Το κλάδεμα της καρυδιάς

Νεαρή καρυδιά σε διαμόρφωση, με τους βασικούς βραχίονες επάνω στον κορμό — Επιλογή των βασικών βραχιόνων επάνω στον κορμό μιας νεαρής καρυδιάς. Η θέση, η απόσταση και η γωνία τους καθορίζουν τη σκελετική δομή του δένδρου για όλη του τη ζωή.

Σάββας Παστόπουλος, Γεωπόνος MSc — Παστόπουλος Γεωπονική Ε.Ε., Νέος Μυλότοπος Πέλλας

Η καρυδιά καλλιεργείται πολλά χρόνια στην Ελλάδα, τα τελευταία όμως χρόνια η αύξηση των εκτάσεων είναι μεγάλη. Οι παραγωγοί τη θεωρούν μια εύκολη εναλλακτική καλλιέργεια, που μπορεί να αποδώσει καλύτερα από άλλες, συνήθως ανοιχτές, καλλιέργειες. Το σημαντικότερο πρόβλημα που συναντούν είναι η απουσία γνώσης για το πώς κλαδεύεται η καρυδιά. Οι περισσότεροι βασίζονται είτε σε παλαιότερους παραγωγούς είτε σε ό,τι διαβάσουν στο διαδίκτυο και στα βιβλία. Παρακάτω αναλύω τους τρόπους κλαδέματος όπως αυτοί διαμορφώνονται από τη βιβλιογραφία και την εμπειρία — και δύο σημεία στα οποία η σύγχρονη έρευνα έχει αλλάξει ριζικά αυτό που θεωρούσαμε σωστό.

85–90%πλαγιοκαρπία
στην Chandler

45°η σωστή γωνία
του βραχίονα
από την κατακόρυφο

4 μήνεςπαραμένει ευπαθής
μια τομή κλαδέματος
σε μολύνσεις

+63%παραγωγή σε
ακλάδευτα νεαρά
δένδρα Fernor

Περιεχόμενα

Πού ακριβώς καρποφορεί η καρυδιά
Ακροκαρπία και πλαγιοκαρπία — και γιατί καθορίζουν τα πάντα
Οι ποικιλίες που καλλιεργούμε και η επικονίασή τους
Η διαμόρφωση σε κύπελλο
Η διαμόρφωση σε πυραμίδα (κεντρικός άξονας)
Οι γωνίες και η διάταξη των βραχιόνων
Το εύρημα που ανατρέπει τα δεδομένα: τα νεαρά δένδρα δεν χρειάζονται κλάδεμα
Το κλάδεμα καρποφορίας στα παραγωγικά δένδρα
Η ζώνη παραγωγής που φεύγει μακριά
Πότε κλαδεύουμε — το πιο κρίσιμο κεφάλαιο
Το μέγεθος της τομής, η επούλωση και τα εργαλεία
Ο πρακτικός κατάλογος του κλαδευτή
Πηγές

1. Πού ακριβώς καρποφορεί η καρυδιά

Η καρυδιά (Juglans regia) ανήκει στην κατηγορία των ακρόδρυων. Κάθε απόφαση κλαδέματος στηρίζεται σε ένα και μόνο γεγονός, το οποίο πρέπει να είναι απολύτως ξεκάθαρο πριν πιάσουμε το ψαλίδι:

Ο θεμελιώδης κανόνας Η καρυδιά παράγει τους καρπούς της επάνω σε βλαστούς της τρέχουσας χρονιάς. Ο βλαστός που θα αναπτυχθεί φέτος θα φέρει στην άκρη του τα θηλυκά άνθη και τους καρπούς. Ο βλαστός αυτός εκπτύσσεται από μικτούς οφθαλμούς που βρίσκονται επάνω στην περσινή βλάστηση, δηλαδή στο ξύλο ενός έτους.

Η πρακτική συνέπεια: όταν κόβουμε περσινούς βλαστούς, δεν κόβουμε «παλιό ξύλο». Κόβουμε ακριβώς τους οφθαλμούς από τους οποίους θα βγει η φετινή παραγωγή. Το αν αυτό είναι σωστό ή λάθος εξαρτάται αποκλειστικά από την ποικιλία, και το εξηγούμε αμέσως παρακάτω.

Αξίζει να προστεθεί ένα στοιχείο φυσιολογίας που εξηγεί πολλά από όσα βλέπουμε στον αγρό. Η ετήσια αύξηση του βλαστού στην καρυδιά είναι διφασική. Το πρώτο τμήμα του βλαστού είναι προσχηματισμένο: είχε ήδη σχηματιστεί μέσα στον οφθαλμό την προηγούμενη χρονιά και ολοκληρώνει την ανάπτυξή του μέχρι τις αρχές Μαΐου. Το δεύτερο τμήμα είναι νεοσχηματιζόμενο και παράγεται από τον Ιούνιο έως το φθινόπωρο. Γι' αυτό ένα δένδρο που «σταμάτησε» τον Μάιο μπορεί να ξεκινήσει ξανά τον Ιούνιο, και γι' αυτό η θρέψη και η άρδευση του καλοκαιριού επηρεάζουν άμεσα το μήκος της βλάστησης.

