Γιατί δεν καρποδένουν τα κεράσια;

Κερασιά σε πλήρη άνθηση σε οπωρώνα της Πέλλας — Πλούσια άνθηση δεν σημαίνει παραγωγή. Ανάμεσα στο άνθος και στο κεράσι μεσολαβούν έξι διαφορετικά πράγματα που μπορούν να πάνε στραβά, και το καθένα αφήνει διαφορετικό ίχνος.

Σάββας Παστόπουλος, Γεωπόνος MSc, Παστόπουλος Γεωπονική Ε.Ε., Νέος Μυλότοπος Πέλλας

Ένας κερασεώνας που ανθίζει πλούσια και δεν δίνει παραγωγή είναι από τα πιο συχνά και τα πιο παρεξηγημένα προβλήματα. Η αιτία σχεδόν ποτέ δεν είναι «οι μέλισσες». Είναι μία από έξι, και η καθεμιά αφήνει δικό της ίχνος που φαίνεται αν κοπεί το άνθος και κοιταχτεί το ημερολόγιο του καιρού. Αυτό το άρθρο δίνει τα νούμερα κάθε αιτίας και, στο τέλος, τη σειρά με την οποία ξεχωρίζουν μεταξύ τους.

Δύο συνδυασμοί που κυκλοφορούν στην Ελλάδα και δεν καρποδένουν ποτέ Τραγανά Εδέσσης και Μπακιρτζέικα έχουν και τα δύο γονότυπο S3S4, δηλαδή ανήκουν στην ίδια ομάδα ασυμβατότητας. Δεν γονιμοποιεί το ένα το άλλο, όσο κοντά και αν φυτευτούν [1]. Το ίδιο ισχύει για Van και Regina, που είναι και τα δύο S1S3 [3]. Ένα κτήμα φυτεμένο με τέτοιο ζευγάρι θα ανθίζει κάθε χρόνο και δεν θα δίνει τίποτα, και η αιτία δεν είναι ούτε ο καιρός ούτε οι μέλισσες.

4 ως 11 ημ.ωφέλιμο παράθυρο
επικονίασης

>30 °Cημέρες που κονταίνουν
τη ζωή του ωαρίου

−2,2 °C10% ζημιά στην
πλήρη άνθηση

1 / 2 στρ.κυψέλες για
καλή επικονίαση

Περιεχόμενα

Πόση καρπόδεση θεωρείται κανονική
Το ασυμβίβαστο: γιατί η γύρη φτάνει και δεν γονιμοποιεί
Οι γονότυποι των ποικιλιών που καλλιεργούνται εδώ
Πόσες επικονιάστριες και πού
Το ωφέλιμο παράθυρο επικονίασης
Ο παγετός και ο νεκρός ύπερος
Μέλισσες, βομβίνοι και ο καιρός της άνθησης
Θρέψη: τι τεκμηριώνεται και τι όχι
Η ποιότητα του οφθαλμού κρίνεται το προηγούμενο καλοκαίρι
Η σειρά της διάγνωσης στο χωράφι
Πηγές

1. Πόση καρπόδεση θεωρείται κανονική

Πριν αναζητηθεί αιτία, χρειάζεται μέτρο. Η κερασιά δεν κρατάει παρά ένα μικρό μέρος των ανθέων της, και αυτό είναι φυσιολογικό: ένα δέντρο με δεκάδες χιλιάδες άνθη δεν θα μπορούσε να θρέψει ισάριθμους καρπούς. Το ερώτημα δεν είναι «γιατί έπεσαν άνθη» αλλά «γιατί δεν κράτησε ούτε το ποσοστό που κρατάει συνήθως αυτή η ποικιλία σε αυτό το κτήμα».

Γι' αυτό η σύγκριση γίνεται πάντα με το ίδιο κτήμα άλλων χρονιών και με γειτονικά κτήματα της ίδιας ποικιλίας την ίδια χρονιά. Μια ποικιλία που έδωσε παραγωγή πέρυσι και φέτος όχι, με τα ίδια δέντρα και τις ίδιες επικονιάστριες, δεν έχει πρόβλημα ασυμβατότητας, έχει πρόβλημα χρονιάς.

2. Το ασυμβίβαστο: γιατί η γύρη φτάνει και δεν γονιμοποιεί

Η κερασιά έχει γαμετοφυτικό αυτοασυμβίβαστο. Ένας γενετικός τόπος, ο τόπος S, κωδικοποιεί μια ριβονουκλεάση στον στύλο και μια πρωτεΐνη στη γύρη. Όταν το αλληλόμορφο της γύρης ταιριάζει με ένα από τα δύο αλληλόμορφα του άνθους, η ριβονουκλεάση διαλύει το RNA του γυρεοσωλήνα πριν αυτός φτάσει στο ωάριο. Η επικονίαση έγινε κανονικά, η γονιμοποίηση όχι [2].

