Προσβολή καρπών λωτού από το έντομο Pseudococcus comstocki

Ψευδόκοκκος στον ποδίσκο καρπού λωτού κάτω από τον κάλυκα — Εικόνα 1. Αύγουστος 2020, λωτός σε κτήμα της Μακεδονίας. Το έντομο έχει εγκατασταθεί **στον ποδίσκο, κάτω από τον φυλλόμορφο κάλυκα**. Ακριβώς αυτή η συμπεριφορά — η απόκρυψη μέσα στον κάλυκα — είναι που περιγράφεται στη διεθνή βιβλιογραφία για το είδος σε μηλιά και αχλαδιά [2].

Σάββας Παστόπουλος, Γεωπόνος — Παστόπουλος Γεωπονική Ε.Ε.

Σε σημαντικό εχθρό για την καλλιέργεια του λωτού στη Μακεδονία εξελίσσεται ένας ψευδόκοκκος που εγκαθίσταται στον ποδίσκο του καρπού, κάτω από τον φυλλόμορφο κάλυκα. Εκεί ο καρπός μαυρίζει από την τροφική δραστηριότητα του εντόμου και καταστρέφεται, ενώ συχνά ακολουθεί και πρόωρη καρπόπτωση.

Η ταυτοποίηση κρίνει τον χρονισμό του ψεκασμού Ο ψευδόκοκκος του λωτού συγχέεται εύκολα με τον Planococcus citri, τον ψευδόκοκκο των εσπεριδοειδών και της αμπέλου. Τα δύο είδη διαχειμάζουν διαφορετικά και επομένως ψεκάζονται σε διαφορετική εποχή. Όποιος στοχεύει το ένα ενώ έχει το άλλο, ψεκάζει σωστά για λάθος έντομο. Η ενότητα 2 δείχνει πώς ξεχωρίζουν με φακό και η ενότητα 4 τι ακριβώς αλλάζει.

3γενιές τον χρόνο
στην Ιταλία

Αυγότο κύριο στάδιο
διαχείμασης

2004πρώτη καταγραφή
στη δυτική Ευρώπη

17ζεύγη πλευρικών
κηρωδών νημάτων

Περιεχόμενα

Ταυτότητα του εντόμου και πώς έφτασε εδώ
Πώς ξεχωρίζετε τα δύο είδη στο χωράφι
Η ζημιά στον λωτό
Ο ετήσιος κύκλος — και τι αλλάζει στον ψεκασμό
Αντιμετώπιση
Τι μένει αναπάντητο
Πηγές

1. Ταυτότητα του εντόμου και πώς έφτασε εδώ

Ο Pseudococcus comstocki (Kuwana) (Hemiptera, Pseudococcidae) είναι είδος ανατολικοασιατικής προέλευσης. Στη δυτική Ευρώπη καταγράφηκε για πρώτη φορά το 2004, σε Ιταλία και Γαλλία. Το καλοκαίρι του 2006 εντοπίστηκαν νέες εστίες στη βορειοανατολική Ιταλία, σε καλλωπιστικά φυτά και σε οπωρώνες ροδακινιάς [2].

Είναι έντονα πολυφάγο είδος. Προσβάλλει μηλιά, αχλαδιά, ροδακινιά, δαμασκηνιά, κυδωνιά, αμυγδαλιά, ροδιά, χουρμαδιά, κράταιγο, λεύκα και πλήθος καλλωπιστικών [1]. Ο λωτός εντάσσεται σε αυτόν τον κατάλογο ξενιστών. Στην ελληνική βιβλιογραφία, η παρουσία και η αντιμετώπιση των ψευδοκόκκων σε ροδακινιά και λωτό έχει καταγραφεί ως επανεμφανιζόμενη σοβαρή απειλή [10].

