Υποκείμενα κερασιάς, αναλυτικός οδηγός

Εικόνα 1. Ενδεικτική κλίμακα ζωηρότητας των υποκειμένων κερασιάς. Οι τιμές είναι ευρωπαϊκής προέλευσης και σε ορισμένα υποκείμενα διαφέρουν από τα ποσοστά του κεφαλαίου 2, που αφορούν τον Ειρηνικό Βορειοδυτικό των ΗΠΑ — το Gisela 5 εμφανίζεται εδώ στο 60-80% ενώ εκεί στο 50-60%, το Krymsk 5 στο 90+% ενώ εκεί στο 85-90%. Η απόκλιση δεν είναι σφάλμα: όπως αναλύεται στο κεφάλαιο 2, το ίδιο υποκείμενο δίνει διαφορετικό μέγεθος δέντρου σε διαφορετικό έδαφος και κλίμα.

Σάββας Παστόπουλος, Γεωπόνος — Παστόπουλος Γεωπονική Ε.Ε.

Η ποικιλία καθορίζει τι θα πουλήσετε. Το υποκείμενο καθορίζει αν θα φτάσετε ποτέ εκεί. Ρυθμίζει το μέγεθος του δέντρου, το πόσο γρήγορα θα μπει σε καρποφορία, πόσα κιλά θα σηκώσει ανά τετραγωνικό εκατοστό κορμού, πώς θα αντιδράσει στο βαρύ ή στο ασβεστούχο χωράφι σας, και πόσο θα υποφέρετε από παραφυάδες και από στηρίγματα. Είναι μια απόφαση που παίρνεται μία φορά, για είκοσι χρόνια, και συνήθως παίρνεται με το ερώτημα «τι έχει το φυτώριο».

Το εύρημα που ανατρέπει την κυρίαρχη αφήγηση Η διεθνής βιβλιογραφία των τελευταίων τριάντα ετών παρουσιάζει τα νανοποιητικά υποκείμενα ως τη μονόδρομη λύση για πυκνή φύτευση. Η ουγγρική εμπειρία είκοσι ετών κατέληξε στο ακριβώς αντίθετο: το συμπέρασμα ήταν ότι η πυκνή φύτευση δεν απαιτεί υποχρεωτικά νανοποιητικό υποκείμενο, και ότι τα νανοποιητικά και ημινανοποιητικά έδωσαν σωστά αποτελέσματα μόνο με άρδευση ή σε πολύ καλές θέσεις [6]. Το κρατάμε από την αρχή, γιατί οι δικές μας συνθήκες μοιάζουν περισσότερο με της Ουγγαρίας παρά με του Όρεγκον.

2.400χρόνια χρήσης του Mazzard ως υποκειμένου

×6,9απόδοση Bing σε Gisela 6 έναντι Mazzard

5 έτηγια πλήρη παραγωγή, έναντι 12 στο Mazzard

3,5×η χρονιά μετράει περισσότερο από το υποκείμενο για το μέγεθος καρπού

Περιεχόμενα

Τι ακριβώς ρυθμίζει το υποκείμενο
Η κλίμακα ζωηρότητας — ο χάρτης του πεδίου
Οι οικογένειες και η καταγωγή τους
Το καθένα ξεχωριστά
Η παραγωγικότητα και το νούμερο που πραγματικά μετράει
Τι έδειξαν οι δοκιμές, χώρα προς χώρα
Το μέγεθος του καρπού — τι επηρεάζει και τι δεν επηρεάζει
Έδαφος: ασβέστιο, βάθος, στράγγιση, αναφύτευση
Το υποκείμενο αλλάζει τη θρέψη — και το ασβέστιο
Ασθένειες, ιοί και νηματώδεις
Παραφυάδες, αγκύρωση και τυφλό ξύλο
Τα νέα υποκείμενα: σειρές Corette και WeiGi
Πώς διαλέγετε για ελληνικό χωράφι
Πηγές

1. Τι ακριβώς ρυθμίζει το υποκείμενο

Πριν μπούμε στα ονόματα, αξίζει να δούμε τι ακριβώς περιμένουμε από ένα υποκείμενο. Ο κατάλογος των χαρακτηριστικών που αξιολογούνται διεθνώς στα προγράμματα βελτίωσης είναι συγκεκριμένος και περιλαμβάνει τα εξής [3]:

Ευκολία πολλαπλασιασμού — με σπόρο, με μοσχεύματα ή με ιστοκαλλιέργεια. Καθορίζει το κόστος και τη διαθεσιμότητα του δενδρυλλίου.
Συμβατότητα εμβολιασμού — ενίοτε προβληματική, ιδίως με το Prunus mahaleb, και με ευαισθησία σε εμβολιοφόρο υλικό μολυσμένο με ιούς.
Ρύθμιση της ζωηρότητας — υπενθυμίζεται ότι στη φύση η κερασιά είναι δέντρο του δάσους, δηλαδή φυτό με φυσική τάση προς το ύψος.
Πρωιμότητα εισόδου σε καρποφορία — η οποία είναι συνήθως αντιστρόφως ανάλογη της ζωηρότητας.
Παραγωγικότητα — επίσης αντιστρόφως ανάλογη της ζωηρότητας.
Προσαρμογή στο έδαφος — τύπος, στράγγιση, pH, συνθήκες αναφύτευσης, τάση για παραφυάδες.
Προσαρμογή στο κλίμα — αντοχή στο ψύχος και ανοχή στη ζέστη.
Ανοχή σε ασθένειες και εχθρούς — εδαφογενή παθογόνα, βακτηριακό έλκος, νηματώδεις, τρωκτικά.

Η σχέση που εξηγεί τα πάντα Όσο μικραίνει η ζωηρότητα, τόσο αυξάνονται η πρωιμότητα και η παραγωγικότητα. Αυτό δεν είναι σύμπτωση αλλά φυσιολογία: το δέντρο που δεν ξοδεύει σε βλάστηση, ξοδεύει σε άνθη. Από την ίδια σχέση όμως προκύπτει και ο κίνδυνος: το νανοποιητικό υποκείμενο υπερφορτώνει το δέντρο, και αν δεν επέμβετε με κλάδεμα, ο καρπός μικραίνει και η ποιότητα καταρρέει. Δεν υπάρχει δωρεάν γεύμα στη ζωηρότητα.

2. Η κλίμακα ζωηρότητας — ο χάρτης του πεδίου

Το πρώτο πράγμα που πρέπει να έχετε στο μυαλό σας είναι πού στέκεται το κάθε υποκείμενο σε σχέση με το πρότυπο, που διεθνώς είναι το Mazzard — δηλαδή το σπορόφυτο της αγριοκερασιάς, Prunus avium. Θεωρείται ότι χρησιμοποιείται ως υποκείμενο πάνω από 2.400 χρόνια, από τους αρχαίους Έλληνες και Ρωμαίους καλλιεργητές, και παραμένει το μέτρο σύγκρισης [1].

Gisela 3περίπου 30–40%

Tabel Edabrizνανοποιητικό

Gisela 550–60%

Weiroot 158ημινανοποιητικό

Krymsk 665–70%

CAB 6Pημινανοποιητικό

Gisela 1280–100%

Gisela 685–90%

Krymsk 585–90%

Mahaleb90%

Gisela 13ελαφρώς ζωηρότερο του Gisela 6

Gisela 17ζωηρότερο των Gisela 6 και 13

MaxMa 14100%

Colt100%

Mazzard100% — το πρότυπο

MaxMa 60ζωηρότερο

Τα ποσοστά προέρχονται από τον πίνακα χαρακτηριστικών της έκδοσης PNW 619 [1] και από την επισκόπηση της Michigan State University [3]. Είναι ενδεικτικά και μεταβάλλονται σημαντικά με τον τόπο. Το επόμενο πλαίσιο εξηγεί γιατί.

Το ίδιο υποκείμενο δεν είναι το ίδιο δέντρο σε άλλο χωράφι

Είναι το σημείο που παραβλέπεται συστηματικά όταν διαβάζουμε ξένους καταλόγους. Τα ίδια τα δεδομένα το δείχνουν καθαρά [1]:

Το Gisela 6 δίνει δέντρο στο 60% του κανονικού μεγέθους στις ανατολικές Ηνωμένες Πολιτείες, ενώ στον Ειρηνικό Βορειοδυτικό φτάνει το 90%.
Το MaxMa 14 αναπτύσσεται πολύ ζωηρότερα στα πλούσια εδάφη του Όρεγκον απ' ό,τι στα ασβεστούχα εδάφη της νότιας Γαλλίας.
Το Colt κυκλοφόρησε στην Ευρώπη ως ημινανοποιητικό και σε αρδευόμενες θέσεις της Αμερικής έδωσε δέντρο κανονικού μεγέθους.

Το συμπέρασμα είναι απλό και δυσάρεστο: το ποσοστό που διαβάζετε στον κατάλογο δεν είναι το ποσοστό που θα δείτε στο χωράφι σας. Είναι σημείο εκκίνησης, όχι πρόβλεψη.