Τι σημαίνει «ομάδα ασυμβατότητας» Δύο ποικιλίες που μοιράζονται έστω και το ένα από τα δύο αλληλόμορφά τους είναι αμοιβαία ασύμβατες. Οι ποικιλίες με το ίδιο ζεύγος αλληλομόρφων ομαδοποιούνται σε αριθμημένες ομάδες, και κάθε μέλος μιας ομάδας είναι ασύμβατο με κάθε άλλο μέλος της ίδιας ομάδας. Στην τελευταία διεθνή ενημέρωση του καταλόγου έχουν καταγραφεί έως 22 διαφορετικά αλληλόμορφα S και 63 ομάδες, σε περίπου 1.483 ποικιλίες [2].

Το S4′ και οι αυτογόνιμες ποικιλίες Το S4′ είναι μια φυσική μετάλλαξη του αλληλομόρφου S4 που έχει χάσει τη λειτουργία της. Ποικιλία που το φέρει δεν μπορεί να απορρίψει ούτε τη δική της γύρη ούτε τη γύρη άλλων ποικιλιών, οπότε είναι αυτογόνιμη και ταυτόχρονα καθολικός δότης γύρης για σχεδόν όλο τον οπωρώνα. Σε αυτό οφείλεται η αυτογονιμότητα των Lapins, Stella, Sunburst, Sweetheart, Skeena και Grace Star [3].

Δύο επιφυλάξεις. Πρώτον, αυτογόνιμη δεν σημαίνει ότι δεν ωφελείται από επικονιάστρια: το Skeena χαρακτηρίζεται από την υπηρεσία του Όρεγκον λιγότερο παραγωγικό αυτογόνιμο και συνιστάται να συνοδεύεται [5]. Δεύτερον, η αυτογονιμότητα δεν αναιρεί τίποτε από όσα ακολουθούν, μια αυτογόνιμη ποικιλία παγώνει, μένει χωρίς μέλισσες και χάνει τα ωάριά της στη ζέστη ακριβώς όπως και οι υπόλοιπες.

3. Οι γονότυποι των ποικιλιών που καλλιεργούνται εδώ

Οι τρεις πρώτες γραμμές προέρχονται από ελληνική εργασία που γονοτύπησε 21 καλλιεργούμενες ποικιλίες στην Ελλάδα και εντόπισε δύο νέες ομάδες ασυμβατότητας που δεν είχαν περιγραφεί διεθνώς [1]. Οι υπόλοιπες από τον διεθνή κατάλογο συμβατότητας [3].

Ποικιλία	Γονότυπος	Ομάδα	Αυτογόνιμη
Τραγανά Εδέσσης	S3S4	III	Όχι
Μπακιρτζέικα	S3S4	III	Όχι
Καψιώτικα	S2S5	VIII	Όχι
Burlat	S3S9	XVI	Όχι
Van	S1S3	II	Όχι
Regina	S1S3	II	Όχι
Kordia	S3S6	VI	Όχι
Bing	S3S4	III	Όχι
Napoleon	S3S4	III	Όχι
Sam	S2S4	XIII	Όχι
Rainier	S1S4	IX	Όχι
Summit	S1S2	I	Όχι
Canada Giant	δεν αναφέρεται	I	Όχι
Lapins	S1S4′	καθολικός δότης	Ναι
Stella	S3S4′	καθολικός δότης	Ναι
Sweetheart	S3S4′	καθολικός δότης	Ναι
Sunburst	S3S4′	καθολικός δότης	Ναι
Skeena	S1S4′	καθολικός δότης	Ναι
Grace Star	S4′S9	καθολικός δότης	Ναι

Πηγές: 1 2 3

Δύο παγίδες στον πίνακα, και δύο κενά που δηλώνονται

Το Canada Giant ανήκει στην ομάδα I, μαζί με το Summit, και πωλείται συχνά ως αυτογόνιμο ενώ δεν είναι [3]. Φυτεμένο δίπλα σε Summit ως «επικονιάστρια», δεν προσφέρει τίποτα.
Η αναγραφή «αυτογόνιμη» σε τιμοκατάλογο φυτωρίου δεν είναι τεκμήριο. Το κριτήριο είναι ο γονότυπος.
Για τη Ferrovia δεν βρέθηκε δημοσιευμένος γονότυπος σε προσβάσιμη πηγή. Είναι αυτοασύμβατη και χρειάζεται επικονιάστρια, αλλά η ομάδα της δεν δίνεται εδώ επειδή δεν επιβεβαιώθηκε.
Για τη Sweet Aryana δεν βρέθηκαν καθόλου δεδομένα, πιθανότατα είναι πολύ νέα για τις δημόσιες βάσεις.