Το είδος είναι επισήμως καταγεγραμμένο στην Ελλάδα Σε ταξινομική εργασία που στηρίχθηκε σε δειγματοληψίες των ετών 2013 και 2014, συλλέχθηκαν 93 είδη κοκκοειδών από την ελληνική επικράτεια, εκ των οποίων 38 νέα για την ελληνική πανίδα. Ανάμεσά τους καταγράφηκαν δύο εισβάλλοντα είδη, και το ένα από τα δύο είναι ακριβώς ο Pseudococcus comstocki [11]. Δεν πρόκειται λοιπόν για κάτι εξωτικό ή αμφισβητούμενο: το έντομο βρίσκεται εδώ και τεκμηριώνεται επιστημονικά τουλάχιστον από τη δεκαετία του 2010.

Ένα στοιχείο που περνά απαρατήρητο και έχει σημασία παρακάτω: το είδος δεν τρέφεται μόνο στο υπέργειο τμήμα. Η βιβλιογραφία αναφέρει ρητά τροφική δραστηριότητα σε οφθαλμούς, βλαστούς, φύλλα, καρπούς και ριζίδια [5]. Δηλαδή μπορεί να συντηρεί πληθυσμό και κάτω από την επιφάνεια του εδάφους.

Ένα είδος που ταξιδεύει Πρόσφατη εργασία στην Ουγγαρία τεκμηρίωσε εξάπλωση του είδους προς βορρά κατά μήκος των αυτοκινητοδρόμων [7]. Το είδος μετακινείται με το πολλαπλασιαστικό υλικό, με τα καλλωπιστικά φυτά και με τα μέσα μεταφοράς. Αν εμφανιστεί σε ένα κτήμα της περιοχής, δεν θα μείνει εκεί.

2. Πώς ξεχωρίζετε τα δύο είδη στο χωράφι

Και τα δύο είδη είναι λευκά, κηρώδη και μοιάζουν με βαμβάκι. Η διάκριση όμως γίνεται με φακό, χωρίς εργαστήριο, και βασίζεται σε τρία σημεία.

Χαρακτηριστικό	Pseudococcus comstocki	Planococcus citri ψευδόκοκκος εσπεριδοειδών
Πλευρικά νήματα	17 ζεύγη. Τα περισσότερα περίπου στο 1/4 του πλάτους του σώματος, ίσια και λεπτά [3]	18 ζεύγη. Κοντά και συχνά ελαφρώς κυρτά [4]
Ουραία νήματα το ασφαλέστερο κριτήριο	Τα δύο τελευταία ζεύγη είναι εμφανώς μακρύτερα. Το τελευταίο φτάνει από 1/4 έως και 2/3 του μήκους του σώματος [3]	Το τελευταίο ζεύγος είναι ελάχιστα μακρύτερο, περίπου στο 1/8 του σώματος [4]
Ραχιαία γραμμή	Δεν έχει διαμήκη γραμμή στη ράχη [3]	Έχει χαρακτηριστική σκούρα διαμήκη ραχιαία λωρίδα, όπου λείπει το κερί [4]
Κηρώδης κάλυψη	Παχύτερη. Το σώμα δεν διακρίνεται εύκολα από κάτω [1]	Λεπτότερη· το ροδόχρωμο σώμα φαίνεται μέσα από την πούδρα [8]
Διαχείμαση	Ως αυγό, σε ωόσακκους μέσα στις σχισμές του φλοιού [2]	Σε όλα τα στάδια, σε προφυλαγμένες θέσεις

Ο πρακτικός κανόνας Πάρτε έναν φακό και κοιτάξτε την ουρά του εντόμου. Αν βλέπετε δύο εμφανώς μακριές λευκές ουρές, μήκους από το ένα τέταρτο έως τα δύο τρίτα του σώματος, είναι ο P. comstocki. Αν τα νήματα είναι όλα κοντά και ομοιόμορφα, και διακρίνετε σκούρα γραμμή στη ράχη, είναι ο citri.