Πηγές: 1 3

3. Οι οικογένειες και η καταγωγή τους

Κάθε υποκείμενο κουβαλά τα χαρακτηριστικά των ειδών από τα οποία προήλθε. Η καταγωγή δεν είναι λεπτομέρεια για τον κατάλογο, γιατί από αυτήν προκύπτουν η αντοχή στο ψύχος, η ανοχή στο βαρύ έδαφος και οι παραφυάδες.

Υποκείμενο	Βοτανική καταγωγή	Προέλευση
Mazzard	Prunus avium, σπορόφυτο ή κλώνος F 12/1	Το ιστορικό πρότυπο
Mahaleb	Prunus mahaleb, μαχαλέπι	Γαλλία, από τον 18ο αιώνα
SL 64	Επιλογή P. mahaleb (Sainte Lucie)	Γαλλία
Colt	P. avium × P. pseudocerasus	East Malling, Αγγλία, δεκαετία 1970
Σειρά Gisela 5, 6, 13	P. cerasus «Schattenmorelle» × P. canescens	Giessen, Γερμανία
Gisela 12	P. canescens × P. cerasus «Leitzkauer»	Giessen, Γερμανία
Gisela 17	P. canescens × P. avium	Giessen, Γερμανία
Krymsk 5 VSL 2	P. fruticosa × P. lannesiana	Περιοχή Μαύρης Θάλασσας, Ρωσία
Krymsk 6 LC 52	P. cerasus × (P. cerasus × P. maackii)	Ρωσία
PiKu 1	P. avium × (P. canescens × P. tomentosa)	Dresden-Pillnitz, Γερμανία
PiKu 3	P. pseudocerasus × (P. canescens × P. incisa)	Dresden-Pillnitz, Γερμανία
Σειρά MaxMa 14, 60, 97	P. mahaleb × P. avium	Όρεγκον, από ελεύθερη επικονίαση μαχαλεπιού
Σειρά Weiroot	Κλώνοι P. cerasus	Weihenstephan, Γερμανία
Tabel Edabriz	Κλώνος P. cerasus	Γαλλία
CAB 6P	Επιλογή P. cerasus	Ιταλία
P-HL-A, P-HL-C	P. avium από ελεύθερη επικονίαση με P. cerasus	Τσεχία
Damil	P. dawyckensis από ελεύθερη επικονίαση	Gembloux, Βέλγιο
Adara	P. cerasifera, δηλαδή δαμασκηνιά	Ισπανία
Σειρά Corette Cass, Clare, Clinton, Crawford, Lake, Lincoln, King	Διάφορες διασταυρώσεις με P. cerasus, P. avium, P. fruticosa, P. canescens	Michigan State University
Σειρά WeiGi 1, 2, 3	Επιλογές Weiroot × επιλογή Giessen	Weihenstephan, Γερμανία

Γιατί έχει σημασία η καταγωγή

Τα γονικά είδη της σειράς Gisela, δηλαδή το P. cerasus και το P. canescens, είναι και τα δύο ανθεκτικότερα στο ψύχος από το Mazzard, και μεταφέρουν αυτή την αντοχή [1].
Το Mahaleb έχει βαθύ ριζικό σύστημα και είναι από τα πιο ανθεκτικά στην ξηρασία, αλλά ταυτόχρονα εξαιρετικά ευαίσθητο στο κορεσμένο έδαφος, ακόμη και για σύντομες αναερόβιες περιόδους τον χειμώνα.
Το Colt, με γονίδια P. pseudocerasus, είναι το μόνο υποκείμενο λιγότερο ανθεκτικό στο ψύχος από το Mazzard — και αυτό έχει σημασία στη δική μας ηπειρωτική Μακεδονία.

4. Το καθένα ξεχωριστά

Υποκείμενο	Μέγεθος % του πλήρους	Πρωιμότητα	Πρόωρη άνθηση και ωρίμανση	Συμβατότητα	Παραφυάδες	Αγκύρωση
Colt	100	Όχι	Όχι	Καλή	Όχι	Καλή
Gisela 5	50–60	Ναι	2–4 ημέρες	Καλή	Όχι	Μέτρια έως καλή
Gisela 6	85–90	Ναι	0–1 ημέρα	Καλή	Όχι	Μέτρια
Gisela 12	80–100	Ναι	Όχι	Καλή	Όχι	Καλή
Krymsk 5	85–90	Ναι	Όχι	Περιορισμένα δεδομένα	Μέτριες	Καλή
Krymsk 6	65–70	Ναι	Όχι	Περιορισμένα δεδομένα	Μέτριες	Καλή
Mahaleb	90	Ελαφρά	Όχι	Μέτρια έως καλή	Όχι	Καλή
MaxMa 14	100	Ναι	Όχι	Καλή	Όχι	Καλή
Mazzard	100	Όχι	Όχι	Καλή	Λίγες	Καλή

Ο πίνακας αποδίδει τα δεδομένα του Πίνακα 2 της έκδοσης PNW 619 [1], που παραμένει η πληρέστερη συγκριτική παρουσίαση. Οι τιμές αφορούν τις συνθήκες του Ειρηνικού Βορειοδυτικού των Ηνωμένων Πολιτειών.

Τι πρέπει να ξέρετε για το καθένα, πέρα από τον πίνακα

Mazzard και ο κλώνος F 12/1

Δεν έχει καταγραφεί ποτέ περίπτωση ασυμβατότητας, επειδή ανήκει στο ίδιο είδος με την καλλιεργούμενη κερασιά. Έχει ινώδες ριζικό σύστημα που το κάνει καλή επιλογή για υγρά και βαριά εδάφη [9]. Το μειονέκτημά του είναι σοβαρό: δεν μπαίνει σε καρποφορία πριν από την πέμπτη ή έκτη φύλλωση και δεν φτάνει σε πλήρη παραγωγή πριν από τη δωδέκατη [1].

Ο κλώνος F 12/1 χρησιμοποιείται στο δυτικό Όρεγκον για έναν πολύ συγκεκριμένο λόγο: έχει ανοχή στο βακτηριακό έλκος. Εκεί τον φυτεύουν και τον αφήνουν να φτάσει μέχρι τη διακλάδωση, και εμβολιάζουν την ποικιλία πάνω στους βραχίονες του υποκειμένου, ώστε μια μόλυνση σε κλάδο να μη φτάσει στον κορμό και να σκοτώσει το δέντρο.

Mahaleb — το υποκείμενο των ασβεστούχων και ξηρών εδαφών

Είναι ελαφρώς πιο πρώιμο και ελαφρώς λιγότερο ζωηρό από το Mazzard, και από τα πιο ανθεκτικά στην ξηρασία χάρη στο βαθύ ριζικό του. Είναι το υποκείμενο επιλογής για τα ασβεστούχα εδάφη της Ισπανίας και της νότιας Ιταλίας [1], και στην Ουγγαρία καλύπτει περίπου το 70% των φυτεύσεων γλυκιάς κερασιάς [6].

Δύο σοβαρές προειδοποιήσεις. Πρώτον, είναι εξαιρετικά ευαίσθητο στο κορεσμένο έδαφος και ξεραίνεται σε χαμηλά σημεία όπου μαζεύεται νερό. Δεύτερον, η ασυμβατότητα με ορισμένες ποικιλίες μπορεί να εκδηλωθεί έως και έξι χρόνια μετά τη φύτευση — δηλαδή τη στιγμή που έχετε πληρώσει τα πάντα και δεν έχετε εισπράξει ακόμη.

Η σειρά Gisela — η μετασχηματιστική εισαγωγή

Χαρακτηρίζεται ως η εισαγωγή που άλλαξε την καλλιέργεια, με τρία βασικά γνωρίσματα: ουσιαστικός έλεγχος ζωηρότητας, σημαντική πρωιμότητα με υψηλή παραγωγικότητα, και αντοχή στο ψύχος [3].

Το Gisela 5 είναι το πιο νανοποιητικό εμπορικά διαθέσιμο. Έχει γίνει ευρέως αποδεκτό στη βόρεια Ευρώπη και στις βορειοανατολικές Ηνωμένες Πολιτείες, όπου τα καλοκαίρια είναι σχετικά δροσερά. Απέτυχε όμως να καθιερωθεί στις μεγάλες ζώνες παραγωγής της δυτικής ακτής, στη Χιλή και σε άλλες περιοχές με ζεστά καλοκαίρια [2]. Δεν αποδίδει σε βαριά εδάφη και απαιτεί καλή στράγγιση, ενώ εμφανίζει ευαισθησία στην καταπόνηση αναφύτευσης.

Το Gisela 6 είναι το δημοφιλέστερο για νέες φυτεύσεις στον Ειρηνικό Βορειοδυτικό. Είναι μέτρια έως υψηλά ζωηρό αλλά πολύ πρώιμο, δίνοντας εμπορεύσιμη σοδειά από την τρίτη φύλλωση και πλήρη παραγωγή από την πέμπτη. Ταιριάζει σε μεγάλο εύρος εδαφών, από ελαφρά έως βαριά, με απαραίτητη προϋπόθεση την καλή στράγγιση. Το αδύνατο σημείο του είναι η αγκύρωση σε ανεμώδεις θέσεις.

