Σχήματα διαμόρφωσης της κερασιάς: τι δουλεύει, τι όχι, και γιατί
Σάββας Παστόπουλος, Γεωπόνος MSc, Παστόπουλος Γεωπονική Ε.Ε., Νέος Μυλότοπος Πέλλας
Η κερασιά στη φύση είναι δέντρο του δάσους: φτάνει τα 18 μέτρα, έχει ισχυρή κυριαρχία κορυφής και δεν βιάζεται καθόλου να καρποφορήσει. Καθετί που κάνουμε στον οπωρώνα είναι μια προσπάθεια να ακυρώσουμε αυτό το γενετικό πρόγραμμα. Το σχήμα διαμόρφωσης δεν είναι αισθητική επιλογή· είναι η στρατηγική με την οποία ρυθμίζουμε τη ζωηρότητα, το φως και τη σχέση φύλλων προς καρπούς, και μαζί το μέγεθος του κερασιού, που είναι το μόνο κριτήριο τιμολόγησης στην αγορά.
Το άρθρο παρουσιάζει αναλυτικά τα οκτώ σύγχρονα σχήματα του διεθνούς εγχειριδίου PNW 667, με αποστάσεις φύτευσης και βήματα ανά έτος, τα κλασικά ελληνικά σχήματα, και τι έδειξαν οι συγκριτικοί πειραματισμοί σε Ιταλία, Τασμανία και Τουρκία. Περιλαμβάνει και κάτι που σπάνια γράφεται: τα εργατικά της συγκομιδής ανά σχήμα, μετρημένα σε κιλά ανά λεπτό, και το πόσο λιγότερο μετράει το σχήμα από το υποκείμενο όταν συγκρίνονται σε πολυετείς έρευνες.
- Το δασικό δέντρο και τα τρία προβλήματα που δημιουργεί
- Η καρποφόρα μονάδα, τρία χρόνια, τρεις τύποι φύλλων, δύο θέσεις καρποφορίας
- Πού πάει η ζάχαρη: τι έδειξε ο άνθρακας-13
- Φυλλική επιφάνεια και φορτίο ανά διατομή κορμού: η βασική παράμετρος για το τελικό μέγεθος του καρπού
- Οι έξι τεχνικές κοπής και χειρισμού
- Τα οκτώ σύγχρονα σχήματα, ένα προς ένα
- Ο πίνακας επιλογής: ποιο σχήμα με ποιο υποκείμενο και ποια ποικιλία
- Τα κλασικά ελληνικά σχήματα
- Τι έδειξαν οι συγκριτικοί πειραματισμοί
- Τα εργατικά της συγκομιδής, το νούμερο που κρίνει την επένδυση
- Ο χρονισμός του κλαδέματος και το βακτηριακό έλκος
- Η επιτόπια εικόνα, τι βλέπουμε στα δικά μας κτήματα
- Πώς επιλέγεται σχήμα για ελληνικό χωράφι
- Τα λάθη και το κόστος τους
- Πηγές
1. Το δασικό δέντρο και τα τρία προβλήματα που δημιουργεί
Αφημένη στο φυσικό της περιβάλλον, η κερασιά (Prunus avium) αναπτύσσεται ως δέντρο κεντρικού άξονα. Η ανάπτυξη είναι ταχεία και η κυριαρχία κορυφής ισχυρή: το δέντρο διακλαδίζεται μόνο λίγο κάτω από τον ακραίο οφθαλμό της ετήσιας αύξησης, φτάνει τα 18 μέτρα, και είναι μη πρώιμο, ώστε να προλάβει να κατακτήσει τη θέση του στο δάσος πριν στρέψει τους πόρους του στην καρποφορία [1].
Από αυτή τη μία πρόταση προκύπτουν όλα τα προβλήματα του κερασοπαραγωγού:
| Το χαρακτηριστικό | Τι προκαλεί στον οπωρώνα |
|---|---|
| Υπερβολική ζωηρότητα | Χωρίς επέμβαση σε νεαρή ηλικία, το δέντρο δίνει μακριούς βλαστούς με ελάχιστες πλάγιες διακλαδώσεις ή ροζέτες. Η κόμη χτίζεται δύσκολα και η παραγωγή περιορίζεται [1] |
| Στενές γωνίες έκφυσης | Οι βραχίονες βγαίνουν με οξεία γωνία. Οι γωνίες αυτές είναι αδύναμες και επιρρεπείς στον εγκλωβισμό φλοιού, που κάνει την πρόσφυση εύθραυστη [1] |
| Ακρότονη ανάπτυξη | Οι νέοι βλαστοί βγαίνουν από το ανώτερο τμήμα των υπαρχόντων. Η ζώνη καρποφορίας απομακρύνεται από τους κεντρικούς άξονες και το εσωτερικό της κόμης γυμνώνει [2] |
Και υπάρχει ένα τέταρτο στοιχείο, καθαρά αριθμητικό, που εξηγεί γιατί η κερασιά δεν συγχωρεί λάθη. Ο καρπός της είναι μικρός, οπότε η απόδοση εξαρτάται από τον αριθμό των καρπών. Στη ροδακινιά και στη μηλιά μια καρπόδεση της τάξης του 10% αρκεί για πλήρη σοδειά· στην κερασιά πρέπει να ξεπεράσει το 40% [2]. Με τόσο υψηλή απαίτηση καρπόδεσης, το αραίωμα καρπών είναι πρακτικά αδύνατο, και έτσι το κλάδεμα αναλαμβάνει ταυτόχρονα τον ρόλο του αραιώματος.
2. Η καρποφόρα μονάδα, τρία χρόνια, τρεις τύποι φύλλων, δύο θέσεις καρποφορίας
Η ενότητα αυτή συνοψίζει την αντιστοίχιση. Χωρίς αυτήν, τα σχήματα είναι απλώς σχέδια σε χαρτί.
| Έτος | Τι υπάρχει στον βλαστό | Τι σημαίνει |
|---|---|---|
| 1ο | Νέος βλαστός με ένα μεμονωμένο φύλλο σε κάθε κόμβο | Καθαρή επένδυση. Καμία καρποφορία |
| 2ο | Οι κόμβοι γίνονται άκαρπες ροζέτες με έξι έως οκτώ φύλλα η καθεμία. Στους βασικούς κόμβους μπορεί να υπάρχουν μεμονωμένοι ανθοφόροι οφθαλμοί χωρίς βλαστοφόρο | Πρώτη, μικρή καρποφορία στη βάση. Οι θέσεις αυτές τυφλώνονται μετά την καρποφορία, γιατί δεν έχουν βλαστοφόρο οφθαλμό |
| 3ο | Κάθε ροζέτα γίνεται καρποφόρα, με 6 ως 8 φύλλα και έναν έως δέκα ανθοφόρους οφθαλμούς ανάλογα με ποικιλία, ζωηρότητα και θέση | Η μονάδα λειτουργεί πλήρως. Οι ροζέτες κοντά στην κορυφή του βλαστού έχουν περισσότερους οφθαλμούς από τις βασικές |
Αναλυτική περιγραφή κατά το εγχειρίδιο PNW 667 [1]. Οι ροζέτες μπορούν να παραμείνουν παραγωγικές για πολλά χρόνια αν διαχειριστούν σωστά ως προς το φως και τη θρέψη, αλλά η καλύτερη ποιότητα δίνεται από τις νεαρές ροζέτες και από τα βασικά, μη-ροζέτας άνθη [1].
- Καρποφορία σε ροζέτες, σε ξύλο δύο ετών και άνω. Πολλοί καρποί ανά θέση, μικρότερο μέγεθος, χρειάζεται τρία χρόνια για να ξεκινήσει.
- Καρποφορία σε βασικούς οφθαλμούς ετήσιου βλαστού (μη-ροζέτας). Ένας έως τρεις καρποί ανά θέση, ωριμάζουν νωρίτερα και έχουν υψηλότερη ποιότητα και μεγαλύτερο μέγεθος από τους καρπούς των ροζετών [3].
Η διάκριση έχει άμεσο αντίκρισμα. Το KGB και το UFO στηρίζονται κυρίως στις ροζέτες. Το SSA στηρίζεται σχεδόν αποκλειστικά στους βασικούς οφθαλμούς ετήσιου βλαστού. Το TSA παίζει και στα δύο. Γι' αυτό μια ποικιλία που δεν σχηματίζει γόνιμους βασικούς οφθαλμούς απλώς δεν μπορεί να μπει σε SSA, και μια ποικιλία που καρποφορεί κυρίως εκεί, όπως η Regina, δεν πρέπει να μπει σε KGB, γιατί το σύστημα αφαιρεί ακριβώς αυτό το ξύλο [1].