Τα χαρακτηριστικά αυτά βοηθούν στη διάκριση στον αγρό, αλλά η ταυτοποίηση των ψευδόκοκκων σε επίπεδο είδους απαιτεί μικροσκοπική εξέταση από ειδικό και δεν αντικαθίσταται από τον φακό.

Πηγές: 1 3 4 8

3. Η ζημιά στον λωτό

Το έντομο εντοπίστηκε τα τελευταία χρόνια να προκαλεί ζημιές στην καλλιέργεια του λωτού. Ειδικότερα, βρέθηκε να εγκαθίσταται στον ποδίσκο του φρούτου, κάτω από τον φυλλόμορφο κάλυκα. Εκεί το φρούτο μαυρίζει από την τροφική δραστηριότητα του εντόμου και καταστρέφεται, ενώ συχνά εμφανίζει και πρόωρη καρπόπτωση.

Αυτή η συμπεριφορά δεν είναι τυχαία και επιβεβαιώνεται από την ιταλική εργασία: σε προσβεβλημένους οπωρώνες τα θηλυκά βρίσκονται συχνά κρυμμένα μέσα στον κάλυκα του καρπού σε μηλιά και αχλαδιά, ή στην κοιλότητα του ποδίσκου στη ροδακινιά [2]. Οι νεαρές προνύμφες αναζητούν θέσεις όπου το σώμα τους έχει τη μεγαλύτερη δυνατή επαφή με τους ιστούς του φυτού, και προτιμούν τα υγρά και σκιερά μέρη. Ο κάλυκας του λωτού είναι, από τη φύση του, ιδανικό καταφύγιο.

Πέρα από την εξασθένιση που προκαλεί στο δέντρο η απομύζηση χυμών, η ζημιά είναι κυρίως εμπορική. Ο καρπός υποβαθμίζεται ή πέφτει. Και επειδή το έντομο βρίσκεται κάτω από τον κάλυκα, η προσβολή δεν φαίνεται στον οπτικό έλεγχο αν δεν σηκώσετε τον κάλυκα. Πολλοί παραγωγοί το ανακαλύπτουν στη διαλογή.

Το μελίτωμα και η καπνιά Όπως όλοι οι ψευδόκοκκοι, εκκρίνει μελιτώδη ουσία, πάνω στην οποία αναπτύσσονται μύκητες καπνιάς. Η καπνιά μαυρίζει καρπό και φύλλωμα και μειώνει τη φωτοσύνθεση. Επιπλέον, το μελίτωμα προσελκύει μυρμήγκια, τα οποία προστατεύουν τους ψευδόκοκκους από τα ωφέλιμα έντομα. Ο έλεγχος των μυρμηγκιών είναι μέρος της αντιμετώπισης, όχι ξεχωριστό θέμα.

4. Ο ετήσιος κύκλος — και τι αλλάζει στον ψεκασμό

Εδώ βρίσκεται ο λόγος για τον οποίο η σωστή ταυτοποίηση έχει πρακτική αξία.

Ο Planococcus citri διαχειμάζει σε όλα τα στάδια, σε προφυλαγμένες θέσεις. Δεν υπάρχει δηλαδή ένα συγκεκριμένο, ευάλωτο σημείο του χειμώνα να στοχεύσετε.

Ο Pseudococcus comstocki λειτουργεί αλλιώς. Στην Ιταλία αναπτύσσει τρεις γενιές τον χρόνο και διαχειμάζει στο στάδιο του αυγού. Τα διαχειμάζοντα αυγά εκκολάπτονται από τον Απρίλιο και μετά, και οι νεαρές προνύμφες προσβάλλουν φύλλα και άνθη. Τα ενήλικα θηλυκά των τριών γενεών εμφανίζονται τον Ιούνιο, στα τέλη Ιουλίου με Αύγουστο, και από τα τέλη Σεπτεμβρίου έως τον Νοέμβριο [2]. Το φθινόπωρο τα θηλυκά εναποθέτουν τους ωόσακκους στις σχισμές του φλοιού [1].