Το Gisela 12 είναι προσαρμοσμένο σε ευρύ φάσμα εδαφών, αγκυρώνεται καλύτερα από το Gisela 6, αντιστέκεται στις παραφυάδες, και θεωρείται καλύτερο από τα Gisela 3, 5 και 6 σε ζεστά, ξηρά και καταπονητικά κλίματα και εδάφη [3]. Για ελληνικές συνθήκες αυτή η τελευταία πρόταση αξίζει υπογράμμιση.

Το Gisela 12 στο χωράφι — δική μας εμπειρική αξιολόγηση

Επειδή όλα τα παραπάνω προέρχονται από ξένους πειραματισμούς, αξίζει να δείτε το υποκείμενο σε πραγματικές συνθήκες της περιοχής μας. Στο παρακάτω βίντεο παρουσιάζεται η δική μας αξιολόγηση του Gisela 12 επί του δέντρου.

Βίντεο. Υποκείμενο Gisela 12, εμπειρική αξιολόγηση στο χωράφι.

Τι κρατάμε από την επιτόπια παρατήρηση

Το Gisela 12 είναι πιο λαίμαργο υποκείμενο σε σχέση με το Gisela 6 και δεν παράγει παραφυάδες. Είναι πολύ παραγωγικό και θεωρείται αντικαταστάτης του Gisela 6. Τα σημεία αυτά συμφωνούν με όσα καταγράφονται διεθνώς.
Συνιστάται μόνο σε μη αυτογόνιμες ποικιλίες. Είναι παρατήρηση που δεν θα τη βρείτε στους ξένους καταλόγους και προκύπτει από τη λογική που ήδη περιγράψαμε: το υποκείμενο είναι από μόνο του πολύ παραγωγικό, οπότε ο συνδυασμός του με αυτογόνιμη —δηλαδή επίσης παραγωγική— ποικιλία οδηγεί σε υπερφόρτωση, μικρό καρπό και εξάντληση του δέντρου. Είναι η ίδια αρχή που κάνει τον συνδυασμό Sweetheart σε Gisela 6 δύσκολο [1].
Οι ανάγκες σε νερό είναι μικρότερες από του Gisela 6, αλλά παραμένουν σχετικά υψηλές. Αυτό περιορίζει τη σύσταση που δίνει η βιβλιογραφία για ζεστά και ξηρά περιβάλλοντα: το Gisela 12 αντέχει καλύτερα από τα υπόλοιπα Gisela, αλλά δεν είναι υποκείμενο για χωράφι χωρίς αξιόπιστη άρδευση. Αν η άρδευση είναι οριακή, η συζήτηση επιστρέφει στα μαχαλέπια και στο MaxMa 14.

Η σειρά Krymsk — για ζέστη, κρύο και βαρύ έδαφος

Και τα δύο φαίνεται να είναι προσαρμοσμένα τόσο σε ψυχρά όσο και σε θερμά κλίματα, καθώς και σε βαρύτερα εδάφη [1]. Για το Krymsk 5 υπάρχει μια παρατήρηση που αξίζει προσοχή στον δικό μας καύσωνα: τα φύλλα παραμένουν σπαργώδη σε ακραία ζέστη και δεν εμφανίζουν το χαρακτηριστικό κύρτωμα των δέντρων σε Gisela.

Το Krymsk 6 δίνει δέντρο μόλις στο 75 έως 80% του μεγέθους των Krymsk 5 και Gisela 12, επιτρέποντας πυκνότερες φυτεύσεις, και είναι πιο πρώιμο από το Krymsk 5. Και τα δύο αγκυρώνονται καλά και δεν χρειάζονται υποστύλωση.

MaxMa 14 — η απάντηση για το ασβέστιο

Προέκυψε στο Όρεγκον από δέντρο μαχαλεπιού ελεύθερης επικονίασης, αλλά καθιερώθηκε κυρίως στη Γαλλία, χάρη στην πρωιμότητά του, στην ημινανοποιητική του δράση και στην ανθεκτικότητά του στη χλώρωση σιδήρου που προκαλούν τα ασβεστούχα εδάφη [1]. Στη Χιλή το φυτεύουν επειδή θεωρείται ότι δίνει κάποια ανοχή στο βακτηριακό έλκος. Έχει καλή συμβατότητα, ευρεία προσαρμογή και ελάχιστες παραφυάδες. Ο περιορισμός του είναι ότι σε πλούσια εδάφη δίνει δέντρο κανονικού μεγέθους και δεν ενδείκνυται για πολύ πυκνά συστήματα.

Colt — η προσοχή που θέλει

Κυκλοφόρησε ως ημινανοποιητικό αλλά σε αρδευόμενες θέσεις δίνει δέντρο στο μέγεθος του Mazzard, με την ίδια χαμηλή πρωιμότητα. Είναι ευαίσθητο σε ξηρά εδάφη και σε χαμηλές χειμερινές θερμοκρασίες. Έχει όμως τρία πραγματικά πλεονεκτήματα: ανθεκτικότητα στο στικτό κοίλωμα του βλαστού, ανθεκτικότητα στη φυτόφθορα και στο βακτηριακό έλκος, και καλή απόδοση σε συνθήκες αναφύτευσης όπου κερασιά ακολουθεί κερασιά χωρίς απολύμανση [1]. Είναι όμως ευαίσθητο στον καρκίνο του λαιμού.

Πηγές: 1 2 3 9

5. Η παραγωγικότητα και το νούμερο που πραγματικά μετράει

Όταν συγκρίνουμε υποκείμενα, τα κιλά ανά δέντρο είναι παραπλανητικά, γιατί ένα μεγάλο δέντρο λογικά δίνει περισσότερα. Το νούμερο που χρησιμοποιείται διεθνώς είναι η απόδοση ανά μονάδα διατομής κορμού, δηλαδή κιλά ανά τετραγωνικό εκατοστό διατομής κορμού. Μετράει πόσο αποδοτικά μετατρέπει το δέντρο τον όγκο του σε καρπό, και είναι το κριτήριο που δικαιολογεί την πυκνή φύτευση.

Πόσο περισσότερο αποδίδουν, στην πράξη

Σε πειραματισμό στο The Dalles του Όρεγκον, με τρεις ποικιλίες και τρία συστήματα διαμόρφωσης, οι αποδόσεις έως την έκτη φύλλωση, σε σύγκριση με το Mazzard, ήταν οι εξής [2]:

Ποικιλία	Krymsk 6	Krymsk 5	Gisela 6	MaxMa 14
Regina χαμηλής παραγωγικότητας	×3,2	×3,1	×2,6	×1,7
Bing μέτριας παραγωγικότητας	—	—	×6,9	×5,1
Sweetheart υψηλής παραγωγικότητας	—	×1,4	×2,3	×1,5

Διαβάστε τον πίνακα προσεκτικά, γιατί λέει κάτι μη προφανές

Το κέρδος από το υποκείμενο είναι αντιστρόφως ανάλογο της παραγωγικότητας της ποικιλίας. Στη Regina, που είναι χαμηλής παραγωγικότητας, το Gisela 6 δίνει δυόμισι φορές περισσότερα. Στο Bing, που είναι μέτριας, δίνει σχεδόν επτά φορές. Στη Sweetheart, που είναι ήδη πολύ παραγωγική, το κέρδος πέφτει σε λιγότερο από δυόμισι φορές.

Πρακτικά αυτό σημαίνει ότι τα παραγωγικά υποκείμενα ταιριάζουν καλύτερα με ποικιλίες χαμηλής και μέτριας παραγωγικότητας, όπως η Regina και η Tieton, οι οποίες σε ζωηρά υποκείμενα δεν έχουν δώσει ικανοποιητικές αποδόσεις [1]. Ο συνδυασμός Sweetheart σε Gisela 6 χαρακτηρίζεται ρητά ως δύσκολος, επειδή είναι παραγωγικά και τα δύο μέρη.

Ανεξάρτητος πειραματισμός στο Πανεπιστήμιο της Ουάσιγκτον έδειξε ότι, μετά από επτά καλλιεργητικές περιόδους, το Bing σε Gisela 6 απέδωσε από 212% έως 657% περισσότερο από το Mazzard, ανάλογα με τη χρονιά, και μεταξύ 13% και 31% περισσότερο από το Gisela 5. Στον ίδιο πειραματισμό, μετά από επτά περιόδους, τα Gisela 5 και Gisela 6 είχαν 45% και 20% μικρότερη διατομή κορμού από το Mazzard αντίστοιχα [1].

Η οικονομική διάσταση, με νούμερα Μελέτη σε παραγωγούς του Όρεγκον διαπίστωσε ότι με πυκνή φύτευση σε παραγωγικά υποκείμενα το συνολικό κόστος εγκατάστασης αποσβένεται σε οκτώ χρόνια, ενώ με κανονική πυκνότητα σε Mazzard χρειάζονται δεκαπέντε [1] [13]. Επτά χρόνια διαφορά είναι το πραγματικό επιχείρημα υπέρ των νέων υποκειμένων, και δεν έχει σχέση με τα κιλά αλλά με τη ρευστότητα.