Η αριθμητική που δείχνει γιατί χρειάζεται κορυφολόγημα
Ο Lang δίνει ένα παράδειγμα που αξίζει να το δει κανείς με νούμερα [4]. Μια καρποφόρα μονάδα που αφήνεται ακλάδευτη:
| Έτος | Καρποί | Φύλλα | Σχέση φύλλων/καρπών |
|---|---|---|---|
| 3ο | 75 σε ροζέτες + 10 σε βασικούς | 120 ροζέτας + 10 βλαστών ×2 | 1,65 |
| 4ο | 150 σε ροζέτες + 10 σε βασικούς | 180 ροζέτας + 10 βλαστών ×2 | 1,25 |
| 3ο με κορυφολόγημα | 40 σε ροζέτες + 20 σε βασικούς | 166 ροζέτας + 20 βλαστών ×2 | 2,75 |
Δηλαδή χωρίς επέμβαση η σχέση φύλλων προς καρπούς χειροτερεύει κάθε χρόνο, καθώς πολλαπλασιάζονται οι ροζέτες ενώ τα φύλλα δεν ακολουθούν. Ένα κορυφολόγημα που αφαιρεί 15 έως 30% του περσινού βλαστού αφαιρεί 25 έως 40% της μελλοντικής πυκνότητας ροζετών [4], και ταυτόχρονα προκαλεί νέα βλάστηση, δηλαδή νέα φύλλα και νέες θέσεις βασικής καρποφορίας.
3. Πού πάει η ζάχαρη: τι έδειξε ο άνθρακας-13
Στο Michigan State University, η Marlene Ayala και ο Greg Lang τροφοδότησαν κερασιές με διοξείδιο του άνθρακα σημασμένο με άνθρακα-13 και παρακολούθησαν πού καταλήγει. Η έρευνα απαντά σε ένα ερώτημα που ο παραγωγός θέτει διαρκώς χωρίς να το διατυπώνει: ποια φύλλα ταΐζουν τελικά το κεράσι;
Το μερίδιο του άνθρακα που στέλνει στον καρπό ο κάθε πληθυσμός φύλλων, σε πέντε ημερομηνίες
Σε διετείς καρποφόρους βραχίονες Ulster σε Gisela 6, κάθε πληθυσμός φύλλων σημάνθηκε χωριστά, σε πέντε ημερομηνίες, 25, 40, 44, 56 και 75 ημέρες μετά την πλήρη άνθηση [10]:
| Πληθυσμός φύλλων | Ποσοστό του δικού του άνθρακα που πήγε στον καρπό |
|---|---|
| Φύλλα καρποφόρων ροζετών | 57 έως 79% |
| Φύλλα άκαρπων ροζετών | 31 έως 71% |
| Φύλλα ετήσιου βλαστού | 18 έως 59% |
Σε όλες τις ημερομηνίες και για όλους τους πληθυσμούς, το μεγαλύτερο μέρος του άνθρακα κατέληξε στον καρπό και όχι στη βλάστηση [10]. Ο καρπός ήταν δεξαμενή προτεραιότητας έναντι της νέας βλάστησης καθ' όλη τη διάρκεια ανάπτυξής του. Η κορύφωση της ελκτικής του ισχύος ήταν στα μέσα του σταδίου ΙΙΙ, στις 56 ημέρες.
Πρώτο, η ιεραρχία. Τα φύλλα των καρποφόρων ροζετών είναι σταθερά η ισχυρότερη πηγή, τα φύλλα των άκαρπων ροζετών η δεύτερη, και ο ετήσιος βλαστός η τρίτη. Στην τελευταία όμως σήμανση, στις 75 ημέρες, ο ετήσιος βλαστός έγινε εξίσου σημαντικός με τις άκαρπες ροζέτες [10]. Δηλαδή ο ρόλος της νέας βλάστησης μεγαλώνει όσο πλησιάζει η συγκομιδή.
Δεύτερο, η απόσταση. Ο άνθρακας που δεσμεύτηκε από τις άκαρπες ροζέτες πήγε κατά 87 έως 96% στον καρπό και μόλις 4 έως 13% στη βλάστηση. Και οι κοντινοί καρποί πήραν 58 έως 61%, οι μακρινοί μόλις 31 έως 37% [10]. Η απόσταση από την πηγή μετράει όσο και η ίδια η πηγή.
Τρίτο, και το πιο πρακτικό. Ο ετήσιος βλαστός άρχισε να εξάγει άνθρακα στον καρπό ήδη στις 25 ημέρες από την άνθηση, όταν είχε μήκος περίπου 10 cm και δέκα φύλλα [10]. Η νέα βλάστηση ανταγωνίζεται τον καρπό μόνο στις πρώτες ημέρες της και γίνεται τροφοδότης του πολύ νωρίτερα από όσο συνήθως υπολογίζεται.
Η επίδραση του φορτίου στη διανομή
Σε δεύτερη έρευνα, σε Sam επί Gisela 5, μετρήθηκε η κατανομή σε τρία επίπεδα φορτίου, εκφρασμένα ως φυλλική επιφάνεια ανά καρπό [10]:
140 cm² ανά καρπό, χαμηλό φορτίο · 75 cm², ενδιάμεσο · 40 cm², υψηλό φορτίο
Στο χαμηλό φορτίο, των 140 cm² ανά καρπό, ο άνθρακας μοιράστηκε σχεδόν ομοιόμορφα ανάμεσα στους κοντινούς και στους μακρινούς καρπούς. Στα δύο υψηλότερα φορτία, των 75 και των 40 cm², η διαφορά μεταξύ κοντινών και μακρινών μεγάλωσε σημαντικά [10].
Όσο βαρύτερο το φορτίο, τόσο πιο άνισα μοιράζεται η τροφή μέσα στον ίδιο βραχίονα. Δεν παίρνουν όλοι οι καρποί λιγότερο· οι μακρινοί παίρνουν δυσανάλογα λιγότερο. Αυτό εξηγεί γιατί σε υπερφορτωμένο δέντρο δεν βγαίνουν απλώς μικρότερα κεράσια, αλλά ανομοιόμορφα κεράσια, και η ανομοιομορφία είναι που καταστρέφει την τυποποίηση.
Η έρευνα αποφύλλωσης, και γιατί κανένας πληθυσμός δεν αρκεί μόνος του
Νωρίτερα, οι ίδιοι ερευνητές είχαν δοκιμάσει το αντίστροφο: αντί να σημάνουν, αφαίρεσαν. Σε βραχίονες Hedelfinger επί Gisela 5 και Ulster επί Gisela 6 απομονώθηκαν με δακτυλίωση και αποφύλλωση οι δύο κύριοι πληθυσμοί, ώστε ο καρπός να τροφοδοτείται είτε μόνο από το τμήμα των καρποφόρων ροζετών, είτε μόνο από το τμήμα των νεοσχηματισμένων άκαρπων [11].
Ο βραχίονας που ήταν δακτυλιωμένος και είχε πλήρη σειρά πληθυσμών φύλλων έδωσε τους μεγαλύτερους καρπούς με τα υψηλότερα διαλυτά στερεά. Οι καρποί που τροφοδοτήθηκαν αποκλειστικά από τον έναν ή τον άλλο πληθυσμό ήταν σημαντικά μικρότεροι και λιγότερο γλυκοί [11].
Το συμπέρασμα των συγγραφέων είναι κατηγορηματικό: χρειάζονται και οι δύο πληθυσμοί για πλήρη ανάπτυξη του καρπού, και δεν υπάρχει επαρκής αντισταθμιστική δράση όταν ο ένας εξαλειφθεί [11]. Δεν είναι δηλαδή θέμα «πόσα φύλλα» αλλά «ποιων ειδών φύλλα». Το κλάδεμα που αφαιρεί επιλεκτικά έναν ολόκληρο πληθυσμό, όπως όταν αφαιρούνται όλοι οι ετήσιοι βλαστοί από έναν βραχίονα, κοστίζει περισσότερο από όσο δείχνει ο όγκος του ξύλου που έφυγε.
Ο αυστραλιανός οδηγός παραθέτει το πρακτικό μέτρο από μελέτη στην Ουάσιγκτον των ΗΠΑ: αυξάνοντας τη φυλλική επιφάνεια έως τα 100 cm² ανά καρπό, το μέγεθος συνέχιζε να αυξάνεται, πρακτικά, δύο υγιή φύλλα ανά κεράσι [5].
4. Φυλλική επιφάνεια και φορτίο ανά διατομή κορμού: η βασική παράμετρος για το τελικό μέγεθος του καρπού
Ο αυστραλιανός οδηγός για την αύξηση του μεγέθους του κερασιού διατυπώνει τον κανόνα σε μία πρόταση: το δέντρο μπορεί να παράγει μόνο μια συγκεκριμένη ποσότητα, και αυτή μπορεί να αποτελείται είτε από πολλούς μικρούς καρπούς, είτε από λίγους μεγάλους, είτε, κατά προτίμηση, από μέτριο αριθμό μετρίων προς μεγάλων [5].
Σχέση παραγωγής και διατομής ξύλου: τι έδειξαν τα τρία επίπεδα φορτίου στη Sweetheart
Σε τετραετή δέντρα Sweetheart στο Orange της Αυστραλίας μετρήθηκαν τρία επίπεδα φορτίου στο ίδιο κτήμα [5]:
| Δείκτης | Ελαφρύ φορτίο | Βέλτιστο | Βαρύ φορτίο |
|---|---|---|---|
| Διατομή κορμού (cm²) | 62,2 | 81,3 | 44,1 |
| Απόδοση ανά δέντρο (kg) | 6,2 | 18,9 | 16,8 |
| Μέσο βάρος καρπού (g) | 9,3 | 9,3 | 7,7 |
| Καρποί > 26 mm | 80% | 70% | 23% |
| Καρποί ανά cm² διατομής | 10,7 | 25,1 | 49,8 |
| Αποδοτικότητα (kg/cm²) | 0,100 | 0,233 | 0,381 |
| Καθαρή πρόσοδος ανά δέντρο | 40,68 | 113,20 | 70,85 |
Τα τρία δέντρα δεν ήταν ισομεγέθη εξαρχής, και το δέντρο του ελαφρού φορτίου είχε 62,2 cm², δηλαδή λιγότερα από το βέλτιστο. Ο πίνακας επομένως δεν αποδεικνύει από μόνος του ότι το φορτίο σταμάτησε την αύξηση του κορμού. Αυτό που δείχνει καθαρά είναι ότι το ίδιο περίπου βάρος σοδειάς πάνω σε μικρότερη διατομή ξύλου βγαίνει σε μικρότερο καρπό και σε μικρότερη πρόσοδο.
