Κομμίωση της ροδακινιάς, Peach fungal gummosis

Σάββας Παστόπουλος, Γεωπόνος, Παστόπουλος Γεωπονική Ε.Ε.

Ο Botryosphaeria dothidea είναι από τα πιο παρεξηγημένα παθογόνα του οπωρώνα. Δεν είναι επιθετικός μύκητας που «επιτίθεται» σε υγιή δέντρα, είναι ενδοφυτικός: η παρατεταμένη λανθάνουσα ή ενδοφυτική φάση είναι το χαρακτηριστικό γνώρισμά του, και οι μολύνσεις γίνονται εμφανείς συνήθως μόνο υπό συνθήκες καταπόνησης του ξενιστή [2]. Αυτό καθορίζει το τι έχει νόημα να γίνει στον οπωρώνα. Το άρθρο αυτό ασχολείται αποκλειστικά με αυτόν τον μύκητα: πώς αναγνωρίζεται, γιατί ο ψεκασμός απογοητεύει, και ποια μέτρα έχουν πραγματικά μετρημένο αποτέλεσμα.

Πηγές: 1 17 18 20

1. Η ταυτότητα του παθογόνου, και γιατί έχει σημασία

Ο Botryosphaeria dothidea είναι το είδος-τύπος του γένους Botryosphaeria, στην οικογένεια Botryosphaeriaceae και στην τάξη Botryosphaeriales. Οι μύκητες της τάξης αυτής είναι από τα πιο διαδεδομένα και σημαντικά παθογόνα ελκών και ξηράνσεων δέντρων παγκοσμίως, και ο B. dothidea ένα από τα συχνότερα είδη σε μεγάλο αριθμό ξενιστών [2]. Η ατελής του μορφή αναφέρεται ως Fusicoccum aesculi [11] [12].

Το ισχύον όνομα επιβεβαιώνεται στη βάση του EPPO και στο Index Fungorum: Botryosphaeria dothidea (Mougeot) Cesati & de Notaris, 1863, με βασιώνυμο Sphaeria dothidea Mougeot (1823) [13] [16].

Εδώ όμως χρειάζεται προσοχή, γιατί είναι η πιο συχνή πηγή σύγχυσης στη βιβλιογραφία της κομμίωσης. Το σύνδρομο που ονομάζεται «κομμίωση της ροδακινιάς» δεν το προκαλεί ένας μύκητας. Το ενημερωτικό δελτίο του Πανεπιστημίου της Florida αποδίδει την ασθένεια στο B. dothidea και σημειώνει ότι και άλλα είδη Botryosphaeria, B. rhodina και B. obtusa, έχουν συνδεθεί με συμπτώματα κομμίωσης και ξήρανσης σε ροδακινιά στις ΗΠΑ [1]· κινεζική εργασία κατονομάζει και τα τρία ως κύρια παθογόνα της ασθένειας [12]· κινεζική εργασία περιγράφει το ίδιο σύμπλοκο ως Lasiodiplodia theobromae, Diplodia seriata και Fusicoccum aesculi [11]. Πρόκειται για τα ίδια είδη κάτω από διαφορετικά ονόματα:

Η μοριακή ταξινόμηση διαχώρισε αυτά τα είδη από το γένος Botryosphaeria, γι' αυτό η παλαιότερη βιβλιογραφία μιλά ακόμη για «B. rhodina» και «B. obtusa». Η ίδια η ταξινομική περιγραφή του B. dothidea άλλαξε ουσιωδώς την τελευταία δεκαετία, «γεγονός που δυσκολεύει την ερμηνεία του μεγάλου όγκου βιβλιογραφίας που συνδέεται με το όνομα» [2]. Η διάκριση έχει άμεση πρακτική σημασία: όπως δείχνει ο παραπάνω πίνακας, η κατάταξη σε λοιμογόνο δύναμη αλλάζει από μελέτη σε μελέτη και από ξενιστή σε ξενιστή, και δεν υπάρχει ενιαία σειρά που να ισχύει παντού.

Πηγές: 1 2 8 9 10 11 12 13 14 15 16

2. Ένας ενδοφυτικός μύκητας, όχι ένας εισβολέας

Αυτό είναι το σημείο που εξηγεί σχεδόν όλες τις απογοητεύσεις με την ασθένεια. Η ανασκόπηση του B. dothidea στο Molecular Plant Pathology το διατυπώνει ρητά: «η παρατεταμένη λανθάνουσα μόλυνση ή ενδοφυτική φάση έχει ιδιαίτερη σημασία» και «οι μολύνσεις γίνονται τυπικά εμφανείς μόνο υπό συνθήκες καταπόνησης του ξενιστή, όταν αναπτύσσονται τα συμπτώματα» [2].

Το ίδιο φαινόμενο μετρήθηκε και σε αγρό. Στην ισπανική έρευνα σε αμυγδαλιά, τα Botryosphaeriaceae ήταν τα σταθερότερα απομονούμενα και το B. dothidea το συχνότερο· και τα περισσότερα είδη «ανακτήθηκαν τόσο από ασυμπτωματικά όσο και από συμπτωματικά δέντρα, με τη συχνότητα απομόνωσης να αυξάνεται με την ένταση της ασθένειας» [8]. Δηλαδή ο μύκητας βρίσκεται ήδη μέσα στο δέντρο πολύ πριν εμφανιστεί το πρώτο κόμμι.

Η λανθάνουσα φάση έχει και μια δεύτερη, σοβαρή συνέπεια που τονίζεται στη βιβλιογραφία: «ο μύκητας μπορεί εύκολα να περάσει απαρατήρητος από τα συστήματα καραντίνας σε διακινούμενα ζωντανά φυτά, καρπούς και άλλα φυτικά μέρη», ακριβώς επειδή το υλικό φαίνεται υγιές [2].

Άρα, όταν εμφανίζεται κομμίωση σε ένα νεαρό κτήμα, τα δύο πιθανά σενάρια είναι: ή ήρθε με το υλικό, ή μολύνθηκε επιτόπου και μια καταπόνηση την ξύπνησε. Και τα δύο ζητούν διαφορετική απάντηση από το «ας ψεκάσουμε».