4. Πόσες επικονιάστριες και πού

Τα σχήματα που εφαρμόζονται

10% επικονιάστριες, κάθε τρίτο δέντρο σε κάθε τρίτη γραμμή. Το βασικό σχήμα του εγχειριδίου του Ινστιτούτου Φυλλοβόλων Δένδρων Νάουσας [4], που συμπίπτει με τη σύσταση της υπηρεσίας του Όρεγκον [5].
30% επικονιάστριες, ολόκληρη η τρίτη γραμμή. Το δεύτερο σχήμα του ίδιου εγχειριδίου [4], για όπου η επικονίαση είναι δύσκολη.
Μία επικονιάστρια ανά πέντε δέντρα σε κάθε γραμμή, για ποικιλίες με χαμηλή γονιμότητα, με τη Regina να κατονομάζεται [5].

Η επικάλυψη της άνθησης ελέγχεται κάθε χρονιά, όχι μία φορά στη φύτευση Η σειρά άνθησης μετατοπίζεται με τον χειμώνα και με την άνοιξη. Δύο ποικιλίες που στον κατάλογο του φυτωρίου γράφονται «ίδια εποχή» μπορεί σε μια συγκεκριμένη χρονιά να μην έχουν παρά ελάχιστες κοινές ημέρες ανοιχτού άνθους. Η επικάλυψη επιβεβαιώνεται με παρατήρηση στο χωράφι, τη χρονιά που εξετάζεται [3][5]. Δεν βρέθηκε σε καμία υπηρεσία δημοσιευμένη μέγιστη απόσταση σε μέτρα από την επικονιάστρια· δίνονται μόνο σχήματα φύτευσης, με τη γενική αρχή ότι όσο πιο κοντά, τόσο καλύτερα [9].

5. Το ωφέλιμο παράθυρο επικονίασης

Ακόμη και με σωστή επικονιάστρια και άφθονες μέλισσες, η γονιμοποίηση έχει προθεσμία. Το ωφέλιμο παράθυρο επικονίασης ορίζεται ως η διάρκεια ζωής του ωαρίου μείον ο χρόνος που χρειάζεται ο γυρεοσωλήνας για να το φτάσει [7]. Αν η γύρη φτάσει αργά, το ωάριο έχει ήδη γεράσει.

Τα νούμερα από μεσογειακό κλίμα, και η σύνδεση με τη ζέστη

Εργασία σε τρεις παραδοσιακές μεσογειακές ποικιλίες έδωσε [6]:

Ζωή του ωαρίου 13 έως 16 ημέρες από την άνθηση στις πιο γόνιμες ποικιλίες, αλλά μόλις 8 ημέρες σε ευαίσθητη ποικιλία σε ζεστή χρονιά.
Ωφέλιμο παράθυρο 9 και 11 ημέρες στις δύο καλύτερες, και μόνο 4 έως 5 ημέρες στην ευαίσθητη.
Το στίγμα παρέμεινε δεκτικό 12 έως 14 ημέρες σε όλες, δηλαδή το όριο δεν το έβαζε το στίγμα αλλά ο θάνατος του ωαρίου.

Και το κρίσιμο: βρέθηκε σημαντική αρνητική συσχέτιση ανάμεσα στη ζωή του ωαρίου και στον αριθμό των ημερών με μέγιστη πάνω από 30 °C στο διάστημα από την άνθηση ως τη γονιμοποίηση. Αυτή είναι η άμεση σύνδεση μιας ζεστής άνοιξης με αποτυχία καρπόδεσης, ενώ η επικονίαση φαινομενικά πήγε καλά.

Η θερμοκρασία κατά την άνθηση

Δοκιμές σε πέντε ποικιλίες, σε 5, 15 και 25 °C, έδειξαν υψηλή βλάστηση γύρης, 66 έως 75%, τόσο στους 15 όσο και στους 25 °C. Στους 5 °C η βλάστηση παρέμεινε γύρω στο 50% σε μερικές ποικιλίες, αλλά ο γυρεοσωλήνας βγήκε τρεις έως πέντε φορές κοντύτερος, δεν προλαβαίνει τη διαδρομή ως το ωάριο [8]. Η υπηρεσία της Πενσιλβάνια δίνει τα ίδια όρια σε απόλυτους αριθμούς: κάτω από 5 °C η γύρη πρακτικά δεν βλασταίνει, και κάτω από 10,6 °C η ανάπτυξη του σωλήνα είναι εξαιρετικά αργή [9].