Ο στόχος που προκύπτει από τα δεδομένα για αυτόν τον συνδυασμό ήταν περίπου 25 κεράσια ανά τετραγωνικό εκατοστό διατομής κορμού και αποδοτικότητα γύρω στο 0,25 [5].
Ο πρακτικός κανόνας του ματιού
Δεν μετράει κανείς διατομές κορμού κάθε άνοιξη. Ο αυστραλιανός οδηγός δίνει έναν κανόνα που δουλεύει από την πρώτη ματιά: αν φαίνεται περίπου το 20% της σοδειάς ανάμεσα στα φύλλα, η ισορροπία είναι καλή. Αν φαίνεται το μεγαλύτερο μέρος των καρπών, το δέντρο είναι υπερφορτωμένο και τα κεράσια δεν θα φτάσουν το δυνατό τους μέγεθος [5].
Οι αριθμοί του χρόνου που έχει το δέντρο
Η κερασιά χαρακτηρίζεται από ταχεία ανάπτυξη φυλλώματος, ταχεία ανάπτυξη καρπού και μακρά μετασυλλεκτική περίοδο. Τα κρίσιμα διαστήματα είναι [5]:
- 50 έως 60 ημέρες από την άνθηση ως τη συγκομιδή στις πρώιμες και μεσοπρώιμες ποικιλίες· 100 ημέρες στις όψιμες.
- 30 ημέρες από την έκπτυξη για πλήρη ανάπτυξη του φυλλώματος.
- Η σκίαση αρχίζει στις 30 ημέρες από την έκπτυξη και κορυφώνεται στις 60.
- Το 25% του τελικού βάρους του καρπού κερδίζεται την τελευταία εβδομάδα.
Πώς αναγνωρίζεται η κακή φωτεινή κατάσταση: τα φύλλα σκιάς είναι μεγαλύτερα και λεπτότερα, οι βλαστοί μακρύτεροι και λεπτότεροι. Κάτω από το δέντρο, διάστικτη σκιά σημαίνει καλή διείσδυση φωτός· συμπαγής, σκούρα σκιά σημαίνει πρόβλημα [5].
Πηγές: 5
5. Οι έξι τεχνικές κοπής και χειρισμού
Όλα τα σχήματα χτίζονται με τις ίδιες έξι τεχνικές. Η διαφορά τους είναι πού και πότε εφαρμόζονται.
1. Κοπή αραίωσης
Αφαιρεί ολόκληρο τον κλάδο από το σημείο έκφυσής του, ή τον κόβει πάνω σε πλάγιο αρκετά μεγάλο ώστε να αναλάβει τον ακραίο ρόλο. Επιτρέπει καλύτερη διείσδυση φωτός και δεν διεγείρει τόσο πολλή αναβλάστηση όσο η βράχυνση, οπότε μειώνει τον κίνδυνο καθυστέρησης της καρποφορίας σε νεαρά δέντρα [1].
2. Βράχυνση σε ξύλο ενός έτους (κορυφολόγημα)
Διεγείρει την ανάπτυξη πλάγιων και χρησιμοποιείται στα πρώτα στάδια για να εξαναγκάσει διακλάδωση. Επειδή αναζωογονεί την περιοχή γύρω από την τομή, καθυστερεί την είσοδο σε καρποφορία σε δέντρα που δεν έχουν ανθίσει ακόμη.
Σε παραγωγικά δέντρα, η ίδια κοπή μειώνει τη σοδειά της επόμενης χρονιάς σε ιδιαίτερα παραγωγικές ποικιλίες ή υποκείμενα, αφαιρώντας μελλοντικές θέσεις άνθησης πριν καν σχηματιστούν στο διετές ξύλο [1].
3. Κοπή ανανέωσης (τακούνι)
Βράχυνση που αφήνει λίγα εκατοστά από τον κλάδο, ώστε οι οφθαλμοί κάτω από την τομή, ή, σε παλαιότερο ξύλο, οι λανθάνοντες οφθαλμοί κάτω από τον φλοιό, να δώσουν αντικαταστάτη.
Υπάρχει και μια δεύτερη μορφή, όταν ο κλάδος είναι υπερβολικά όρθιος ή γερασμένος: ο κύριος κλάδος κόβεται λίγο πιο χαμηλά από την κορυφή ενός δευτερεύοντος πλάγιου. Το ότι η κορυφή του πλάγιου μένει ψηλότερα από το εναπομείναν τακούνι αποθαρρύνει τη ζωηρή κατακόρυφη αναβλάστηση και κρατά τον πλάγιο πιο οριζόντιο [1].
Χρονισμός: κοπές ανανέωσης αργά στον λήθαργο ή στην ανθοφορία δίνουν σαφώς υψηλότερο ποσοστό αναβλάστησης από ό,τι σε άλλες εποχές [1].
4. Τομεακή διπλή κοπή
Γίνεται στον λήθαργο, πάνω από έναν οφθαλμό με κατεύθυνση προς τα επάνω. Με την έκπτυξη, ο επάνω οφθαλμός δίνει πολύ ζωηρό, κατακόρυφο βλαστό. Ένας ή δύο υποκείμενοι οφθαλμοί, στα πλάγια ή στην κάτω πλευρά, εκπτύσσονται επίσης, αλλά πιο αργά και επομένως πιο οριζόντια.
Ο κατακόρυφος βλαστός αφαιρείται αργότερα την ίδια περίοδο ή τον επόμενο λήθαργο, αφήνοντας τον λιγότερο ζωηρό και πιο οριζόντιο για καρποφορία [1]. Είναι ένας κομψός τρόπος να πάρει κανείς οριζόντιο ξύλο χωρίς δεσίματα.
5. Άνοιγμα γωνιών
Βελτιώνει τη διείσδυση φωτός, μειώνει την ανάπτυξη του κλάδου, ευνοεί την πρωιμότητα και αποτρέπει τον εγκλωβισμό φλοιού και τις αδύναμες προσφύσεις που ακολουθούν.
Η καλύτερη στιγμή είναι όσο ο ιστός είναι ακόμη πράσινος, αφού ο βλαστός φτάσει τα 7 με 10 εκατοστά. Χρησιμοποιούνται οδοντογλυφίδες ή, σε υγρά κλίματα, όπου η οδοντογλυφίδα αυξάνει τον κίνδυνο βακτηριακού έλκους, μανταλάκια, τοποθετημένα στον κορμό ακριβώς πάνω από τον βλαστό ώστε να τον σπρώξουν στις 90 μοίρες. Σε ωριμότερους κλάδους χρησιμοποιούνται αποστάτες ή δεσίματα στο έδαφος [1].
6. Ενεργοποίηση οφθαλμών
Είναι η τεχνική που χτίζει την κόμη με ακρίβεια, αντί να ελπίζει κανείς σε τυχαία διακλάδωση. Τρεις τρόποι [1]:
- Ρυθμιστής ανάπτυξης με κυτοκινίνη και γιββερελλίνη, σε επιλεγμένους οφθαλμούς στο στάδιο πράσινης κορυφής. Ευαίσθητο στη θερμοκρασία, παρατεταμένο ψύχος μετά την εφαρμογή δίνει φτωχή έκπτυξη.
- Χαραγή πάνω από τον επιλεγμένο οφθαλμό, με πριόνι πλάτους περίπου 2,5 mm που κόβει φλοιό και κάμβιο. Μεγαλύτερο παράθυρο, από το φούσκωμα ως την έκπτυξη, και δεν εξαρτάται από τη θερμοκρασία.
- Αφαίρεση των ενδιάμεσων οφθαλμών. Το μεγαλύτερο παράθυρο από όλα, από τον λήθαργο ως και μετά την έκπτυξη, χωρίς εξάρτηση από τη θερμοκρασία.
Προσοχή: η χαραγή και, σε μικρότερο βαθμό, η αφαίρεση οφθαλμών αυξάνουν τον κίνδυνο μόλυνσης από βακτηριακό έλκος. Αν εφαρμοστούν, πρέπει να συμπίπτουν με πρόγνωση αρκετών ημερών χωρίς βροχή, και εφαρμογή χαλκού πριν και μετά βοηθά στη μείωση των βακτηριακών πληθυσμών [1].
Βίντεο 1. Η τομεακή διπλή κοπή στην πράξη, σε διετή δέντρα κερασιάς σε Gisela 6. Είναι η τεχνική 4 του παραπάνω καταλόγου, όπως εφαρμόζεται σε κτήμα της περιοχής.