Πηγές: 2 8

3. Τι ακριβώς είναι το κόμμι

Το κόμμι είναι προϊόν του δέντρου, όχι του μύκητα. Η λεπτομερής ανατομική μελέτη των κομμιοφόρων αγωγών έγινε σε καρπό αμυγδαλιάς, όπου οι αγωγοί σχηματίζονται σχιζολυσιγενώς στις ηθμαγγειώδεις δεσμίδες του μεσοκαρπίου: πρώτα διαφοροποιούνται εκκριτικά κύτταρα, μετά αυτά χωρίζονται σχιζογενώς και οριοθετούν τον αυλό, και τελικά το κυτταρόπλασμα και τα τοιχώματά τους διαλύονται. Το συμπέρασμα των συγγραφέων: «το κόμμι είναι πρωτίστως εκκριτικό προϊόν των εξειδικευμένων εκκριτικών κυττάρων, αλλά και τα διαλυόμενα κυτταρικά τοιχώματα φαίνεται να ενσωματώνονται στο κόμμι κατά το λυσιγενές στάδιο» [21]. Αντίστοιχη μελέτη για τον φλοιό του κορμού της ροδακινιάς δεν εντοπίστηκε.

Η σύσταση του κόμμεος, όπως την παραθέτει το ενημερωτικό δελτίο HS1265 του Πανεπιστημίου της Florida, είναι κατά κύριο λόγο υδατάνθρακες:

Οι τιμές είναι όπως δημοσιεύονται στο HS1265 [1]. Άθροισμα μικρότερο του 100%, το δελτίο δεν αναλύει το υπόλοιπο κλάσμα.

Η χημική ανάλυση του κόμμεος κορμού ροδακινιάς έδειξε πολυσακχαρίτη με αραβινόζη, ξυλόζη, μαννόζη, γαλακτόζη και ουρονικά οξέα σε μοριακή αναλογία 36:7:2:42:13 και περιεκτικότητα σε πρωτεΐνη κάτω του 1% [22].

Το ότι το κόμμι είναι σχεδόν αποκλειστικά σάκχαρα λέει κάτι σημαντικό: κάθε σταγόνα κόμμεος είναι χαμένος άνθρακας. Ένα δέντρο που «κλαίει» σε δεκάδες σημεία δεν έχει απλώς ένα αισθητικό πρόβλημα, ξοδεύει φωτοσυνθετικά προϊόντα σε άμυνα αντί για καρπό και για αποθέματα. Η μέτρηση αυτού του κόστους σε ροδακινιά είναι έμμεση και δίνεται στην ενότητα 11.

Πηγές: 1 21 22

4. Τα συμπτώματα, με τη σειρά που εμφανίζονται

Στάδιο 1, Η φουσκάλα στο φακίδιο

Τα πρώτα συμπτώματα είναι ανυψωμένες φουσκάλες διαμέτρου 1 ως 6 mm που εμφανίζονται πάνω στα φυσικά ανοίγματα νεαρών βλαστών, στα στομάτια και στα φακίδια, ή κοντά σε πληγές [1]. Το ενημερωτικό δελτίο του Clemson το τοποθετεί στον χρόνο: «τα πρωιμότερα συμπτώματα εμφανίζονται στον νεαρό φλοιό ζωηρών δέντρων ως μικρές φουσκάλες, συνήθως στα φακίδια» [17].

Χρήσιμο σημάδι στο χωράφι: οι φουσκάλες αναπτύσσονται πάνω ή δίπλα σε φακίδια [1] [17]. Εκεί μπήκε ο μύκητας. Η ίδια η ανύψωση οφείλεται σε υπερπλασία, δηλαδή στον «ανώμαλο πολλαπλασιασμό των φυτικών κυττάρων» του περιδέρματος και του φλοιώδους ιστού γύρω από το φακίδιο [1]. Η αρχική περιγραφή της ασθένειας από τη Georgia, το 1974, ανέφερε ήδη «βυθισμένες αλλοιώσεις γύρω από φακίδια, κυκλικές έως ωοειδείς νεκρωτικές περιοχές στον φλοιό κάτω από τα μολυσμένα φακίδια και φουσκάλες στην επιφάνεια βλαστών και κλαδίσκων» [4].

Στάδιο 2, Η νέκρωση κάτω από τον φλοιό

Μετά την αρχική μόλυνση οι νεκρωτικές κηλίδες επεκτείνονται κάτω από τον φλοιό, και σε δέντρα δύο ή τριών ετών γίνονται εμφανείς βυθισμένες προσβεβλημένες περιοχές, έλκη, στον κορμό και στους κύριους βραχίονες· ορισμένες από αυτές τις περιοχές εκκρίνουν κόμμι [17].

Στάδιο 3, Το ξύλο και η ξήρανση

Η εξέλιξη οδηγεί σε ξήρανση βραχιόνων και σχηματισμό ελκών, και η ασθένεια «μπορεί να σκοτώσει βραχίονες ή ολόκληρα δέντρα» [17]. Στα δέντρα με μυκητολογική κομμίωση, «οι νεκρωτικές περιοχές του βραχίονα επεκτείνονται μέσα στο ξύλωμα σχηματίζοντας μαύρο έως καστανό μεταχρωματισμό» [20], αυτό είναι το σημάδι που φαίνεται σε τομή.

Ένα χρήσιμο πεδιακό σημάδι εκτός εποχής: το δελτίο HS1265 συστήνει τη χρήση των «αλλοιώσεων στον φλοιό από προηγούμενα έτη για την εκτίμηση της διασποράς και της σχετικής έντασης της ασθένειας» [1]. Δηλαδή οι ουλές των περσινών εκροών παραμένουν ορατές και επιτρέπουν τη χαρτογράφηση του κτήματος τον χειμώνα, με τα δέντρα γυμνά.

Πόσο κοστίζει

Η πολυετής εργασία του USDA-ARS στη Georgia των Ηνωμένων Πολιτειών καταλήγει ότι η κομμίωση «μπορεί να μειώσει σημαντικά την ανάπτυξη και την παραγωγή έως και κατά 40% σε ευπαθείς ποικιλίες ροδακινιάς» [7]. Το δελτίο HS1265 παραθέτει επιπλέον, από εργασία στο Ισραήλ, μειώσεις έως 25% [1].

Δημοσιευμένη ελληνική μέτρηση απώλειας παραγωγής από κομμίωση ροδακινιάς δεν εντοπίστηκε.