Περίοδος	Πού βρίσκεται το έντομο	Τι σημαίνει για εσάς
Χειμώνας	Ωόσακκοι στις σχισμές του φλοιού, στους βραχίονες και στον κορμό. Πιθανώς και χαμηλά στον λαιμό ή στο έδαφος — δείτε το πλαίσιο παρακάτω	Στόχος υγιεινής. Απόξεση παλιών φλοιών, καθαρισμός λαιμού, απομάκρυνση των υπολειμμάτων από το κτήμα
Απρίλιος και μετά	Εκκόλαψη των διαχειμαζόντων αυγών. Οι νεαρές προνύμφες μετακινούνται	Το κρίσιμο παράθυρο. Οι νεαρές προνύμφες είναι ακόμη ακάλυπτες από κερί και εκτεθειμένες. Είναι η μόνη στιγμή που το έντομο δεν προστατεύεται
Ιούνιος	Ενήλικα θηλυκά της 1ης γενιάς	Παρακολούθηση. Οι πληθυσμοί αρχίζουν να κρύβονται στους κάλυκες
Τέλη Ιουλίου – Αύγουστος	Ενήλικα θηλυκά της 2ης γενιάς, μέσα στους κάλυκες	Η περίοδος που εντοπίζεται συνήθως η ζημιά. Η επέμβαση εδώ είναι δύσκολη: το ψεκαστικό υγρό δεν φτάνει κάτω από τον κάλυκα
Τέλη Σεπτεμβρίου – Νοέμβριος	Ενήλικα θηλυκά της 3ης γενιάς· ωοτοκία στον φλοιό	Καθορίζει το φορτίο της επόμενης χρονιάς. Ό,τι δεν χτυπηθεί τώρα, διαχειμάζει

Διαχειμάζει και στο έδαφος; Τι λέει η βιβλιογραφία και τι δείχνει ο αγρός

Η δημοσιευμένη βιβλιογραφία για το είδος τοποθετεί τη διαχείμαση στο στάδιο του αυγού, σε ωόσακκους μέσα στις σχισμές του φλοιού, με τα θηλυκά να μετακινούνται από τα φύλλα προς τους παλιούς βραχίονες και τον κορμό για την ωοτοκία [2]. Την εκκόλαψη ακολουθεί μετακίνηση των νεαρών προνυμφών προς τη νέα βλάστηση.

Δεν εντοπίστηκε δημοσιευμένη τεκμηρίωση για διαχείμαση του συγκεκριμένου είδους μέσα στο έδαφος, με άνοδο των προνυμφών κατά μήκος του κορμού την άνοιξη.

Δύο πράγματα όμως δεν επιτρέπουν να αποκλειστεί. Πρώτον, η ίδια η βιβλιογραφία αναφέρει ότι το είδος τρέφεται και σε ριζίδια [5] — άρα μπορεί να υπάρχει υπόγειος πληθυσμός. Δεύτερον, συγγενικά είδη ψευδοκόκκων συντηρούν αποδεδειγμένα πληθυσμούς στις ρίζες και στον λαιμό, και οι προνύμφες τους ανεβαίνουν στην κόμη την άνοιξη· είναι γνωστή συμπεριφορά της οικογένειας.

Επομένως, η παρατήρηση ανερχόμενων προνυμφών από τη βάση του κορμού είναι απολύτως εύλογη και δεν πρέπει να αγνοηθεί επειδή δεν έχει δημοσιευτεί για αυτό το είδος. Το πρακτικό συμπέρασμα δεν αλλάζει: ελέγχετε και τον φλοιό και τον λαιμό με το επιφανειακό έδαφος, και θεωρήστε τη βάση του κορμού ενεργό μέτωπο. Το κόστος του ελέγχου είναι μηδενικό, το κόστος της παράλειψης όχι.