Πηγές: 1
6. Τα οκτώ σύγχρονα σχήματα, ένα προς ένα
Το εγχειρίδιο PNW 667, γραμμένο από τους Long, Lang, Musacchi και Whiting, περιγράφει οκτώ εμπορικά επιτυχημένα σχήματα [1]. Και τα οκτώ επιτυγχάνονται ξεκινώντας από απλό δενδρύλλιο-βέργα, χωρίς πλάγιους, κάτι που έχει σημασία για την ελληνική πραγματικότητα, όπου τα φυτώρια σπάνια παραδίδουν διακλαδισμένα δενδρύλλια.
Οι αποστάσεις που ακολουθούν έχουν μετατραπεί από πόδια σε μέτρα και στρογγυλοποιηθεί. Είναι εύρη που μεταβάλλονται με τη γονιμότητα του εδάφους, το ανάγλυφο, τη διάρκεια της περιόδου, τη ζωηρότητα του υποκειμένου, τη συνήθεια της ποικιλίας, το μέγεθος των μηχανημάτων και την ικανότητα διαχείρισης [1].
Kym Green Bush (KGB), ο πεζός οπωρώνας
Τι είναι: ελεύθερο δέντρο με πολλαπλές προσωρινές κατακόρυφες καρποφόρες μονάδες που μοιράζουν τη ζωηρότητα. Οι μονάδες ανανεώνονται τακτικά ώστε οι ροζέτες να μένουν νέες. Είναι το μόνο σύστημα του εγχειριδίου που δίνει πλήρως πεζό οπωρώνα, συγκομιδή χωρίς σκάλες ή εξέδρες.
Αποστάσεις: γραμμές 4,9 ως 5,5 m σε ζωηρό υποκείμενο, 4,3 ως 4,9 m σε ημιζωηρό. Επί της γραμμής 2,4 ως 3,0 m και 1,8 ως 2,4 m αντίστοιχα. Δεν συνιστάται σε ημινανοποιητικά ή νανοποιητικά.
Πορεία: κορυφολόγημα του δενδρυλλίου στα 45 cm με τρεις ή τέσσερις ζωντανούς οφθαλμούς κάτω από την τομή. Πρώτος λήθαργος: όλοι οι βραχίονες κόβονται στα 5 ως 13 cm, οι δυνατοί κοντύτερα από τους αδύναμους. Στόχος στα δύο χρόνια: 20 ως 25 βραχίονες σε ημιζωηρό, 25 ως 30 σε ζωηρό· στην ωριμότητα 12 ως 16 και 15 ως 20 αντίστοιχα. Ο στόχος είναι ετήσια επιμήκυνση 60 ως 90 cm ανά βραχίονα.
Ώριμο κλάδεμα: κορυφολόγημα του δέντρου στα 2,4 m. Αφαίρεση όλων των πλάγιων που φτάνει το χέρι, αφήνοντας τακούνια 7 ως 8 cm ώστε οι βασικοί οφθαλμοί του ετήσιου ξύλου να καρποφορήσουν για μία χρονιά. Ανανέωση: οι μεγαλύτεροι βραχίονες κόβονται σε τακούνι 25 cm με τρεις-τέσσερις οφθαλμούς· περίπου 15 ως 20% των βραχιόνων ανά έτος [4].
Περιορισμός: δεν συνιστάται για ποικιλίες που καρποφορούν σε βασικούς οφθαλμούς ετήσιου βλαστού, όπως η Regina και η Attika, το σύστημα αφαιρεί ακριβώς αυτό το ξύλο [1].
Ισπανικός Θάμνος (SB), ο ξάδελφος με μόνιμους βραχίονες
Η διαφορά από το KGB σε μία πρόταση: στον Ισπανικό Θάμνο όλοι οι κατακόρυφοι βραχίονες είναι μόνιμοι και ο καρπός παράγεται σε μικρούς πλάγιους που ανανεώνονται· στο KGB οι ίδιοι οι κατακόρυφοι ανανεώνονται και οι πλάγιοι αφαιρούνται [1].
Αποστάσεις: ίδιες με το KGB. Τα πρώτα δύο χρόνια η διαμόρφωση είναι σχεδόν ταυτόσημη, και τα δύο συστήματα αποκλίνουν μόνο αφού σχηματιστεί ο σκελετός.
Ώριμο κλάδεμα: κορυφολόγημα στα 2,4 m και ετήσιο πλευρικό κούρεμα, αργά το καλοκαίρι ή νωρίς το φθινόπωρο. Στον λήθαργο ή στην ανθοφορία, κόβεται σε τακούνι το 20% των καρποφόρων πλάγιων κάθε χρόνο, ώστε καμία ροζέτα να μην ξεπερνά τα πέντε έτη. Ανανέωση ή αφαίρεση κάθε πλάγιου με διάμετρο μεγαλύτερη από το μισό του βραχίονα. Αν η ετήσια αύξηση πέσει κάτω από 60 cm, αφαιρείται ένας ή περισσότεροι βραχίονες για να ενισχυθούν οι υπόλοιποι [1].
Πλεονέκτημα έναντι του KGB: ποικιλίες όπως η Regina και η Attika αποδίδουν καλά, γιατί το σύστημα διατηρεί το ξύλο ενός έτους [1].
Steep Leader (SL), τρεις ή τέσσερις άξονες, πυραμιδικό σχήμα
Τι είναι: ελεύθερο δέντρο με τρεις ή τέσσερις κατακόρυφους άξονες από τη βάση, με οριζόντιους βραχίονες να προβάλλουν από τη βάση κάθε άξονα. Δημιουργείται πυραμιδικό σχήμα με καλή κατανομή φωτός. Κάθε άξονας αντιμετωπίζεται ως μονόπλευρη ατράκτος.
Αποστάσεις: γραμμές 4,9 ως 5,5 m σε ζωηρό, 4,3 ως 4,6 m σε ημιζωηρό. Επί της γραμμής 4,3 ως 4,9 m και 3,0 ως 3,7 m, δηλαδή το πιο αραιό σύστημα του καταλόγου. Λόγω του περιορισμένου αριθμού αξόνων, σε ζωηρά υποκείμενα το δέντρο φτάνει τα 5,5 ως 6 μέτρα και άνω.
Ο κανόνας του σχήματος: κανένας πλάγιος δεν πρέπει να ξεπερνά το μισό της διαμέτρου του γονικού κλάδου. Από κάτω προς τα πάνω ισχύει η αρχή «μεγάλο, μικρότερο, μικρότατο». Στον όψιμο λήθαργο ή στην ανθοφορία, κόβεται σε τακούνι το 20% του καρποφόρου ξύλου κάθε χρόνο [1].
Super Slender Axe (SSA), το πυκνότερο, με ετήσια ανανέωση 100%
Τι είναι: πολύ πυκνό, ημιπεζό σύστημα με έως 5.000 δέντρα ανά εκτάριο, μονού άξονα, που απαιτεί νανοποιητικά υποκείμενα και σύρμα κορυφής.
Η ριζική διαφορά: ο τρόπος καρποφορίας. Αντί για ροζέτες με πολλούς μικρούς ανθοφόρους οφθαλμούς, το SSA αξιοποιεί τους μεμονωμένους μεγάλους ανθοφόρους οφθαλμούς στη βάση των ετήσιων βλαστών. Αυτό, μαζί με το ότι η καρποφορία βρίσκεται κοντά στον άξονα, δίνει ευνοϊκή σχέση καρπού προς φύλλα και πολύ καλό μέγεθος [1].
Αποστάσεις: γραμμές 3,0 m σε νανοποιητικό ή ημινανοποιητικό, 3,5 m σε ημιζωηρό πρώιμο. Επί της γραμμής 50 cm σε νανοποιητικό, 1,0 m σε ημιζωηρό. Μη πρώιμα ζωηρά υποκείμενα δεν συνιστώνται.
Το «κοντό κλάδεμα»: αφαιρείται το μεγαλύτερο μέρος του μήκους κάθε ετήσιου βλαστού, κρατώντας μόνο τους βασικούς ανθοφόρους οφθαλμούς συν τουλάχιστον δύο βλαστοφόρους. Γίνεται καλύτερα στο φούσκωμα των οφθαλμών, όταν ξεχωρίζουν οι στρογγυλοί ανθοφόροι από τους μυτερούς βλαστοφόρους. Οι κάτω βέργες αφήνονται λίγο μακρύτερες από τις πάνω. Ανανεώνεται το 100% των καρποφόρων μονάδων κάθε χρόνο.
Ο κρίσιμος περιορισμός: δεν σχηματίζουν όλες οι ποικιλίες γόνιμους βασικούς ανθοφόρους οφθαλμούς. Το χαρακτηριστικό αυτό πρέπει να αξιολογηθεί για κάθε υποψήφια ποικιλία πριν από τη φύτευση [1].
Tall Spindle Axe (TSA), η ατράκτος με ετήσιο κορυφολόγημα
Τι είναι: εξέλιξη του Vogel και της γερμανικής ατράκτου Zahn. Αντικαθιστά τους ετήσιους ορόφους των τεσσάρων-πέντε ισχυρών πλάγιων με συνεχή ελικοειδή διάταξη μετρίως ζωηρών πλάγιων, περίπου δέκα ή περισσότερων ανά έτος, σχηματίζοντας κωνικό σχήμα.