Πηγές: 1 4 7 17 20

5. Ο κύκλος της ασθένειας

Ο μύκητας παράγει δύο τύπους σπορίων με διαφορετική συμπεριφορά. Οι μετρήσεις που ακολουθούν έγιναν με παγίδα Burkard και συλλογή απορροής βροχής σε οπωρώνα ροδακινιάς στο Byron της Georgia των Ηνωμένων Πολιτειών, το 1984 και το 1985 [3].

Η λεπτομέρεια της τελευταίας γραμμής είναι αντι-διαισθητική και αξίζει προσοχή: η υγρασία απελευθερώνει τα ασκοσπόρια, αλλά η πτήση τους γίνεται μετά, όταν στεγνώσει, ζεστάνει και φυσήξει. Η επικίνδυνη στιγμή για μια νωπή τομή κλαδέματος δεν είναι η ίδια η βροχή· είναι η ηλιόλουστη μέρα με αέρα που ακολουθεί τη βροχή.

Η διαχείμαση γίνεται με πυκνίδια, τα αγενή καρποφόρα σώματα γεμάτα σπόρια [1]. Σε ροδακινιά στην Ημαθία, το N. parvum διαχείμασε ως υποεπιδερμικά πυκνίδια σε ξηραμένους βλαστούς ή σε μουμιοποιημένους καρπούς που παρέμειναν πάνω στο δέντρο [9].

Πηγές: 1 3 9

6. Η καταπόνηση ξυπνά μια μόλυνση που προϋπάρχει

Αν κρατηθεί ένα μόνο πράγμα από το άρθρο, ας είναι αυτό.

Η καλύτερα τεκμηριωμένη έρευνα αγρού για τη σχέση νερού και ασθένειας έγινε σε αμυγδαλιά στην Κόρδοβα της νότιας Ισπανίας, όχι σε ροδακινιά. Δέντρα υποβλήθηκαν σε τέσσερα καθεστώτα άρδευσης: πλήρης κάλυψη αναγκών, δύο ενδιάμεσα στο 65% και ένα έντονο έλλειμμα στο 30%. Τα συμπτώματα ξήρανσης βραχιόνων και γενικής παρακμής εμφανίστηκαν «κυρίως στα πειραματικά τεμάχια που υποβλήθηκαν σε υψηλή υδατική ανεπάρκεια» [8]:

Στην ίδια έρευνα το B. dothidea ήταν το συχνότερο είδος, απομονωμένο από το 50,0% των δειγματισμένων δέντρων, και τα περισσότερα είδη ανακτήθηκαν και από ασυμπτωματικά δέντρα [8]. Τα δύο ευρήματα μαζί λένε το ίδιο πράγμα με τη γενική διατύπωση της ανασκόπησης: ο μύκητας είναι εκεί, και το νερό αποφασίζει αν θα φανεί.

Υπάρχει και δεύτερος παράγοντας ευπάθειας. Το δελτίο HS1265 ζητά τη ρύθμιση θρεπτικών και pH ώστε να «αποφεύγονται οι υπερβολικοί νέοι βλαστοί και η ανάπτυξη χυμωδών ιστών, που είναι επιρρεπείς στη μόλυνση» [1]. Η νεαρή, τρυφερή βλάστηση είναι το ευπαθέστερο σημείο εισόδου, γι' αυτό η υπερβολική αζωτούχος λίπανση δουλεύει εναντίον του παραγωγού.

Πηγές: 1 2 5 8 17

7. Τι έδειξαν οι δοκιμές ψεκασμών

Εδώ χρειάζεται ειλικρίνεια, γιατί τα δεδομένα δεν είναι κολακευτικά για τη χημική προσέγγιση. Ακολουθούν αποτελέσματα από τις πολυετείς δοκιμές του USDA-ARS στο Byron της Georgia, με συνεργάτες από το Πανεπιστήμιο της Georgia [5]. Η κλίμακα εκτίμησης είναι 0 ως 5 και μετρά τον αριθμό των θέσεων εκροής κόμμεος σε κορμό και βραχίονες: 0 = καμία θέση και καμία αλλοίωση, 3 = 11 έως 25 θέσεις, 5 = πάνω από 50 θέσεις. Μικρότερο = καλύτερο.

Δοκιμή 1998, δέκα εφαρμογές

Με δέκα εφαρμογές, τα μυκητοκτόνα έδωσαν μέτρια βελτίωση έναντι του μάρτυρα. Οι δύο καλύτερες μεταχειρίσεις όμως περιλάμβαναν επάλειψη, δηλαδή φυσικό φράγμα [5].

Δοκιμή 2008, τρεις εφαρμογές, υπό υψηλή πίεση μολύσματος

Αυτή είναι η δοκιμή που πρέπει να δει κάθε παραγωγός. Δεκατέσσερα μυκητοκτόνα, τρεις εφαρμογές, ανάλυση κατά Waller [5]:

Ο πίνακας αποδίδει τις μεταχειρίσεις της δοκιμής με ονομασία δραστικής. Δύο ακόμη σκευάσματα της δοκιμής, με κωδικές ονομασίες και χωρίς δηλωμένη δραστική, βαθμολογήθηκαν 3,1 και 2,9 και εντάχθηκαν επίσης στην ομάδα ABC [5].

Το συμπέρασμα των ερευνητών συνοψίζεται στα εξής: εκτίμηση των επιπέδων μολύσματος, επιλογή ποικιλίας, μείωση του μολύσματος με λεπτομερές κλάδεμα και υγιεινή του οπωρώνα, και μετασυλλεκτική άρδευση. Η επάλειψη με πλαστικό χρώμα εμφανίζεται στη λίστα τους με ερωτηματικό [5]. Η ανασκόπηση του 2011 το διατυπώνει ως εξής: κανένα καταχωρισμένο μυκητοκτόνο δεν παρέχει αποτελεσματική καταστολή, ενώ ορισμένες μεταχειρίσεις φραγμού δείχνουν προοπτική [7].