Άρα υπάρχουν δύο διαφορετικοί τρόποι να χαθεί η χρονιά από τη θερμοκρασία, και είναι αντίθετοι μεταξύ τους: κρύα άνθηση που δεν αφήνει τον σωλήνα να προχωρήσει, και ζεστή άνθηση που σκοτώνει το ωάριο πριν φτάσει ο σωλήνας.

6. Ο παγετός και ο νεκρός ύπερος

Κρίσιμες θερμοκρασίες ανά βλαστικό στάδιο, για έκθεση περίπου μισής ώρας [10]:

Βλαστικό στάδιο	10% ζημιά	90% ζημιά
Πρώτο φούσκωμα	−8,3 °C	−15,0 °C
Πράσινη κορυφή	−3,9 °C	−10,0 °C
Κλειστή ταξιανθία	−3,3 °C	−8,3 °C
Ανοιχτή ταξιανθία	−2,8 °C	−6,1 °C
Λευκή κορυφή	−2,8 °C	−4,4 °C
Πλήρης άνθηση	−2,2 °C	−3,9 °C
Μετά την πτώση των πετάλων	−2,2 °C	−3,9 °C

Το πιο χρήσιμο εργαλείο του άρθρου: το κόψιμο του άνθους

Ο παγετός μπορεί να σκοτώσει μόνο τον ύπερο και να αφήσει το άνθος να φαίνεται απολύτως φυσιολογικό, πέταλα, στήμονες, όλα στη θέση τους. Αυτό ακριβώς είναι που οδηγεί στο λάθος συμπέρασμα «κακή επικονίαση».

Κόψιμο λοξό και όχι εγκάρσιο. Ο οφθαλμός της κερασιάς έχει δύο έως πέντε άνθη που ωριμάζουν διαφορετικά, και μια ίσια τομή τα προσπερνά [11].
Ζωντανός ύπερος: ανοιχτό πράσινο και σφριγηλός. Νεκρός: καφέ έως μαύρος, από την οξείδωση των φαινολικών που ελευθερώνει η ψύξη [11].
Ο μεταχρωματισμός δεν είναι ακαριαίος. Τα δείγματα αφήνονται σε θερμοκρασία δωματίου και ελέγχονται ξανά την επόμενη ημέρα πριν βγει συμπέρασμα [11].

Δείγμα από 20 έως 30 άνθη, από διάφορα σημεία του κτήματος και όχι από ένα δέντρο. Τα χαμηλά σημεία όπου κάθεται ο ψυχρός αέρας δίνουν διαφορετική εικόνα από τις πλαγιές.

7. Μέλισσες, βομβίνοι και ο καιρός της άνθησης

Τα όρια πτήσης της μέλισσας

Πυκνότητα: πέντε κυψέλες ανά εκτάριο, δηλαδή μία κυψέλη ανά δύο στρέμματα, με τα μελίσσια να έχουν τουλάχιστον τέσσερα πλαίσια γόνου νωρίς την άνοιξη [12].
Θερμοκρασία: κάτω από 12,8 °C πρακτικά δεν υπάρχει πτήση. Στους 12,2 °C ο ρυθμός συλλογής πέφτει στο 21% εκείνου των 18,3 °C και στους 10,6 °C στο 6% [12]. Πλήρης δραστηριότητα από τους 18,3 °C και πάνω [12].
Άνεμος: άριστη συλλογή κάτω από 16 km/h, μειωμένη στα 16 έως 24, και πάνω από 24 km/h η συλλογή σταματά [12].

Οι άγριες μέλισσες δουλεύουν όταν η μέλισσα δεν πετάει Βομβίνοι και μοναχικές μέλισσες πετούν σε θερμοκρασίες περίπου 3 έως 6 °C χαμηλότερες από τη μέλισσα [9]. Σε βρετανική εργασία σε κερασιά, οι διαχειριζόμενοι επικονιαστές έκαναν το 71% των επισκέψεων και οι άγριες μέλισσες μόλις το 29%, αλλά οι άγριες μετακινούνταν περισσότερο ανάμεσα στις γραμμές και άγγιζαν το στίγμα συχνότερα ανά επίσκεψη, με τις άγριες βασίλισσες βομβίνων να επισκέπτονται κατά μέσο όρο 19 άνθη το λεπτό [13].

Δεν βρέθηκε ελεγχόμενη σύγκριση καρπόδεσης μέλισσας και βομβίνου σε χαμηλή θερμοκρασία στην κερασιά. Το συμπέρασμα στηρίζεται στα όρια πτήσης, όχι σε άμεση δοκιμή.

