Η ποικιλία Λωτού Rojo brilliante

Καρποί λωτού της ποικιλίας Rojo Brillante — Καρποί λωτού της ποικιλίας **Rojo Brillante**. Ο επιμήκης, μεγαλόκαρπος τύπος με το έντονο πορτοκαλοκόκκινο χρώμα είναι το σήμα κατατεθέν της ποικιλίας.

Σάββας Παστόπουλος, Γεωπόνος MSc — Παστόπουλος Γεωπονική Ε.Ε., Νέος Μυλότοπος Πέλλας

Ο λωτός είναι μια καλλιέργεια που τα τελευταία χρόνια ανακτά όλο και περισσότερο έδαφος στην Ελλάδα. Από τις ποικιλίες που καλλιεργήθηκαν, η Jiro και ο καραλιόκ παρέμειναν μέχρι σήμερα. Πλέον υπάρχει στα ελληνικά φυτώρια και η Rojo Brillante — η ποικιλία που άλλαξε τον παγκόσμιο χάρτη του λωτού. Είναι όμως και η ποικιλία που δεν πωλείται τραγανή χωρίς θάλαμο αποστύφωσης, και αυτό πρέπει να το ξέρει κανείς πριν, όχι μετά τη φύτευση.

250–300 gμέσο βάρος
καρπού

PVAομάδα στυφότητας
— πάντα απαιτεί
αποστύφωση

6–7 έτηγια πλήρη
παραγωγή

8 °Cτο κατώτερο όριο
ασφαλούς
συντήρησης

Περιεχόμενα

Από πού ήρθε η ποικιλία
Το δένδρο
Ο καρπός
Γιατί ο καρπός είναι άσπερμος
Η στυφότητα: γιατί δεν είναι σαν τον καραλιόκ
Πότε συγκομίζεται
Η αποστύφωση με διοξείδιο του άνθρακα
Η συντήρηση και το όριο των 8 °C
Έδαφος, υποκείμενα και κλίμα
Το πρόβλημα που ταξίδεψε μαζί με την ποικιλία
Τι πρέπει να απαντηθεί πριν από τη φύτευση
Πηγές

1. Από πού ήρθε η ποικιλία

Η Rojo Brillante κατάγεται από την Ισπανία. Επιλέχθηκε από ντόπιους παραγωγούς τη δεκαετία του 1960, ανάμεσα σε αυτοφυείς λωτούς της περιοχής Ribera del Xúquer, νότια της Βαλένθια. Πρόκειται δηλαδή για τυχαίο σπορόφυτο που ξεχώρισε και πολλαπλασιάστηκε, όχι για προϊόν προγράμματος βελτίωσης.

Παρότι υπάρχει εκεί εδώ και εξήντα και πλέον χρόνια, η διάδοσή της ξεκίνησε ουσιαστικά από τη δεκαετία του 1990, όταν η εξαιρετική ποιότητα του καρπού οδήγησε σε εκρηκτική επέκταση της καλλιέργειας στην επαρχία της Βαλένθια. Σήμερα η Rojo Brillante της περιοχής Ribera del Xúquer αντιπροσωπεύει περίπου το 83% της συνολικής ισπανικής παραγωγής λωτού και προστατεύεται από Προστατευόμενη Ονομασία Προέλευσης με την ονομασία Kaki Ribera del Xúquer.

Το όνομα και οι παραλλαγές του Η σωστή γραφή είναι «Rojo Brillante» — ισπανικά, «κόκκινο λαμπερό». Στην αγορά ο αποστυφωμένος καρπός κυκλοφορεί συχνά με εμπορικά σήματα, γι' αυτό ο ίδιος καρπός μπορεί να συναντηθεί με διαφορετικές ονομασίες. Υπάρχει επίσης η Ribera Sun®, αυθόρμητη μετάλλαξη της Rojo Brillante με καρπό περίπου 30% μεγαλύτερο, που καλλιεργείται με τον ίδιο ακριβώς τρόπο, καθώς και η Nuevo Rojo Brillante, επιλογή που εκπτύσσεται και ανθίζει 4–7 ημέρες αργότερα — καθυστέρηση που μπορεί να βοηθήσει στην αποφυγή ζημιών από ανοιξιάτικο παγετό — και διατηρεί υψηλότερη συνεκτικότητα μετά την αποστύφωση.

2. Το δένδρο

Η ποικιλία δίνει ένα λαίμαργο και ορθόκλαδο δένδρο κατά τα πρώτα χρόνια, μεγάλης ζωηρότητας. Εισέρχεται νωρίς στην καρποφορία, ωστόσο απαιτεί 6–7 έτη για πλήρη παραγωγή.