Αντίστοιχα, το ενημερωτικό δελτίο του Πανεπιστημίου της Florida είναι κατηγορηματικό: «προς το παρόν δεν υπάρχουν αποτελεσματικά ή εγκεκριμένα μυκητοκτόνα για τον έλεγχο της ξήρανσης από μυκητολογική κομμίωση της ροδακινιάς»· τα μυκητοκτόνα που εφαρμόζονται για τις ασθένειες καρπών και φύλλων μπορεί να βοηθούν στην καταστολή, αλλά η προστασία των δέντρων σε όλη τη μακρά ετήσια περίοδο πιθανής μόλυνσης γίνεται «γρήγορα ανέφικτη και απαγορευτικά δαπανηρή» [1]. Το Clemson συμφωνεί: «δεν υπάρχει πρακτικός χημικός έλεγχος διαθέσιμος» [17]. Και η κινεζική εργασία γενετικής ανθεκτικότητας καταλήγει ότι «καμία διαχείριση οπωρώνα ή μυκητοκτόνο δεν ελέγχει αποτελεσματικά την ασθένεια στον αγρό» [12].

Πηγές: 1 5 6 7 12 17

8. Τι σημαίνουν όλα αυτά για την Ελλάδα

Ένα μεγάλο μέρος της βιβλιογραφίας για την κομμίωση προέρχεται από τις Ηνωμένες Πολιτείες και αναφέρεται σε δραστικές ουσίες που δεν είναι πλέον διαθέσιμες στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Αυτό πρέπει να ειπωθεί καθαρά, γιατί παλαιότερα κείμενα εξακολουθούν να τις παρουσιάζουν ως επιλογές:

Στη δοκιμή του 2008 κατονομάζονται και άλλες δραστικές που δεν διαχωρίστηκαν από τον μάρτυρα, dicloran, ferbam, chlorothalonil, iprodione, cyprodinil, azoxystrobin, ziram, θείο [5]. Καμία από αυτές δεν αναφέρεται εδώ ως επιλογή: δεν έδωσαν αποτέλεσμα στη δοκιμή, και ανεξάρτητα από αυτό το καθεστώς έγκρισης καθεμιάς στην ΕΕ και στην Ελλάδα ελέγχεται χωριστά και αλλάζει.

Η παρουσία του παθογόνου στη μεσογειακή λεκάνη

Ευρωπαϊκή εργασία ειδικά για την κομμίωση της ροδακινιάς δεν εντοπίστηκε. Υπάρχουν όμως τρεις μεσογειακές καταγραφές που οριοθετούν το πρόβλημα:

• Ελλάδα. Το Neofusicoccum parvum απομονώθηκε από ροδακινιές στον νομό Ημαθίας, την κύρια περιοχή παραγωγής ροδάκινου της χώρας, ως αίτιο σήψης καρπών και ξήρανσης βλαστών, όχι κομμίωσης. Στη θέση «Άμμος-Μέση-Μελίκη Βεροίας» η συχνότητα ήταν 30% στους σάπιους καρπούς και 8% στους ξηραμένους βλαστούς τον πρώτο χρόνο, και κάτω από 3% το 2006 σε ευρύτερη δειγματοληψία. Η άριστη θερμοκρασία ανάπτυξης του μυκηλίου και βλάστησης των κονιδίων ήταν 25 °C. Σε δοκιμές εμβολιασμού αποκομμένων βλαστών από 25 ποικιλίες ροδακινιάς και νεκταρινιάς, η Big Top ήταν η ευπαθέστερη και η Maria Bianca η λιγότερο ευπαθής [9].
• Ισπανία. Στην Κόρδοβα της Ανδαλουσίας, τα Botryosphaeriaceae ήταν τα σταθερότερα απομονούμενα από αμυγδαλιές σε παρακμή και το B. dothidea το συχνότερο είδος, στο 50,0% των δέντρων [8].
• Τουρκία. Σε 44 οπωρώνες βερικοκιάς στην Αδανα και τη Μερσίνα, από 232 συμπτωματικά δείγματα βραχιόνων με ξήρανση και κομμίωση απομονώθηκαν 128 στελέχη Botryosphaeriaceae, συχνότητα 55,2%. Ταυτοποιήθηκαν Diplodia seriata, Neofusicoccum parvum και Lasiodiplodia mediterranea, με άριστες θερμοκρασίες ανάπτυξης 26,2 °C, 27,4 °C και 28,9 °C αντίστοιχα· λοιμογονότερο το L. mediterranea [10].

Δημοσιευμένη ελληνική καταγραφή B. dothidea ως αιτίου κομμίωσης ροδακινιάς δεν εντοπίστηκε. Οι παραπάνω τιμές αφορούν τις χώρες και τα είδη που κατονομάζονται και δεν μεταφέρονται αυτούσιες σε ελληνικό οπωρώνα ροδακινιάς. Ο πλήρης κατάλογος των ασθενειών και εχθρών της καλλιέργειας βρίσκεται στο άρθρο για τις ασθένειες και τους εχθρούς της ροδακινιάς.

Πηγές: 1 5 6 8 9 10 19 23 24 25 26

9. Η διαχείριση που έχει τεκμηρίωση

Τα μέτρα που ακολουθούν είναι, με μία εξαίρεση που σημειώνεται, ο κατάλογος διαχείρισης του δελτίου HS1265 [1].

Α. Κλάδεμα, ο μεγαλύτερος μοχλός

• Ποτέ σε υγρό καιρό. Αποφυγή κλαδέματος αμέσως πριν ή μετά από βροχή ή άρδευση, όσο η βλάστηση είναι υγρή· ο προγραμματισμός γίνεται με βάση την πρόγνωση, όχι το ημερολόγιο [1]. Ο λόγος φαίνεται στην ενότητα 5: η νωπή τομή είναι εκτεθειμένη ακριβώς όταν τα ασκοσπόρια πετούν [3].
• Ποτέ σε καταπονημένα δέντρα. Δεν κλαδεύονται δέντρα που υποφέρουν από έλλειψη νερού και θρεπτικών [1].
• Τα προσβεβλημένα τελευταία. Τα προσβεβλημένα δέντρα ή ποικιλίες κλαδεύονται στο τέλος, ώστε να μη μεταφέρεται μόλυσμα στα υγιή [1].
• Απολύμανση εργαλείων. Περιοδικά, με οινόπνευμα, διάλυμα τεταρτοταγούς αμμωνίου ή χλωρίνη 10% (υποχλωριώδες νάτριο) [1].
• Αφαίρεση και καταστροφή. Απομάκρυνση όσο το δυνατόν περισσότερου μη παραγωγικού και προσβεβλημένου ξύλου στο χειμερινό κλάδεμα, και τεμαχισμός με καταστροφέα για ταχύτερη αποσύνθεση και μειωμένη παραγωγή σπορίων [1]. Το μέτρο αυτό στηρίζεται και από το συμπέρασμα του Pusey: «λόγω της αφθονίας των σπορίων που διασπείρονται από νεκρό φλοιό ροδακινιάς, τα μέτρα υγιεινής είναι σημαντικά» [3].
• Προστασία των τομών. Τα ξερά και προσβεβλημένα αφαιρούνται μόνο σε ξηρή περίοδο, με ψεκασμό προστασίας των νωπών τομών να ακολουθεί [1]. Η επιλογή σκευάσματος για ελληνικό οπωρώνα καθορίζεται από τις εγκρίσεις του ΥΠΑΑΤ.