Τι σημαίνει πρακτικά η αλλαγή ταυτοποίησης

Με τον citri δεν υπήρχε λόγος να δώσετε ιδιαίτερη σημασία στον φλοιό τον χειμώνα, ούτε στην εκκόλαψη του Απριλίου.

Με τον P. comstocki, ολόκληρος ο πληθυσμός του χωραφιού περνά τον χειμώνα σε ένα στάδιο, το αυγό, συγκεντρωμένος σε λίγες προστατευμένες θέσεις. Αυτό είναι το στενότερο σημείο του κύκλου του και η μεγαλύτερη ευκαιρία σας. Ο έλεγχος γίνεται τον χειμώνα και νωρίς την άνοιξη, όχι τον Αύγουστο όταν το έντομο είναι ήδη χωμένο κάτω από τον κάλυκα και απρόσιτο.

Πηγές: 1 2

5. Αντιμετώπιση

Παρακολούθηση

Χειμερινός έλεγχος φλοιού. Εξετάστε με φακό τις σχισμές του φλοιού σε κορμό και βραχίονες. Οι ωόσακκοι φαίνονται ως λευκές βαμβακώδεις μάζες· τα αυγά είναι πορτοκαλί ωοειδή, μήκους περίπου 0,3 χιλιοστών [1]. Αυτός ο έλεγχος σας λέει τι πληθυσμό έχετε πριν ξεκινήσει η χρονιά.
Έλεγχος λαιμού και επιφανειακού εδάφους. Τον χειμώνα και νωρίς την άνοιξη, σκάψτε ελαφρά γύρω από τη βάση του κορμού και εξετάστε τον λαιμό, τις πρώτες ρίζες και τα φυτικά υπολείμματα. Αν βρείτε λευκές κηρώδεις μάζες ή κινούμενες προνύμφες, ο πληθυσμός δεν ξεκινά από την κόμη και τα μέτρα αλλάζουν.
Παγίδευση ανερχόμενων προνυμφών. Μια κολλητική ταινία γύρω από τον κορμό, τοποθετημένη νωρίς την άνοιξη, δείχνει αν υπάρχει άνοδος από τη βάση και πόσο μεγάλη είναι. Είναι φθηνό, δεν βλάπτει τίποτα, και απαντά οριστικά στο ερώτημα για το δικό σας κτήμα. Παράλληλα εμποδίζει και τα μυρμήγκια.
Έλεγχος κάλυκα. Από τον Ιούνιο και μετά, σηκώστε τον κάλυκα σε δείγμα καρπών ανά γραμμή. Ο εξωτερικός οπτικός έλεγχος δεν αρκεί.
Φερομονικές παγίδες. Υπάρχει φερομόνη φύλου για το είδος, που έχει χρησιμοποιηθεί για την παρακολούθηση της πτήσης των αρσενικών [1]. Είναι το ακριβέστερο εργαλείο για τον χρονισμό των επεμβάσεων.

Καλλιεργητικά μέτρα

Καθαρισμός του φλοιού τον χειμώνα. Αφαίρεση αποκολλημένων φλοιών και απομάκρυνσή τους από το κτήμα. Στοχεύετε απευθείας τα διαχειμάζοντα αυγά.
Καθαρός λαιμός. Απομάκρυνση ζιζανίων, φυτικών υπολειμμάτων και χώματος που έχει επικαθίσει στη βάση του κορμού. Δίνει σκιά, υγρασία και καταφύγιο ακριβώς εκεί που δεν κοιτάζει κανείς.
Έλεγχος των μυρμηγκιών. Χωρίς αυτό, τα ωφέλιμα έντομα δεν δουλεύουν.
Προσοχή στο πολλαπλασιαστικό υλικό. Το είδος διακινείται με φυτά. Έλεγχος των νέων δενδρυλλίων πριν τη φύτευση.
Αερισμός της κόμης. Το έντομο προτιμά τα υγρά και σκιερά σημεία. Το πυκνό, ασκλάδευτο δέντρο του δίνει ακριβώς αυτό.
Απομάκρυνση των προσβεβλημένων καρπών από το έδαφος και το δέντρο.