2. Ακροκαρπία και πλαγιοκαρπία — και γιατί καθορίζουν τα πάντα

Το κλάδεμα της καρυδιάς προϋποθέτει γνώση της φυσιολογίας και του φυτού και της κάθε ποικιλίας ξεχωριστά. Βασικό για έναν κλαδευτή είναι να γνωρίζει πού παράγει καρπούς η κάθε ποικιλία.

Ακροκαρπία. Οι μικτοί οφθαλμοί βρίσκονται μόνο επάκρια, στην κορυφή των περσινών βλαστών.
Πλαγιοκαρπία. Οι μικτοί οφθαλμοί βρίσκονται και πλάγια και επάκρια επάνω στον περσινό βλαστό.

Καρυδιά ποικιλίας Fernor με πλάγιους μικτούς οφθαλμούς — **Εικόνα 1. Πλαγιοκαρπία.** Καρυδιά ποικιλίας **Fernor**. Διακρίνεται η έκπτυξη μικτών οφθαλμών **στα πλάγια** του περσινού βλαστού — δηλαδή καρποφορία σε όλο το μήκος του, όχι μόνο στην κορυφή.

Καρποί καρυδιάς ποικιλίας Franquette σε επάκρια θέση — **Εικόνα 2. Ακροκαρπία.** Καρποί ποικιλίας **Franquette**. Διακρίνεται η έκπτυξη **του κορυφαίου οφθαλμού** του περσινού βλαστού. Εδώ, κάθε κοντολόγημα του ετήσιου βλαστού αφαιρεί απευθείας παραγωγή.

Το λάθος που κοστίζει ολόκληρη σοδειά Είναι λάθος να κλαδεύουμε ετήσιους βλαστούς σε ποικιλίες που ακροκαρπούν, διότι έτσι αφαιρούμε την παραγωγή και ταυτόχρονα προάγουμε τη λαιμαργία. Το δένδρο απαντά στην αφαίρεση της κορυφής με έντονη βλάστηση, όχι με καρπούς. Στις ακρόκαρπες ποικιλίες το κλάδεμα γίνεται μόνο με τομές αραιώματος: αφαιρούμε ολόκληρους κλάδους από τη βάση τους, δεν κοντολογούμε βλαστούς.

3. Οι ποικιλίες που καλλιεργούμε και η επικονίασή τους

Ποικιλία	Τύπος καρποφορίας	Τι σημαίνει για το κλάδεμα
Chandler	Πλαγιόκαρπη, με 85–90% γονιμότητα πλάγιων οφθαλμών	Ανέχεται κοντολόγημα στη φάση της διαμόρφωσης. Στα ώριμα δένδρα όμως όχι — βλ. κεφάλαιο 8.
Franquette	Ακρόκαρπη, όψιμης έκπτυξης	Ποτέ κοντολόγημα ετήσιων βλαστών. Μόνο αραιωτικές τομές.
Fernor	Πλαγιόκαρπη (διασταύρωση Franquette × Lara)	Όπως η Chandler. Ζωηρή, ανταποκρίνεται καλά στο ελαφρύ κλάδεμα.
Fernette	Πλαγιόκαρπη	Χρησιμοποιείται κυρίως ως επικονιαστής της Fernor.
Lara	Πλαγιόκαρπη, πρώιμης έκπτυξης	Ευαίσθητη σε όψιμους παγετούς λόγω πρωιμότητας.

Chandler και Franquette: γιατί φυτεύονται μαζί

Η καρυδιά είναι μόνοικο και ανεμόφιλο είδος: τα αρσενικά (ίουλοι) και τα θηλυκά άνθη βρίσκονται στο ίδιο δένδρο. Είναι όμως και διχογαμικό — η γύρη ελευθερώνεται σε διαφορετική στιγμή από εκείνη κατά την οποία τα θηλυκά άνθη είναι δεκτικά.

Η Chandler είναι πρωτόγυνη: ανθίζουν πρώτα τα θηλυκά άνθη και μετά ελευθερώνεται η δική της γύρη. Η Franquette είναι πρωτανδρική, δηλαδή ελευθερώνει γύρη πριν γίνουν δεκτικά τα δικά της θηλυκά άνθη, και επιπλέον εκπτύσσεται πολύ όψιμα. Ο συνδυασμός αυτός κάνει τη Franquette τον κλασικό επικονιαστή της Chandler: η γύρη της βρίσκει τα θηλυκά άνθη της Chandler δεκτικά.

