Κυλινδροσπόριο της κερασιάς (Blumeriella jaapii): διάγνωση στο χωράφι και στο μικροσκόπιο, βιολογία και διαχείριση
Σάββας Παστόπουλος, Γεωπόνος MSc — Παστόπουλος Γεωπονική Ε.Ε.
Η κυλινδροσπορίωση της κερασιάς είναι μία συνηθισμένη ασθένεια που εμφανίζεται σε υγρές περιοχές, ιδίως όταν σε αυτές καλλιεργούνται ευαίσθητες ποικιλίες. Είναι διαδεδομένη σε όλο τον κόσμο και εμφανίζεται κάθε χρόνο, συχνότερα όμως τα υγρά καλοκαίρια. Στην Ελλάδα είναι μία από τις βασικές αιτίες πρόωρης αποφύλλωσης της κερασιάς.
Ενημερωμένη έκδοση, Σεπτέμβριος 2026. Προστέθηκαν η διάγνωση στο μικροσκόπιο με φωτογραφίες κονιδίων, ο πίνακας θερμοκρασίας και ωρών διαβροχής, η σύγκριση γλυκόκαρπης κερασιάς και βυσσινιάς, και αριθμημένες πηγές.
- Το παθογόνο και τα σωστά του ονόματα
- Γιατί μια ασθένεια των φύλλων κοστίζει τόσο
- Συμπτώματα στο χωράφι
- Διαφορική διάγνωση από το κορύνεο
- Η διάγνωση στο μικροσκόπιο
- Ο κύκλος της ασθένειας
- Πότε ακριβώς γίνεται η μόλυνση
- Γλυκόκαρπη κερασιά ή βυσσινιά
- Καλλιεργητικά μέτρα — το φθηνότερο εργαλείο
- Ο χρονισμός των επεμβάσεων
- Ανθεκτικότητα — η μεγάλη απειλή
- Πού βρίσκονται τα εγκεκριμένα σκευάσματα
- Τα βασικά σημεία
- Πηγές
1. Το παθογόνο και τα σωστά του ονόματα
Η ασθένεια οφείλεται σε έναν ασκομύκητα ο οποίος στη βιβλιογραφία εμφανίζεται με τρία διαφορετικά ονόματα. Η σύγχυση είναι δικαιολογημένη, αλλά αξίζει να ξεκαθαριστεί, γιατί επηρεάζει το τι βρίσκει κανείς όταν ψάχνει.
- Blumeriella jaapii (Rehm) Arx — είναι η τελεόμορφη, δηλαδή η εγγενής μορφή του μύκητα, αυτή που σχηματίζει τα αποθήκια και παράγει τα ασκοσπόρια. Είναι το ισχύον, αποδεκτό όνομα του είδους και αυτό που χρησιμοποιεί σήμερα η διεθνής βιβλιογραφία [2].
- Phloeosporella padi (Lib.) Arx, με συνώνυμο το Cylindrosporium padi — είναι η ανάμορφη, δηλαδή η αγενής μορφή, αυτή που σχηματίζει τα ακέρβουλα και παράγει τα κονίδια που βλέπουμε ως λευκές μάζες στην κάτω επιφάνεια των φύλλων [2].
- Coccomyces hiemalis — παλαιότερο όνομα της τελεόμορφης μορφής, που απαντάται σε βιβλιογραφία πριν από τη δεκαετία του 1960 [1].
Πρακτικά: η ελληνική κοινή ονομασία «κυλινδροσπορίωση» προέρχεται από την ανάμορφη μορφή, το Cylindrosporium, και είναι απολύτως καθιερωμένη. Για την αναζήτηση νεότερης επιστημονικής βιβλιογραφίας όμως, οι όροι που αποδίδουν είναι το Blumeriella jaapii και ο διεθνής όρος cherry leaf spot — με το Cylindrosporium padi τα αποτελέσματα είναι ελάχιστα και παλιά.
Πού εμφανίζεται και σε ποιες ποικιλίες
Η ασθένεια είναι ιδιαίτερα σοβαρή στη βυσσινιά (Prunus cerasus), αλλά προσβάλλει και την κερασιά (Prunus avium). Πέρα από τα δύο αυτά είδη, ξενιστές είναι επίσης η βερικοκιά, η δαμασκηνιά και διάφορα άγρια είδη Prunus [2] — στοιχείο που έχει σημασία, γιατί μια παραμελημένη άγρια κερασιά ή δαμασκηνιά στο όριο του κτήματος λειτουργεί ως μόνιμη δεξαμενή μολύσματος.
Από την εμπειρία μας στην περιοχή, οι ποικιλίες που εμφανίζονται πιο ευαίσθητες είναι οι Lapins, Skeena, Sweet Early και Samba.
2. Γιατί μια ασθένεια των φύλλων κοστίζει τόσο
Είναι εύκολο να υποτιμήσει κανείς μια ασθένεια που δεν αγγίζει τον καρπό. Ο μηχανισμός της ζημιάς όμως είναι έμμεσος και γι' αυτό ύπουλος. Το κυλινδροσπόριο δεν καταστρέφει τη σοδειά της χρονιάς· καταστρέφει το εργοστάσιο που θα έφτιαχνε τη σοδειά της επόμενης.