Οι δύο ιδέες που το ξεχωρίζουν: (1) ετήσιο κορυφολόγημα των πλάγιων για εξισορρόπηση της σχέσης φύλλων προς καρπούς και του μελλοντικού φορτίου, και (2) ετήσια ανανέωση των παλαιότερων καρποφόρων κλάδων, ώστε η μόνη μόνιμη δομή να είναι ο κεντρικός άξονας [1].
Αποστάσεις: γραμμές 4,0 ως 4,3 m σε ζωηρό ή ημιζωηρό, 3,4 ως 3,7 m σε νανοποιητικό. Επί της γραμμής 1,8 ως 2,4 m και 1,5 ως 1,8 m.
Πορεία: το δενδρύλλιο δεν κορυφολογείται. Αφαιρούνται οι οφθαλμοί κάτω από τα 45 cm, κρατιέται ο ακραίος υγιής οφθαλμός και αφαιρούνται οι επόμενοι πέντε-έξι. Μετά επιλέγεται ένας οφθαλμός κάθε 10 ως 11 cm και ενεργοποιείται. Στόχος πρώτου έτους: 8 έως 12 πλάγιοι. Πρώτος λήθαργος: οι πλάγιοι κορυφολογούνται αφαιρώντας 15 ως 25% του μήκους, λιγότερο στους αδύναμους, περισσότερο στους δυνατούς.
Ανανέωση από το 5ο έτος: όταν οι καρποφόροι κλάδοι φτάσουν τα πέντε-έξι χρόνια, οι δύο ή τρεις μεγαλύτεροι κόβονται σε αδύναμο βασικό βλαστό, ροζέτα ή τακούνι 20 cm από τον άξονα [1].
Upright Fruiting Offshoots (UFO), το επίπεδο καρποφόρο τείχος
Τι είναι: πλήρως υποστηριζόμενο σύστημα. Κάθε δέντρο έχει έναν μόνιμο οριζόντιο κορμό (κορδόνι) από τον οποίο αναπτύσσονται κατακόρυφοι, ανανεώσιμοι καρποφόροι βραχίονες. Ο καρπός παράγεται κυρίως σε ροζέτες, αλλά και στη βάση ετήσιων βλαστών, πάντα σε κατακόρυφο ξύλο.
Αποστάσεις: γραμμές 2,7 ως 3,0 m στο κατακόρυφο UFO, 3,7 ως 4,3 m στο UFO-Y. Επί της γραμμής 1,8 ως 2,1 m σε ζωηρό, 1,5 ως 1,8 m σε ημιζωηρό, 1,2 ως 1,5 m σε ημινανοποιητικό. Στο UFO-Y οι αποστάσεις μικραίνουν περαιτέρω.
Η φύτευση είναι το κρίσιμο βήμα: τα δενδρύλλια φυτεύονται υπό γωνία 45 μοιρών με την κορυφή προς τον νότο στο βόρειο ημισφαίριο, ώστε να μειωθεί ο κίνδυνος ηλιακού εγκαύματος στον κορμό. Δεν φυτεύονται κατακόρυφα για να λυγιστούν μετά. Δένονται στο χαμηλότερο σύρμα, στα 50 cm από το έδαφος. Ενεργοποιούνται οι επάνω οφθαλμοί κάθε 20 cm (UFO) ή κάθε 10 cm (UFO-Y) [1].
Ύψος: κορυφολόγημα σε 1,1 έως 1,2 φορές την απόσταση των γραμμών. Αν γίνει τέσσερις με έξι εβδομάδες μετά τη συγκομιδή, η αναβλάστηση είναι ελάχιστη και δεν χρειάζεται χειμερινό κλάδεμα για το ύψος.
Ώριμο κλάδεμα, δύο κανόνες μόνο: (1) ανανέωση των ενός ή δύο μεγαλύτερων κατακόρυφων κάθε χρόνο, ώστε κανένας να μην ξεπερνά τα έξι-επτά έτη· (2) αφαίρεση των πλάγιων, με κοπή αραίωσης σε πολύ παραγωγικές ποικιλίες, με τακούνι τριών ως επτά οφθαλμών σε μετρίως παραγωγικές [1].
Vogel Central Leader (VCL), ο κεντρικός άξονας με ελάχιστο πρώιμο κλάδεμα
Τι είναι: ελεύθερο δέντρο μονού άξονα με ανανεώσιμους καρποφόρους βραχίονες. Το «χριστουγεννιάτικο δέντρο» ευνοεί την κατανομή φωτός. Απαιτεί νανοποιητικό υποκείμενο για να κρατηθεί σε 3,0 ως 3,7 m.
Αποστάσεις: γραμμές 4,6 ως 4,9 m σε ημιζωηρό, 4,0 ως 4,3 m σε νανοποιητικό. Επί της γραμμής 2,4 ως 2,7 m και 1,8 ως 2,4 m.
Η φιλοσοφία του: ελάχιστο πρώιμο κλάδεμα και επίπεδες γωνίες βραχιόνων. Το δενδρύλλιο κορυφολογείται στα 75 ως 90 cm· με το φούσκωμα κρατιούνται οι δύο κορυφαίοι οφθαλμοί και αφαιρούνται οι επόμενοι πέντε-έξι. Οι γωνίες ανοίγονται με μανταλάκια όταν οι βλαστοί φτάσουν τα 7 ως 10 cm· στόχος γωνία περίπου 60 μοιρών. Αποφεύγονται τα λιπάσματα μέχρι να αρχίσει η καρποφορία, ώστε η ανάπτυξη να μείνει μέτρια και οι γωνίες οριζόντιες [1].
Πού ταιριάζει: είναι ιδιαίτερα κατάλληλο για ποικιλίες χαμηλής παραγωγικότητας, όπως η Regina, ακριβώς επειδή δεν περιλαμβάνει κορυφολόγημα των πλάγιων, που μειώνει το φορτίο. Οι πιο παραγωγικές ποικιλίες σε μονό άξονα ταιριάζουν καλύτερα στο TSA [1].
7. Ο πίνακας επιλογής: ποιο σχήμα με ποιο υποκείμενο και ποια ποικιλία
Ο παρακάτω πίνακας αποδίδει τον Πίνακα 1 του PNW 667 [1]. Συγκεντρώνει σε μία σελίδα την αντιστοίχιση σχήματος, υποκειμένου και ποικιλίας.
| Κριτήριο | Ποια σχήματα το ικανοποιούν |
|---|---|
| Ζωηρό υποκείμενο Mazzard, Mahaleb, Colt | KGB, Ισπανικός Θάμνος, Steep Leader |
| Ημινανοποιητικό Gisela 5, Krymsk 6 | KGB, Ισπανικός Θάμνος, Steep Leader μόνο σε θέσεις χαμηλής ζωηρότητας, SSA, TSA, UFO, UFO-Y, VCL |
| Νανοποιητικό Gisela 3 | SSA, TSA, UFO, VCL |
| Ποικιλία τύπου ροζέτας | Όλα εκτός του SSA |
| Ποικιλία που καρποφορεί σε ετήσιο ξύλο Regina, Attika | Ισπανικός Θάμνος, Steep Leader, SSA, TSA, VCL. Όχι KGB |
| Πρωιμότητα | SSA, TSA, UFO, UFO-Y, VCL |
| Χαμηλό κόστος εγκατάστασης | KGB, Ισπανικός Θάμνος |
| Επαναλαμβανόμενες μονάδες που απλοποιούν τη συντήρηση | KGB, SSA, UFO, UFO-Y |
| Μειωμένο κόστος συγκομιδής | KGB, SSA, TSA, UFO, UFO-Y |
- Ζωηρό υποκείμενο σημαίνει τρία μόνο σχήματα: KGB, Ισπανικός Θάμνος, Steep Leader. Όλα τα υπόλοιπα προϋποθέτουν ημινανοποιητικό ή νανοποιητικό. Στην Ελλάδα, όπου το Mazzard και το μαχαλέπι παραμένουν κυρίαρχα, αυτή η μία γραμμή αποκλείει τα πέντε από τα οκτώ.
- Χαμηλό κόστος εγκατάστασης έχουν μόνο δύο, και είναι τα δύο των ζωηρών υποκειμένων. Το UFO, που δίνει τα καλύτερα αποτελέσματα σε πολλούς πειραματισμούς, είναι ρητά το πιο δαπανηρό και χρονοβόρο στην εγκατάσταση [1].
- Η Regina αποκλείεται από το KGB και ταιριάζει στο VCL, ενώ το SSA αποκλείεται για τις ποικιλίες τύπου ροζέτας. Η ποικιλία λειτουργεί ως φίλτρο στην επιλογή σχήματος.
8. Τα κλασικά ελληνικά σχήματα
Η ελληνική πράξη δεν προέκυψε από το PNW 667. Προέκυψε από τον οδηγό του Ινστιτούτου Φυλλοβόλων Δένδρων Νάουσας, που περιγράφει τέσσερα σχήματα και τα ιεραρχεί με σαφή κριτήρια [2].
Ελεύθερο κύπελλο
Στόχος: να κατευθυνθεί η κόμη πλάγια, με πολλούς βραχίονες και υποβραχίονες, αντί κατακόρυφα γύρω από κεντρικό άξονα, που είναι η φυσιολογική τάση του είδους. Έτσι περιορίζεται το ύψος, σχηματίζονται πολλά καρποφόρα όργανα κοντά στους κεντρικούς άξονες, και μειώνεται το κόστος συγκομιδής.