Προσοχή σε δύο σημεία. Πρώτον, η σχέση δεν είναι συμμετρική — η Franquette επικονιάζει την Chandler, όχι απαραίτητα το αντίστροφο. Δεύτερον, σε ασυνήθιστα θερμές χρονιές η Franquette μπορεί να ελευθερώσει όλη της τη γύρη πριν γίνουν δεκτικά τα περισσότερα δικά της θηλυκά άνθη, με αποτέλεσμα χαμηλές αποδόσεις — ιδιαίτερα στα νεαρά δένδρα Franquette.

4. Η διαμόρφωση σε κύπελλο

Τα νεαρά δένδρα καρυδιάς που προορίζονται να έχουν σχήμα κύπελλο αρχίζουν να διαμορφώνονται από τον πρώτο κιόλας χρόνο.

Το ύψος του πρώτου κοψίματος

Ειδικότερα σε ό,τι αφορά το πρώτο κόψιμο για τη δημιουργία του κορμού, οι απόψεις διίστανται και η απάντηση εξαρτάται από τον τρόπο συγκομιδής:

Σε όσα κτήματα θα χρησιμοποιηθεί δονητής, το πρώτο κόψιμο γίνεται πάνω από τα 130 εκ. (έως 180 εκ.), ώστε ο δονητής να πιάνει καθαρό κορμό.
Σε όσα η συλλογή γίνεται με το χέρι, με τίναγμα ή χωρίς, το πρώτο κόψιμο μπορεί να γίνει και στα 60 εκ., ώστε η παραγωγική ζώνη να κρατηθεί σε χαμηλό ύψος.

Η διεθνής πρακτική συγκλίνει: το μονοβέργισμα γίνεται περίπου στα 2,4 μ. ώστε να υπάρχει αρκετό μήκος κορμού για να απλωθούν οι βραχίονες, και ποτέ χαμηλότερα από τα 2 μ., γιατί ο πρώτος βραχίονας πρέπει να απέχει τουλάχιστον 1,5 μ. από το έδαφος για να μην εμποδίζει τα μηχανήματα. Σε γραμμικά συστήματα φύτευσης τα ύψη αυτά πέφτουν σε 1,8 μ. για το μονοβέργισμα και 1,2 μ. για τον πρώτο βραχίονα.

Η επιλογή των βραχιόνων

Μετά το κόψιμο θα επιλεγούν 3–4 λαίμαργοι βλαστοί, οι οποίοι θα γίνουν οι βασικοί βραχίονες του δένδρου. Οι βλαστοί αυτοί μπορούν να κλαδευτούν εκ νέου στα 90 εκ., για να παράξουν πλάγιους κλώνους.

Στη σύγχρονη πρακτική επιλέγονται 4 έως 6 βασικοί βραχίονες κατά τη δεύτερη και τρίτη χρονιά, και το κοντολόγημά τους γίνεται στο ¼ έως ⅓ της φετινής αύξησης, ανάλογα με τη ζωηρότητα και την ποικιλία. Στις πολύ ζωηρές ποικιλίες αρκεί ένα απλό κορυφολόγημα ή και καθόλου κοντολόγημα.

Γιατί δεν κάνουμε μονοβέργισμα το καλοκαίρι Δεν μπορεί να γίνει μονοβέργισμα το καλοκαίρι, γιατί οι νέοι βραχίονες που θα προκύψουν θα έχουν πολύ μικρή γωνία κλίσης ως προς τον κορμό. Οι βλαστοί που εκπτύσσονται στο θερμό μέρος της χρονιάς φύονται σχεδόν κατακόρυφα και δημιουργούν στενές διχάλες. Το αποτέλεσμα είναι στενό δένδρο και, το κυριότερο, αδύναμες συνδέσεις που σπάνε με τα φορτία.

Σε περίπτωση που τον πρώτο χρόνο δεν υπάρχει επαρκής ανάπτυξη για να γίνει μονοβέργισμα στο σωστό ύψος, τότε αυτό θα γίνει τη δεύτερη χρονιά.

5. Η διαμόρφωση σε πυραμίδα (κεντρικός άξονας)

Ένα άλλο σχήμα διαμόρφωσης της καρυδιάς είναι αυτό της πυραμίδας. Οι καρποφόροι βλαστοί φύονται επάνω σε βραχίονες που κατανέμονται περιμετρικά ενός κεντρικού κορμού, ο οποίος αναπτύσσεται καθ' όλο το ύψος του δένδρου. Το σύστημα αυτό το παρατηρούμε κυρίως σε Αμερική και Τουρκία.

Το πρώτο κόψιμο γίνεται πάλι μέχρι το 1,5 μ., ενώ εκτός των περιφερειακών 3–4 βραχιόνων υπάρχει και ένας κάθετος συνεχιστής του κεντρικού κορμού. Σύμφωνα με τις έρευνες, το σχήμα αυτό βελτιώνει τον φωτισμό στο εσωτερικό του δένδρου, αυξάνοντας την ποιότητα του τελικού προϊόντος ως προς τα οργανοληπτικά χαρακτηριστικά αλλά και το μέγεθος.