Το δένδρο χάνει το φύλλωμά του τον Αύγουστο, τότε δηλαδή που θα έπρεπε να συσσωρεύει υδατάνθρακες και οργανικό άζωτο για τον χειμώνα. Οι συνέπειες είναι αλυσιδωτές:
- Αδειάζουν οι αποθήκες των βραχιόνων, του κορμού και των ριζών, ακριβώς οι ουσίες από τις οποίες θα τραφεί η άνθιση της επόμενης άνοιξης [4].
- Καθυστερεί η σκληραγώγηση των ανθοφόρων οφθαλμών στις χαμηλές θερμοκρασίες. Το δένδρο μπαίνει στον χειμώνα απροετοίμαστο και οι οφθαλμοί γίνονται πιο ευάλωτοι στους παγετούς [5].
- Το αποτέλεσμα είναι μειωμένη ανθοφορία και μειωμένη καρπόδεση για δύο χρόνια, όχι για έναν [5].
Επιπλέον, τα φυτά συχνά προσπαθούν να αναβλαστήσουν μέσα στο φθινόπωρο και ορισμένα ανθίζουν εκτός εποχής. Η δεύτερη αυτή βλάστηση καταναλώνει ό,τι απόθεμα είχε απομείνει και δεν προλαβαίνει να ξυλοποιηθεί πριν από τους παγετούς.
Η ίδια αλυσίδα εξηγεί και γιατί ένα δένδρο που αποφυλλώθηκε νωρίς εμφανίζει τον επόμενο χειμώνα ξηράνσεις βραχιόνων και ζημιές από ψύχος που φαινομενικά δεν σχετίζονται με τίποτα: μπήκε στον λήθαργο με άδειες αποθήκες [4].
3. Συμπτώματα στο χωράφι
Τα συμπτώματα εμφανίζονται αρχικά στην πάνω επιφάνεια των φύλλων, νωρίς το καλοκαίρι, με τη μορφή μικρών κυκλικών και σκούρων κηλίδων. Η κηλίδα διευρύνεται, γίνεται καστανή ή πορφυρή, και νεκρώνεται από το κέντρο προς την περιφέρεια [1].
Κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού οι κηλίδες πολλαπλασιάζονται και μεγαλώνουν ελαφρώς σε μέγεθος. Σε πολύ έντονες προσβολές συνενώνονται δημιουργώντας μεγαλύτερες νεκρωτικές περιοχές, ωστόσο οι περισσότερες παραμένουν ατομικές.
Η κάτω επιφάνεια είναι εκεί που κρίνεται η διάγνωση
Οι λευκές μάζες κονιδίων στην κάτω επιφάνεια. Εμφανίζονται προς το τέλος του καλοκαιριού, ακριβώς κάτω από τις κηλίδες. Είναι το ασφαλέστερο γνώρισμα, γιατί κανένα άλλο παθογόνο της κερασιάς δεν δίνει την ίδια εικόνα [3].
Το φαινόμενο του «πράσινου νησιού». Καθώς το φύλλο κιτρινίζει, η περιοχή γύρω από κάθε κηλίδα παραμένει πράσινη ενώ ο υπόλοιπος ιστός έχει ήδη χάσει τη χλωροφύλλη του. Το φύλλο μοιάζει με κίτρινο χάρτη με πράσινα νησάκια. Αυτό συμβαίνει επειδή ο μύκητας διατηρεί ζωντανό τον ιστό γύρω του για να τραφεί, καθυστερώντας τοπικά τη γήρανση.
Η αποκορύφωση των συμπτωμάτων συμβαίνει περί τα τέλη Αυγούστου, οπότε τα περισσότερα φύλλα κιτρινίζουν και πέφτουν στο έδαφος.
4. Διαφορική διάγνωση από το κορύνεο
Η σύγχυση με το κορύνεο (Wilsonomyces carpophilus) είναι πολύ συνηθισμένη, γιατί και οι δύο ασθένειες δίνουν κηλίδες στα φύλλα και μπορούν να καταλήξουν σε τρύπες.
| Γνώρισμα | Κυλινδροσπόριο | Κορύνεο |
|---|---|---|
| Αρχικό μέγεθος κηλίδας | Πολύ μικρό, κάτω από 1 χιλιοστό, και μεγαλώνει αργά | Εξαρχής μεγαλύτερο |
| Κάτω επιφάνεια | Λευκές έως κρεμ μάζες κονιδίων κάτω από τις κηλίδες, στο τέλος του καλοκαιριού | Χωρίς αντίστοιχες μάζες |
| Κιτρίνισμα | Έντονο, με το φαινόμενο του «πράσινου νησιού» γύρω από τις κηλίδες | Λιγότερο χαρακτηριστικό |
| Προσβολή καρπού | Σπάνια | Συχνή, με χαρακτηριστικές βοθριώσεις και κόμμι |
| Προσβολή βλαστών | Δεν αποτελεί χαρακτηριστικό | Συχνή, με έλκη |
5. Η διάγνωση στο μικροσκόπιο
Όταν η εικόνα του χωραφιού δεν αρκεί, η επιβεβαίωση είναι εύκολη ακόμη και με απλό μικροσκόπιο. Το σχήμα του κονιδίου είναι μονοσήμαντο και δεν αφήνει περιθώριο αμφιβολίας.
Απόξεση με νυστέρι ή βελόνα από τη λευκωπή μάζα της κάτω επιφάνειας, εναπόθεση σε σταγόνα νερό πάνω σε αντικειμενοφόρο, τοποθέτηση καλυπτρίδας. Δεν χρειάζεται χρώση. Τα κονίδια φαίνονται καθαρά σε μεγέθυνση 100 έως 400 φορές.