Βιολογική αντιμετώπιση

Το είδος έχει ιστορικό επιτυχημένης βιολογικής καταπολέμησης. Προγράμματα στην κεντρική Ασία και στη Βόρεια Αμερική, στο δεύτερο μισό του 20ού αιώνα, πέτυχαν με τα παρασιτοειδή Allotropa burrelli και Acerophagus malinus [5]. Στην Ευρώπη διερευνώνται σήμερα αντίστοιχες λύσεις για τους εισβάλλοντες πληθυσμούς, μεταξύ άλλων το Anagyrus vladimiri [6].

Γιατί αυτό έχει σημασία για εσάς Ένα έντομο που ελέγχθηκε ιστορικά με παρασιτοειδή είναι έντομο που τιμωρεί τους ψεκασμούς ευρέος φάσματος. Όταν εξοντώνετε τα ωφέλιμα, ο ψευδόκοκκος επανέρχεται ισχυρότερος. Η εμπειρία από τα εσπεριδοειδή είναι σαφής σε αυτό [8].

Χημική αντιμετώπιση

Η αποτελεσματικότητα κρίνεται σχεδόν αποκλειστικά από τον χρονισμό, όχι από το σκεύασμα. Το ενήλικο θηλυκό προστατεύεται από παχύ κηρώδες στρώμα και βρίσκεται χωμένο κάτω από τον κάλυκα. Το ψεκαστικό υγρό απλώς δεν το φτάνει.

Ο στόχος είναι η νεαρή προνύμφη κατά την εκκόλαψη, από τον Απρίλιο και μετά, όσο είναι ακόμη ακάλυπτη και μετακινείται. Δεύτερη ευκαιρία δίνουν οι χειμερινές επεμβάσεις στον φλοιό, όταν το έντομο βρίσκεται στο στάδιο του αυγού.

Δεν παρατίθενται δραστικές ουσίες. Η επιλογή γίνεται αποκλειστικά βάσει των ισχυουσών εγκρίσεων του Υ.Π.Α.Α.Τ. για τον λωτό [9], στη δόση της ετικέτας. Ο λωτός είναι καλλιέργεια μικρής έκτασης στην Ελλάδα και οι εγκρίσεις είναι περιορισμένες — ελέγχετε κάθε χρονιά. Αναζήτηση στη βάση εγκεκριμένων φυτοπροστατευτικών προϊόντων και συνεννόηση με τη ΔΑΟΚ της περιοχής σας. Η προσθήκη διαβρεκτικού συζητείται με τον γεωπόνο σας, γιατί το κηρώδες κάλυμμα απωθεί το νερό.

Προσοχή στον ψεκασμό επάνω σε καρπούς Κάθε ψεκασμός σε δέντρα που φέρουν καρπό — εντομοκτόνο, λάδι, διαβρεκτικό ή λίπασμα — μπορεί να προκαλέσει λεκέδες στους καρπούς και εγκαύματα στο φύλλωμα. Ο κίνδυνος είναι αυξημένος με τα παραφινέλαια και σε υψηλές θερμοκρασίες. Απαιτείται προηγούμενη δοκιμή σε περιορισμένο αριθμό δέντρων, με το ίδιο σκεύασμα και την ίδια δόση, και αναμονή 5 έως 7 ημερών πριν από τη γενική εφαρμογή. Ο ψεκασμός γίνεται απόγευμα ή νωρίς το πρωί, ποτέ σε καύσωνα και ποτέ σε φύλλωμα υπό υδατική καταπόνηση.