Β. Νερό, και ειδικά μετά τη συγκομιδή

• Σταθερή, επαρκής άρδευση. Αποτροπή συνθηκών ξηρασίας στους μήνες μετά τη συγκομιδή· το δελτίο ορίζει για τη Florida το διάστημα Αυγούστου ως Οκτωβρίου [1], και η μετασυλλεκτική άρδευση περιλαμβάνεται ρητά στα συμπεράσματα διαχείρισης του USDA-ARS [5]. Η ισπανική έρευνα δείχνει τι διακυβεύεται: έντονο έλλειμμα άρδευσης, σχεδόν διπλάσια τελική ένταση παρακμής [8].
• Χωρίς διαβροχή του κορμού. Τροποποίηση των εκτοξευτήρων ή στροφή σε στάγδην άρδευση ώστε να μη βρέχεται ο κορμός· μικροεκτοξευτήρες με τομέα μικρότερο των 360° ρυθμισμένοι ώστε να αποφεύγεται η άμεση επαφή με τον κορμό [1].
• Όχι υπερκόμια άρδευση μετά από κλάδεμα ή συγκομιδή [1].

Γ. Ευρωστία, χωρίς υπερβολές

• Ισορροπημένη θρέψη. Ρύθμιση θρεπτικών και pH ώστε να αποφεύγονται οι υπερβολικοί νέοι βλαστοί και οι χυμώδεις ιστοί, που είναι επιρρεπείς στη μόλυνση [1]. Εδώ το «πιο πολύ άζωτο» δουλεύει αντίστροφα.
• Αερισμός. Κλάδεμα που ανοίγει την κόμη, απομάκρυνση λαίμαργων από τη βάση του κορμού, και έλεγχος των ζιζανίων γύρω από τον κορμό ώστε να κυκλοφορεί ο αέρας και να μη συγκρατείται υγρασία [1].
• Λιγότερο ζωηρές ποικιλίες που χρειάζονται λιγότερο κλάδεμα, άρα λιγότερες πληγές [1].

Δ. Πληγές, κάθε πληγή είναι σημείο εισόδου

• Παρακολούθηση για έντομα του ξύλου και άλλες ζημιές που επιτρέπουν την είσοδο του παθογόνου [1]. Οι σχετικές διακρίσεις και το πριονίδι μέσα στο κόμμι περιγράφονται στην αρχή του άρθρου [18].
• Περιορισμός των εφαρμογών ζιζανιοκτόνων κοντά στον κορμό, του λάθους βάθους φύτευσης και των τραυματισμών από μηχανήματα [1].
• Επιλογή θέσης. Θέσεις με καλή κυκλοφορία αέρα και καλή στράγγιση κατά την εγκατάσταση [1].

Ε. Χαρτογράφηση

Οι αλλοιώσεις του φλοιού από προηγούμενα έτη χρησιμοποιούνται για την εκτίμηση της διασποράς και της σχετικής έντασης της ασθένειας στο κτήμα [1]. Αυτό γίνεται τον χειμώνα, με τα δέντρα γυμνά, και δίνει τον χάρτη πάνω στον οποίο σχεδιάζεται η σειρά του κλαδέματος.

Πηγές: 1 3 5 8 18

10. Ποικιλίες και ευπάθεια

Η ευπάθεια στην κομμίωση διαφέρει έντονα μεταξύ ποικιλιών. Στη δοκιμή του 2008 η ανθεκτική ποικιλία Redskin βαθμολογήθηκε 1,3 έναντι 2,9 του μάρτυρα και ήταν η μόνη μεταχείριση στην ομάδα E, καλύτερα από κάθε μυκητοκτόνο [5]. Η ανασκόπηση του 2011 σημειώνει ότι πολλές νεότερες αμερικανικές ποικιλίες είναι εξαιρετικά ευπαθείς, γεγονός που κάνει τη γενετική ανθεκτικότητα ολοένα σημαντικότερη [7].

Οι κατατάξεις που ακολουθούν αφορούν ποικιλίες του νοτιοανατολικού αμερικανικού προγράμματος και δεν μεταφέρονται αυτούσιες στα ελληνικά δεδομένα, όπου κυριαρχούν ιταλικές και γαλλικές επιλογές. Παρατίθενται γιατί δείχνουν το εύρος της διαφοράς [5]:

Για ποικιλίες που καλλιεργούνται στην Ελλάδα, η μόνη δημοσιευμένη κατάταξη ευπάθειας που εντοπίστηκε αφορά άλλο παθογόνο του ίδιου συμπλόκου και άλλο σύμπτωμα: σε εμβολιασμούς αποκομμένων βλαστών με N. parvum, η Big Top ήταν η ευπαθέστερη και η Maria Bianca η λιγότερο ευπαθής από 25 ποικιλίες ροδακινιάς και νεκταρινιάς [9]. Δημοσιευμένη ελληνική κατάταξη ευπάθειας στην κομμίωση από B. dothidea δεν εντοπίστηκε.

Η κινεζική έρευνα γενετικής ανθεκτικότητας εντόπισε εννέα γενετικούς πόρους με υψηλή ανθεκτικότητα, με τους «Nan Shan Tian Tao» και «Sunfre» να δείχνουν σταθερή ανθεκτικότητα σε περισσότερες από μία τοποθεσίες [12].