Το δείγμα λαμβάνεται από φρέσκια κηλίδα σε φύλλο που είναι ακόμη πάνω στο δένδρο και σε υγρό καιρό. Σε ξερό φύλλο ή σε φύλλο πεσμένο στο έδαφος τα κονίδια έχουν συνήθως απομακρυνθεί.
6. Ο κύκλος της ασθένειας
Χειμώνας — πού κρύβεται το παθογόνο
Ο μύκητας διαχειμάζει επάνω στα πεσμένα προσβεβλημένα φύλλα στο έδαφος. Εκεί σχηματίζει αποθήκια, δηλαδή τους εγγενείς καρποφόρους σχηματισμούς, μέσα στους οποίους ωριμάζουν οι ασκοί και τα ασκοσπόρια. Τα πεσμένα φύλλα είναι η μοναδική σημαντική πηγή του πρωτογενούς μολύσματος [1]. Το μόλυσμα της επόμενης χρονιάς βρίσκεται κάτω από τα δένδρα, όχι πάνω τους — και αυτό είναι η μεγάλη ευκαιρία μας, όπως θα φανεί παρακάτω.
Είναι το πιο κρίσιμο σημείο ολόκληρης της διαχείρισης, και αυτό όπου γίνεται το συχνότερο λάθος.
Η απελευθέρωση των ασκοσπορίων ξεκινάει στην πτώση των πετάλων και διαρκεί 6 έως 8 εβδομάδες [1]. Προσοχή στη διατύπωση: δεν αρχίζει έξι εβδομάδες μετά την άνθιση — κρατάει έξι με οκτώ εβδομάδες, ξεκινώντας από την πτώση των πετάλων.
Η διαφορά είναι τεράστια στην πράξη. Όποιος περιμένει έξι εβδομάδες μετά την άνθιση για να ξεκινήσει, έχει χάσει ολόκληρη την περίοδο των πρωτογενών μολύνσεων και ψεκάζει πάνω σε φύλλα που έχουν ήδη μολυνθεί.
Άνοιξη — οι πρωτογενείς μολύνσεις
- Τα ασκοσπόρια εκτοξεύονται βίαια από τα αποθήκια κατά τη διάρκεια των βροχών και μεταφέρονται με τον αέρα και το νερό στα νεαρά φύλλα. Κάτω από τους 8 °C η εκτόξευση είναι ελάχιστη [6].
- Η μόλυνση γίνεται μέσω των στοματίων, στην κάτω επιφάνεια του φύλλου. Γι' αυτό η κάλυψη της κάτω επιφάνειας κατά τον ψεκασμό έχει τόση σημασία.
- Αρκούν βροχή ή ακόμη και πρωινή υγρασία λίγων ωρών για να βλαστήσουν τα σπόρια και να μολύνουν — πόσων ακριβώς ωρών, το δείχνει ο πίνακας της επόμενης ενότητας.
- Τα φύλλα γίνονται ευαίσθητα μόλις ξεδιπλωθούν και παραμένουν ευαίσθητα σε όλη τη βλαστική περίοδο — αν και η ευαισθησία μειώνεται καθώς το φύλλο ωριμάζει.
Καλοκαίρι — οι δευτερογενείς μολύνσεις
Μόλις σχηματιστούν οι πρώτες κηλίδες, μέσα τους αναπτύσσονται τα ακερβούλια που παράγουν κονίδια. Αυτά μεταφέρονται με το τίναγμα των σταγόνων της βροχής σε γειτονικά φύλλα και ξεκινούν νέο κύκλο. Κάθε νέα κηλίδα παράγει χιλιάδες κονίδια [1]. Έτσι η ασθένεια αυτοτροφοδοτείται μέσα στο καλοκαίρι: όσο περισσότερες κηλίδες, τόσο περισσότερα κονίδια, τόσο ταχύτερη η εξάπλωση σε κάθε βροχερή περίοδο.
Ο χρόνος επώασης
Από τη διείσδυση μέχρι να φανούν οι κηλίδες:
- Πέντε ημέρες, σε υγρές συνθήκες και θερμοκρασία 15 έως 20 °C
- Έως δεκαπέντε ημέρες, όταν λείπουν οι βροχές και οι δροσιές και η θερμοκρασία είναι χαμηλότερη [1]
Πρακτικά αυτό σημαίνει ότι όταν φαίνονται οι κηλίδες, η μόλυνση έχει ήδη συμβεί μία με δύο εβδομάδες πριν. Η παρατήρηση των συμπτωμάτων είναι πάντα καθυστερημένη πληροφορία.
7. Πότε ακριβώς γίνεται η μόλυνση
Η μόλυνση απαιτεί συνεχή διαβροχή του φυλλώματος. Πόση διαβροχή, εξαρτάται από τη θερμοκρασία. Ο παρακάτω πίνακας προέρχεται από τα δεδομένα των Eisensmith και Jones του Πανεπιστημίου του Michigan και δίνει τις ελάχιστες ώρες διαβροχής για μόλυνση από κονίδια σε βυσσινιά [1].
| Μέση θερμοκρασία | Ελάχιστες ώρες διαβροχής | Εκτίμηση κινδύνου |
|---|---|---|
| 8 °C | 28 | Πρακτικά απίθανο |
| 10 °C | 19 | Μόνο σε παρατεταμένη βροχή |
| 12 °C | 12 | Πιθανό σε βροχερό εικοσιτετράωρο |
| 14 °C | 8 | Υπαρκτό |
| 15 °C | 7 | Υψηλό |
| 16–17 °C | 6 | Υψηλό |
| 17–20 °C | 5 | Το βέλτιστο του μύκητα |
| 21 °C | 6 | Υψηλό |
| 23 °C | 9 | Μέτριο |
| 25 °C | 14 | Χαμηλό |
| 27 °C | 28 | Πρακτικά απίθανο |
Οι ώρες μετριούνται από την έναρξη της βροχής. Οι τιμές μετατράπηκαν από βαθμούς Φαρενάιτ. Για τα ασκοσπόρια θεωρείται ότι ισχύουν παρόμοιες απαιτήσεις.