Πηγές: 1 2 13

6. Τι έδειξαν οι δοκιμές, χώρα προς χώρα

Η αξία των πολλαπλών πειραματισμών είναι ότι δείχνουν πού συμφωνούν και πού διαφωνούν τα δεδομένα. Παρακάτω συνοψίζονται πέντε ανεξάρτητες σειρές δοκιμών.

Νορβηγία — η ποικιλία Lapins σε είκοσι επτά υποκείμενα

Η δοκιμή εγκαταστάθηκε το 1999 στο Ullensvang, σε αποστάσεις 2 × 4,5 μέτρα, στο πλαίσιο ευρωπαϊκού πειραματισμού. Τα συμπεράσματα μετά από οκτώ καλλιεργητικές περιόδους ήταν τα εξής [5]:

Κριτήριο	Ποια υποκείμενα ξεχώρισαν
Έναρξη καρποφορίας	Όλα τα δέντρα άρχισαν να καρποφορούν στην τρίτη φύλλωση
Μεγαλύτερη ζωηρότητα	PiKu 3, Colt, Damil
Ενδιάμεση ζωηρότητα	Gisela 5, Gisela 6, PiKu 1
Νανοποιητικά	Tabel Edabriz, Weiroot 53
Μεγαλύτερη σωρευτική απόδοση	Colt, PiKu 1, PiKu 3, Damil
Μεγαλύτερη αποδοτικότητα απόδοση ανά διατομή κορμού	Gisela 4, Gisela 5
Μεγαλύτερος καρπός	Colt, Damil, PiKu 1

Προσέξτε την αντίφαση που δεν είναι αντίφαση: τη μεγαλύτερη συνολική απόδοση την έδωσαν τα ζωηρά υποκείμενα, ενώ τη μεγαλύτερη αποδοτικότητα ανά όγκο δέντρου την έδωσαν τα νανοποιητικά. Και τα δύο είναι σωστά. Το ποιο μετράει για εσάς εξαρτάται από το αν πληρώνετε ανά στρέμμα ή ανά δέντρο.

Γερμανία — δέκα υποκείμενα στην κοιλάδα του Ρήνου

Στο Mülheim-Kärlich δοκιμάστηκαν δέκα υποκείμενα με τις ποικιλίες Giorgia και Regina, σε αμμοπηλώδες έδαφος με 30% ελαφρόπετρα και 600 χιλιοστά ετήσια βροχόπτωση, από το 2002 [4]. Στη δοκιμή αυτή τα υποκείμενα κατατάχθηκαν ως προς τη ζωηρότητα, τη σωρευτική απόδοση, την αποδοτικότητα και την τάση για παραφυάδες, που βαθμολογήθηκε σε κλίμακα από 1, δηλαδή καμία, έως 9, δηλαδή πάρα πολλές.

Το κριτήριο των παραφυάδων δεν το βλέπετε στους καταλόγους Στη γερμανική δοκιμή το PiKu 4 φωτογραφήθηκε ρητά για τις παραφυάδες του στα οκτώ χρόνια [4]. Είναι χαρακτηριστικό που δεν το πληρώνετε στην αγορά του δενδρυλλίου αλλά το πληρώνετε κάθε χρόνο σε εργατικά, για είκοσι χρόνια. Ζητήστε το από το φυτώριο πριν παραγγείλετε.

Ουγγαρία — είκοσι χρόνια και ένα αντίθετο συμπέρασμα

Το Πανεπιστήμιο Corvinus της Βουδαπέστης αξιολόγησε υποκείμενα σε επτά διαφορετικούς πειραματισμούς από το 1989 έως το 2004. Το γενικό συμπέρασμα διατυπώνεται με ασυνήθιστη ευθύτητα και έρχεται σε αντίθεση με την κυρίαρχη αντίληψη [6]:

Τι κατέληξαν στην Ουγγαρία

Η έρευνα των είκοσι ετών απέδειξε το αντίθετο από την πεποίθηση ότι πυκνή φύτευση γίνεται μόνο με νανοποιητικά υποκείμενα.
Τα νανοποιητικά και ημινανοποιητικά έδωσαν σωστά αποτελέσματα μόνο με άρδευση ή σε πολύ καλές θέσεις.
Είναι πολύ πρώιμα, αλλά οι βέργες σχηματίζουν εύκολα τυφλό ξύλο. Αυτό διορθώνεται μόνο με αυστηρό κλάδεμα στα πρώτα χρόνια.
Η σχετικά μικρή φυλλική επιφάνεια είναι μειονέκτημα, το οποίο ελέγχεται με κλάδεμα, αραίωμα καρπών, άρδευση και λίπανση.
Τα ημιζωηρά υποκείμενα φαίνονται τα καταλληλότερα για το εύρος των συνθηκών της χώρας, χάρη στην ταχεία αρχική ανάπτυξη και την ικανοποιητική πρωιμότητα.
Από την ομάδα των ζωηρών, τα κλωνικά ή σποροφυτικά μαχαλέπια συνιστώνται πρωτίστως για φτωχές θέσεις — αμμώδη, ασβεστούχα εδάφη με υψηλό pH.

Τα αριθμητικά αποτελέσματα ενισχύουν το συμπέρασμα. Στη δοκιμή του Szigetcsép, η σωρευτική απόδοση της ποικιλίας Axel ήταν υψηλότερη στα Bogdány και Cema, ενώ το Gisela 5 έδωσε μόλις το μισό από αυτά, και τα άλλα δύο νανοποιητικά δεν έφτασαν ούτε το μισό του Gisela 5. Στην ποικιλία Vera, η υψηλότερη σωρευτική απόδοση ήταν στο SL 64, χωρίς σημαντική διαφορά από τα Cema, Bogdány και Pi-Ku 1 [6].

Και δύο ακόμη ευρήματα που πρέπει να ειπωθούν

Η άνθηση και η καρποφορία των δέντρων σε νανοποιητικά υποκείμενα ήταν σαφώς πρωιμότερες. Αυτό ακούγεται καλό, αλλά συνοδεύεται από το επόμενο.
Η ευαισθησία των οφθαλμών και των ανθέων στον παγετό ήταν χειρότερη στα νανοποιητικά υποκείμενα. Σε συνδυασμό με το ότι τα άνθη βρίσκονται χαμηλότερα, όπου η ζημιά από παγετό είναι μεγαλύτερη [1], το νανοποιητικό υποκείμενο αυξάνει τον κίνδυνο από τον ανοιξιάτικο παγετό με δύο ανεξάρτητους τρόπους.
Τα νανοποιητικά και ημινανοποιητικά έδωσαν μικρότερο μέγεθος καρπού από τα ζωηρά. Το υψηλότερο ποσοστό καρπών άνω των 26 χιλιοστών μετρήθηκε στο Weiroot 72 και το χαμηλότερο στο Gisela 5.

Τουρκία — Krymsk 5 έναντι PiKu 1 και Gisela 6

Πρόσφατος πειραματισμός στο Σιβάς, σε αργιλοπηλώδες έδαφος με pH 7,5, με τις ποικιλίες 0900 Ziraat και Regina, μέτρησε τα εξής κατά το δεύτερο έτος μετρήσεων [7]:

Υποκείμενο	Ύψος δέντρου (cm)	Διατομή κορμού (cm²)	Όγκος κόμης (m³)
Krymsk 5	390	43,7	7,34
Gisela 6	346	40,8	7,33
PiKu 1	304	28,5	5,15

Στον ίδιο πειραματισμό, τα δέντρα σε Krymsk 5 έδωσαν μεγαλύτερο βάρος καρπού και υψηλότερο συνολικό φαινολικό περιεχόμενο, ενώ τα δέντρα σε Gisela 6 έδωσαν μεγαλύτερη σφριγηλότητα καρπού. Το συμπέρασμα των ερευνητών ήταν ότι το Krymsk 5 αποτελεί υποσχόμενο υποκείμενο για εμβολιασμό με τοπικές ποικιλίες [7].

Γιατί αυτή η δοκιμή μας αφορά περισσότερο από τις άλλες Έγινε σε αργιλοπηλώδες έδαφος με pH 7,5 και σε ηπειρωτικό κλίμα, δηλαδή σε συνθήκες πολύ κοντινότερες στις δικές μας από ό,τι η Νορβηγία ή το Όρεγκον. Και έδειξε ότι το PiKu 1 συμπεριφέρθηκε σαφώς πιο νανοποιητικά από ό,τι στη βόρεια Ευρώπη, όπου κατατάσσεται ως ενδιάμεσο ή και ζωηρό. Είναι ακριβώς το φαινόμενο που περιγράψαμε στο κεφάλαιο 2.