Πορεία: το ανεπτυγμένο δενδρύλλιο κορυφολογείται στα 70 ως 90 cm την άνοιξη της φύτευσης, στην έναρξη της έκπτυξης. Επιλέγονται τέσσερις έως έξι βλαστοί, με καλύτερο αριθμό τους πέντε, και ανοίγονται σε 45 μοίρες από την κατακόρυφο. Το δεύτερο έτος οι βραχίονες κλαδεύονται σε μήκος 90 cm, πάνω από εξωτερικό οφθαλμό. Από κάθε βραχίονα επιλέγονται τρεις-τέσσερις βλαστοί: ένας για επέκταση, με γωνία μεγαλύτερη των 45 μοιρών, και οι υπόλοιποι για τις πρώτες ποδιές, με γωνία μεγαλύτερη των 60 μοιρών. Οι βλαστοί των ποδιών δεν κλαδεύονται, για να αρχίσουν να σχηματίζουν καρποφόρα όργανα.
Αποστάσεις: μεγαλύτερες των 8 × 8 m σε ζωηρά υποκείμενα, μεγαλύτερες των 6,5 × 6,5 m σε υποκείμενα μικρού μεγέθους όπως Colt, Gisela, CAB 6P, και όχι μικρότερες των 5 × 5 m σε νάνα [2].
Κυπαρισσάκι
Συνδυάζεται αποκλειστικά με νάνα υποκείμενα και δεν πρέπει να εφαρμόζεται σε καμία άλλη περίπτωση.
Δομή: κατακόρυφος κεντρικός άξονας με τρεις πλάγιους βραχίονες στα 90 cm από το έδαφος, τρεις ακόμη στα 180 cm, και το κορυφαίο τμήμα. Τελικό ύψος περίπου 2,5 μέτρα. Όλοι οι βραχίονες έχουν γωνία μεγαλύτερη των 60 μοιρών από την κατακόρυφο και μεταξύ τους, σε οριζόντιο επίπεδο, 120 μοίρες. Οι βραχίονες του δεύτερου ορόφου εκπτύσσονται στο κενό που αφήνουν οριζόντια αυτοί του πρώτου [2].
Σφαιρικό
Χρειάζεται τις λιγότερες επεμβάσεις από όλα. Στις πλαγιόκλαδες ποικιλίες το δενδρύλλιο δεν κλαδεύεται καθόλου το έτος φύτευσης· αφήνεται να δώσει όσο το δυνατόν περισσότερους πλάγιους, και όταν φτάσουν τα 30 cm επιλέγονται τέσσερις έως έξι σε ελικοειδή διάταξη. Στις ορθόκλαδες ποικιλίες προηγείται κορυφολόγημα στα 90 cm. Μετά, καμία άλλη επέμβαση διαμόρφωσης [2].
Φυτοφράχτης (αντί για παλμέτα)
Συνδυάζεται με υποκείμενα μικρού μεγέθους ή νάνα και με τίποτε άλλο. Στην κερασιά εφαρμόζεται συνήθως σε πλήρως μηχανοποιημένες εκμεταλλεύσεις, ακόμη και στη συγκομιδή, και κυρίως όταν η παραγωγή προορίζεται για μεταποίηση [2].
Πορεία: κορυφολόγημα στα 60 cm. Υποστηρίγματα με σύρματα στα 90, 180 και 270 cm. Επιλέγονται τρεις βλαστοί: ένας κατακόρυφος και δύο επί της γραμμής, ανοιγμένοι σε 45 μοίρες. Την επόμενη άνοιξη κορυφολογούνται και οι τρεις σε 90 cm από τη διακλάδωση.
Η λεπτομέρεια που κρίνει το σχήμα: τα τμήματα που είχαν ανοιχτεί σε 45 μοίρες ανοίγονται τώρα σε πάνω από 60, και τα νέα τμήματα πάλι σε 45. Αν οι πλάγιοι βραχίονες ανοιχτούν από το πρώτο έτος σε μεγάλη γωνία, εκφυλίζονται λόγω της κυριαρχίας κορυφής και μετατρέπονται σε ποδιές, χαλώντας το σχήμα [2]. Είναι το συχνότερο λάθος στις ελληνικές παλμέτες.
Βίντεο 2. Κλασική παλμέτα φυτοφράχτης στην κερασιά, οφέλη και μειονεκτήματα, από κτήμα της περιοχής.
Πηγές: 2
9. Τι έδειξαν οι συγκριτικοί πειραματισμοί
Τρεις ανεξάρτητες σειρές δοκιμών, σε τρεις ηπείρους, με διαφορετικές ποικιλίες και υποκείμενα.
Ιταλία, Φερράρα, επτά χρόνια, 1.720 δέντρα
Στην κοιλάδα του Πάδου, σε έδαφος με 3 ως 6% ενεργό ασβέστιο, οι Musacchi, Gagliardi και Serra σύγκριναν ατράκτο, σύστημα V και SSA σε δώδεκα συνδυασμούς ποικιλίας-υποκειμένου, με πυκνότητες από 1.905 έως 5.714 δέντρα ανά εκτάριο [3].
| Δείκτης (σε Gisela 5) | Ατράκτος | Σύστημα V | SSA |
|---|---|---|---|
| Διατομή κορμού στα 5 έτη (cm²) | 26,2 | 21,8 | 20,2 |
| Σωρευτικό ξύλο κλαδέματος (kg/δέντρο, 5 έτη) | 3,0 | 2,0 | 1,9 |
| Σωρευτική απόδοση 7 ετών (t/ha) | 15,9 | 26,9 | 26,6 |
| Το ίδιο, σε Gisela 6 (t/ha) | 31,3 | 46,3 | 43,6 |
Η ατράκτος έδωσε τη μεγαλύτερη απόδοση ανά δέντρο, αλλά τη μικρότερη ανά εκτάριο, 15,9 έναντι 26,9 t/ha σε Gisela 5, δηλαδή λιγότερο από τα δύο τρίτα. Ο λόγος είναι η πυκνότητα. Το ίδιο μοτίβο επαναλαμβάνεται και στο Gisela 6.
Η κορυφαία επίδοση ήταν της Ferrovia: πάνω από 50 t/ha σωρευτικά και στα δύο πυκνά συστήματα, με πάνω από 90% των καρπών να ξεπερνά τα 28 mm το 2012 [3]. Η χαμηλή απόδοση ανά δέντρο, 3 έως 5 κιλά, αντισταθμίζεται από τον αριθμό των δέντρων.
- Η ατράκτος έδωσε τους μεγαλύτερους και γλυκύτερους καρπούς το 2010, ενώ το σύστημα V έδωσε τους λιγότερο σφριγηλούς (0,47 kg/cm²) [3]. Δηλαδή η πυκνότητα κερδίζει σε κιλά, όχι απαραίτητα σε ποιότητα ανά καρπό.
- Ορισμένες ποικιλίες απλώς δεν αντέχουν την πυκνή φύτευση. Οι Sweet Early, Kordia, Black Star, Early Bigi και Summit δεν έδειξαν επαρκή διατηρήσιμη παραγωγή. Οι Kordia και Summit είχαν υψηλή ανθοφορία αλλά φτωχή καρπόδεση και μεγάλη καρπόπτωση [3].
- Το Gisela 5 σε συνδυασμό με Summit, Early Bigi και Sylvia έδωσε διατομές 16,8, 15,7 και 10,6 cm², τιμές που οι ίδιοι οι συγγραφείς σχολιάζουν ως ένδειξη ότι η νανοποιητική δράση ήταν υπερβολική [3].
Τασμανία, Kordia σε Krymsk 5, φως και ποιότητα
Οι Stone και συνεργάτες μέτρησαν επί δύο χρονιές τη δέσμευση φωτός και την ποιότητα σε πέντε επίπεδα σχήματα: UFO, SSA, TSA, Bibaum και Steep Leader [6].
| Εύρημα | Τιμή |
|---|---|
| Υψηλότερη δέσμευση φωτός | UFO και Steep Leader, 69%· ακολουθεί το Bibaum με 66% |
| Υψηλότερη απόδοση | SSA 15,1 t/ha, Steep Leader 14,5, UFO 12,7 |
| Φορτίο και ξηρά ουσία καρπού | Αρνητική συσχέτιση, r² = 0,67 και 0,84 στις δύο χρονιές |
| Φορτίο και διαλυτά στερεά | Αρνητική συσχέτιση, r² = 0,92 και 0,42 |
Το συμπέρασμα των συγγραφέων είναι πρακτικό και αφορά άμεσα όποιον σχεδιάζει UFO: για ποικιλίες που καρποφορούν σε ετήσιο ξύλο χρειάζεται επαρκής απόσταση μεταξύ των κατακόρυφων βραχιόνων, ώστε να επιτευχθούν βέλτιστη δέσμευση φωτός και ποιότητα [6].