Η καμπύλη έχει κοιλάδα, όχι ανηφόρα. Ο μύκητας χρειάζεται λιγότερο νερό στους 17 έως 20 °C και όλο και περισσότερο όσο απομακρύνεται από αυτό το εύρος, προς τα πάνω και προς τα κάτω.
Άρα η επικίνδυνη περίοδος στην περιοχή μας δεν είναι το καλοκαίρι. Είναι ο Μάιος και ο Ιούνιος, και ξανά ο Σεπτέμβριος: τότε συμπίπτουν οι θερμοκρασίες των 15 έως 20 °C με βροχές και μεγάλης διάρκειας πρωινές δροσιές. Ένα βροχερό βράδυ του Μαΐου με 18 °C χρειάζεται μόλις πέντε ώρες για να δώσει μόλυνση.
Πηγές: 1
8. Γλυκόκαρπη κερασιά ή βυσσινιά
Η διαφορά ευπάθειας ανάμεσα στα δύο είδη είναι μεγάλη και συχνά αγνοείται.
| Είδος | Ευπάθεια | Τυπική εικόνα |
|---|---|---|
| Βυσσινιά (Prunus cerasus) | Πολύ υψηλή | Έντονη κίτρινη χλώρωση, πρώιμη και μαζική φυλλόπτωση, διάτρητα φύλλα, αποφύλλωση ως τα μέσα του καλοκαιριού |
| Γλυκόκαρπη κερασιά (Prunus avium) | Σημαντικά μικρότερη | Τα φύλλα κιτρινίζουν, αλλά η πτώση τους είναι λιγότερο συνήθης [5] |
Υπάρχει και γενετική διάσταση: η ανθεκτικότητα στο κυλινδροσπόριο μελετάται ενεργά και έχουν εντοπιστεί περιοχές του γονιδιώματος της βυσσινιάς που την ελέγχουν [7]. Στην επιλογή νέων φυτεύσεων, η ευπάθεια της ποικιλίας και του υποκειμένου είναι παράμετρος που αξίζει να ζητείται από τον προμηθευτή.
9. Καλλιεργητικά μέτρα — το φθηνότερο εργαλείο
Επειδή το σύνολο του πρωτογενούς μολύσματος βρίσκεται στα πεσμένα φύλλα, κάθε ενέργεια που επιταχύνει την αποσύνθεσή τους πριν από την έκπτυξη μειώνει άμεσα την πίεση της επόμενης χρονιάς. Είναι το φθηνότερο και το πιο υποτιμημένο μέτρο.
Το φυλλόστρωμα
| Μέτρο | Πώς δρα | Σημείωση |
|---|---|---|
| Απομάκρυνση και καταστροφή των πεσμένων φύλλων στα τέλη του φθινοπώρου | Αφαιρεί απευθείας το υπόστρωμα όπου σχηματίζονται τα αποθήκια | Ρεαλιστικό σε μικρές εκτάσεις και σε περιβόλια κατοικίας, δύσκολο σε εμπορικές φυτείες [1]. Η κομποστοποίηση επιτρέπεται, με την προϋπόθεση ότι τα φύλλα θα έχουν αποσυντεθεί πλήρως πριν από την άνοιξη |
| Τεμαχισμός των φύλλων | Επιταχύνει την αποσύνθεση και μειώνει τον χρόνο που προλαβαίνει ο μύκητας να ολοκληρώσει τα αποθήκια | Γίνεται με καταστροφέα ή χλοοκοπτικό, μαζί με τα κλαδέματα. Όσο μικρότερα τα κομμάτια, τόσο ταχύτερα δουλεύουν οι μικροοργανισμοί του εδάφους |
| Ουρία στο φυλλόστρωμα μετά τη φυλλόπτωση | Επιταχύνει την αποσύνθεση και ταυτόχρονα αλλάζει τη σύνθεση των σαπροφυτικών μικροοργανισμών, εμποδίζοντας την ολοκλήρωση του κύκλου | Διάλυμα 5% μείωσε το αρχικό μόλυσμα κατά 77,2% τον επόμενο Μάιο [8] |
Η εφαρμογή ουρίας στα πεσμένα φύλλα δεν έχει σκοπό να θρέψει το δένδρο. Λειτουργεί με δύο διαφορετικούς μηχανισμούς, και οι δύο εναντίον του μολύσματος.
Πρώτος — επιταχύνει την αποσύνθεση. Το άζωτο της ουρίας τροφοδοτεί τους μικροοργανισμούς που αποικοδομούν το φύλλο, μειώνοντας τη σχέση άνθρακα προς άζωτο του φυλλικού υλικού. Το φύλλο διαλύεται πολύ γρηγορότερα, και μαζί του καταστρέφεται το υπόστρωμα πάνω στο οποίο ο μύκητας θα σχημάτιζε τα αποθήκια.