Μίτσιγκαν — η νέα σειρά Corette σε δύο τύπους εδάφους

Η σειρά Corette προέκυψε από το πρόγραμμα βελτίωσης βυσσινιάς του Michigan State University. Από αρκετές εκατοντάδες σπορόφυτα επιλέχθηκαν 25 μετά από έλεγχο ευαισθησίας στους ιούς, και τελικά 12 ελίτ υποψήφια, από τα οποία πολλά παράγουν παραφυάδες σε μεγάλο βαθμό [3]. Τα δεδομένα από την ποικιλία Benton, μετά από επτά χρόνια, δείχνουν κάτι εξαιρετικά χρήσιμο:

Υποκείμενο	Διατομή κορμού πηλώδες (cm²)	Διατομή κορμού αμμώδες (cm²)	Μείωση ζωηρότητας
Lake	85,3	85,8	0%
Clare	90,7	60,7	33%
Cass	121,9	80,3	35%
MaxMa 14	155,5	67,7	56%
Gisela 5	157,6	65,6	58%

Αυτός ο πίνακας είναι το πιο χρήσιμο πράγμα σε ολόκληρο το άρθρο

Δείχνει πόσο καταρρέει το κάθε υποκείμενο όταν το βάλεις σε φτωχό έδαφος. Το Gisela 5 έχασε το 58% της ζωηρότητάς του περνώντας από πηλώδες σε αμμώδες. Το Lake δεν έχασε τίποτα, γεγονός που οδήγησε τους ερευνητές να διατυπώσουν την υπόθεση ότι ανέχεται τα ξηρά εδάφη καλύτερα από άλλα νανοποιητικά [3].

Το πρακτικό συμπέρασμα είναι σκληρό: ένα υποκείμενο που είναι ήδη νανοποιητικό σε καλό έδαφος, σε φτωχό έδαφος δεν γίνεται απλώς μικρότερο — γίνεται μη βιώσιμο. Γι' αυτό η διεθνής σύσταση είναι να αποφεύγονται τα πιο νανοποιητικά υποκείμενα όπου το έδαφος είναι ρηχό ή φτωχό, και εκεί να προτιμώνται τα Gisela 6, Krymsk 5 ή MaxMa 14, με αυξημένη όμως πυκνότητα φύτευσης [1].

Πηγές: 1 3 4 5 6 7

7. Το μέγεθος του καρπού — τι επηρεάζει και τι δεν επηρεάζει

Είναι ο ισχυρισμός που ακούγεται περισσότερο στην αγορά: ότι το τάδε υποκείμενο δίνει μεγαλύτερο κεράσι. Ας τον ελέγξουμε με δεδομένα. Στη γερμανική δοκιμή μετρήθηκε το βάρος καρπού της ποικιλίας Giorgia σε δέκα υποκείμενα, επί έξι συνεχόμενα χρόνια [4]. Υπολογίσαμε τους μέσους όρους:

Υποκείμενο	Μέσο βάρος 6 ετών (g)	Εύρος ανά έτος
PiKu 1	10,15	9,3 – 11,5
P-HL-A	10,05	8,9 – 11,0
P-HL-C	10,03	8,8 – 10,9
Victor	10,03	9,1 – 11,1
Gisela 3	10,02	8,9 – 11,3
Gisela 5	10,00	8,8 – 11,7
PiKu 4	9,83	8,6 – 10,9
Weiroot 72	9,77	8,8 – 11,4
Krymsk 5	9,67	8,4 – 10,9
Tabel Edabriz	9,53	8,5 – 10,9

Η χρονιά ζυγίζει τρεισήμισι φορές περισσότερο από το υποκείμενο

Η διαφορά ανάμεσα στο καλύτερο και στο χειρότερο υποκείμενο ήταν 0,62 γραμμάρια, δηλαδή 6,5%. Η διαφορά ανάμεσα στην καλύτερη και στη χειρότερη χρονιά, με τον μέσο όρο όλων των υποκειμένων, ήταν 2,14 γραμμάρια, δηλαδή 23,7%.

Με άλλα λόγια, ο καιρός, το φορτίο και η διαχείριση της χρονιάς καθορίζουν το μέγεθος του καρπού τρεισήμισι φορές περισσότερο από την επιλογή του υποκειμένου. Όποιος σας πουλάει υποκείμενο με το επιχείρημα «κάνει μεγαλύτερο κεράσι» σας πουλάει τη μικρότερη από τις μεταβλητές. Το υποκείμενο επιλέγεται για ζωηρότητα, πρωιμότητα και προσαρμογή στο έδαφος — όχι για το μέγεθος του καρπού.

Μια σημαντική διευκρίνιση για να μην παρεξηγηθεί το παραπάνω. Το ότι η άμεση επίδραση του υποκειμένου στο μέγεθος είναι μικρή δεν σημαίνει ότι το μέγεθος είναι ανεξάρτητο από την επιλογή σας. Σημαίνει ότι η επίδραση είναι έμμεση και περνάει από το φορτίο: ένα υπερπαραγωγικό υποκείμενο που δεν κλαδεύτηκε σωστά θα σας δώσει μικρά κεράσια, όχι επειδή το υποκείμενο μικραίνει τον καρπό, αλλά επειδή χάλασε η σχέση φύλλων προς καρπούς. Η ίδια η βιβλιογραφία το τονίζει επανειλημμένα: αν γίνει κακή διαχείριση, τα δέντρα γρήγορα αποσυντονίζονται και παράγουν μικρό καρπό φτωχής ποιότητας [2].

8. Έδαφος: ασβέστιο, βάθος, στράγγιση, αναφύτευση

Για τα ελληνικά δεδομένα, όπου τα ασβεστούχα και τα βαριά εδάφη είναι κανόνας και όχι εξαίρεση, αυτό το κεφάλαιο είναι πιθανότατα το πιο κρίσιμο.

Συνθήκη	Τι ταιριάζει και τι όχι
Ασβεστούχο έδαφος κίνδυνος σιδηροχλώρωσης	Mahaleb και SL 64 είναι το υποκείμενο επιλογής στα ασβεστούχα εδάφη Ισπανίας και νότιας Ιταλίας [1]. Το MaxMa 14 καθιερώθηκε στη Γαλλία ακριβώς για την ανθεκτικότητά του στη χλώρωση σιδήρου των ασβεστούχων εδαφών [1]
Βαρύ έδαφος	Mazzard για το ινώδες ριζικό του [9]. Gisela 6 και Gisela 12 ταιριάζουν σε βαριά εδάφη υπό την προϋπόθεση της καλής στράγγισης. Τα Krymsk 5 και 6 επιβιώνουν σε βαρύτερα εδάφη από το Mahaleb και το Mazzard. Το Gisela 5 δεν αποδίδει σε βαρύ έδαφος
Υγρό ή κακώς στραγγιζόμενο	Το Mahaleb αποκλείεται — ξεραίνεται σε χαμηλά σημεία όπου μαζεύεται νερό. Κανένα υποκείμενο κερασιάς δεν αποδίδει σε κακή στράγγιση
Ρηχό ή φτωχό έδαφος	Αποφύγετε τα πιο νανοποιητικά, δηλαδή Gisela 5 και Krymsk 6. Προτιμήστε Gisela 6, Krymsk 5 ή MaxMa 14 με αυξημένη πυκνότητα. Για τα ημινανοποιητικά συνιστάται βάθος εδάφους από ένα έως πάνω από 1,5 μέτρο [1]
Ξηρό, χωρίς επαρκή άρδευση	Mahaleb, χάρη στο βαθύ ριζικό. Το Krymsk 6 αναφέρεται ως ανεκτικό στην υδατική καταπόνηση [9]. Το Colt είναι ευαίσθητο στα ξηρά εδάφη
Αναφύτευση κερασιά μετά από κερασιά	Το Colt αποδίδει καλά σε συνθήκες αναφύτευσης χωρίς απολύμανση [1]. Το Gisela 17 έχει αποδώσει καλά σε θέσεις αναφύτευσης στη Γερμανία [2]. Το Gisela 5 δείχνει ευαισθησία στην καταπόνηση αναφύτευσης και συνιστάται μόνο σε παρθένα εδάφη ή μετά από απολύμανση

Η δοκιμή σε ασβεστούχο έδαφος της κοιλάδας του Έβρου Σε πειραματισμό στη Σαραγόσα της Ισπανίας, σε βαρύ και ασβεστούχο αργιλοπηλώδες έδαφος, συγκρίθηκαν οκτώ υποκείμενα με τις ποικιλίες Van και Stark Hardy Giant επί δεκατρία χρόνια. Τη μεγαλύτερη ζωηρότητα και σωρευτική απόδοση έδωσε το Adara, ενώ τη μικρότερη ζωηρότητα το Gisela 5. Το κρίσιμο συμπέρασμα για εμάς είναι το εξής: παρά την υψηλή αποδοτικότητα και τη μεγαλύτερη σφριγηλότητα, το μικρότερο μέγεθος καρπού κατέστησε το Gisela 5 μη ενδιαφέρον υποκείμενο για τις συγκεκριμένες συνθήκες καλλιέργειας [11].