Τι να κρατήσετε

Το έντομο του λωτού είναι ο Pseudococcus comstocki και όχι ο Planococcus citri, με τον οποίο συγχέεται συχνά.
Ξεχωρίζει από τις δύο μακριές ουραίες ουρές και από την απουσία σκούρας ραχιαίας γραμμής.
Διαχειμάζει ως αυγό, κυρίως στις σχισμές του φλοιού. Εκεί είναι πιο ευάλωτο από ποτέ. Ελέγξτε όμως και τον λαιμό με το επιφανειακό έδαφος — το είδος τρέφεται και σε ριζίδια [5].
Το παράθυρο επέμβασης είναι η εκκόλαψη από τον Απρίλιο, όχι ο Αύγουστος.
Τον Αύγουστο, όταν βλέπετε τη ζημιά, το έντομο είναι ήδη απρόσιτο κάτω από τον κάλυκα.

6. Τι μένει αναπάντητο

Πόσο εκτεταμένη είναι η προσβολή στην Ελλάδα; Το είδος είναι επισήμως καταγεγραμμένο στην ελληνική πανίδα [11] και η παρουσία των ψευδοκόκκων σε ροδακινιά και λωτό έχει περιγραφεί στην ελληνική γεωπονική βιβλιογραφία [10], αλλά δεν υπάρχει συστηματική αποτύπωση της εξάπλωσης ανά περιοχή και καλλιέργεια. Δείγματα προς το Μπενάκειο Φυτοπαθολογικό Ινστιτούτο και προς το Τμήμα Φυλλοβόλων Οπωροφόρων Δένδρων Νάουσας θα βοηθούσαν να συμπληρωθεί η εικόνα.
Διαχειμάζει και στο έδαφος στην περιοχή μας; Η βιβλιογραφία τεκμηριώνει διαχείμαση ως αυγό στον φλοιό [2], αλλά αναφέρει και τροφική δραστηριότητα σε ριζίδια [5]. Παρατηρήσεις στον αγρό δείχνουν άνοδο προνυμφών από τη βάση του κορμού. Μια σεζόν με κολλητικές ταινίες θα το απαντούσε οριστικά — και θα άλλαζε τα μέτρα.
Πόσες γενιές κάνει στη Μακεδονία; Τα δεδομένα των τριών γενεών προέρχονται από τη βόρεια Ιταλία [2]. Οι ημερομηνίες εδώ πιθανότατα διαφέρουν και δεν έχουν μετρηθεί.
Πότε ακριβώς εκκολάπτονται τα διαχειμάζοντα αυγά στην περιοχή μας; Από αυτό εξαρτάται όλος ο χρονισμός. Θα το απαντούσε μια σεζόν με φερομονικές παγίδες.
Υπάρχουν ήδη ωφέλιμα στην περιοχή; Πριν εισαχθεί οτιδήποτε, αξίζει να ελεγχθεί αν παρασιτοειδή δουλεύουν ήδη στα κτήματα.

7. Πηγές

Οι αριθμοί μέσα στο κείμενο παραπέμπουν στον παρακάτω κατάλογο.