Δεύτερος — δρα άμεσα στο παθογόνο. Η έρευνα των Green και συνεργατών έδειξε ότι η ουρία επηρεάζει άμεσα το Blumeriella jaapii, καθώς και τη σύνθεση της μικροβιακής κοινότητας που αναπτύσσεται στα φύλλα που αποσυντίθενται. Το μετρήσιμο αποτέλεσμα ήταν μείωση του αρχικού μολύσματος κατά 77,2% τον επόμενο Μάιο [8].
Χρονισμός: η εφαρμογή γίνεται μετά τη φυλλόπτωση, με στόχο το χαλί των φύλλων στο έδαφος και όχι το δένδρο. Δεν υποκαθιστά τις ανοιξιάτικες επεμβάσεις — μειώνει όμως το φορτίο με το οποίο ξεκινάει η χρονιά. Η δόση και ο χρόνος καθορίζονται κατόπιν εκτίμησης από γεωπόνο, ώστε να μην υπάρξει σύγκρουση με το πρόγραμμα θρέψης.
Το μικροκλίμα της κόμης
Ό,τι στεγνώνει γρηγορότερα το φύλλωμα μειώνει τις ώρες διαβροχής, και οι ώρες διαβροχής είναι η μεταβλητή που καθορίζει αν θα γίνει μόλυνση:
- Κλάδεμα που ανοίγει την κόμη, ώστε να μπαίνει ήλιος και να κυκλοφορεί αέρας [1]
- Επιλογή θέσης με ηλιοφάνεια, καλό αερισμό και στράγγιση, στις νέες φυτεύσεις
- Άρδευση με σταγόνες και όχι με καταιονισμό. Ο καταιονισμός προσθέτει ώρες διαβροχής ακριβώς εκεί όπου δεν πρέπει
- Πότισμα νωρίς το πρωί και όχι το απόγευμα, ώστε το φύλλωμα να μη μένει υγρό όλη τη νύχτα
- Διαχείριση της χλωρίδας στις γραμμές, που κρατά υγρασία κοντά στο έδαφος
- Απομάκρυνση των άγριων Prunus από τα όρια του κτήματος, που λειτουργούν ως μόνιμη δεξαμενή μολύσματος
Η παρακολούθηση
Ένας απλός αισθητήρας θερμοκρασίας και υγρασίας μέσα στην κόμη, με καταγραφή κάθε δεκαπέντε λεπτά, επιτρέπει να μετρηθούν οι πραγματικές ώρες διαβροχής ανά επεισόδιο βροχής και να συγκριθούν με τον πίνακα της ενότητας 7. Είναι η διαφορά ανάμεσα στο να μαντεύει κανείς και στο να ξέρει.
10. Ο χρονισμός των επεμβάσεων
Το πρόγραμμα δεν ξεκινά μετά τη συγκομιδή
Είναι πολύ διαδεδομένη η αντίληψη ότι οι επεμβάσεις για την κυλινδροσπορίωση γίνονται μετά τη συγκομιδή. Οι μετασυλλεκτικές εφαρμογές είναι όντως χρήσιμες — αλλά δεν είναι ο κορμός του προγράμματος, και από μόνες τους δεν προστατεύουν την καλλιέργεια.
Η προσέγγιση αυτή αφήνει ακάλυπτη ολόκληρη την περίοδο των πρωτογενών μολύνσεων, από την πτώση των πετάλων και για τις επόμενες έξι έως οκτώ εβδομάδες. Όταν φτάνει η συγκομιδή, οι μολύνσεις έχουν ήδη γίνει και οι κηλίδες απλώς δεν έχουν ακόμη εκδηλωθεί.
Το πλαίσιο όπως το ορίζει η διεθνής βιβλιογραφία
- Πρώτη εφαρμογή στην πτώση των πετάλων. Είναι η στιγμή που αρχίζει η εκτόξευση των ασκοσπορίων και ταυτόχρονα υπάρχουν πλέον ξεδιπλωμένα, ευαίσθητα φύλλα [3].
- Δεύτερη εφαρμογή στην πτώση του κάλυκα.
- Τρίτη εφαρμογή δύο εβδομάδες αργότερα.
- Συνέχιση μέσα στο καλοκαίρι ανάλογα με τις βροχοπτώσεις, καθώς οι δευτερογενείς μολύνσεις από κονίδια συνεχίζονται σε κάθε βροχερή περίοδο.
- Μετασυλλεκτικές εφαρμογές: χρήσιμες στις υγρές χρονιές, με στόχο τη διατήρηση του φυλλώματος μέχρι αργά το φθινόπωρο ώστε να γεμίσουν οι αποθήκες του δένδρου.
Κάλυψη της κάτω επιφάνειας. Η μόλυνση γίνεται μέσω των στοματίων, τα οποία στα φυλλοβόλα βρίσκονται σχεδόν αποκλειστικά στην κάτω επιφάνεια του φύλλου. Ένας ψεκασμός που βρέχει μόνο την πάνω όψη αφήνει την πύλη εισόδου ακάλυπτη.
Οι επεμβάσεις είναι προληπτικές. Μόλις εμφανιστεί η κηλίδα, ο μύκητας βρίσκεται ήδη μέσα στον ιστό. Επειδή τα συμπτώματα αργούν 10 με 15 ημέρες να φανούν, όταν γίνονται ορατά η μόλυνση έχει συμβεί πριν από μία με δύο εβδομάδες. Η απόφαση λαμβάνεται με βάση τα επεισόδια διαβροχής, όχι τα συμπτώματα, και η επέμβαση προηγείται της βροχής αντί να την ακολουθεί.