Καρυδιές διαμορφωμένες σε σχήμα πυραμίδας με κεντρικό άξονα — **Εικόνα 3.** Καρυδιά διαμορφωμένη σε σχήμα πυραμίδας. Ο κεντρικός άξονας συνεχίζεται προς τα πάνω και οι βραχίονες κατανέμονται σπειροειδώς γύρω του, με τους χαμηλότερους μακρύτερους από τους ψηλότερους.

Βίντεο 1. Κλάδεμα καρυδιάς στην Τουρκία, σε σχήμα πυραμίδας και ποικιλίας Chandler.

6. Οι γωνίες και η διάταξη των βραχιόνων

Εδώ συγκεντρώνονται τα λάθη που δεν διορθώνονται αργότερα. Χρειάζεται να ξεχωρίσουμε δύο εντελώς διαφορετικές γωνίες, γιατί συχνά μπερδεύονται μεταξύ τους:

Η γωνία εκφυής — πόσο ανοιχτός είναι ο βραχίονας

Είναι η γωνία που σχηματίζει ο βραχίονας με τον κατακόρυφο κορμό. Ο βραχίονας πρέπει να σχηματίζει γωνία περίπου 45° ως προς την κατακόρυφο.

Μικρότερη γωνία σημαίνει στενή διχάλα, συχνά με εγκλωβισμένο φλοιό μέσα της. Οι συνδέσεις αυτές είναι κακά στερεωμένες και δεν αντέχουν βαριά φορτία καρπών. Είναι ακριβώς αυτό που κάνει τα δένδρα να σκίζονται στα δύο μια χρονιά με μεγάλη παραγωγή.
Μεγαλύτερη γωνία, δηλαδή πολύ ανοιχτός, σχεδόν οριζόντιος βραχίονας, οδηγεί σε κλάδο που δεν αναπτύσσεται ζωηρά και μένει πίσω.

Είναι απαραίτητο να υπάρχει σωστή γωνία κλίσης των βραχιόνων από τον κορμό, έτσι ώστε να μην είναι μικρή η γωνία και γίνει στενό το δένδρο.

Η ακτινική διάταξη — πώς μοιράζονται γύρω από τον κορμό

Είναι η γωνία με την οποία οι βραχίονες μοιράζονται περιμετρικά, κοιτώντας το δένδρο από πάνω. Όταν επιλέγονται τρεις βραχίονες, ισαπέχουν κατά 120° ο ένας από τον άλλο· όταν επιλέγονται τέσσερις, κατά 90°. Ο στόχος είναι να μη μένει κενό τεταρτημόριο και να μη συνωστίζονται δύο βραχίονες στην ίδια πλευρά.

Οι βραχίονες τοποθετούνται σπειροειδώς γύρω από τον κορμό, με απόσταση τουλάχιστον 20 εκ. καθ' ύψος μεταξύ τους. Δεν πρέπει ποτέ δύο βραχίονες να ξεκινούν ακριβώς αντικριστά στο ίδιο ύψος, γιατί τότε ο κεντρικός άξονας «πνίγεται» ανάμεσά τους και σταματά να αναπτύσσεται.

Οι «λαιμωτοί» οφθαλμοί — μια λεπτομέρεια που σώζει βραχίονες Στον κορμό, ψηλότερα από το 1,5 μ., θα δείτε οφθαλμούς που φέρουν έναν στενό «λαιμό» στη βάση τους. Αν αφεθούν, δίνουν βλαστούς με στενή γωνία και αδύναμη πρόσφυση, που σπάνε. Κάτω από κάθε τέτοιον οφθαλμό υπάρχει συνήθως ένας δευτερεύων οφθαλμός. Τρίβοντας τον λαιμωτό οφθαλμό πλαγίως, προσεκτικά ώστε να μην τραυματιστεί ο από κάτω, αναγκάζουμε τον δευτερεύοντα να εκπτυχθεί — και αυτός δίνει φαρδιά γωνία και γερή διχάλα.

7. Το εύρημα που ανατρέπει τα δεδομένα: τα νεαρά δένδρα δεν χρειάζονται κλάδεμα

Επί δεκαετίες πιστεύαμε ότι, αν οι πλαγιόκαρπες ποικιλίες δεν κλαδευτούν στα πρώτα χρόνια, η ανάπτυξή τους θα «κολλήσει» εξαιτίας της πρώιμης καρποφορίας. Η έρευνα που έγινε από το 2004 και μετά ανέτρεψε αυτή την παραδοχή.