[1] CABI Compendium — Pseudococcus comstocki (Comstock mealybug). Πηγή για τον κατάλογο ξενιστών, για το μέγεθος και το χρώμα των αυγών (0,3 χιλιοστά, πορτοκαλί, σε βαμβακώδεις μάζες), για την εναπόθεση των ωόσακκων στις σχισμές του φλοιού το φθινόπωρο, για την παχύτερη κηρώδη κάλυψη, και για τη χρήση φερομόνης φύλου στην παρακολούθηση.
[2] Phenology, ethology and distribution of Pseudococcus comstocki, an invasive pest in northeastern Italy. Η βασικότερη πηγή του άρθρου. Τεκμηριώνει την πρώτη καταγραφή στη δυτική Ευρώπη το 2004 σε Ιταλία και Γαλλία, τις νέες εστίες του 2006 σε καλλωπιστικά και ροδακινιές, τις τρεις γενιές τον χρόνο, τη διαχείμαση στο στάδιο του αυγού, την εκκόλαψη από τον Απρίλιο, τις τρεις περιόδους εμφάνισης των ενήλικων θηλυκών, και — κρίσιμα — το ότι τα θηλυκά κρύβονται μέσα στον κάλυκα του καρπού σε μηλιά και αχλαδιά και στην κοιλότητα του ποδίσκου στη ροδακινιά.
[3] Scale Insects Identification Tools — Pseudococcus comstocki. Πηγή για τα 17 ζεύγη πλευρικών κηρωδών νημάτων, για το ότι τα δύο τελευταία ζεύγη είναι μακρύτερα με το τελευταίο να φτάνει από 1/4 έως 2/3 του μήκους του σώματος, και για την απουσία διαμήκων γραμμών στη ράχη.
[4] Scale Insects Identification Tools — Planococcus citri. Πηγή για τα 18 ζεύγη κοντών νημάτων, για το ουραίο ζεύγος στο 1/8 περίπου του σώματος, και για τη χαρακτηριστική διαμήκη ραχιαία λωρίδα χωρίς κερί, που είναι το ασφαλέστερο διακριτικό του είδους.
[5] Investigating Biological Control Agents for Controlling Invasive Populations of the Mealybug Pseudococcus comstocki in France. Πηγή για τα επιτυχημένα προγράμματα βιολογικής καταπολέμησης στην κεντρική Ασία και στη Βόρεια Αμερική και για τα παρασιτοειδή Allotropa burrelli και Acerophagus malinus.
[6] Old Parasitoids for New Mealybugs: Host Location Behavior and Parasitization Efficacy of Anagyrus vladimiri on Pseudococcus comstocki. Πηγή για τη σύγχρονη διερεύνηση παρασιτοειδών κατά των ευρωπαϊκών πληθυσμών του είδους.
[7] Integrative method to detect invasive mealybug species on highways in Hungary: evidence for northward spread of Comstock mealybug. Πηγή για την τεκμηριωμένη εξάπλωση του είδους προς βορρά κατά μήκος των αξόνων μεταφοράς.
[8] University of California, Statewide IPM Program — Mealybugs, Citrus. Πηγή για τα μορφολογικά χαρακτηριστικά του Planococcus citri στον αγρό και για την επίδραση των ψεκασμών ευρέος φάσματος στους πληθυσμούς των ψευδόκοκκων μέσω της εξόντωσης των ωφέλιμων.
[9] Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων — Βάση δεδομένων εγκεκριμένων φυτοπροστατευτικών προϊόντων. Η μόνη έγκυρη πηγή για το τι επιτρέπεται στον λωτό κάθε δεδομένη στιγμή.
[10] Παστόπουλος Σ. και Καζαντζής Κ. (2023). Ψευδόκοκκοι στις καλλιέργειες ροδακινιάς και λωτού. Μια επανεμφανιζόμενη σοβαρή απειλή — Βιολογία και αντιμετώπιση. Γεωργία-Κτηνοτροφία, τεύχος 7: 42–46. Έκδοση ΑγροΤύπος, σε συνεργασία με το Τμήμα Φυλλοβόλων Οπωροφόρων Δένδρων Νάουσας, ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ. Η ελληνική δημοσίευση για την παρουσία και την αντιμετώπιση των ψευδοκόκκων σε ροδακινιά και λωτό στη χώρα μας.
[11] Data on the scale insect (Hemiptera: Coccomorpha) fauna of Greece, with description of two new species. Zootaxa 4329(5). Η επίσημη ταξινομική τεκμηρίωση της παρουσίας του είδους στην Ελλάδα. Από τις καταγραφές των ετών 2013 και 2014 συλλέχθηκαν 93 είδη κοκκοειδών, εκ των οποίων 38 νέα για την ελληνική πανίδα. Ανάμεσά τους δύο εισβάλλοντα είδη, το Phenacoccus graminicola και ο Pseudococcus comstocki (Kuwana).