11. Ανθεκτικότητα — η μεγάλη απειλή
Το Blumeriella jaapii είναι ένα από τα παθογόνα με το πιο βαρύ ιστορικό ανάπτυξης ανθεκτικότητας στα μυκητοκτόνα. Δεν πρόκειται για θεωρητικό κίνδυνο, αλλά για τεκμηριωμένη πραγματικότητα με καταγεγραμμένες αποτυχίες ελέγχου στον αγρό.
- Αναστολείς της απομεθυλίωσης των στερολών, ομάδα FRAC 3. Πρακτική ανθεκτικότητα τεκμηριώθηκε ήδη από το 2005. Σε οπωρώνα του Michigan ο έλεγχος της ασθένειας κατέρρευσε μετά από οκτώ χρόνια αποκλειστικής χρήσης της ίδιας ομάδας, και σε μεταγενέστερη έρευνα η ανθεκτικότητα ανιχνεύθηκε στο 99,7% των στελεχών που εξετάστηκαν [11].
- Αναστολείς της αφυδρογονάσης του ηλεκτρικού οξέος, ομάδα FRAC 7. Εκτεταμένη ανθεκτικότητα σε τρεις δραστικές ουσίες της ίδιας ομάδας καταγράφηκε σε εμπορικούς οπωρώνες του Michigan, σε έρευνες των ετών 2016 έως 2019, με πρακτικές αστοχίες στον αγρό [10].
- Ομάδα FRAC U12. Παραμένει από τις αποτελεσματικότερες επιλογές, ωστόσο τα στελέχη των οπωρώνων εμφανίζουν μειωμένη ευαισθησία σε σύγκριση με τα στελέχη αναφοράς. Για τον λόγο αυτό συνιστάται πάντα σε συνδυασμό και ποτέ μόνη της [3].
Το συμπέρασμα είναι σαφές: η αποκλειστική χρήση μίας ομάδας οδηγεί σε αποτυχία μέσα σε λίγα χρόνια, και όταν η αποτελεσματικότητα χαθεί δεν επανέρχεται.
Οι κανόνες διαχείρισης ανθεκτικότητας
- Εναλλαγή ή ανάμειξη ομάδων FRAC, δηλαδή διαφορετικών τρόπων δράσης [3].
- Το πολύ δύο εφαρμογές από την ίδια ομάδα ανά έτος.
- Ένταξη στο πρόγραμμα και σκευασμάτων πολλαπλής δράσης, τα οποία έχουν πολύ χαμηλό κίνδυνο ανάπτυξης ανθεκτικότητας επειδή χτυπούν ταυτόχρονα πολλούς βιοχημικούς στόχους.
- Προσοχή σε διπλομετρήσεις: αν χρησιμοποιηθεί ουσία της ομάδας 7 και για άλλον σκοπό μέσα στη σεζόν, μετράει στο όριο των δύο εφαρμογών.
Τα χαλκούχα σκευάσματα είναι όντως αποτελεσματικά έναντι της ασθένειας, δεν συνιστώνται όμως κατά τη βλαστική περίοδο λόγω φυτοτοξικότητας τόσο στον καρπό όσο και στο φύλλωμα [12].
Στον καρπό προκαλεί επιφανειακό μεταχρωματισμό, καστανούς κηλιδωτούς σχηματισμούς και τραχύτητα της επιδερμίδας, ζημιές που υποβαθμίζουν άμεσα την εμπορική εικόνα. Στο φύλλωμα προκαλεί νεκρωτικές κηλίδες και εγκαύματα στα περιθώρια, τα οποία σε έντονες περιπτώσεις οδηγούν σε φυλλόπτωση — δηλαδή ακριβώς στη ζημιά που επιδιώκεται να αποφευχθεί.
Ο κίνδυνος αυξάνεται με τις υψηλές θερμοκρασίες, με την υγρασία που παρατείνει τον χρόνο στεγνώματος, και με τη νεαρή τρυφερή βλάστηση. Ο χαλκός έχει τη θέση του στο χειμερινό πρόγραμμα και στην περίοδο του ληθάργου, όχι στις επεμβάσεις από την πτώση των πετάλων και μετά.
12. Πού βρίσκονται τα εγκεκριμένα σκευάσματα
Το άρθρο αυτό δεν προτείνει σκευάσματα, δραστικές ουσίες ή δόσεις. Οι εγκρίσεις μεταβάλλονται συνεχώς και διαφέρουν ανά χώρα και ανά καλλιέργεια. Μια λίστα που δημοσιεύεται σήμερα μπορεί να είναι παραπλανητική σε δύο ή τρία χρόνια, και ο αναγνώστης που θα τη βρει αργότερα δεν έχει τρόπο να ξέρει ότι έχει παλιώσει.
Τα εγκεκριμένα φυτοπροστατευτικά για την κερασιά, με τις δόσεις, τους χρόνους αναμονής και τα στάδια εφαρμογής, βρίσκονται στη βάση εγκρίσεων του Υ.Π.Α.Α.Τ., με αναζήτηση από την καλλιέργεια «ΚΕΡΑΣΙΑ» και στόχο το κυλινδροσπόριο [9]. Η επιλογή γίνεται σε συνεννόηση με γεωπόνο, φροντίζοντας το πρόγραμμα να πληροί τους κανόνες εναλλαγής ομάδων FRAC που περιγράφηκαν παραπάνω.