Πηγές: 5 7 9 12

11. Τι δεν πρέπει να αναμένεται

Το ενθαρρυντικό είναι ότι ο έλεγχος της κομμίωσης αποδίδει σε ανάπτυξη και παραγωγή: 18% μεγαλύτερα δέντρα και 40% έως 60% υψηλότερη παραγωγή σε ώριμα δέντρα, στην οκταετή δοκιμή της Georgia [6]. Απλώς, με βάση τα σημερινά διαθέσιμα μέσα, ο δρόμος περνά από το νερό, το κλάδεμα και την ποικιλία, όχι από το βυτίο.

Πηγές: 1 3 6 7 17

12. Πηγές

Οι αριθμοί μέσα στο κείμενο παραπέμπουν στον παρακάτω κατάλογο. Όπου χρησιμοποιήθηκε μόνο η περίληψη και όχι το πλήρες κείμενο, αναφέρεται ρητά.

• [1] Mancero-Castillo, D., Sarkhosh, A., Sherman, S., Olmstead, M., Harmon, P. & Beckman, T. Fungal Gummosis in Peach (HS1265). UF/IFAS Extension, Πανεπιστήμιο της Florida. Η κύρια σύγχρονη πηγή για τη βιολογία, τα συμπτώματα και τη διαχείριση: φουσκάλες 1-6 mm σε στομάτια και φακίδια, υπερπλασία, σύσταση κόμμεος 85,67 / 1,74 / 3,80%, κύκλος ασκοσπορίων και κονιδίων, διαχείμαση με πυκνίδια, «δεν υπάρχουν αποτελεσματικά ή εγκεκριμένα μυκητοκτόνα», μειώσεις έως 40% και 25%, και ολόκληρος ο κατάλογος καλλιεργητικών μέτρων, χλωρίνη 10%, τεμαχισμός κλαδεμάτων, μικροεκτοξευτήρες κάτω των 360°, αποφυγή ξηρασίας Αυγούστου ως Οκτωβρίου στη Florida, αποφυγή χυμωδών ιστών, χαρτογράφηση με τις περσινές αλλοιώσεις. Πλήρες κείμενο.
• [2] Marsberg, A., Kemler, M., Jami, F., Nagel, J.H., Postma-Smidt, A., Naidoo, S., Wingfield, M.J., Crous, P.W., Spatafora, J.W., Hesse, C.N., Robbertse, B. & Slippers, B. (2017). Botryosphaeria dothidea: a latent pathogen of global importance to woody plant health. Molecular Plant Pathology 18(4):477-488. Πηγή για το ότι ο B. dothidea είναι το είδος-τύπος του γένους, για την παρατεταμένη λανθάνουσα ή ενδοφυτική φάση, για το ότι τα συμπτώματα εκδηλώνονται υπό καταπόνηση του ξενιστή, για τη διαφυγή από τα συστήματα καραντίνας σε διακινούμενο ζωντανό υλικό, και για την ουσιώδη αλλαγή της ταξινομικής περιγραφής. Περίληψη.
• [3] Pusey, P. L. (1989). Availability and Dispersal of Ascospores and Conidia of Botryosphaeria in Peach Orchards. Phytopathology 79:635-639. Πηγή για όλα τα επιδημιολογικά δεδομένα της ενότητας 5: τόπος Byron της Georgia, παγίδα Burkard σχεδόν αποκλειστικά με ασκοσπόρια, κορύφωση μέσα Μαρτίου ως μέσα Μαΐου το 1985 και Απρίλιο το 1984, απελευθέρωση μετά από διαβροχή ακόμη και χωρίς μετρήσιμη βροχή, πτήση στις ώρες του φωτός με χαμηλότερη υγρασία και περισσότερο αέρα, σύσταση σπορίων κατά είδος σε απορροή από ζωντανά δέντρα και από νεκρά κλαδέματα, και το συμπέρασμα ότι τα μέτρα υγιεινής είναι σημαντικά. Πλήρες κείμενο.
• [4] Weaver, D. J. (1974). A Gummosis Disease of Peach Trees Caused by Botryosphaeria dothidea. Phytopathology 64:1429-1432. Η αρχική περιγραφή της ασθένειας στην περιοχή Fort Valley της Georgia: βυθισμένες αλλοιώσεις γύρω από φακίδια, νεκρωτικές περιοχές στον φλοιό κάτω από τα μολυσμένα φακίδια, φουσκάλες σε βλαστούς και κλαδίσκους, στρώματα με πυκνίδια και περιθήκια στα φακίδια, αναπαραγωγή συμπτωμάτων 18 μήνες μετά τον εμβολιασμό. Περίληψη.
• [5] Beckman, T. G. Managing Fungal Gummosis on Peach. USDA-ARS, Byron της Georgia, με συνεργάτες του Πανεπιστημίου της Georgia. Πηγή για την κλίμακα 0-5 και τους ορισμούς της, για όλους τους βαθμούς και τις στατιστικές ομάδες των δοκιμών 1998 και 2008, για τους καταλόγους ευπάθειας ποικιλιών, και για τα τέσσερα σημεία του συμπεράσματος διαχείρισης, όπου η μετασυλλεκτική άρδευση περιλαμβάνεται ρητά και η επάλειψη με πλαστικό χρώμα εμφανίζεται με ερωτηματικό. Πλήρες κείμενο παρουσίασης.
• [6] Beckman, T. G., Pusey, P. L. & Bertrand, P. F. (2003). Impact of Fungal Gummosis on Peach Trees. HortScience 38(6):1141-1143. Πηγή για τη μοναδική δοκιμή με καθαρό όφελος: εντατικό πενταετές πρόγραμμα με captafol σε ροδακινιές Summergold, δέντρα 18% μεγαλύτερα και παραγωγή 40% έως 60% υψηλότερη μετά από οκτώ βλαστικές περιόδους, captan πολύ λιγότερο αποτελεσματικό, σταδιακή αύξηση της έντασης μετά τη διακοπή. Περίληψη.
• [7] Beckman, T. G., Reilly, C. C., Pusey, P. L. & Hotchkiss, M. W. (2011). Progress in the management of peach fungal gummosis (Botryosphaeria dothidea) in the Southeastern U.S. peach industry. Journal of the American Pomological Society 65(4):192-200. Πηγή για τη μείωση ανάπτυξης και παραγωγής έως 40% σε ευπαθείς ποικιλίες, για το ότι κανένα καταχωρισμένο μυκητοκτόνο δεν έδωσε αποτελεσματική καταστολή σε πολλαπλές δοκιμές υπό υψηλή πίεση μολύσματος ενώ ορισμένες μεταχειρίσεις φραγμού έδειξαν προοπτική, και για την υψηλή ευπάθεια πολλών νεότερων αμερικανικών ποικιλιών. Περίληψη και περίληψη ερμηνείας του USDA-ARS.