Πηγές: 1 2 9 11

9. Το υποκείμενο αλλάζει τη θρέψη — και το ασβέστιο

Είναι πλευρά που σχεδόν ποτέ δεν συζητιέται όταν επιλέγεται υποκείμενο, και όμως έχει άμεση σχέση με την ποιότητα του καρπού. Στη νορβηγική δοκιμή έγινε φυλλοδιαγνωστική ανάλυση ανά υποκείμενο, με τα εξής αποτελέσματα, εκφρασμένα ως ποσοστό επί ξηρού βάρους [5]:

Υποκείμενο	Άζωτο	Φώσφορος	Κάλιο	Ασβέστιο	Μαγνήσιο
Colt	2,25	0,26	1,49	1,53	0,33
Damil	2,50	0,23	1,53	1,21	0,26
Gisela 5	2,60	0,29	1,71	1,10	0,21
Gisela 6	2,46	0,26	1,41	0,97	0,20
PiKu 1	2,60	0,32	2,08	1,24	0,24
PiKu 3	2,51	0,31	2,07	1,36	0,25
Άριστο εύρος	2,5 – 3,0	0,15 – 0,25	1,5 – 2,0	1,0 – 1,5	0,2 – 0,3

Τι δείχνει ο πίνακας όταν τον συγκρίνεις με το άριστο εύρος

Το Gisela 6 έβγαλε ασβέστιο 0,97, δηλαδή κάτω από το άριστο εύρος, μαζί με χαμηλό άζωτο και χαμηλό κάλιο. Ήταν το μόνο υποκείμενο με τρεις παραμέτρους εκτός ορίων προς τα κάτω.
Το Colt έδωσε το υψηλότερο ασβέστιο, 1,53. Δεδομένου ότι το ασβέστιο συνδέεται με τη σφριγηλότητα και την αντοχή του καρπού, αυτό δεν είναι ασήμαντο.
Τα PiKu 1 και PiKu 3 έδωσαν κάλιο πάνω από το άριστο εύρος, γεγονός που μπορεί να ανταγωνιστεί την πρόσληψη ασβεστίου και μαγνησίου.

Το πρακτικό συμπέρασμα δεν είναι να αποφύγετε το Gisela 6. Είναι ότι το πρόγραμμα θρέψης πρέπει να προσαρμόζεται στο υποκείμενο, και ότι σε ορισμένους συνδυασμούς το ασβέστιο χρειάζεται παρακολούθηση με φυλλοδιαγνωστική, όχι υπόθεση. Το θέμα του ασβεστίου στην κερασιά το έχουμε αναπτύξει χωριστά.

10. Ασθένειες, ιοί και νηματώδεις

Βακτηριακό έλκος

Είναι η σοβαρότερη απειλή για τη φυτεία και το υποκείμενο παίζει ρόλο. Τα δεδομένα από τη βιβλιογραφία και από την εμπειρία των παραγωγών δίνουν την εξής κατάταξη [1] [10]:

Υποκείμενο	Ανοχή στο βακτηριακό έλκος
F 12/1	Ανοχή. Χρησιμοποιείται ως ψηλός εμβολιασμός ώστε να σταματά τη μόλυνση πριν φτάσει στον κορμό
Colt	Μεγαλύτερη ανοχή από το Mazzard
Krymsk 5	Μεγαλύτερη έως παρόμοια ανοχή με το Mazzard
Mazzard	Το μέτρο σύγκρισης
Gisela 6	Λιγότερο ανεκτικό από το Mazzard
CAB 6P	Πιο ευπαθές από το Mazzard [11]

Εδώ οι πηγές διαφωνούν, και το λέμε ανοιχτά

Για το Krymsk 5 υπάρχει πραγματική αντίφαση στη βιβλιογραφία. Η έκδοση PNW 619 το κατατάσσει με ανοχή παρόμοια ή και μεγαλύτερη από το Mazzard [1], ενώ η έκδοση του Πανεπιστημίου της Ουάσιγκτον για το βακτηριακό έλκος αναφέρει ρητά ότι τα πιο νανοποιητικά υποκείμενα είναι πιο ευαίσθητα, ονομάζοντας τα Gisela 6 και Krymsk 5 [14]. Και οι δύο πηγές είναι έγκυρες και προέρχονται από την ίδια περιοχή.

Δεν θα διαλέξουμε πλευρά χωρίς λόγο. Η πρακτική στάση είναι η συντηρητική: σε περιοχή με ιστορικό βακτηριακού έλκους, μην υπολογίζετε το Krymsk 5 ως προστασία. Αντιμετωπίστε το ως ουδέτερο και στηριχτείτε στα μέτρα που δουλεύουν ανεξάρτητα από το υποκείμενο: κλάδεμα σε ξηρό καιρό, χειμερινός χαλκός με τη μορφή υδροξειδίου, προστασία του κορμού και διαχείριση του παγετού [14].

Υπάρχει επίσης ένας μηχανισμός διάδοσης που συνδέεται άμεσα με τη ζωηρότητα και σπάνια αναφέρεται. Το βακτήριο μεταδίδεται με τον εμβολιασμό και μετακινείται διασυστηματικά μέσα στο δέντρο. Τα ζωηρά υποκείμενα έχουν μεγαλύτερη πιθανότητα φυσικού εμβολιασμού μεταξύ των ριζών γειτονικών δέντρων, άρα και μεταφοράς του βακτηρίου από δέντρο σε δέντρο, σε σύγκριση με τα νανοποιητικά [14]. Δηλαδή η ζωηρότητα δίνει ανοχή στο μεμονωμένο δέντρο αλλά διευκολύνει τη διάδοση μέσα στη φυτεία. Είναι ένας ακόμη λόγος για τον οποίο δεν υπάρχει καθαρή απάντηση.

Η υπερευαισθησία στους ιούς — το πιο υποτιμημένο ρίσκο

Ο ιός του νανισμού της δαμασκηνιάς και ο ιός της νεκρωτικής δακτυλιωτής κηλίδωσης βρίσκονται συνήθως σε ώριμους οπωρώνες. Στα Mazzard, Mahaleb και Colt δεν προκαλούν σχεδόν συμπτώματα. Τα Krymsk 5 και Krymsk 6 όμως είναι υπερευαίσθητα και στους δύο [1].

Υπερευαισθησία σημαίνει ότι το δέντρο πεθαίνει γρήγορα όταν μολυνθεί. Κάποιοι επιστήμονες υποστηρίζουν ότι αυτό είναι τελικά ωφέλιμο, επειδή το μολυσμένο δέντρο πεθαίνει πριν προλάβει να μεταδώσει τον ιό στα γειτονικά. Η σύσταση όμως είναι σαφής και πρακτική: μη φυτεύετε δέντρα σε υπερευαίσθητα υποκείμενα ως εμβόλιμα μέσα σε ώριμη φυτεία ή δίπλα σε παλιά τεμάχια που μπορεί να είναι μολυσμένα.

Νηματώδεις και εδαφογενή παθογόνα

Παθογόνο ή εχθρός	Τι ισχύει ανά υποκείμενο
Νηματώδης Pratylenchus vulnus	Το Colt είναι το πιο ευπαθές. Και το Mazzard και το Mahaleb είναι επίσης ευπαθή [12]
Νηματώδεις Meloidogyne	Το Mazzard είναι ανοσο στον M. incognita και ανθεκτικό στον M. javanica [12]
Φυτόφθορα	Το Colt έχει δείξει ανθεκτικότητα. Το Mazzard είναι ανεκτικότερο από το Mahaleb
Αρμιλλάρια	Το Mazzard αναφέρεται ως ανεκτικό
Καρκίνος του λαιμού	Το Colt και το F 12/1 είναι ευαίσθητα. Πολλά φυτώρια αποφεύγουν να πολλαπλασιάσουν το F 12/1 γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο [1]
Τρωκτικά	Το Mahaleb είναι ελκυστικό στα τυφλοπόντικα και απαιτεί συστηματικά μέτρα

Το γενικό συμπέρασμα διατυπώνεται καθαρά στη βιβλιογραφία: κανένα υποκείμενο δεν υπερέχει σε όλες τις κατηγορίες ανθεκτικότητας, και η επιλογή είναι πάντοτε συμβιβασμός ανάμεσα στα εδαφογενή παθογόνα της περιοχής σας και στις υπόλοιπες απαιτήσεις.

Πηγές: 1 10 11 12 14

11. Παραφυάδες, αγκύρωση και τυφλό ξύλο

Παραφυάδες

Τα περισσότερα εμπορικά υποκείμενα εμφανίζουν περιορισμένη έως καθόλου τάση για παραφυάδες. Υπάρχουν όμως εξαιρέσεις που πρέπει να ξέρετε πριν παραγγείλετε. Χαμηλά έως μέτρια επίπεδα έχουν παρατηρηθεί στα Krymsk 5, Krymsk 6 και σε αρκετούς κλώνους Weiroot, ενώ και το ίδιο το Mazzard μπορεί περιστασιακά να δώσει λίγες [1]. Στη σειρά Corette το φαινόμενο είναι σοβαρό και μετρήθηκε:

Υποκείμενο	Αμμώδες έδαφος (Μίτσιγκαν)	Βαρύ έδαφος (Νέα Υόρκη)
Clare	20 φορές	15 φορές
Cass	10 φορές	5 φορές
Lake	10 φορές	4 φορές

Πολλαπλάσια σε σχέση με το μάρτυρα [3]. Το Clare, που είναι το πιο νανοποιητικό της σειράς, είναι και το χειρότερο σε παραφυάδες — και μάλιστα σε αμμώδες έδαφος χειρότερα από ό,τι σε βαρύ.

