυτοπροστασία του Ιουλίου–Σεπτεμβρίου είναι θρέψη Ό,τι αποφυλλώνει το δένδρο μετά τη συγκομιδή — κυλινδροσπόριο και άλλες κηλιδώσεις του φυλλώματος στην κερασιά, τετράνυχος, εξασθένηση από ξηρασία — δεν κοστίζει «απλώς φύλλα». Κόβει τη μοναδική περίοδο φόρτωσης των αποθεμάτων. Ένα δένδρο που έμεινε γυμνό τον Σεπτέμβριο ανθίζει αδύναμα τον Απρίλιο, όσο σωστά και αν λιπανθεί την άνοιξη.

11. Πώς εφαρμόζονται σωστά οι διαφυλλικοί ψεκασμοί

Οι συνθήκες εφαρμογής

Θερμοκρασία: όχι κάτω από 20 °C και όχι πάνω από 29 °C.
Άνεμος: ο δυνατός αέρας μειώνει τον χρόνο στεγνώματος του σταγονιδίου και άρα την απορρόφηση.
Σχετική υγρασία: η χαμηλή υγρασία επηρεάζει το μέγεθος του σταγονιδίου και τη διάρκεια παραμονής του στην επιφάνεια του φύλλου.
Θειικά άλατα — όπως ο θειικός ψευδάργυρος — εφαρμόζονται μόνο όταν η θερμοκρασία έχει πέσει κάτω από τους 27 °C.

Δύο τεχνικές λεπτομέρειες που μετράνε

Η ουρία πρέπει να έχει περιεκτικότητα σε διουρία κάτω από 0,25%. Η διουρία είναι φυτοτοξική.
Η ανάμειξη των ιχνοστοιχείων με ουρία βελτιώνει την πρόσληψή τους. Δεν είναι συνδυασμός ευκολίας — είναι τεκμηριωμένη ενίσχυση.

Πηγές: 1 19 20

Οι συγκεντρώσεις που έχουν δοκιμαστεί στη βιβλιογραφία

Ουρία: 2% σε μηλιά [14], 3% σε βερικοκιά [4], 3,5% σε κερασιά [3].
Βόριο: 1000 ppm σε συνδυασμό με ουρία 3%, σε βερικοκιά [4].
Ψευδάργυρος: θειικός ψευδάργυρος· η γενική σύσταση για μηλιά και κερασιά είναι υψηλότερη δόση από ό,τι στη ροδακινιά και τη νεκταρινιά [1].

Οι τιμές αυτές είναι πειραματικές, από συγκεκριμένες συνθήκες και ποικιλίες. Δεν μεταφέρονται αυτούσιες σε κάθε αγρό. Η επιλογή δόσης γίνεται πάντα με βάση την ανάλυση φύλλων, την κατάσταση του κτήματος και τις ισχύουσες εγκρίσεις.

12. Το πρόγραμμα σε ημερολόγιο

Περίοδος	Κερασιά	Βερικοκιά
Αμέσως μετά τη συγκομιδή	Κλάδεμα καρποφορίας, επαναφορά άρδευσης σε πλήρη ρυθμό, φυτοπροστασία φυλλώματος.	Κλάδεμα, πλήρης άρδευση — ο Ιούλιος είναι ο κρισιμότερος μήνας.
Μέσα καλοκαιριού	Φυλλοδιαγνωστική σε πρόσφατα ώριμα φύλλα. Είναι η μόνη βάση για να αποφασιστεί αν χρειάζεται φθινοπωρινή επέμβαση και σε ποιο στοιχείο. Στόχοι: N 1,7–2,5%, B 20–80 mg/kg, Zn πάνω από 25 mg/kg.
Τέλη Ιουλίου – αρχές Σεπτεμβρίου	Παράθυρο ευαισθησίας για τους διπλούς καρπούς. Σε καύσωνα, μέτρα δροσισμού της κόμης. Όχι υποκόμια σπρίνκλερ.	Διαφοροποίηση ανθικών οργάνων. Καμία υδατική καταπόνηση.
Φθινόπωρο, πριν το κιτρίνισμα των φύλλων	Διαφυλλικοί ψεκασμοί — μόνο για τα στοιχεία που η ανάλυση έδειξε ελλιπή. Άζωτο για τα αποθέματα και την αντοχή στο ψύχος, βόριο για την καρπόδεση, ψευδάργυρος όπου υπάρχει έλλειψη.
Μέχρι τη φυσική φυλλόπτωση	Το φύλλωμα μένει επάνω και υγιές. Κάθε εβδομάδα πρόωρης αποφύλλωσης είναι απώλεια αποθεμάτων.

Καρποί βερικοκιάς ποικιλίας Rouge Cot — Συγκομισμένοι καρποί βερικοκιάς. **Το μέγεθος και το χρώμα είναι φετινή δουλειά· ο αριθμός των καρπών όμως κρίθηκε πέρυσι το καλοκαίρι**, στη φάση της διαφοροποίησης των ανθοφόρων οφθαλμών.