Η οκταετής δοκιμή στην Καλιφόρνια

Σε νεαρό καρυδεώνα ποικιλίας Howard, με σύγκριση κλαδεμένων και ακλάδευτων δένδρων επί οκτώ χρόνια, το αποτέλεσμα ήταν σαφές. Το κλάδεμα άλλαξε το σχήμα της κόμης, αλλά δεν αύξησε ούτε την ανάπτυξη της κόμης, ούτε την παραγωγή, ούτε την ποιότητα των καρπών. Στο τέλος της οκταετίας δεν υπήρχε καμία στατιστικά σημαντική διαφορά σε ύψος δένδρου, ποιότητα καρπού ή αθροιστική παραγωγή.

Μάλιστα, τα ακλάδευτα δένδρα έδωσαν υψηλότερη παραγωγή στα πρώτα χρόνια και εξίσωσαν από την τέταρτη χρονιά και μετά. Ένα δεύτερο εύρημα είναι ίσως ακόμη πιο σημαντικό: τα κλαδεμένα δένδρα ανέπτυξαν πυκνότερη κόμη και εμφάνισαν μεγαλύτερη ξήρανση των εσωτερικών και χαμηλών κλάδων από σκίαση, ήδη από την 5η–6η χρονιά.

Η επιβεβαίωση σε Fernor, σε συνθήκες πιο κοντινές στις δικές μας

Σε δοκιμή στην Τουρκία με νεαρά δένδρα Fernor, η αθροιστική διετής παραγωγή ήταν 6.036 g στο ελάχιστο κλάδεμα έναντι 9.866 g στα ακλάδευτα δένδρα, δηλαδή αύξηση περίπου 63%, με ταυτόχρονα καλύτερη αποδοτικότητα χρήσης του νερού.

Οι τρεις προϋποθέσεις — χωρίς αυτές το μέτρο γυρίζει μπούμερανγκ

Το βαρύ κλάδεμα είναι σε κάθε περίπτωση λάθος. Τα έντονα κλαδεμένα δένδρα βγήκαν μικρότερα, με χαμηλότερες πρώιμες αποδόσεις, και δεν συνιστάται.
Το ακλάδευτο δένδρο απαιτεί επαρκή άρδευση και θρέψη. Όταν το «δεν κλαδεύω» συνδυαστεί με έλλειψη νερού ή ανεπαρκή λίπανση, οι απώλειες σε ανάπτυξη, παραγωγή και ποιότητα καρπού είναι σημαντικές.
Δεν αλλάζουμε μέθοδο στη μέση. Αν ξεκινήσουμε με κλάδεμα και σταματήσουμε την τρίτη χρονιά, υπάρχει κίνδυνος σπασίματος βραχιόνων, γιατί το δένδρο έχει ήδη χτίσει διαφορετική δομή.

Και μια τελευταία σύσταση από τους ίδιους τους ερευνητές: όποιος θέλει να δοκιμάσει, ας ξεκινήσει σε μικρή έκταση και ας τη συγκρίνει με τον δικό του τρόπο, πριν το εφαρμόσει σε ολόκληρο το κτήμα.

Ακόμη κι αν κάποιος δεν θέλει να πάει στο εντελώς ακλάδευτο, το μήνυμα παραμένει: στην καρυδιά, όσο λιγότερο κόβουμε τα πρώτα χρόνια, τόσο καλύτερα. Το κλάδεμα ή το κορυφολόγημα είναι συνήθως περιττό μετά την πέμπτη βλαστική περίοδο, εφόσον τα δένδρα έχουν καλύψει τον χώρο τους. Σε κάθε περίπτωση, κλαδεμένα ή ακλάδευτα, οι λαίμαργοι του υποκειμένου αφαιρούνται πάντα.

8. Το κλάδεμα καρποφορίας στα παραγωγικά δένδρα

Στο κλάδεμα καρποφορίας της καρυδιάς αρχικά αφαιρούμε όλους τους ξερούς και άρρωστους κλάδους. Έπειτα αφαιρούμε τους εσωτερικούς λαίμαργους βλαστούς που σκιάζουν τις παραγωγικές ζώνες του δένδρου, καθώς και βλαστούς οι οποίοι απομακρύνονται αρκετά μακριά από τους βραχίονες. Πάντα αποσκοπούμε στον κατά το δυνατόν καλύτερο φωτισμό, αερισμό και παραγωγικό δυναμικό του δένδρου.

Σε ένα νεαρό παραγωγικό δένδρο που πλαγιοκαρπεί σε ποσοστό πάνω από 70%, είναι σωστό να κλαδεύουμε την περσινή βλάστηση κατά ¼ έως ⅓ περίπου, έτσι ώστε να πετύχουμε την κατάλληλη ισορροπία παραγωγής, βλάστησης και ποιότητας καρπού — φυσικά για όσα χρόνια μπορούμε να κλαδεύουμε.

Γιατί ο κανόνας αυτός αλλάζει καθώς το δένδρο ωριμάζει

Σε ώριμα δένδρα Chandler, μελέτη της κατανομής της καρποφορίας έδειξε ότι η συντριπτική πλειονότητα των καρπών βρίσκεται σε βλαστούς που εκπτύχθηκαν από τους επάκριους οφθαλμούς κοντών βλαστών, μήκους έως 10 εκ. — και αυτό γιατί πάνω από το 90% της βλάστησης ενός ώριμου δένδρου αποτελείται από τέτοιους κοντούς βλαστούς.