• [8] Agustí-Brisach, C., Moldero, D., Raya, M. del C., Lorite, I. J., Orgaz, F. & Trapero, A. (2020). Water Stress Enhances the Progression of Branch Dieback and Almond Decline under Field Conditions. Plants 9(9):1213. Πηγή για την ισπανική έρευνα αγρού σε αμυγδαλιά: τέσσερα καθεστώτα άρδευσης, τιμές 22,2 ± 1,5% και 42,2 ± 4,1% στον πλήρως αρδευόμενο μάρτυρα έναντι 47,2 ± 8,7% και 80,4 ± 3,6% στο έντονο έλλειμμα του 30%, B. dothidea το συχνότερο είδος στο 50,0% των δέντρων, και ανάκτηση των μυκήτων και από ασυμπτωματικά δέντρα. Πλήρες κείμενο.
• [9] Thomidis, T., Michailides, T. J. & Exadaktylou, E. (2011). Neofusicoccum parvum associated with fruit rot and shoot blight of peaches in Greece. European Journal of Plant Pathology 131(4):661-668. Η μόνη ελληνική πηγή που εντοπίστηκε για είδος του συμπλόκου σε ροδακινιά: νομός Ημαθίας, συχνότητες 30% σε σάπιους καρπούς και 8% σε ξηραμένους βλαστούς, κάτω από 3% το 2006, διαχείμαση ως υποεπιδερμικά πυκνίδια σε βλαστούς και μουμιοποιημένους καρπούς, άριστη θερμοκρασία 25 °C, Big Top ευπαθέστερη και Maria Bianca λιγότερο ευπαθής από 25 ποικιλίες. Αφορά σήψη καρπών και ξήρανση βλαστών, όχι κομμίωση. Περίληψη.
• [10] Kayim, M., Bustamante, M. I., Endes, A. & Eskalen, A. (2025). Botryosphaeriaceae fungi associated with apricot dieback and gummosis in Türkiye. Phytopathologia Mediterranea 64(2):205-218. Μεσογειακά δεδομένα για κομμίωση βερικοκιάς: 44 οπωρώνες σε Αδανα και Μερσίνα, 232 συμπτωματικά δείγματα, 128 στελέχη, συχνότητα 55,2%, ταυτοποίηση Diplodia seriata, Neofusicoccum parvum και Lasiodiplodia mediterranea με ITS, β-τουμπουλίνη και EF1-α, άριστες θερμοκρασίες 26,2 / 27,4 / 28,9 °C, λοιμογονότερο το L. mediterranea. Περίληψη.
• [11] Li, G., Wang, Y., Li, Z., Zhang, H., Ye, J. & Li, G. (2016). Gene expression changes during the gummosis development of peach shoots in response to Lasiodiplodia theobromae infection using RNA-Seq. Frontiers in Physiology 7:170. Πηγή για τη διατύπωση του συμπλόκου ως Lasiodiplodia theobromae, Diplodia seriata και Fusicoccum aesculi, και για την ισχυρότερη λοιμογόνο δύναμη του L. theobromae έναντι των άλλων ειδών. Πλήρες κείμενο.
• [12] Ye, J. και συνεργάτες (2021). Single Nucleotide Polymorphism Detection for Peach Gummosis Disease Resistance by Genome-Wide Association Study. Frontiers in Plant Science 12:763618. Πηγή για την ατελή μορφή Fusicoccum aesculi του B. dothidea, για το ότι στην Κίνα το L. theobromae έχει αποδειχθεί το πιο λοιμογόνο με τις μεγαλύτερες αλλοιώσεις και την πλουσιότερη κομμίωση, για τη διαπίστωση ότι καμία διαχείριση οπωρώνα ή μυκητοκτόνο δεν ελέγχει αποτελεσματικά την ασθένεια στον αγρό, και για τους εννέα ανθεκτικούς γενετικούς πόρους. Πλήρες κείμενο.
• [13] EPPO Global Database, Botryosphaeria dothidea (BOTSDO). Πηγή για το ισχύον όνομα και την αυθεντία (Mougeot) Cesati & de Notaris και για την ταξινομική θέση: Ascomycota, Dothideomycetes, Botryosphaeriales, Botryosphaeriaceae. Πλήρης εγγραφή.
• [14] EPPO Global Database, Diplodia seriata (BOTSOB). Πηγή για το ότι το ισχύον όνομα είναι Diplodia seriata de Notaris και ότι το Botryosphaeria obtusa (Schweinitz) Shoemaker είναι συνώνυμό του. Πλήρης εγγραφή.
• [15] EPPO Global Database, Lasiodiplodia theobromae (PHYORH). Πηγή για το ότι το ισχύον όνομα είναι Lasiodiplodia theobromae (Patouillard) Griffon & Maublanc και ότι το Botryosphaeria rhodina (Berkeley & Curtis) von Arx είναι συνώνυμό του. Πλήρης εγγραφή.
• [16] Species Fungorum / Index Fungorum, Botryosphaeria dothidea. Πηγή για το έτος και τη μορφή της αυθεντίας, (Moug.) Ces. & De Not. 1863, για το βασιώνυμο Sphaeria dothidea Moug. 1823 και για το ότι το όνομα παραμένει το αποδεκτό. Πλήρης εγγραφή.
• [17] Peach Diseases. Home & Garden Information Center, Πανεπιστήμιο Clemson, Νότια Καρολίνα. Πηγή για το ότι η ασθένεια μπορεί να σκοτώσει βραχίονες ή δέντρα, για τις πρώτες φουσκάλες στον νεαρό φλοιό ζωηρών δέντρων συνήθως στα φακίδια, για τη μόλυνση αργά στη σεζόν με εκδήλωση το φθινόπωρο ή την επόμενη άνοιξη, για τα έλκη σε δέντρα δύο και τριών ετών, για το ότι δεν υπάρχει πρακτικός χημικός έλεγχος και για το ότι τα βαρύτερα προσβεβλημένα δέντρα είναι αυτά που υποφέρουν από υδατικό στρες. Πλήρες κείμενο.