Τουρκία, Σαμψούντα, τρία χρόνια, εργατικά
Οι Soysal και συνεργάτες σύγκριναν πέντε σχήματα σε 0900 Ziraat / Gisela 6, φυτεμένα το 2014, με μετρήσεις 2018 ως 2020 [7]:
| Δείκτης | Αποτέλεσμα |
|---|---|
| Μικρότερος όγκος κόμης | UFO, 1,7 και 1,9 m³ |
| Υψηλότερη απόδοση ανά εκτάριο | KGB, TSA και UFO |
| Υψηλότερη απόδοση συγκομιδής | KGB 36,5 kg/ώρα και UFO 36,1 |
| Χαμηλότερη απόδοση συγκομιδής | SSA, 22,1 kg/ώρα |
| Συντομότεροι χρόνοι κλαδέματος | UFO, χειμερινό και θερινό |
Για ελληνική εκμετάλλευση με ακριβά και δυσεύρετα εργατικά, αυτή η μία γραμμή μπορεί να είναι πιο καθοριστική από όλες τις αποδόσεις μαζί.
Το αντίβαρο των επτά ετών σε Bing: το υποκείμενο μετακίνησε την απόδοση, η αρχιτεκτονική της κόμης μόνο μέτρια
Επταετής πειραματισμός στην Ουάσιγκτον σε Bing, με τρία υποκείμενα, Mazzard, Gisela 6 και Gisela 5, και τέσσερα σχήματα, κεντρικός άξονας, πολυβραχιονικός θάμνος, παλμέτα και Υ, κατέληξε σε συμπέρασμα που αξίζει να παρατεθεί αυτούσιο [13].
Ανάμεσα στα υποκείμενα, οι διαφορές ήταν οι εξής: τα δέντρα σε Gisela 6 απέδωσαν 212 έως 657% περισσότερο από αυτά σε Mazzard, ανάλογα με τη χρονιά, και 13 έως 31% περισσότερο από το Gisela 5 [13].
Ανάμεσα στα σχήματα, αντίθετα, μόνο ο πολυβραχιονικός θάμνος ξεχώρισε, και προς τα κάτω: ήταν περίπου 25% λιγότερο παραγωγικός. Τα άλλα τρία έδωσαν παρόμοιες σωρευτικές αποδόσεις, γύρω στα 102 κιλά ανά δέντρο [13].
Το συμπέρασμα είναι δυσάρεστο για όποιον ελπίζει ότι το σχήμα θα λύσει τα πάντα: το υποκείμενο μετράει πολλαπλάσια. Το σχήμα ρυθμίζει το φως, τα εργατικά και την ποιότητα, αλλά η απόδοση κρίνεται πρώτα στη ρίζα [8].
Η ίδια εργασία δίνει και τη σχέση που συνδέει όλο το άρθρο σε μία γραμμή: το βάρος του καρπού συνδέεται αρνητικά και πολύ στενά με την αποδοτικότητα του δέντρου, με συντελεστή r² = 0,84 [13]. Δηλαδή όσο περισσότερα κιλά ανά τετραγωνικό εκατοστό διατομής, τόσο μικρότερο το κεράσι, και η σχέση είναι σχεδόν γραμμική.
9β. Τα εργατικά της συγκομιδής, το νούμερο που κρίνει την επένδυση
Στην κερασιά, το κόστος συγκομιδής αντιπροσωπεύει γενικά το 50 έως 60% του συνολικού κόστους παραγωγής [12]. Παρ' όλα αυτά, μέχρι το 2013 δεν υπήρχε καμία εμπειρική μελέτη για το πώς το σχήμα επηρεάζει την ταχύτητα συγκομιδής.
Οι Ampatzidis και Whiting την έκαναν, με σύστημα παρακολούθησης πραγματικού χρόνου και ετικέτες RFID, σε έντεκα εμπορικούς οπωρώνες του Ειρηνικού Βορειοδυτικού, με το ίδιο συνεργείο συλλεκτών ώστε να εξαλειφθεί η διαφορά δεξιοτήτων [12].
| Σχήμα | Μέση ταχύτητα (kg ανά λεπτό) |
|---|---|
| UFO | 0,94 στον καλύτερο οπωρώνα· 0,78 στον δεύτερο |
| KGB | 0,73, πλήρως πεζός οπωρώνας |
| Κεντρικός άξονας | 0,72 |
| Υ σε υποστήριξη | 0,60 έως 0,69 |
| Παραδοσιακό πολυβραχιονικό κύπελλο | 0,48 έως 0,70, με το χαμηλότερο στο 0,48 |
- Ο πιο αργός συλλέκτης του συνεργείου, μέσα στο UFO, ήταν 24% ταχύτερος από τον ταχύτερο συλλέκτη του ίδιου συνεργείου στα τέσσερα παραδοσιακά κύπελλα [12]. Δηλαδή το σχήμα υπερκάλυψε ολόκληρη τη διαφορά ικανότητας μεταξύ του καλύτερου και του χειρότερου εργάτη.
- Οι λιγότερο ικανοί συλλέκτες κέρδισαν πολύ περισσότερα από τους ικανούς. Περνώντας από το παραδοσιακό κύπελλο στα πεζά και επίπεδα σχήματα, η ταχύτητα των αργών βελτιώθηκε κατά 132% και των έμπειρων κατά 83% [12]. Σε μια χώρα με δυσεύρετα και ανεκπαίδευτα εργατικά, το εύρημα αυτό βαραίνει περισσότερο από κάθε άλλο της μελέτης.
- Το επίπεδο UFO ξεπέρασε το πλήρως πεζό KGB. Το συμπέρασμα των συγγραφέων είναι αντι-διαισθητικό: «η ευκολία πρόσβασης στον καρπό είναι πιο σημαντική από την εξάλειψη των σκαλών» [12]. Δεν αρκεί δηλαδή να χαμηλώσει το δέντρο· πρέπει ο καρπός να είναι φανερός και προσιτός.
Η μετάφραση της ταχύτητας σε άτομα συλλεκτών ανά βάρδια
Με μέση απόδοση της Ουάσιγκτον 6 τόνους ανά ακρ, όπως τη δίνει η πηγή, οι συγγραφείς υπολογίζουν [12]:
0,94 kg/λεπτό: ένας συλλέκτης μαζεύει 451 κιλά σε βάρδια 8 ωρώνΣτα
0,48 kg/λεπτό: ένας συλλέκτης μαζεύει 230 κιλάΆρα για ένα ακρ, δηλαδή 4,047 στρέμματα, σε μία βάρδια χρειάζονται 12 άτομα στην πρώτη περίπτωση και 24 στη δεύτερη
Το συμπέρασμα των συγγραφέων είναι ότι τα συστήματα πληρωμής με το κομμάτι είναι εγγενώς ανακριβή. Είναι παρατήρηση που αφορά άμεσα και τη δική μας πραγματικότητα.
Πηγές: 12
10. Ο χρονισμός του κλαδέματος και το βακτηριακό έλκος
Αυτή η ενότητα είναι, για τις ελληνικές συνθήκες, εξίσου σημαντική με την επιλογή σχήματος.
Το κύριο κλάδεμα της κερασιάς γίνεται το καλοκαίρι, αμέσως μετά τη συγκομιδή. Οι ξηροθερμικές συνθήκες της περιόδου δεν ευνοούν τις μολύνσεις και τα δέντρα επουλώνουν γρηγορότερα.
Το χειμερινό κλάδεμα είναι συμπληρωματικό και αφορά μόνο ετήσιους βλαστούς. Διεξάγεται νωρίς την άνοιξη, λίγο πριν την έκπτυξη, και μπορεί να παραταθεί ακόμη και μέσα στην ανθοφορία. Ποτέ το φθινόπωρο και μέσα στον χειμώνα, όπου ο κίνδυνος μόλυνσης είναι αυξημένος [2].
Η εκτέλεση της τομής: αφαίρεση από τη βάση, τακούνι 3 έως 10 cm και προστασία της πληγής
- Σε ώριμα δέντρα δεν ενδείκνυται η βράχυνση κλάδων αλλά η αφαίρεσή τους από τη βάση, πάντα πάνω σε κατάλληλο πλάγιο ικανοποιητικού μεγέθους. Ο λόγος είναι φυσιολογικός: στις περισσότερες περιπτώσεις δεν εκπτύσσονται νέοι βλαστοί από το εναπομείναν τμήμα, το οποίο ατροφεί και ξηραίνεται τα επόμενα χρόνια [2].
- Κατά την αφαίρεση βλαστών ηλικίας δύο ετών και άνω αφήνεται τακούνι 3 έως 10 cm, ανάλογα με το πάχος. Η τομή λειαίνεται και προστατεύεται. Ο λόγος: να προλάβει το δέντρο να σχηματίσει επουλωτικό ιστό πριν τα μολύσματα διεισδύσουν στους εναπομείναντες βλαστούς. Το τακούνι αφαιρείται τα επόμενα χρόνια, όταν ξεραθεί [2].
- Στο κλάδευμα επαναφοράς, δεν αφαιρείται μέσα στο ίδιο έτος πάνω από το ένα τρίτο του μεγέθους της κόμης. Μεγαλύτερη μείωση κατανέμεται σε δύο ή τρία διαδοχικά έτη [2].
Το κόστος σε ημερομίσθια, και η προϋπόθεση που το κρατάει χαμηλά
Από υπολογισμούς του Ινστιτούτου Φυλλοβόλων Δένδρων, για το κλάδεμα ενός στρέμματος κερασιάς απαιτείται το ένα τρίτο των ημερομισθίων που απαιτούνται για την ίδια έκταση ροδακινιάς, με την προϋπόθεση ότι τα κλαδεύματα καρποφορίας εφαρμόζονται κανονικά και αδιαλείπτως κάθε χρόνο [2]. Η προϋπόθεση είναι το κρίσιμο μέρος της πρότασης.