Βερικοκιά με φορτωμένους βραχίονες σε παραγωγικό οπωρώνα — Ομοιόμορφη, πυκνή καρπόδεση σε όλο το μήκος του βραχίονα. **Αυτή η εικόνα είναι ο ορισμός της επιτυχημένης μετασυλλεκτικής περιόδου του προηγούμενου έτους:** οφθαλμοί που διαφοροποιήθηκαν χωρίς καταπόνηση, με επαρκές βόριο και επαρκή αποθέματα αζώτου.

Τα πέντε πράγματα που κρατάμε

Η επόμενη σοδειά φτιάχνεται από τον Ιούλιο έως τον Οκτώβριο, όχι τον Μάρτιο.
Το 90% του αζώτου των φύλλων των βραχυκλαδίων έρχεται από αποθέματα της προηγούμενης χρονιάς.
Οι φθινοπωρινοί ψεκασμοί δουλεύουν μόνο σε πραγματική έλλειψη. Χωρίς φυλλοδιαγνωστική, είναι λοταρία.
Το βόριο είναι το στοιχείο με τη σαφέστερη τεκμηρίωση για φθινοπωρινή εφαρμογή — και στη βερικοκιά μειώνει τα άγονα άνθη.
Νερό και φύλλωμα. Χωρίς αυτά τα δύο, κανένα λίπασμα δεν έχει σημασία.

13. Πηγές

Οι αριθμοί μέσα στο κείμενο παραπέμπουν στον παρακάτω κατάλογο.