13. Τα βασικά σημεία
Οκτώ συμπεράσματα
- Η διάγνωση κρίνεται στην κάτω επιφάνεια. Λευκωπές μάζες μέσα στις κηλίδες σημαίνει κυλινδροσπόριο. Στο μικροσκόπιο, κονίδια υαλώδη, κυλινδρικά και ελαφρώς κυρτά.
- Το μόλυσμα διαχειμάζει στα πεσμένα φύλλα, όχι στο δένδρο. Εκεί δίνεται και η φθηνότερη μάχη.
- Η εκτόξευση των ασκοσπορίων ξεκινά στην πτώση των πετάλων και διαρκεί έξι με οκτώ εβδομάδες — δεν ξεκινά έξι εβδομάδες μετά την άνθιση.
- Πέντε ώρες διαβροχής στους 17 έως 20 °C αρκούν. Πάνω και κάτω από αυτό το εύρος, ο μύκητας χρειάζεται πολύ περισσότερο νερό.
- Επικίνδυνες περίοδοι είναι ο Μάιος, ο Ιούνιος και ο Σεπτέμβριος, όχι το καλοκαίρι.
- Όταν φαίνονται οι κηλίδες, η μόλυνση έγινε πριν από μία με δύο εβδομάδες. Τα συμπτώματα είναι πάντα καθυστερημένη πληροφορία.
- Ουρία 5% στο φυλλόστρωμα μετά τη φυλλόπτωση μείωσε το αρχικό μόλυσμα κατά 77,2% [8].
- Βαριά προσβολή σε γλυκόκαρπη κερασιά είναι καμπανάκι, γιατί το είδος είναι σχετικά ανθεκτικό.
- VPD: το έλλειμμα τάσης υδρατμών — η ίδια λογική της διαβροχής και του μικροκλίματος, από την ανάποδη πλευρά
- Υποκείμενα κερασιάς, αναλυτικός οδηγός
- Εγκεκριμένα φυτοπροστατευτικά Υ.Π.Α.Α.Τ. — αναζήτηση ανά καλλιέργεια και στόχο
14. Πηγές
Οι αριθμοί μέσα στο κείμενο παραπέμπουν στον παρακάτω κατάλογο.
- [1] Ellis, M.A. (2016). Cherry Leaf Spot. Ohio State University Extension, PLPATH-FRU-40. Η κύρια πηγή: εξέλιξη συμπτωμάτων και μέγεθος κηλίδων, ταυτοποίηση του μύκητα και της παλαιότερης ονομασίας Coccomyces hiemalis, διαχείμαση στα πεσμένα φύλλα, σχηματισμός αποθηκίων στην πτώση των πετάλων, εκτόξευση ασκοσπορίων για έξι έως οκτώ εβδομάδες, διείσδυση από τα στόματα της κάτω επιφάνειας, χρόνος επώασης πέντε έως δεκαπέντε ημερών, και ο πίνακας θερμοκρασίας και ωρών διαβροχής των Eisensmith και Jones.
- [2] Blumeriella jaapii (cherry leaf spot). CABI Compendium. Πηγή για την ταξινομική θέση, την ατελή μορφή Phloeosporella padi, το εύρος ξενιστών και τη διαπίστωση ότι πρόκειται για τη σημαντικότερη μυκητολογική ασθένεια των φύλλων της κερασιάς παγκοσμίως.
- [3] Cherry (Prunus spp.) — Leaf Spot. Pacific Northwest Plant Disease Management Handbook, Oregon State University / Washington State University / University of Idaho. Πηγή για τη διαφορική διάγνωση από άλλες κηλιδώσεις του φυλλώματος, τον χρονισμό των επεμβάσεων από την πτώση των πετάλων, τα καλλιεργητικά μέτρα και τους κανόνες διαχείρισης ανθεκτικότητας.
- [4] Cherry Leaf Spot. West Virginia University Extension. Πηγή για τη σύνδεση της πρώιμης φυλλόπτωσης με φτωχά αποθέματα υδατανθράκων, ανεπαρκή προετοιμασία για τον χειμώνα και ευπάθεια σε χειμερινές ζημιές και ξηράνσεις.
- [5] Early Fall Defoliation in Sweet Cherry. Washington State University Tree Fruit. Πηγή για την καθυστέρηση της εγκλιματοποίησης των ανθοφόρων οφθαλμών και τη μειωμένη ανθοφορία και καρπόδεση επί δύο έτη, καθώς και για τη σημαντικά μικρότερη ευπάθεια της γλυκόκαρπης κερασιάς σε σχέση με τη βυσσινιά.
- [6] Cherry leaf spot. Συγκεντρωτική περιγραφή του κύκλου της ασθένειας. Πηγή για το βέλτιστο εύρος διασποράς 16 έως 20 °C και για τη διαπίστωση ότι κάτω από 8 °C η εκτόξευση ασκοσπορίων είναι ελάχιστη.
- [7] Genetic architecture of cherry leaf spot (Blumeriella jaapii) resistance in sour cherry (Prunus cerasus L.). Πηγή για την ύπαρξη γενετικής βάσης της ανθεκτικότητας και για τον εντοπισμό περιοχών του γονιδιώματος που την ελέγχουν.