Μέγεθος. Σε διαμόρφωση ανοιχτού κυπέλλου φτάνει τα 3–3,6 μ. ύψος και αντίστοιχο πλάτος.
Ζωηρότητα. Υψηλή. Παραγωγικότητα πολύ υψηλή.
Ανθοφορία. Φέρει αποκλειστικά θηλυκά άνθη, πολύ άφθονα, με υψηλή καρπόδεση και σχετικά μικρή καρπόπτωση.
Παραλλακτικότητα καρποφορίας. Δεν έχει παρατηρηθεί έντονη παρενιαυτοφορία στις ισπανικές συνθήκες.

Η ζωηρότητα των πρώτων χρόνων δεν είναι ουδέτερη Το ορθόκλαδο και λαίμαργο δένδρο των πρώτων ετών χτίζει εύκολα ψηλό, στενό σκελετό αν αφεθεί μόνο του, και η ζώνη παραγωγής ανεβαίνει γρήγορα σε ύψος που δυσκολεύει τη συγκομιδή. Επειδή ο λωτός καρποφορεί σε βλαστούς της ίδιας χρονιάς, η λογική του κλαδέματος διαφέρει ριζικά από τα υπόλοιπα οπωροφόρα και πρέπει να στηθεί σωστά από τον πρώτο χρόνο.

3. Ο καρπός

Χαρακτηριστικό	Τιμή
Σχήμα	Πολύ πλατύ ωοειδές έως επίμηκες, με αμβλεία κορυφή και ελαφρές αυλακώσεις
Μέγεθος	Ομοιόμορφο και μεγάλο, κατά μέσο όρο 250–300 g, με μέση διάμετρο τουλάχιστον 61 mm. Οι μεγαλύτεροι καρποί ξεπερνούν άνετα τα 350–400 g.
Χρώμα φλοιού στη συγκομιδή	Κίτρινο έως πορτοκαλοκίτρινο, με γωνία απόχρωσης 66–75°
Χρώμα μετά την ωρίμανση	Έντονο κοκκινοπορτοκαλί, γωνία απόχρωσης 43–57°
Χρώμα σάρκας	Ομοιόμορφο κιτρινοπορτοκαλί, χωρίς καστανές κηλίδες όταν ο καρπός είναι άσπερμος
Κάλυκας	Μεγάλος, μεγαλύτερος από τη διάμετρο του καρπού, οριζόντιος
Γεύση	Στυφή στον ώριμο καρπό, πολύ γλυκιά μετά την αποστύφωση

4. Γιατί ο καρπός είναι άσπερμος

Η ποικιλία είναι άσπερμη και παρθενοκαρπεί. Ο λόγος είναι απλός και βρίσκεται στη μορφολογία του άνθους: το δένδρο φέρει μόνο θηλυκά άνθη και δεν παράγει καθόλου γύρη. Αν στη φυτεία δεν υπάρχει άλλη ποικιλία που να δίνει γύρη, δεν γίνεται γονιμοποίηση — και ο καρπός δένει και μεγαλώνει χωρίς σπέρματα, με υψηλή μάλιστα παραγωγικότητα.

Επίσης, οι καρποί φύονται σε βλαστάρια του ίδιου έτους. Ο βλαστός που θα εκπτυχθεί φέτος είναι αυτός που θα φέρει τα άνθη και τους καρπούς.

Στη Rojo Brillante ο επικονιαστής είναι ελάττωμα, όχι πλεονέκτημα Αυτό είναι το αντίθετο από ό,τι ισχύει στα περισσότερα οπωροφόρα. Όταν η Rojo Brillante επικονιαστεί, σχηματίζει σπέρματα και γύρω από αυτά εμφανίζονται καστανές περιοχές στη σάρκα. Ο καρπός υποβαθμίζεται εμπορικά, γιατί η αγορά ζητά ομοιόμορφη κιτρινοπορτοκαλί σάρκα.

Πρακτικά: ο ακτινιδεώνας θέλει αρσενικά· ο λωτεώνας της Rojo Brillante δεν θέλει επικονιαστές. Αν στην περιοχή υπάρχουν άλλες ποικιλίες λωτού που παράγουν γύρη, ή αρσενικά δένδρα σε παρακείμενα κτήματα, το ζήτημα πρέπει να ληφθεί υπόψη στον σχεδιασμό της φυτείας.