8. Θρέψη: τι τεκμηριώνεται και τι όχι

Το βόριο δεν είναι η λύση που διαφημίζεται Το βόριο είναι απαραίτητο για την ανάπτυξη του γυρεοσωλήνα, και γι' αυτό συστήνεται ευρέως ως διαφυλλικό στην άνθηση. Η πειραματική τεκμηρίωση όμως είναι αδύναμη. Διετής δοκιμή ψευδαργύρου και βορίου σε τρεις ποικιλίες έδειξε τάση αύξησης της καρπόδεσης και της παραγωγής, που ΔΕΝ ήταν στατιστικά σημαντική [14]. Φθινοπωρινή εφαρμογή βορίου σε άλλες δύο ποικιλίες αύξησε την καρπόδεση μόνο σε ένα από τα δύο τεμάχια και μόνο στη μία από τις δύο ποικιλίες.

Το βόριο διορθώνει πραγματική τροφοπενία βορίου, και αυτή διαπιστώνεται με ανάλυση. Ως γενική «ενίσχυση της καρπόδεσης» χωρίς διαπιστωμένη έλλειψη, δεν στηρίζεται. Και το βόριο έχει στενό περιθώριο ανάμεσα στην επάρκεια και στην τοξικότητα.

Για το άζωτο δεν βρέθηκε δοκιμή που να συνδέει ποσοτικά τη δόση με ποσοστό καρπόδεσης στην κερασιά. Ο μηχανισμός όμως είναι τεκμηριωμένος γενικά στα οπωροφόρα: η υπερβολική διαθεσιμότητα αζώτου στρέφει το δέντρο στην επιμήκυνση των βλαστών εις βάρος της αναπαραγωγικής ανάπτυξης και μπορεί να καθυστερήσει την είσοδο στην καρποφορία [19]. Σε νεαρό κτήμα που λαιμαργίζει και δεν σχηματίζει ανθοφόρους οφθαλμούς, αυτή είναι η πρώτη υποψία.

Για το ασβέστιο, όλη η διαθέσιμη βιβλιογραφία αφορά τη μετασυλλεκτική ποιότητα του καρπού, σφριγηλότητα και αντοχή στο σκάσιμο. Δεν βρέθηκε δημοσιευμένη τεκμηρίωση που να συνδέει το ασβέστιο με την ποιότητα του άνθους ή με την καρπόδεση. Δηλώνεται ως ανοιχτό ερώτημα και όχι ως σύσταση.

9. Η ποιότητα του οφθαλμού κρίνεται το προηγούμενο καλοκαίρι

Ένα άνθος που άνοιξε παραμορφωμένο ή αδύναμο δεν χάλασε τον Απρίλιο. Χάλασε το προηγούμενο καλοκαίρι, όταν διαφοροποιήθηκε.

Διπλοί ύπεροι και δίδυμα κεράσια: η ζέστη μετά τη συγκομιδή Ελεγχόμενη έρευνα απέδειξε ότι το αίτιο είναι η υψηλή θερμοκρασία και όχι η υδατική καταπόνηση [15]. Το ευπαθές παράθυρο είναι η διαφοροποίηση των πρωταρχίων του υπέρου, περίπου τέσσερις έως έξι εβδομάδες μετά τη συγκομιδή, και ως βασικό έναυσμα δίνονται θερμοκρασίες πάνω από 37,8 °C στα τέλη Ιουλίου με αρχές Σεπτεμβρίου [16]. Άλλη υπηρεσία τοποθετεί το πρακτικό όριο συναγερμού χαμηλότερα, πάνω από 30 °C στη διάρκεια της διαφοροποίησης [17]. Το εύρος αυτό δεν είναι αμέλεια: οι δύο πηγές μετρούν διαφορετικά πράγματα, το απόλυτο έναυσμα και το όριο αυξημένου κινδύνου.

Πρακτική συνέπεια: η άρδευση και η σκίαση του Ιουλίου και του Αυγούστου είναι μέτρα για την ανθοφορία της επόμενης χρονιάς, όχι μόνο για το τρέχον φορτίο.

Αποθέματα και πρώιμη φυλλόπτωση Τα φύλλα μετά τη συγκομιδή συνεχίζουν να παράγουν και να αποθηκεύουν υδατάνθρακες, κυρίως στις ρίζες, και αυτά τα αποθέματα στηρίζουν την ανθοφορία, την καρπόδεση και την πρώιμη ανάπτυξη του καρπού της επόμενης χρονιάς [17]. Σε ελεγχόμενη δοκιμή, ένας χρόνος τεχνητής αποφύλλωσης 50 ημέρες πριν τη φυσική φυλλόπτωση δεν μείωσε την παραγωγή της επόμενης χρονιάς· δύο συνεχόμενοι χρόνοι αποφύλλωσης 60 έως 70 ημέρες νωρίτερα τη μείωσαν [18].