- [8] Green, H., Bengtsson, M., Duval, X., Pedersen, H.L., Hockenhull, J. & Larsen, J. (2006). Influence of urea on the cherry leaf spot pathogen, Blumeriella jaapii, and on microorganisms in decomposing cherry leaves. Soil Biology and Biochemistry 38:2731–2742. Πηγή για τη μείωση του αρχικού μολύσματος κατά 77,2% τον επόμενο Μάιο, με εφαρμογή διαλύματος ουρίας 5% στο φυλλόστρωμα μετά τη φυλλόπτωση, και για την επίδραση στη σύνθεση των σαπροφυτικών μυκήτων.
- [9] Βάση Δεδομένων Φυτοπροστατευτικών Προϊόντων, Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων. Η μοναδική έγκυρη πηγή για το ποια σκευάσματα επιτρέπονται στην κερασιά, σε ποια δόση και με ποιον χρόνο αναμονής.
- [10] Resistance to Boscalid, Fluopyram and Fluxapyroxad in Blumeriella jaapii from Michigan: Molecular Characterization and Assessment of Practical Resistance in Commercial Cherry Orchards. Πηγή για την τεκμηριωμένη ανθεκτικότητα πληθυσμών του παθογόνου σε τρεις δραστικές ουσίες της ομάδας FRAC 7 και για τις πρακτικές αστοχίες σε εμπορικούς οπωρώνες, στα έτη 2016 έως 2019.
- [11] Proffer, T.J., Berardi, R., Ma, Z., Nugent, J.E., Ehret, G.R., McManus, P.S., Jones, A.L. & Sundin, G.W. Occurrence, distribution, and PCR-based detection of resistance to sterol demethylation inhibitor fungicides in populations of Blumeriella jaapii in Michigan. Phytopathology. Πηγή για την κατάρρευση του ελέγχου μετά από οκτώ χρόνια αποκλειστικής χρήσης της ομάδας FRAC 3 και για την ανίχνευση ανθεκτικότητας στο 99,7% των στελεχών που εξετάστηκαν.
- [12] Integration of copper-based and reduced-risk fungicides for control of Blumeriella jaapii on sour cherry. Plant Disease 91(3):294. Πηγή για τη φυτοτοξικότητα των χαλκούχων σκευασμάτων κατά τη βλαστική περίοδο, στον καρπό και στο φύλλωμα.
- Φωτογραφίες: αρχείο Παστόπουλος Γεωπονική Ε.Ε., από κτήματα της περιοχής μας. Οι φωτογραφίες του φυλλώματος λήφθηκαν τον Σεπτέμβριο, οι μικροσκοπικές παρατηρήσεις σε νωπό παρασκεύασμα από φρέσκιες κηλίδες.
Το παρόν άρθρο αποτελεί γενική τεχνική ενημέρωση και όχι εξατομικευμένη γεωπονική συμβουλή. Δεν περιέχει σύσταση φυτοπροστατευτικών προϊόντων, εμπορικών σκευασμάτων ή δόσεων. Οι αναφορές σε ομάδες FRAC και στον χαλκό γίνονται αποκλειστικά στο πλαίσιο της συζήτησης για την ανθεκτικότητα και τη φυτοτοξικότητα, και όχι ως πρόταση εφαρμογής.
Η χρήση φυτοπροστατευτικών προϊόντων γίνεται αποκλειστικά βάσει των εγκρίσεων του Υ.Π.Α.Α.Τ. και της ετικέτας του σκευάσματος [9]. Η ετικέτα υπερισχύει πάντα κάθε άλλης πληροφορίας.
Η αναφερόμενη εφαρμογή ουρίας αφορά το πεσμένο φυλλόστρωμα μετά τη φυλλόπτωση και όχι ψεκασμό του δένδρου. Κάθε επέμβαση γίνεται με ευθύνη του χρήστη, κατόπιν επιτόπιας εκτίμησης από αδειοδοτημένο γεωπόνο. Η Παστόπουλος Γεωπονική Ε.Ε. δεν φέρει καμία απολύτως ευθύνη για ζημιές ή απώλεια παραγωγής από εφαρμογή των πληροφοριών χωρίς εξατομικευμένη τεχνική καθοδήγηση.
Σχετικά άρθρα
Ώρες ψύχους: τα τρία μοντέλα, με έναν υπολογιστή για το καθένα
Ώρες, μονάδες Utah ή μερίδες Dynamic — τι μετράει το καθένα, ποιο ταιριάζει σε ποιο κλίμα και ποια χρονιά, και τρεις υπολογιστές μέσα στη σελίδα, ένας για κάθε μοντέλο, που δουλεύουν χωρίς να φύγουν τα δεδομένα από τον υπολογιστή.
Το σπάσιμο του ληθάργου στην κερασιά και οι ώρες ψύχους
Ώρες, μονάδες ή μερίδες ψύχους — τρία διαφορετικά μεγέθη που δεν συγκρίνονται. Πόσο ψύχος θέλει κάθε ποικιλία, τι δείχνουν τα πειράματα με τα σκευάσματα διακοπής ληθάργου, ο κανόνας του 70%, και τι επιτρέπεται σήμερα στην ελληνική κερασιά.
Θειασβέστιο: εφαρμογές, δόσεις, φυτοτοξικότητα και τοξικότητα
Η χημεία, ο τρόπος δράσης και οι οκτώ εγκεκριμένες χρήσεις στην Ελλάδα με τις επίσημες δόσεις. Πού είναι τα όρια φυτοτοξικότητας, τι δείχνουν οι εργασίες για τα ωφέλιμα, και γιατί η επαφή με οξέα είναι ο σοβαρότερος κίνδυνος.