5. Η στυφότητα: γιατί δεν είναι σαν τον καραλιόκ

Οι ποικιλίες του λωτού ταξινομούνται με βάση δύο ερωτήματα: είναι ο καρπός στυφός κατά τη συγκομιδή, και αλλάζει η στυφότητα όταν ο καρπός αποκτήσει σπέρματα; Από τους συνδυασμούς προκύπτουν τέσσερις ομάδες.

Ομάδα	Τι σημαίνει	Παραδείγματα
PCNA	Μη στυφός, ανεξάρτητα από την παρουσία σπερμάτων. Τρώγεται τραγανός κατευθείαν από το δένδρο.	Jiro, Fuyu
PVNA	Γίνεται μη στυφός όταν σχηματιστούν σπέρματα, και η σάρκα σκουραίνει.	Καραλιόκ (σοκολατίνα), Kaki Tipo
PCA	Στυφός πάντα, ανεξάρτητα από τα σπέρματα.	Hachiya, Giombo
PVA	Στυφός όταν είναι άσπερμος· τα σπέρματα σκουραίνουν τη σάρκα γύρω τους αλλά δεν αίρουν τη στυφότητα του καρπού.	Rojo Brillante, Tonewase

Η ομοιότητα με τον καραλιόκ υπάρχει — αλλά σταματά σε ένα κρίσιμο σημείο

Και οι δύο ποικιλίες είναι «μεταβλητές ως προς την επικονίαση»: όταν σχηματιστούν σπέρματα, η σάρκα γύρω τους σκουραίνει και γίνεται καστανή. Μέχρι εδώ η συμπεριφορά είναι όντως η ίδια.

Η διαφορά είναι στο τι κάνει η στυφότητα. Στον καραλιόκ, που ανήκει στην ομάδα PVNA, τα σπέρματα αίρουν τη στυφότητα και ο καρπός τρώγεται σφιχτός, χωρίς καμία μεταχείριση. Στη Rojo Brillante, που ανήκει στην ομάδα PVA, η στυφότητα παραμένει: ο καρπός δεν γίνεται εδώδιμος με τα σπέρματα, γίνεται μόνο ασχημότερος.

Γι' αυτό ακριβώς η Rojo Brillante καλλιεργείται σκόπιμα άσπερμη και αποστυφώνεται τεχνητά. Ο μόνος δρόμος για τραγανό, εμπορεύσιμο καρπό είναι η μεταχείριση.

6. Πότε συγκομίζεται

Η συγκομιδή του καρπού γίνεται όταν ο καρπός δεν έχει ωριμάσει τελείως και έχει χρώμα ανοιχτό πορτοκαλί με λίγο πράσινο. Ο δείκτης είναι το χρώμα του φλοιού: στη συγκομιδή η γωνία απόχρωσης κυμαίνεται στους 66–75°, δηλαδή κίτρινο προς πορτοκαλοκίτρινο. Το βαθύ κοκκινοπορτοκαλί, γύρω στους 43–57°, είναι το χρώμα του ήδη ώριμου καρπού — και τότε είναι πια αργά για εμπορία τραγανού προϊόντος.

Το καλύτερο ψυγείο είναι το ίδιο το δένδρο Η Rojo Brillante εμφανίζει αξιοσημείωτη ευελιξία στην είσοδο στην ωρίμανση, που επιτρέπει κλιμακωτή συγκομιδή χωρίς υποβάθμιση της ποιότητας. Πρακτικά, δεν χρειάζεται να αδειάσει το κτήμα σε τρεις ημέρες: ο καρπός μπορεί να παραμείνει στο δένδρο και να μαζεύεται σταδιακά, ανάλογα με τη δυναμικότητα του θαλάμου αποστύφωσης και τη ζήτηση της αγοράς.

7. Η αποστύφωση με διοξείδιο του άνθρακα

Ο καρπός είναι στυφός κατά τη συγκομιδή και απαιτεί αποστύφωση σε θαλάμους με διοξείδιο του άνθρακα. Η στυφότητα οφείλεται σε διαλυτές ταννίνες στη σάρκα. Η μεταχείριση δεν τις καταστρέφει: τις μετατρέπει σε αδιάλυτη μορφή, ώστε να μη γίνονται πλέον αντιληπτές στη γεύση.

Παράμετρος	Τιμή
Συγκέντρωση CO₂	95–98%
Διάρκεια	24 ώρες (σε ορισμένα πρωτόκολλα 12 ώρες)
Θερμοκρασία	20 °C
Σχετική υγρασία	90%

Η διαδικασία θέλει γνώση και εμπειρία — δεν είναι απλή τοποθέτηση στον θάλαμο

Η ίδια μεταχείριση προκαλεί και ωρίμανση του καρπού, οπότε το χρονικό της παράθυρο και οι συνθήκες της καθορίζουν αν θα βγει τραγανός καρπός ή μαλακός.