• [18] Sappy Peaches. UGA Cooperative Extension, κομητεία Bartow της Georgia. Πηγή για το ότι το όνομα «κομμίωση» δεν ορίζει συγκεκριμένο αίτιο και για τον πεδιακό διαχωρισμό από τα ξυλοφάγα: κόμμι ψηλά στον κορμό ή στους βραχίονες και όχι κοντά στον λαιμό δεν είναι πιθανό να οφείλεται σε προνύμφες, και τα ξυλοφάγα αφήνουν πριονίδι μέσα στο κόμμι. Πλήρες κείμενο.
• [19] Blaauw, B. R., Brannen, P. M., Lockwood, D., Schnabel, G. & Ritchie, D. Southeastern Peach, Nectarine and Plum Pest Management and Culture Guide (B 1171), έκδοση 2026. Κοινή έκδοση των Auburn University, Clemson University, Mississippi State University, North Carolina State University, Texas A&M University, University of Arkansas, University of Florida, University of Georgia, University of Tennessee και USDA-ARS Byron. Πηγή για τη μοναδική αναφορά μυκητοκτόνου κατά της κομμίωσης στον ισχύοντα οδηγό: «το captan είναι το μυκητοκτόνο επιλογής για την καταστολή της κομμίωσης», και για το ότι καμία άλλη δραστική, συμπεριλαμβανομένου του captafol, δεν αναφέρεται για τον σκοπό αυτό. Πλήρες κείμενο.
• [20] Peach (Prunus persica), Gumming. Pacific Northwest Plant Disease Management Handbook. Πηγή για τον κατάλογο των αιτίων εκροής κόμμεος, μηχανική, χειμερινή και χημική ζημιά, έντομα, μύκητες, βακτηριακό έλκος από Pseudomonas syringae, ακατάλληλες συνθήκες ανάπτυξης και αυτόματη κομμίωση σε βεβιασμένη βλάστηση από υπερβολικό νερό ή άζωτο, και για τον μαύρο έως καστανό μεταχρωματισμό του ξυλώματος στη μυκητολογική κομμίωση. Πλήρες κείμενο.
• [21] Morrison, J. C. & Polito, V. S. (1985). Gum Duct Development in Almond Fruit, Prunus dulcis (Mill.) D. A. Webb. Botanical Gazette 146(1):15-25. Πηγή για τον σχηματισμό των κομμιοφόρων αγωγών σε καρπό αμυγδαλιάς: σχιζολυσιγενής ανάπτυξη στις ηθμαγγειώδεις δεσμίδες του μεσοκαρπίου, διαφοροποίηση εκκριτικών κυττάρων, και το συμπέρασμα ότι το κόμμι είναι πρωτίστως εκκριτικό προϊόν αλλά ενσωματώνει και διαλυόμενα κυτταρικά τοιχώματα στο λυσιγενές στάδιο. Περίληψη.
• [22] Simas, F. F., Gorin, P. A. J., Wagner, R., Sassaki, G. L., Bonkerner, A. & Iacomini, M. (2008). Comparison of structure of gum exudate polysaccharides from the trunk and fruit of the peach tree (Prunus persica). Carbohydrate Polymers 71(2):218-228. Πηγή για τη χημική δομή του κόμμεος κορμού ροδακινιάς: αραβινόζη, ξυλόζη, μαννόζη, γαλακτόζη και ουρονικά οξέα σε μοριακή αναλογία 36:7:2:42:13 και περιεκτικότητα σε πρωτεΐνη κάτω του 1%. Δεν περιέχει τον πίνακα ποσοστιαίας σύστασης του δελτίου HS1265. Περίληψη.
• [23] Εκτελεστικός Κανονισμός (ΕΕ) 2018/1865 της Επιτροπής, της 28ης Νοεμβρίου 2018. Πηγή για τη μη ανανέωση της έγκρισης του propiconazole, για τον λόγο, μεταβολίτης NOA436613 πάνω από 0,1 μg/L στα υπόγεια ύδατα σε όλα τα σενάρια και πρόταση ταξινόμησης ως τοξικό στην αναπαραγωγή κατ. 1B, και για τις ημερομηνίες: απόσυρση αδειών ως 19 Ιουνίου 2019, λήξη περιόδου χάριτος ως 19 Μαρτίου 2020. Πλήρες κείμενο.
• [24] Εκτελεστικός Κανονισμός (ΕΕ) 2020/1498 της Επιτροπής, της 15ης Οκτωβρίου 2020. Πηγή για τη μη ανανέωση της έγκρισης του thiophanate-methyl, για τις ανησυχίες και τα κενά δεδομένων που εντόπισε η EFSA και την απόσυρση της αίτησης ανανέωσης στις 10 Ιουλίου 2020, και για τις ημερομηνίες: απόσυρση αδειών ως 19 Απριλίου 2021, λήξη περιόδου χάριτος ως 19 Οκτωβρίου 2021. Πλήρες κείμενο.
• [25] Εκτελεστικός Κανονισμός (ΕΕ) 2018/1981 της Επιτροπής, της 13ης Δεκεμβρίου 2018. Πηγή για την ανανέωση της έγκρισης των ενώσεων χαλκού ως υποψηφίων προς υποκατάσταση και για τον περιοριστικό όρο ότι επιτρέπονται μόνο χρήσεις που οδηγούν σε συνολική εφαρμογή κατ' ανώτατο όριο 28 kg χαλκού ανά εκτάριο σε διάστημα 7 ετών. Πλήρες κείμενο.
• [26] Εκτελεστικός Κανονισμός (ΕΕ) 2025/1489 της Επιτροπής, της 24ης Ιουλίου 2025, για την τροποποίηση του Εκτελεστικού Κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 540/2011 όσον αφορά την παράταση των περιόδων έγκρισης ορισμένων δραστικών ουσιών. Πηγή για την παράταση της έγκρισης των ενώσεων χαλκού έως τις 30 Ιουνίου 2029 και για την ημερομηνία έναρξης ισχύος, 28 Ιουλίου 2025. Πλήρες κείμενο.