Πρακτικά: σε ένα ώριμο δένδρο, ακόμη και πλαγιόκαρπης ποικιλίας, το γενικευμένο κοντολόγημα της περσινής βλάστησης αφαιρεί ακριβώς τις καρποφόρες θέσεις. Το κοντολόγημα του ¼–⅓ ανήκει στη φάση της διαμόρφωσης και των πρώτων παραγωγικών χρόνων, όσο το δένδρο κάνει μακριούς βλαστούς. Στα ώριμα δένδρα δουλεύουμε με τομές αραιώματος, όχι με κοντολογήματα.

Χρειάζεται κλάδεμα κάθε χρόνο; Δοκιμές σε ώριμα πλαγιόκαρπα δένδρα δεν βρήκαν σημαντικές διαφορές στην παραγωγή μεταξύ ετήσιου και αραιότερου κλαδέματος. Στα ακλάδευτα καταγράφηκε μικρότερο μέγεθος και ελαφρώς χαμηλότερη ποιότητα καρπού, όμως η επιπλέον αξία από τη βελτιωμένη ποιότητα δεν κάλυπτε το κόστος του κλαδέματος. Η απόφαση δηλαδή είναι σε μεγάλο βαθμό οικονομική και εξαρτάται από τις τιμές και τα εργατικά της κάθε χρονιάς.

9. Η ζώνη παραγωγής που φεύγει μακριά

Η καρυδιά είναι ένα είδος που κλαδεύεται πάρα πολύ ελαφριά, αποφεύγοντας τις μεγάλες τομές λόγω της αργής επούλωσης.

Το μεγαλύτερο πρόβλημα της καρυδιάς είναι ότι η ζώνη παραγωγής απομακρύνεται συνεχώς από το κέντρο του δένδρου. Κάθε χρόνο η καρποφορία βρίσκεται λίγο πιο έξω, ενώ το εσωτερικό γυμνώνει, σκιάζεται και τελικά ξηραίνεται. Το φαινόμενο επιδεινώνεται όταν η κόμη πυκνώνει, και γι' αυτό ακριβώς το ελαφρύ, αραιωτικό κλάδεμα είναι προτιμότερο από το επαναλαμβανόμενο κοντολόγημα, που δημιουργεί πυκνά «κεφάλια» βλάστησης.

Σε μεγάλες αποστάσεις φύτευσης, της τάξης των 12×12 μ., το φυτό κλαδεύεται κυρίως κατά την πρώτη δεκαετία, ενώ αργότερα κλαδεύεται ελάχιστα ή καθόλου. Αντίθετα, στις πλαγιόκλαδες ποικιλίες και στα συστήματα φύτευσης μικρότερα των 10×10 μ., πρέπει να μην προωθούμε το μεγάλο άνοιγμα των δένδρων, γιατί αυτά θα αναπτυχθούν γρήγορα προς τα πλάγια και θα κλείσει το χωράφι. Στα σύγχρονα γραμμικά συστήματα η λογική είναι διαφορετική: επιλέγονται 2 έως 4 πλάγιοι βραχίονες προσανατολισμένοι πάνω στη γραμμή, ενώ αφαιρούνται όσοι κλάδοι απλώνουν προς τους διαδρόμους.

10. Πότε κλαδεύουμε — το πιο κρίσιμο κεφάλαιο

Αν υπάρχει ένα σημείο όπου το λάθος κοστίζει όχι σοδειά αλλά δένδρα, είναι αυτό. Η τομή κλαδέματος είναι ανοιχτή πληγή, και στην καρυδιά επουλώνεται αργά.

Πόσο επικίνδυνη είναι μια φρέσκια τομή

Οι μύκητες της οικογένειας Botryosphaeriaceae και του γένους Phomopsis, που προκαλούν έλκη και ξηράνσεις βραχιόνων στην καρυδιά, μολύνουν μέσα από πληγές — κυρίως τομές κλαδέματος, αλλά και εγκαύματα ηλίου, ουλές φύλλων και ποδίσκων. Μια τομή κλαδέματος παραμένει ευπαθής σε μόλυνση για περίπου τέσσερις μήνες.

Πειραματικές επιμολύνσεις έδειξαν ότι οι εντελώς φρέσκες τομές, ηλικίας μίας ημέρας, δίνουν σαφώς εκτενέστερες αλλοιώσεις από τις παλαιότερες. Το Diplodia mutila προκάλεσε αλλοιώσεις 51,8 mm, το Neofusicoccum parvum 46,2 mm και το N. nonquaesitum 42,1 mm σε τομές μίας ημέρας. Οι πρώτες μέρες μετά το κλάδεμα είναι επομένως το κρίσιμο παράθυρο.