Αγκύρωση και υποστύλωση

Το ερώτημα «θα χρειαστεί στηρίγματα;» έχει άμεσο κόστος. Τα δέντρα σε Gisela 6 και ενίοτε σε Gisela 5 γέρνουν συχνά αντίθετα από τους επικρατούντες ανέμους, ιδιαίτερα στα δέντρα με κεντρικό οδηγό που είναι βαριά στην κορυφή. Στήριξη με πασσάλους ή σύστημα υποστύλωσης μπορεί να είναι ωφέλιμη με αυτά τα δύο υποκείμενα. Για όλα τα υπόλοιπα η αγκύρωση θεωρείται επαρκής [1].

Το τυφλό ξύλο — το κρυφό κόστος των παραγωγικών υποκειμένων

Ο μηχανισμός, επειδή αξίζει να τον καταλάβετε

Η κερασιά έχει μόνο απλούς οφθαλμούς, δηλαδή έναν οφθαλμό ανά κόμβο, ο οποίος είναι είτε βλαστοφόρος είτε ανθοφόρος. Όταν ένας πλάγιος οφθαλμός σε ξύλο ενός έτους γίνει ανθοφόρος, τα άνθη είτε θα πέσουν είτε θα δώσουν καρπό — και στις δύο περιπτώσεις το σημείο μένει τυφλό στα επόμενα χρόνια, δηλαδή δεν στηρίζει ούτε φύλλα ούτε καρπό [1].

Πολλά από τα νέα ημινανοποιητικά υποκείμενα αλλάζουν τη συμπεριφορά καρποφορίας, αυξάνοντας την πυκνότητα των ανθέων και τον αριθμό των καρποφόρων βραχυκλαδίων. Δυστυχώς όμως έχουν και την τάση να δίνουν μεμονωμένους ανθοφόρους οφθαλμούς σε ξύλο ενός έτους, πράγμα που καταλήγει σε τυφλό ξύλο. Οι Ούγγροι το επιβεβαιώνουν ανεξάρτητα και προσθέτουν τη λύση: αυστηρό κλάδεμα στα πρώτα χρόνια [6].

12. Τα νέα υποκείμενα: σειρές Corette και WeiGi

Δύο σειρές βρίσκονται σε προχωρημένη αξιολόγηση και θα τις ακούσετε τα επόμενα χρόνια.

Corette, από το Michigan State University

Επτά επιλογές δοκιμάζονται σήμερα σε συντονισμένα πειράματα: Cass, Clare, Clinton, Crawford, Lake, Lincoln και King. Προέρχονται από το πρόγραμμα βελτίωσης βυσσινιάς και οι περισσότερες είναι τουλάχιστον τόσο νανοποιητικές όσο το Gisela 5, με το Clare να δίνει ακόμη μικρότερο δέντρο [2].

Τα Lake, Cass και Clare προωθούν την ωρίμανση έως και μία εβδομάδα, κάτι που για ορισμένες αγορές σημαίνει σημαντικά υψηλότερες τιμές. Το Clinton έδειξε την υψηλότερη σωρευτική αποδοτικότητα στη δοκιμή με την ποικιλία Benton [3].

Ο περιορισμός τους είναι σοβαρός και δηλώνεται ρητά: σε ορισμένα εδάφη οι παραφυάδες μπορεί να είναι υπερβολικές, με χειρότερο το Clare. Επιπλέον, στους πειραματισμούς το ίδιο μέγεθος καρπού με τα Gisela επιτεύχθηκε μόνο επειδή αραιώθηκαν οι καρποί κατά 50% — και σε πολλές χώρες το κόστος εργασίας καθιστά το χειρωνακτικό αραίωμα απαγορευτικό [2].

WeiGi, από το Weihenstephan

Τρεις επιλογές, WeiGi 1, 2 και 3, από διασταυρώσεις επιλογών Weiroot με επιλογή του Giessen. Το WeiGi 2 τοποθετείται στην πιο νανοποιητική περιοχή, κοντά στο Gisela 5, ενώ το WeiGi 3 είναι το ζωηρότερο των τριών, κοντά στα Gisela 6 και 12 [3]. Δοκιμάζονται από το 2013 σε τρεις γερμανικούς σταθμούς [4].

Και μια εξέλιξη από τη Βουλγαρία που μας αφορά γεωγραφικά Στο Ινστιτούτο Δενδροκομίας της Φιλιππούπολης δημιουργήθηκαν δύο νέα υποκείμενα για βυσσινιά, τα Argo 1 και Argo 2, από διασταύρωση P. cerasus «Polevka» με P. avium «Compact Van». Στο φυτώριο, το Argo 2 έδωσε το υψηλότερο ποσοστό επιτυχίας εμβολιασμού από όλα, συμπεριλαμβανομένου του μαχαλεπιού, με 87 έως 91%, και ασθενέστερη ανάπτυξη από το μαχαλέπι. Το Argo 1 έδωσε την ασθενέστερη ανάπτυξη συνολικά. Οι ερευνητές αναφέρουν ανοχή στην ξηρασία για το Argo 2 και προτείνουν συνέχιση της αξιολόγησης σε συνθήκες οπωρώνα [8]. Πρόκειται για δεδομένα φυτωρίου, όχι φυτείας — δηλαδή είναι πολύ νωρίς για συστάσεις.

13. Πώς διαλέγετε για ελληνικό χωράφι

Δεν υπάρχει υποκείμενο που να ικανοποιεί όλες τις απαιτήσεις ταυτόχρονα. Η επιλογή γίνεται με σειρά ερωτημάτων, και η σειρά έχει σημασία.

Τι έδαφος έχω; Αυτό μπαίνει πρώτο, γιατί αποκλείει επιλογές. Ασβεστούχο και ξηρό οδηγεί σε Mahaleb, SL 64 ή MaxMa 14. Βαρύ αλλά καλά στραγγιζόμενο επιτρέπει Gisela 6, Gisela 12, Krymsk 5. Ρηχό ή φτωχό αποκλείει τα πολύ νανοποιητικά.
Έχω αξιόπιστη άρδευση; Αν όχι, η ουγγρική εμπειρία είναι ξεκάθαρη: τα νανοποιητικά αποδίδουν μόνο με άρδευση ή σε πολύ καλές θέσεις [6].
Πόσο παραγωγική είναι η ποικιλία μου; Χαμηλής παραγωγικότητας, όπως η Regina, κερδίζει πολύ από παραγωγικό υποκείμενο. Υψηλής παραγωγικότητας, όπως οι Lapins και Sweetheart, κερδίζει λιγότερο και δυσκολεύει τη διαχείριση.
Έχω ανοιξιάτικους παγετούς; Αν ναι, θυμηθείτε ότι το νανοποιητικό υποκείμενο φέρνει τα άνθη χαμηλότερα και τα κάνει ευαισθητότερα.
Έχω ιστορικό βακτηριακού έλκους στην περιοχή; Αν ναι, το Gisela 6 είναι λιγότερο ανεκτικό από το Mazzard, και αξίζει να εξεταστεί ο ψηλός εμβολιασμός σε F 12/1.
Φυτεύω δίπλα σε παλιά φυτεία; Αν ναι, αποφύγετε τα Krymsk λόγω υπερευαισθησίας στους ιούς.
Πόσο κλάδεμα αντέχω να κάνω; Είναι το ερώτημα που κανείς δεν κάνει στον εαυτό του και όλοι το πληρώνουν. Το παραγωγικό υποκείμενο απαιτεί σωστό κλάδεμα από την πρώτη χρονιά και κάθε χρονιά.

Η προσωπική μου εκτίμηση για τον κάμπο μας

Με βάση τα παραπάνω και τις συνθήκες της περιοχής των Γιαννιτσών — ζεστά και ξηρά καλοκαίρια, εδάφη συχνά βαριά ή ασβεστούχα, άρδευση που σε πολλά χωράφια είναι οριακή — τα δεδομένα δείχνουν προς τα ημιζωηρά και όχι προς τα νανοποιητικά. Το Gisela 12 αναφέρεται ρητά ως καλύτερο των Gisela 3, 5 και 6 σε ζεστά και καταπονητικά περιβάλλοντα — με τον όρο όμως που θέτει η δική μας επιτόπια παρατήρηση, ότι οι ανάγκες του σε νερό παραμένουν σχετικά υψηλές, οπότε προϋποθέτει αξιόπιστη άρδευση και ταιριάζει σε μη αυτογόνιμες ποικιλίες. Το Krymsk 5 κρατάει τα φύλλα του σπαργώδη στον καύσωνα. Το MaxMa 14 είναι η τεκμηριωμένη απάντηση για το ασβέστιο. Το Mahaleb παραμένει σωστή επιλογή για ξηρές και ασβεστούχες θέσεις, με τον όρο ότι το χωράφι στραγγίζει.