Η θερμοκρασία δεν είναι λεπτομέρεια. Η ίδια μεταχείριση στους 15 °C αποδεικνύεται σαφώς λιγότερο αποτελεσματική, με τη στυφότητα να παραμένει. Και η θερμοκρασία κατά τη διάρκεια αλλά και αμέσως μετά τη μεταχείριση επηρεάζει την εμφάνιση εσωτερικού καστανού μεταχρωματισμού της σάρκας μετά την ψυχροσυντήρηση.

Ο καρπός είναι έτοιμος για κατανάλωση 1–2 ημέρες μετά την αποστύφωση.

8. Η συντήρηση και το όριο των 8 °C

Εδώ βρίσκεται μια ιδιαιτερότητα της ποικιλίας που κοστίζει, αν αγνοηθεί. Η Rojo Brillante είναι ευαίσθητη σε ζημιά από ψύχος όταν εκτεθεί σε θερμοκρασίες κάτω από τους 8 °C.

Το χαρακτηριστικό σύμπτωμα δεν εμφανίζεται στο ψυγείο, αλλά όταν ο καρπός βγει από την ψυχροσυντήρηση και τοποθετηθεί σε συνθήκες ραφιού: η σάρκα μαλακώνει απότομα και ζελατινοποιείται. Ο έμπορος παραλαμβάνει φαινομενικά σωστό φορτίο και το προϊόν καταρρέει στο ράφι.

Μετά την αποστύφωση, ο καρπός μπορεί να διατηρηθεί περίπου 7–9 εβδομάδες στους 10 °C και 90% σχετική υγρασία.
Η εφαρμογή 1-μεθυλοκυκλοπροπενίου (1-MCP) μειώνει τα συμπτώματα της ζημιάς από ψύχος, διατηρεί τη συνεκτικότητα και περιορίζει την πτώση του κάλυκα.
Ο συνδυασμός ελεγχόμενης ατμόσφαιρας με προμεταχείριση 1-MCP περιορίζει σημαντικά το μαλάκωμα και τη ζελατινοποίηση.

9. Έδαφος, υποκείμενα και κλίμα

Απαιτεί γόνιμα εδάφη που στραγγίζουν επαρκώς, με pH 6–7,4. Η ανάγκη για καλή στράγγιση δεν είναι διατύπωση ευγενείας: ο λωτός δεν ανέχεται λιμνάζοντα νερά στη ριζόστρωση.

Τα υποκείμενα

Η ποικιλία είναι συμβατή με τα υποκείμενα Diospyros lotus και Diospyros virginiana, ενώ εμβολιάζεται και σε Diospyros kaki. Το D. lotus είναι το επικρατέστερο υποκείμενο στις ισπανικές φυτείες.

Το κλίμα

Ο λωτός εκπτύσσεται αργά, γεγονός που τον προστατεύει σε μεγάλο βαθμό από τους ανοιξιάτικους παγετούς. Το ζήτημα στην Ελλάδα δεν είναι τόσο η άνοιξη όσο το φθινόπωρο: η συγκομιδή είναι όψιμη και ένας πρώιμος παγετός βρίσκει τους καρπούς επάνω στο δένδρο. Στην επιλογή του αγροτεμαχίου, οι θέσεις όπου κατακάθεται ο ψυχρός αέρας πρέπει να αποφεύγονται.

10. Το πρόβλημα που ταξίδεψε μαζί με την ποικιλία

Όταν μια ποικιλία επεκτείνεται με τον ρυθμό της Rojo Brillante, μαζί της ταξιδεύουν και τα προβλήματά της. Το σοβαρότερο έχει όνομα.

Κυκλική κηλίδωση των φύλλων — Plurivorosphaerella nawae

Ο μύκητας Plurivorosphaerella nawae, γνωστός παλαιότερα ως Mycosphaerella nawae, καταγράφηκε για πρώτη φορά στην Ισπανία τον Αύγουστο του 2008, σε εμπορικές φυτείες της επαρχίας της Βαλένθια, ύστερα από ήπια και βροχερή άνοιξη. Τα συμπτώματα είναι κυκλικές νεκρωτικές κηλίδες στα φύλλα και έντονη φυλλόπτωση.