Οι τέσσερις κανόνες του χρόνου

Κλαδεύουμε με ξηρό καιρό. Είναι ο σημαντικότερος κανόνας. Τα σπόρια των μυκήτων απελευθερώνονται και μεταφέρονται με τη βροχή. Αν κλαδέψουμε λίγο πριν από βροχή, δίνουμε φρέσκια τομή σε στιγμή μέγιστης πίεσης μολύσματος.
Το κύριο κλάδεμα γίνεται στον λήθαργο. Είναι η στιγμή για να αφαιρεθούν τα άρρωστα και ξερά ξύλα, οι διασταυρούμενοι κλάδοι και οι στενές διχάλες.
Αποφεύγουμε το κλάδεμα την άνοιξη, με την κίνηση του χυμού. Η καρυδιά δακρυρροεί έντονα όταν κλαδευτεί κατά τη βλαστική περίοδο, η τομή μένει διαρκώς υγρή και το δένδρο καταπονείται.
Στα νεαρά δένδρα δεν βιαζόμαστε. Το νεαρό ξύλο της καρυδιάς είναι ευαίσθητο στους παγετούς, που μπορεί να το ζημιώσουν ή και να το σκοτώσουν. Είναι προτιμότερο το κλάδεμα διαμόρφωσης να μετατίθεται προς το τέλος του χειμώνα, όταν έχει περάσει ο κίνδυνος των χαμηλών θερμοκρασιών.

Ένα καλοκαιρινό, ελαφρύ κλάδεμα έχει επίσης τη θέση του: χρησιμεύει για να ελεγχθεί η υπερβολικά ζωηρή βλάστηση και για να ανοίξει η κόμη στο φως. Δεν είναι όμως η στιγμή για μεγάλες τομές, ούτε για διαμόρφωση βραχιόνων.

11. Το μέγεθος της τομής, η επούλωση και τα εργαλεία

Ο κανόνας των 10 εκατοστών Δεν κόβουμε κλάδους με διάμετρο μεγαλύτερη από 10 εκ. περίπου. Οι μεγάλες πληγές κλείνουν πολύ αργά και αποτελούν πύλη εισόδου για τους μύκητες. Αν ένας μεγάλος βραχίονας πρέπει οπωσδήποτε να φύγει, η απόφαση παίρνεται συνειδητά και η τομή καλύπτεται σχολαστικά με επικαλυπτικό πληγών.

Προτιμούμε τομές αραιώματος. Η φυσική εμφάνιση και η υγεία του δένδρου διατηρούνται καλύτερα με τομές που γίνονται κοντά και παράλληλα προς τον μητρικό κλάδο ή δίπλα σε έναν πλάγιο κλώνο.
Δεν αφήνουμε κολοβώματα. Το κομμάτι που μένει δεν επουλώνεται· ξεραίνεται και γίνεται γέφυρα για τη σήψη προς το εσωτερικό του βραχίονα.
Αραιώνουμε μέτρια το λεπτό καρποφόρο ξύλο σε όλο το δένδρο, με μικρές τομές σε κλάδους διαμέτρου περίπου 2,5 εκ.
Αφαιρούμε τα άρρωστα τμήματα μέσα σε υγιές ξύλο. Κόβουμε μέχρι εκεί που το ξύλο δεν είναι πλέον μεταχρωματισμένο. Τουλάχιστον 5 εκ. πέρα από το κάτω όριο του έλκους αρκούν για να απομακρυνθεί το παθογόνο.
Απολυμαίνουμε τα εργαλεία — ψαλίδια, πριόνια, αλυσοπρίονα — μετά από κάθε κοπή άρρωστου ξύλου, και τακτικά κατά τη διάρκεια της εργασίας.
Απομακρύνουμε τα υπολείμματα κλαδέματος από τον αγρό, ιδίως τα άρρωστα, γιατί πάνω τους παράγονται σπόρια για την επόμενη χρονιά.

12. Ο πρακτικός κατάλογος του κλαδευτή

Πριν ανέβω στο δένδρο

Ποια ποικιλία είναι; Ακρόκαρπη ή πλαγιόκαρπη; Αν δεν το ξέρω, δεν κόβω ετήσιους βλαστούς.
Τι ηλικία έχει; Διαμόρφωση, νεαρό παραγωγικό, ή ώριμο; Οι κανόνες είναι διαφορετικοί και στις τρεις φάσεις.
Πώς θα γίνει η συγκομιδή; Με δονητή ή με το χέρι; Καθορίζει το ύψος του κορμού.
Τι καιρό έχει και τι καιρό θα κάνει; Ξηρός καιρός, χωρίς βροχή στις επόμενες ημέρες.