Το Gisela 5 είναι εξαιρετικό υποκείμενο στη βόρεια Ευρώπη. Στα δικά μας καλοκαίρια, και ιδίως σε οριακό έδαφος ή οριακή άρδευση, τα δεδομένα από τέσσερις ανεξάρτητες χώρες συγκλίνουν στο ίδιο: δεν είναι η ασφαλής επιλογή που παρουσιάζεται.

Η εκτίμηση αυτή είναι δική μας ανάγνωση της διεθνούς βιβλιογραφίας προσαρμοσμένη στις τοπικές συνθήκες, και δεν υποκαθιστά επιτόπια αξιολόγηση του συγκεκριμένου αγροτεμαχίου. Δεν υπάρχουν, εξ όσων γνωρίζουμε, δημοσιευμένοι πολυετείς πειραματισμοί υποκειμένων κερασιάς στην Κεντρική Μακεδονία — και αυτό είναι κενό που θα άξιζε να καλυφθεί.

14. Πηγές

Οι αριθμοί μέσα στο κείμενο παραπέμπουν στον παρακάτω κατάλογο.

[1] Long L.E. και Kaiser C. (2010). Sweet cherry rootstocks for the Pacific Northwest. PNW 619, Oregon State University, Washington State University και University of Idaho. Η πληρέστερη συγκριτική παρουσίαση: πίνακες μεγέθους, πρωιμότητας, συμβατότητας, παραφυάδων και αγκύρωσης· η επίδραση του τόπου στη ζωηρότητα· η ανοχή στο βακτηριακό έλκος· η υπερευαισθησία των Krymsk στους ιούς· ο μηχανισμός του τυφλού ξύλου· και οι συστάσεις ανά τύπο εδάφους.
[2] Long L.E., Brewer L.J. και Kaiser C. (2014). Cherry Rootstocks for the Modern Orchard. Compact Fruit Tree, Δεκέμβριος 2014, IFTA. Πηγή για τους πολλαπλασιαστές απόδοσης έναντι Mazzard ανά ποικιλία και υποκείμενο, για την αποτυχία του Gisela 5 σε θερμά κλίματα, για τα χαρακτηριστικά των Gisela 13 και 17, και για την πρώιμη ωρίμανση της σειράς Corette.
[3] Lang G. και Iezzoni A., Department of Horticulture, Michigan State University. Cherry Rootstock Breeding Projects and New Selections. Πηγή για τον κατάλογο των χαρακτηριστικών που αξιολογούνται, για τη σχέση ζωηρότητας με πρωιμότητα και παραγωγικότητα, για την κλίμακα ζωηρότητας όλων των σειρών, για την καταγωγή και τα δεδομένα της σειράς Corette σε πηλώδες και αμμώδες έδαφος, και για τις μετρήσεις παραφυάδων στο Μίτσιγκαν και στη Νέα Υόρκη.
[4] Balmer M., DLR Rheinpfalz — Kompetenzzentrum Gartenbau. Training Options and Rootstock Choice for Modern Sweet Cherry Orchards. Πηγή για τη δοκιμή δέκα υποκειμένων στο Mülheim-Kärlich, για τον πίνακα βάρους καρπού της Giorgia επί έξι έτη, για τη βαθμολόγηση των παραφυάδων και για τη νέα δοκιμή των σειρών WeiGi από το 2013.
[5] Meland M., Bioforsk Ullensvang, Norwegian Institute for Agricultural and Environmental Research. Performance of the sweet cherry cultivar 'Lapins' on 27 rootstocks growing in a Northern climate. Πηγή για την κατάταξη ζωηρότητας, σωρευτικής απόδοσης, αποδοτικότητας και μεγέθους καρπού σε είκοσι επτά υποκείμενα, και για τη φυλλοδιαγνωστική ανάλυση ανά υποκείμενο σε σύγκριση με το άριστο εύρος.
[6] Gyeviki M., Bujdosó G. και Hrotkó K. (2008). Results of cherry rootstock evaluations in Hungary. International Journal of Horticultural Science 14(4):7–10. Πηγή για το συμπέρασμα ότι η πυκνή φύτευση δεν απαιτεί υποχρεωτικά νανοποιητικό υποκείμενο, για την εξάρτηση των νανοποιητικών από την άρδευση και τη θέση, για το τυφλό ξύλο και τη μικρή φυλλική επιφάνεια, για την καταλληλότητα των ημιζωηρών και των μαχαλεπιών σε φτωχές και ασβεστούχες θέσεις, για τη χειρότερη ευαισθησία των οφθαλμών στον παγετό στα νανοποιητικά, και για το μικρότερο μέγεθος καρπού στο Gisela 5.
[7] Ozturk B., Belen S. και Aglar E. (2025). Assessing the impact of Krymsk 5, Piku 1 and Gisela 6 rootstocks on morphological and quality characteristics of sweet cherry. BMC Plant Biology 25:512. Πηγή για τα δεδομένα ύψους, διατομής κορμού και όγκου κόμης σε αργιλοπηλώδες έδαφος με pH 7,5, και για το ότι το Krymsk 5 έδωσε μεγαλύτερο βάρος καρπού και υψηλότερα φαινολικά ενώ το Gisela 6 μεγαλύτερη σφριγηλότητα.
[8] Vasilev D., Malchev S. και Nacheva L. (2025). New Bulgarian Rootstocks for Sour Cherry Cultivars (Prunus cerasus L.). Plants 14:1352. Πηγή για τα νέα βουλγαρικά υποκείμενα Argo 1 και Argo 2, τα ποσοστά επιτυχίας εμβολιασμού σε φυτώριο και τη σύγκρισή τους με το μαχαλέπι.
[9] Washington State University Tree Fruit — Rootstocks for Cherry. Πηγή για το ινώδες ριζικό σύστημα του Mazzard και την καταλληλότητά του σε υγρά και βαριά εδάφη, για τις απαιτήσεις του Mahaleb σε στράγγιση, και για την ανοχή του Krymsk 6 στην υδατική καταπόνηση.
[10] Spotts R.A., Wallis K., Serdani M. και Azarenko A. (2010). Bacterial canker of sweet cherry in Oregon: infection of horticultural and natural wounds, and resistance of cultivar and rootstock combinations. Plant Disease, Μάρτιος 2010. Πηγή για τη συγκριτική ανοχή Colt, Krymsk 5, Mazzard και Gisela 6 στο βακτηριακό έλκος.
[11] Font i Forcada C., Pinochet J., Gogorcena Y. και Moreno M.A. (2017). Effect of eight different rootstocks on agronomic and fruit quality parameters of two sweet cherry cultivars in Mediterranean conditions. Acta Horticulturae 1161:315–320. Πηγή για τη δεκατριετή δοκιμή σε βαρύ και ασβεστούχο έδαφος της κοιλάδας του Έβρου, για την υπεροχή του Adara σε ζωηρότητα και σωρευτική απόδοση, και για το συμπέρασμα ότι το μικρό μέγεθος καρπού καθιστά το Gisela 5 μη ενδιαφέρον στις συνθήκες αυτές.
[12] University of California IPM — Nematodes, Cherry. Πηγή για την ευπάθεια του Colt στον Pratylenchus vulnus και για την ανοσία του Mazzard στον Meloidogyne incognita.
[13] Seavert C.F. και Long L.E. (2007). Financial and economic comparison between establishing a standard and high density sweet cherry orchard in Oregon, USA. Acta Horticulturae 732:501–504. Πηγή για την απόσβεση του κόστους εγκατάστασης σε οκτώ έτη με πυκνή φύτευση έναντι δεκαπέντε ετών με κανονική.
[14] Το βακτηριακό έλκος των πυρηνοκάρπων, Pseudomonas syringae, plantprotect.gr. Η αναλυτική παρουσίαση της ασθένειας, της διαφορικής διάγνωσης και της ευαισθησίας ποικιλιών και υποκειμένων.

Αποποίηση ευθύνης

Τα ποσοστά ζωηρότητας, οι αποδόσεις και οι συστάσεις προέρχονται από πειραματισμούς σε συγκεκριμένες εδαφοκλιματικές συνθήκες, κυρίως στη βόρεια Ευρώπη και στη Βόρεια Αμερική, και δεν μεταφέρονται αυτούσια στην Ελλάδα. Όπως τεκμηριώνεται μέσα στο άρθρο, το ίδιο υποκείμενο συμπεριφέρεται διαφορετικά σε διαφορετικό τόπο και έδαφος.

Η επιλογή υποκειμένου είναι δέσμευση εικοσαετίας με σημαντικό κεφάλαιο και κρίνεται μόνο μετά από εδαφολογική ανάλυση, ανάλυση νερού και επιτόπια εκτίμηση από αδειοδοτημένο γεωπόνο, σε συνδυασμό με την ποικιλία, το σύστημα διαμόρφωσης και τη διαθέσιμη άρδευση. Η Παστόπουλος Γεωπονική Ε.Ε. δεν φέρει καμία ευθύνη για ζημία ή απώλεια παραγωγής από την εφαρμογή των παραπάνω πληροφοριών χωρίς εξατομικευμένη τεχνική καθοδήγηση.