Δηλαδή το δέντρο αντέχει μία κακή χρονιά αλλά όχι δύο στη σειρά. Πρώιμη φυλλόπτωση από κυλινδροσπόριο ή από υδατική καταπόνηση, δύο χρονιές συνεχόμενα, εξηγεί μια αναίτια φαινομενικά αποτυχία την τρίτη.

10. Η σειρά της διάγνωσης στο χωράφι

Οι αιτίες ξεχωρίζουν μεταξύ τους. Η σειρά έχει σημασία, γιατί κάθε βήμα αποκλείει το επόμενο.

Βήμα 1, Κόψιμο ανθέων, μέσα σε 24 έως 48 ώρες από κάθε ψυχρό επεισόδιο

Ύπερος καφέ ή μαύρος μέσα σε άνθος που κατά τα άλλα φαίνεται κανονικό, σε πολλές ποικιλίες και κυρίως στα χαμηλά σημεία, σημαίνει παγετό. Είναι διαγνωστικό από μόνο του: δείχνει ότι το άνθος ήταν ζωντανό και επικονιάστηκε κανονικά, αλλά η ωοθήκη ήταν ήδη νεκρή. Ύπερος πράσινος και σφριγηλός, ο παγετός αποκλείεται, και η εξέταση προχωρά.

Βήμα 2, Διόγκωση ωοθηκών, μία ως τρεις εβδομάδες μετά την πτώση των πετάλων

Καμία διόγκωση πουθενά σε ένα τεμάχιο, ενώ οι μέλισσες δούλευαν και ο καιρός ήταν ζεστός και άπνοος, δημιουργεί υποψία ασυμβατότητας. Το χαρακτηριστικό σημάδι είναι ότι το πρόβλημα είναι τοπικό, σε συγκεκριμένα τεμάχια ή σε συγκεκριμένο συνδυασμό ποικιλιών, και όχι σε όλο το κτήμα. Διασταύρωση με τον πίνακα της ενότητας 3, και επιβεβαίωση ότι η επικονιάστρια άνθισε πράγματι μαζί με την κύρια ποικιλία αυτή τη χρονιά.

Βήμα 3, Το ημερολόγιο του καιρού της εβδομάδας της άνθησης

Μέγιστες κυρίως κάτω από 13 °C, ή άνεμος πάνω από 24 km/h, ή αρκετές ημέρες βροχή, δείχνουν κακό καιρό επικονίασης. Χτυπιούνται ταυτόχρονα και η ανάπτυξη του γυρεοσωλήνα και η πτήση των εντόμων [8][9][12].
Μέγιστες συχνά πάνω από 30 °C οδηγούν σε γήρανση του ωαρίου πριν προλάβει ο γυρεοσωλήνας, δηλαδή σύντομο ωφέλιμο παράθυρο παρότι οι μέλισσες δούλευαν κανονικά [6].

Βήμα 4, Αν τα ίδια τα άνθη ήταν αφύσικα

Παραμορφωμένα, μικρά, με ορατούς διπλούς ύπερους, με κακή ανάπτυξη πετάλων, στρέφουν την εξέταση στον καιρό του προηγούμενου καλοκαιριού, τέσσερις ως οκτώ εβδομάδες μετά την προηγούμενη συγκομιδή. Σειρά ημερών πάνω από 35 έως 38 °C σε εκείνο το παράθυρο είναι το τεκμηριωμένο έναυσμα, ιδίως αν το προηγούμενο φορτίο ήταν βαρύ ή τα δέντρα έχασαν νωρίς το φύλλωμά τους [15][16][17][18].

Βήμα 5, Αν τα άνθη μαραίνονται, μαυρίζουν ή κομμιορροούν

Καφέ και καταρρευσμένα άνθη, συχνά με μυκηλιακές εξανθήσεις, δείχνουν μονίλια. Μαυρισμένα και υδατώδη, συχνά μετά από ψυχρό και υγρό διάστημα, δείχνουν βακτηριακό κάψιμο από Pseudomonas. Και τα δύο καταστρέφουν το άνθος πριν προλάβει να καρποδέσει, και τα δύο είδη μονίλιας έχουν επιβεβαιωθεί σε άνθη και καρπούς πυρηνοκάρπων στην Ελλάδα [20]. Η ταυτοποίηση γίνεται με αποστολή δείγματος.