Με τη σειρά, πάνω στο δένδρο

Ξερά, άρρωστα και σπασμένα ξύλα — πάντα πρώτα.
Λαίμαργοι του υποκειμένου και εσωτερικοί λαίμαργοι που σκιάζουν.
Διασταυρούμενοι κλάδοι και στενές διχάλες.
Κλάδοι που απομακρύνονται πολύ από τους βραχίονες ή απλώνουν στους διαδρόμους.
Μέτριο αραίωμα του λεπτού καρποφόρου ξύλου.
Κοντολόγημα μόνο αν η ποικιλία πλαγιοκαρπεί και το δένδρο είναι ακόμη σε διαμόρφωση ή νεαρό παραγωγικό.
Επάλειψη των μεγάλων τομών.

13. Πηγές

Hasey, J., Lampinen, B. και Jarvis-Shean, K. (2018). Training Young Walnut Trees: No Pruning/No Heading vs. Minimum Pruning Compared. Sacramento Valley Orchards, University of California Cooperative Extension. Πηγή για τα ύψη μονοβεργίσματος, τη γωνία 45°, την απόσταση των 20 εκ., τους λαιμωτούς οφθαλμούς και το κοντολόγημα ¼–⅓.
Lampinen, B.D., Edstrom, J.P., Metcalf, S.G., Stewart, W.L., Negron, C.M. και Contador, M.L. (2015). Howard walnut trees can be brought into bearing without annual pruning. California Agriculture 69(2):123–128. doi:10.3733/ca.E.v069n02p123. Η οκταετής δοκιμή. Πηγή για την απουσία διαφορών σε ύψος, ποιότητα και αθροιστική παραγωγή, και για την ξήρανση εσωτερικών κλάδων από σκίαση στα κλαδεμένα δένδρα.
Narbayeva, A. και Akça, Y. (2024). Comparison of Different Pruning Methods for Training Young Fernor Walnut Trees. Journal of Agricultural Faculty of Gaziosmanpaşa University 41(1):25–32. Πηγή για τα 6.036 g έναντι 9.866 g διετούς αθροιστικής παραγωγής και για την προϋπόθεση της επαρκούς άρδευσης και θρέψης.
Olson, W.H., Ramos, D.E., Ryugo, K. και Snyder, R.G. (1990). Annual and biennial pruning of mature lateral-bearing English walnuts. HortScience 25(7):756–758. Πηγή για τα ώριμα δένδρα: καμία σημαντική διαφορά στην παραγωγή, μικρότερο μέγεθος καρπού στα ακλάδευτα, αλλά χωρίς οικονομικό όφελος από το κλάδεμα.
UC Statewide IPM Program. Pruning walnut trees. University of California. Πηγή για τον κανόνα των 10 εκ. διαμέτρου, την απαγόρευση των κολοβωμάτων και τις τομές αραιώματος.
UC IPM Pest Management Guidelines: Walnut — Botryosphaeria and Phomopsis Cankers. Πηγή για την ευπάθεια της τομής επί τέσσερις μήνες, την αφαίρεση των άρρωστων κλάδων με ξηρό καιρό, και τα 5 εκ. μέσα σε υγιές ξύλο.
Vulnerability of Walnut Pruning Wounds to Fungal Trunk Pathogens and Seasonal Conidial Dynamics of Botryosphaeriaceae in the Maule Region, Chile (2025). Microorganisms 13(10):2407. Πηγή για τα μήκη των αλλοιώσεων στις τομές μίας ημέρας: Diplodia mutila 51,8 mm, Neofusicoccum parvum 46,2 mm, N. nonquaesitum 42,1 mm.
Topological and spatial analysis of within-tree fruiting characteristics for walnut trees. Scientia Horticulturae (2024). Πηγή για τη θέση των μικτών οφθαλμών στο ξύλο ενός έτους και για το ότι πάνω από το 90% της βλάστησης ώριμης Chandler είναι κοντοί βλαστοί έως 10 εκ.
Sabatier, S. και Barthélémy, D. (2001). Bud structure in relation to shoot morphology and position on the vegetative annual shoots of Juglans regia L. (Juglandaceae). Annals of Botany 87:117–123. Πηγή για την προσχηματισμένη και τη νεοσχηματιζόμενη αύξηση του βλαστού.
Bernard, A., Lheureux, F. και Dirlewanger, E. (2018). Walnut: past and future of genetic improvement. Tree Genetics & Genomes 14:1. Πηγή για την προέλευση των Fernor και Fernette από τη διασταύρωση Franquette × Lara και για τον χαρακτηρισμό τους ως πλαγιόκαρπων.
Growing Walnuts in Oregon. Oregon State University Extension Service, EM 8907. Πηγή για τη διχογαμία, τη μονοικία και την ανάγκη δεύτερης ποικιλίας για επικάλυψη της ανθοφορίας.
Ramos, D.E. (επιμ.) (1998). Walnut Production Manual. University of California, Agriculture and Natural Resources, Publication 3373. Το κείμενο αναφοράς για την καλλιέργεια.