[1] Sallato, B. (2024). Fall Nutrient Sprays in Tree Fruit. Washington State University Tree Fruit Extension, Fact Sheet FS365E. Το βασικό κείμενο αναφοράς για τα κατώφλια επάρκειας, τις συνθήκες εφαρμογής και το πότε δεν έχει νόημα ο ψεκασμός.
[2] Whiting, M. και Martin, R. (2025). When and How to Reduce Doubling in Sweet Cherry. WSU Tree Fruit. Πηγή για το χρονοδιάγραμμα διαφοροποίησης στην κερασιά, το παράθυρο ευαισθησίας και τα αποτελέσματα των μέτρων δροσισμού.
[3] Ouzounis, T. και Lang, G. (2011). Foliar applications of urea affect nitrogen reserves and cold acclimation of sweet cherries (Prunus avium L.) on dwarfing rootstocks. HortScience 46(7):1015–1021. Πηγή για την ουρία 3,5%, την αύξηση 40% στα αποθέματα των βραχυκλαδίων, τα 4,25 °C αντοχής και την επίδραση της πρόωρης αποφύλλωσης.
[4] Karlıdağ, H., Eşitken, A., Turan, M. και Atay, S. (2017). The effects of autumn foliar applications of boron and urea on flower quality, yield, boron and nitrogen reserves of apricot. Journal of Plant Nutrition 40(19):2721–2727. Η βασική μελέτη για τη βερικοκιά: μείωση των άγονων ανθέων, αύξηση παραγωγής, 16,53 ppm B και 1,56% N στους οφθαλμούς.
[5] Wójcik, P. και Morgaś, H. (2013). Response of 'Burlat' sweet cherry trees to postharvest sprays of nitrogen, boron and zinc. Journal of Plant Nutrition 36(3):503–514. Πηγή για το ότι μόνο το βόριο απέδωσε εκεί όπου τα υπόλοιπα στοιχεία ήταν επαρκή.
[6] Wójcik, P. και Morgaś, H. (2015). Impact of postharvest sprays of nitrogen, boron and zinc on nutrition, reproductive response and fruit quality of 'Schattenmorelle' tart cherries. Journal of Plant Nutrition 38(9):1456–1468.
[7] Wójcik, P. και Wójcik, M. (2006). Effect of boron fertilization on sweet cherry tree yield and fruit quality. Journal of Plant Nutrition 29:1755–1766.
[8] Cirillo, C. και συνεργάτες (2021). Different summer and autumn water deficit affect the floral differentiation and flower bud growth in apricot (Prunus armeniaca L.). Agronomy 11(6):1226. Πηγή για τη διακοπή της διαφοροποίησης από την υδατική καταπόνηση και για τη σοβαρότητα της καταπόνησης του Ιουλίου.
[9] Cirillo, C. και συνεργάτες. The effect of summer shading on flower bud morphogenesis in apricot (Prunus armeniaca L.). Central European Journal of Biology. Σκιάσεις τον Ιούλιο και τον Αύγουστο με ιστολογική παρακολούθηση της διαφοροποίησης.
[10] Flower bud differentiation and development characteristics of Prunus sibirica L. and Prunus armeniaca L. Acta Horticulturae 1450. Πηγή για την έναρξη της διαφοροποίησης στη βερικοκιά στα μέσα με τέλη Ιουλίου.
[11] Neilsen, D., Millard, P., Herbert, L.C., Neilsen, G.H. και συνεργάτες (2010). Isotopically-labelled nitrogen uptake and partitioning in sweet cherry as influenced by timing of fertilizer application. Scientia Horticulturae. Πηγή για την αποτελεσματικότητα πρόσληψης 65,7% έναντι 37,4%.
[12] Distribution and recycling of canopy nitrogen storage reserves in sweet cherry (Prunus avium L.) fruiting branches following ¹⁵N-urea foliar applications after harvest. Acta Horticulturae 1020· δημοσίευση και στο Ciencia e Investigación Agraria 41(1):71–80 (2014). Πηγή για την υπεροχή της πρωιμότερης μετασυλλεκτικής εφαρμογής.
[13] Neilsen, G.H. και Neilsen, D. (2003). Nutritional requirements of apple. Στο: Ferree, D.C. και Warrington, I.J. (επιμ.), Apples: Botany, Production and Uses, CABI Publishing, σελ. 267–302. Πηγή για τα ποσοστά 50%, 90% και 60%.
[14] Guak, S., Neilsen, D., Millard, P. και Looney, N.E. (2004). Leaf absorption, withdrawal and remobilization of autumn-applied urea-N in apple. Canadian Journal of Plant Science 84:259–264. Πηγή για την απορρόφηση 48% με ουρία 2%.
[15] Brown, P.H. και Hu, H. (1996). Phloem mobility of boron is species dependent: evidence for phloem mobility in sorbitol-rich species. Annals of Botany 77:497–505. Πηγή για την κινητικότητα του βορίου στο φλοίωμα των Prunus.
[16] Beppu, K., Ikeda, T. και Kataoka, I. (2001). Effect of high temperature exposure time during flower bud formation on the occurrence of double pistils in 'Satohnishiki' sweet cherry. Scientia Horticulturae 87:77–84.
[17] Beppu, K. και Kataoka, I. (1999). High temperature rather than drought stress is responsible for the occurrence of double pistils in 'Satohnishiki' sweet cherry. Scientia Horticulturae 81:125–134.
[18] Beppu, K. και Kataoka, I. (2000). Artificial shading reduces the occurrence of double pistils in 'Satohnishiki' sweet cherry. Scientia Horticulturae 83:241–247.
[19] Fernández, V., Sotiropoulos, T. και Brown, P. (2013). Foliar Fertilization: Scientific Principles and Field Practices. 1η έκδοση, International Fertilizer Industry Association, Παρίσι.
[20] Sánchez, E.E. και Righetti, T.L. (2005). Effect of postharvest soil and foliar application of boron fertilizer on the partitioning of boron in apple trees. HortScience 40(7):2115–2117.
[21] Sánchez, E.E., Righetti, T.L., Sugar, D. και Lombard, P.B. (1990). Responses of 'Comice' pear trees to a postharvest urea spray. Journal of Horticultural Science 65:541–546.
[22] Sallato, B. και Whiting, M.D. (2021). Early defoliation reduced yield and bud nutrient concentration in 'Selah' sweet cherry. Acta Horticulturae, IX International Symposium on Mineral Nutrition of Fruit Crops, Τελ Αβίβ.
[23] Weinbaum, S.A., Klein, I., Broadbent, F.E., Micke, W.C. και Muraoka, T.T. (1984). Effects of time of nitrogen application and soil texture on the availability of isotopically labeled fertilizer nitrogen to reproductive and vegetative growth of mature almond trees. Journal of the American Society for Horticultural Science 109:339–343.
[24] Faust, M. (1989). Physiology of Temperate Zone Fruit Trees. John Wiley & Sons, Νέα Υόρκη. Πηγή για την υπεροχή της φθινοπωρινής εφαρμογής βορίου και για τον έναν ψεκασμό ανά έτος.

Αποποίηση ευθύνης Το παρόν κείμενο έχει ενημερωτικό και εκπαιδευτικό χαρακτήρα και συνοψίζει δημοσιευμένα επιστημονικά ευρήματα. Δεν αποτελεί εξατομικευμένη γεωπονική σύσταση. Οι συγκεντρώσεις και οι δόσεις που αναφέρονται προέρχονται από πειραματικές δοκιμές σε συγκεκριμένες συνθήκες, ποικιλίες και εδάφη, και δεν μεταφέρονται αυτούσιες σε κάθε αγρό. Κάθε πρόγραμμα θρέψης καταρτίζεται μετά από ανάλυση φύλλων και εδάφους και επιτόπια εκτίμηση από αδειοδοτημένο γεωπόνο, με βάση τις ισχύουσες εγκρίσεις του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων. Η Παστόπουλος Γεωπονική Ε.Ε. δεν φέρει καμία ευθύνη για ζημία που τυχόν προκύψει από τη χρήση των πληροφοριών του παρόντος.