Βήμα 6, Μόνο αφού αποκλειστούν τα παραπάνω

Υπερβολική βλαστητική ανάπτυξη, φτωχός σχηματισμός ροζετών, ακατάλληλο ή γερασμένο υποκείμενο, πολύ αυστηρό ή κακοχρονισμένο κλάδεμα, λανθασμένες αποστάσεις φύτευσης που έκλεισαν τη φυτεία. Δεν βρέθηκε ελεγχόμενη δοκιμή που να αποδίδει συγκεκριμένο ποσοστό καρπόδεσης σε χρονισμό κλαδέματος ή σε επιλογή υποκειμένου, οπότε αυτή η ομάδα αιτίων παραμένει διάγνωση αποκλεισμού και στηρίζεται σε γενική φυσιολογία, όχι σε νούμερα.

11. Πηγές

Οι αριθμοί μέσα στο κείμενο παραπέμπουν στον παρακάτω κατάλογο.

[1] Ganopoulos, I., Argiriou, A. και Tsaftaris, A. (2010). Determination of self-incompatible genotypes in 21 cultivated sweet cherry cultivars in Greece and implications for orchard cultivation. Journal of Horticultural Science and Biotechnology 85(5):444-448. Πηγή για τους γονότυπους των ελληνικών ποικιλιών, Τραγανά Εδέσσης και Μπακιρτζέικα S3S4, Καψιώτικα S2S5, και για τον εντοπισμό δύο νέων ομάδων ασυμβατότητας που δεν είχαν περιγραφεί διεθνώς.
[2] Schuster, M. (2020). Self-incompatibility (S) genotypes of cultivated sweet cherries, an overview, update 2020. Julius Kühn-Institut. Πηγή για τον μηχανισμό του γαμετοφυτικού αυτοασυμβίβαστου και για τα 22 αλληλόμορφα και τις 63 ομάδες σε 1.483 ποικιλίες.
[3] ANFIC Sweet Cherry Compatibility and Bloom Timing Table (2022). Πηγή για τους γονότυπους και τις ομάδες των διεθνών ποικιλιών, για το S4′ των αυτογόνιμων και για την ομάδα I του Canada Giant.
[4] ΕΛΓΟ ΔΗΜΗΤΡΑ, Ινστιτούτο Φυλλοβόλων Δένδρων Νάουσας. Επικαιροποιημένο εγχειρίδιο καλλιέργειας κερασιάς (2013). Πηγή για τα δύο σχήματα επικονιαστριών, 10% και 30%, σε ελληνικές συνθήκες.
[5] Sweet Cherry Orchard Establishment in the Pacific Northwest, PNW-642, Oregon State University Extension. Πηγή για το σχήμα κάθε τρίτο δέντρο σε κάθε τρίτη γραμμή, για την πυκνότερη διάταξη σε ποικιλίες χαμηλής γονιμότητας όπως η Regina, και για τη χαμηλότερη παραγωγικότητα του αυτογόνιμου Skeena.
[6] Radunić, M., Jazbec, A. και Goreta Ban, S. (2026). Ovule longevity determines the fruit set and effective pollination period in sweet cherry cultivars under Mediterranean climate conditions. Agronomy 16(14):1382. Πηγή για τη ζωή του ωαρίου 8 έως 16 ημέρες, για το ωφέλιμο παράθυρο 4 έως 11 ημερών και για τη συσχέτισή του με τις ημέρες πάνω από 30 °C.
[7] Sanzol, J. και Herrero, M. (2001). The effective pollination period in fruit trees. Scientia Horticulturae 90:1-17. Πηγή για τον ορισμό του ωφέλιμου παραθύρου επικονίασης.
[8] Milatović, D. και Nikolić, D. (2017). The effect of temperature on pollen germination and pollen tube growth in vitro of sweet cherry cultivars. Acta Horticulturae 1161:401-404. Πηγή για τη βλάστηση γύρης 66 έως 75% στους 15 και 25 °C και για τον τρεις έως πέντε φορές κοντύτερο γυρεοσωλήνα στους 5 °C.
[9] Orchard Pollination: Pollinizers, Pollinators, and Weather, Penn State Extension. Πηγή για τα όρια των 5 °C και 10,6 °C στη γύρη, και για το ότι βομβίνοι και μοναχικές μέλισσες πετούν 3 έως 6 °C χαμηλότερα από τη μέλισσα.
[10] Sweet Cherry Bud Stages and Critical Temperatures, Colorado State University, Western Colorado Research Center. Πηγή για τον πίνακα κρίσιμων θερμοκρασιών ανά βλαστικό στάδιο.
[11] How to Assess Cold Damage, Washington State University Tree Fruit. Πηγή για το λοξό κόψιμο, για τον μεταχρωματισμό του ύπερου και για την αναμονή μίας ημέρας πριν την ανάγνωση του δείγματος.
[12] Honey Bees, Washington State University Tree Fruit. Πηγή για τις πέντε κυψέλες ανά εκτάριο, για τα όρια θερμοκρασίας 12,8 και 18,3 °C και για τα όρια ανέμου 16 και 24 km/h.
[13] Mateos-Fierro, Z. και συνεργάτες (2022). Wild bees are less abundant but show better pollination behaviour for sweet cherry than managed pollinators. Journal of Applied Entomology. Πηγή για το 71% των επισκέψεων από διαχειριζόμενους επικονιαστές και για τα 19 άνθη το λεπτό των άγριων βασιλισσών βομβίνων.
[14] Usenik, V. και Štampar, F. Effect of foliar application of zinc plus boron on sweet cherry fruit set and yield. Acta Horticulturae 594. Πηγή για το ότι η αύξηση της καρπόδεσης από ψευδάργυρο και βόριο δεν ήταν στατιστικά σημαντική.
[15] Beppu, K. και Kataoka, I. (1999). High temperature rather than drought stress is responsible for the occurrence of double pistils in Satohnishiki sweet cherry. Scientia Horticulturae 81:125-134. Πηγή για το ότι το αίτιο των διπλών υπέρων είναι η θερμοκρασία και όχι η υδατική καταπόνηση.
[16] Fruit Doubling and Spurs on Cherry, University of California Integrated Pest Management. Πηγή για το παράθυρο των τεσσάρων έως έξι εβδομάδων μετά τη συγκομιδή και για το όριο των 37,8 °C.
[17] The Next Cherry Crop Starts at Harvest, Washington State University Tree Fruit. Πηγή για τα μετασυλλεκτικά αποθέματα υδατανθράκων και για το όριο των 30 °C στη διάρκεια της διαφοροποίησης.
[18] Early Fall Defoliation in Sweet Cherry, Washington State University Tree Fruit. Πηγή για το ότι ένας χρόνος πρώιμης αποφύλλωσης δεν μείωσε την παραγωγή, ενώ δύο συνεχόμενοι τη μείωσαν.
[19] Neilsen, D. και συνεργάτες (2018). Nitrogen nutrition of fruit trees to reconcile productivity and environmental concerns. Plants 7(1):4. Πηγή για τη στροφή του δέντρου στη βλαστητική ανάπτυξη με περίσσεια αζώτου και για την καθυστέρηση εισόδου στην καρποφορία.
[20] Intraspecific diversity of Monilinia fructicola and M. laxa populations from blossoms and fruit of different hosts in Greece. Plant Disease. Πηγή για την παρουσία και των δύο ειδών μονίλιας σε άνθη πυρηνοκάρπων στην Ελλάδα.