Έχει εξελιχθεί στον σημαντικότερο περιοριστικό παράγοντα της καλλιέργειας του λωτού στην Ισπανία. Το κρίσιμο επιδημιολογικό στοιχείο: όλες οι μολύνσεις προέρχονται από ασκοσπόρια που σχηματίζονται στα πεσμένα φύλλα του εδάφους, και τα ασκοσπόρια απελευθερώνονται κυρίως τον Απρίλιο και τον Μάιο.

Η πρακτική συνέπεια είναι άμεση: η διαχείριση της φυλλόπτωσης — η απομάκρυνση ή η ταχεία αποσύνθεση των πεσμένων φύλλων — είναι μέτρο πρόληψης, όχι καθαριότητα. Και η προστασία του φυλλώματος έχει νόημα την άνοιξη, όχι το καλοκαίρι που φαίνονται οι κηλίδες.

11. Τι πρέπει να απαντηθεί πριν από τη φύτευση

Τέσσερις ερωτήσεις, με τη σειρά

Πού θα αποστυφωθεί ο καρπός μου; Χωρίς πρόσβαση σε θάλαμο CO₂, η Rojo Brillante δεν πωλείται τραγανή. Είναι η πρώτη ερώτηση, όχι η τελευταία.
Υπάρχει γύρη λωτού στην περιοχή; Αν ναι, θα προκύψουν σπερματόφοροι καρποί με καστανές κηλίδες στη σάρκα.
Στραγγίζει το χωράφι; Γόνιμο έδαφος με pH 6–7,4 και σίγουρη στράγγιση.
Πώς θα φτάσει ο καρπός στην αγορά; Η αλυσίδα ψύξης δεν πρέπει να πέσει κάτω από τους 8 °C, αλλιώς το πρόβλημα εμφανίζεται στο ράφι του πελάτη.

12. Πηγές

Crisosto, C.H. (2009). Persimmon tree named 'Nuevo Rojo Brillante'. US Plant Patent PP20729. Πηγή για την επιλογή της Rojo Brillante τη δεκαετία του 1960 στη Ribera del Júcar, για το μέσο βάρος 250–300 g, τη διάμετρο 61 mm, τις γωνίες απόχρωσης 66–75° και 43–57°, τα αποκλειστικά θηλυκά άνθη, τη συμβατότητα με D. lotus και D. virginiana και τη συντήρηση 7–9 εβδομάδων στους 10 °C.
Evolution of production of the 'Rojo Brillante' cultivar in Spain and its impact on markets. Acta Horticulturae 1195. Πηγή για την επέκταση της καλλιέργειας από τη δεκαετία του 1990 και για το μερίδιο της περιοχής Ribera del Xúquer.
Berbegal, M. και συνεργάτες (2010). First Report of Circular Leaf Spot of Persimmon Caused by Mycosphaerella nawae in Spain. Plant Disease 94(3):374. Πηγή για την πρώτη καταγραφή τον Αύγουστο του 2008 στη Βαλένθια.
Vicent, A. και συνεργάτες (2012). Inoculum and disease dynamics of circular leaf spot of persimmon caused by Mycosphaerella nawae under semi-arid conditions. European Journal of Plant Pathology. Πηγή για την προέλευση όλων των μολύνσεων από ασκοσπόρια της φυλλόστρωσης και για την απελευθέρωσή τους τον Απρίλιο–Μάιο.
Salvador, A., Arnal, L., Monterde, A. και Cuquerella, J. (2004). Reduction of chilling injury symptoms in persimmon fruit cv. 'Rojo Brillante' by 1-MCP. Postharvest Biology and Technology. Πηγή για την ευαισθησία κάτω από τους 8 °C, το μαλάκωμα της σάρκας στο ράφι και τη δράση του 1-MCP.
Effect of a low oxygen atmosphere combined with 1-MCP pretreatment on preserving the quality of 'Rojo Brillante' and 'Triumph' persimmon during cold storage. Scientia Horticulturae (2015). Πηγή για τον συνδυασμό ελεγχόμενης ατμόσφαιρας και 1-MCP.
Vicent, A. και συνεργάτες (2011). Evaluation of fungicides to control circular leaf spot of persimmon caused by Mycosphaerella nawae. Crop Protection. Δοκιμές αποτελεσματικότητας δραστικών ουσιών.
Instituto Valenciano de Investigaciones Agrarias (IVIA), Βαλένθια. Το ερευνητικό ίδρυμα από τις εργασίες του οποίου προέκυψε το καθιερωμένο πρωτόκολλο αποστύφωσης με CO₂.