Αποποίηση ευθύνης

Τα φυτοπροστατευτικά προϊόντα και τα λιπάσματα χρησιμοποιούνται μόνο βάσει των εγκρίσεων του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων και σύμφωνα με τα αναγραφόμενα στην ετικέτα τους: εγκεκριμένες καλλιέργειες, δόσεις, μέγιστος αριθμός εφαρμογών, χρόνοι επανεισόδου και διαστήματα ασφαλείας πριν τη συγκομιδή.

Σε κάθε διαφυλλικό ψεκασμό πάνω σε δέντρα με καρπό υπάρχει κίνδυνος λεκέδων στους καρπούς και εγκαυμάτων στο φύλλωμα. Απαιτείται προηγούμενη δοκιμή σε περιορισμένο αριθμό δέντρων, με το ίδιο σκεύασμα και την ίδια δόση, και αναμονή πέντε έως επτά ημερών πριν από τη γενική εφαρμογή. Ο ψεκασμός γίνεται απόγευμα ή νωρίς το πρωί, ποτέ σε καύσωνα και ποτέ σε φύλλωμα υπό υδατική καταπόνηση.

Το παρόν είναι ενημερωτικό και εκπαιδευτικό υλικό και συνοψίζει δημοσιευμένα ευρήματα. Δεν αποτελεί εξατομικευμένη γεωπονική σύσταση. Οι γονότυποι των ποικιλιών προέρχονται από δημοσιευμένους καταλόγους και δεν υποκαθιστούν τον έλεγχο του πολλαπλασιαστικού υλικού που αγοράστηκε. Κάθε επέμβαση γίνεται με ευθύνη του χρήστη, κατόπιν επιτόπιας εκτίμησης από αδειοδοτημένο γεωπόνο. Η Παστόπουλος Γεωπονική Ε.Ε. δεν φέρει ευθύνη για ζημία που τυχόν προκύψει από τη χρήση των πληροφοριών του παρόντος.