Βίντεο 3. Θερινό κλάδεμα κερασιάς, αποτελέσματα και αναβλάστηση. Πώς αποκρίνεται το δέντρο σε κοπές που γίνονται αμέσως μετά τη συγκομιδή.
11. Η επιτόπια εικόνα, τι βλέπουμε στα δικά μας κτήματα
Τα παρακάτω δεν προέρχονται από τη βιβλιογραφία. Είναι δικές μας παρατηρήσεις σε κερασεώνες της περιοχής των Γιαννιτσών, και παρατίθενται ως τέτοιες.
Τα σημεία που επιβεβαιώνει η επιτόπια παρατήρηση στα κτήματα της Πέλλας
- Το συχνότερο λάθος δεν είναι το σχήμα· είναι η έλλειψη ανανέωσης. Δέντρα διαμορφωμένα σωστά, που δεν δέχθηκαν ετήσιο κλάδεμα καρποφορίας, καταλήγουν με ροζέτες οκτώ και δέκα ετών και καρπό που δεν πιάνει μέγεθος. Ροζέτες τεσσάρων ετών και άνω δίνουν μικρότερο καρπό [5]· ο κανόνας των πέντε ετών του PNW δεν είναι διακοσμητικός.
- Οι αυτογόνιμες ποικιλίες υπερφορτώνονται πιο εύκολα και τιμωρούνται πιο σκληρά. Το κλάδεμα πρέπει να είναι εντονότερο ακριβώς εκεί όπου ο παραγωγός φοβάται να το κάνει.
- Η τοξωτή καμπύλη στο δεμένο ξύλο είναι σταθερή πηγή λαίμαργων. Όπου ένας βραχίονας δεθεί ενώ έχει ήδη ξυλοποιηθεί, το ψηλότερο σημείο της καμπύλης γίνεται σημείο έκπτυξης κατακόρυφης βλάστησης, και εκεί ξοδεύεται ζωηρότητα κάθε χρόνο.
- Το πρόβλημα των τυφλών βεργών επιδεινώνεται σε γραμμωτά σχήματα, γιατί το οριζόντιο ξύλο ευνοεί τη μαζική ανθοφορία σε βάρος της βλαστικής έκπτυξης. Είναι το ίδιο φαινόμενο που περιγράφεται στην ουγγρική βιβλιογραφία για τα νανοποιητικά υποκείμενα, όπου το τυφλό ξύλο διορθώνεται μόνο με αυστηρό κλάδεμα στα πρώτα χρόνια.
Βίντεο 4. Λάθη στο κλάδεμα και οι επιπτώσεις τους στην παραγωγή. Τι δείχνει το δέντρο όταν η σχέση φύλλων προς καρπούς έχει χαλάσει.
12. Πώς επιλέγεται σχήμα για ελληνικό χωράφι
Η σειρά των ερωτήσεων έχει σημασία, γιατί κάθε απάντηση αποκλείει επιλογές.
- Ποιο υποκείμενο; Είναι το πρώτο και το αυστηρότερο φίλτρο. Ζωηρό υποκείμενο σημαίνει KGB, Ισπανικός Θάμνος ή Steep Leader, και, στην ελληνική εκδοχή, ελεύθερο κύπελλο. Ημινανοποιητικό ή νανοποιητικό ανοίγει όλα τα υπόλοιπα. Η επιλογή υποκειμένου έχει ήδη επιλέξει τα μισά σχήματα πριν καν το σκεφτεί κανείς. Το θέμα αναλύεται χωριστά στα Υποκείμενα κερασιάς [8].
- Πού καρποφορεί η ποικιλία; Σε ροζέτες ή σε βασικούς οφθαλμούς ετήσιου ξύλου; Regina και Attika αποκλείουν το KGB. Ποικιλίες χωρίς γόνιμους βασικούς οφθαλμούς αποκλείουν το SSA.
- Υπάρχει αξιόπιστη άρδευση; Τα πυκνά συστήματα, ιδίως το SSA, απαιτούν σχετικά υψηλότερα επίπεδα νερού και θρεπτικών [3]. Χωρίς αυτά, η πυκνότητα γίνεται ανταγωνισμός.
- Πόσα εργατικά υπάρχουν, και πόσο εκπαιδευμένα; Το UFO έχει τους συντομότερους χρόνους κλαδέματος και την ταχύτερη συγκομιδή, αλλά την ακριβότερη και πιο απαιτητική εγκατάσταση. Το SSA απαιτεί ανανέωση 100% κάθε χρόνο. Το KGB είναι το απλούστερο: «η απλή, επαναλαμβανόμενη διαδικασία επιτρέπει και στους λιγότερο έμπειρους εργάτες να μάθουν γρήγορα το σύστημα» [1].
- Πόσο πιέζει το βακτηριακό έλκος στην περιοχή; Υψηλή πίεση σημαίνει λιγότερες τομές, μεγαλύτερα τακούνια, θερινό κλάδεμα και, κατά τον ελληνικό οδηγό, προτίμηση στα σχήματα με τις λιγότερες παρεμβάσεις [2].
- Θα μπει δίχτυ ή κάλυψη; Τα στενά, επίπεδα σχήματα είναι σαφώς ευκολότερο να προστατευθούν με καλύψεις για βροχή και πουλιά [4]. Αν η κάλυψη είναι στο πλάνο, βαραίνει υπέρ τους.
- Πόσο ύψος αντέχει η εκμετάλλευση; Το KGB είναι το μόνο πλήρως πεζό. Τα υπόλοιπα είναι ημιπεζά ή απαιτούν εξέδρες.
Με δεδομένα τα ζεστά και ξηρά καλοκαίρια, τα συχνά βαριά ή ασβεστούχα εδάφη και την οριακή σε πολλά χωράφια άρδευση, και με βάση όσα έχουμε καταγράψει για τα υποκείμενα, η εικόνα που προκύπτει είναι:
- Σε ζωηρό υποκείμενο, το ελεύθερο κύπελλο παραμένει η σωστή επιλογή, και είναι η θέση τόσο του ελληνικού οδηγού όσο και, με άλλο όνομα, του PNW μέσω του Ισπανικού Θάμνου και του KGB.
- Το KGB αξίζει σοβαρή εξέταση ως αναβάθμιση του κυπέλλου σε ζωηρά υποκείμενα: ίδια λογική διάχυσης της ζωηρότητας, αλλά με οργανωμένη ανανέωση 15 ως 20% ανά έτος και πεζή συγκομιδή. Δεν ταιριάζει όμως στη Regina.
- Τα γραμμωτά σχήματα δικαιολογούνται μόνο με ημινανοποιητικό υποκείμενο, αξιόπιστη άρδευση και δέσμευση για ετήσιο κλάδεμα. Και εκεί, το UFO φαίνεται προτιμότερο του SSA για ελληνικά δεδομένα, επειδή δίνει περίπου 63% ταχύτερη συγκομιδή και συντομότερο κλάδεμα, 36,1 έναντι 22,1 κιλών την ώρα στη δοκιμή της Σαμψούντας [7], με τη μισή περίπου πυκνότητα δέντρων.
Η εκτίμηση αυτή είναι δική μας ανάγνωση της βιβλιογραφίας προσαρμοσμένη στις τοπικές συνθήκες. Δεν υπάρχουν, εξ όσων γνωρίζουμε, δημοσιευμένοι συγκριτικοί πειραματισμοί σχημάτων κερασιάς στην Κεντρική Μακεδονία, και είναι κενό που θα άξιζε να καλυφθεί.
13. Τα λάθη και το κόστος τους
Τα οκτώ λάθη που εμφανίζονται συχνότερα, και τι κοστίζει το καθένα
- Γραμμωτό σχήμα σε ζωηρό υποκείμενο. Το καταδικάζουν και οι δύο πηγές, ελληνική και διεθνής [1] [2]. Το δέντρο δεν χωράει στον χώρο που του δόθηκε και το σύστημα γίνεται μόνιμη μάχη.
- Άνοιγμα των πλάγιων σε μεγάλη γωνία από το πρώτο έτος. Οι βραχίονες εκφυλίζονται και μετατρέπονται σε ποδιές λόγω της κυριαρχίας κορυφής [2]. Η γωνία ανοίγει σταδιακά: 45 μοίρες φέτος, πάνω από 60 του χρόνου.
- Κλάδεμα το φθινόπωρο ή μέσα στον χειμώνα. Η περίοδος μέγιστου κινδύνου για μολύνσεις ξύλου [2].
- Βράχυνση αντί για αφαίρεση σε ώριμα δέντρα. Το εναπομείναν τμήμα ατροφεί και ξηραίνεται [2].
- Καμία ανανέωση καρποφόρου ξύλου. Ροζέτες τεσσάρων ετών και άνω δίνουν μικρότερο καρπό [5]. Το 20% ανά έτος δεν είναι σύσταση· είναι συντήρηση.
- Φόβος για το κορυφολόγημα. Αφού στην κερασιά δεν γίνεται αραίωμα καρπών, το κορυφολόγημα είναι το μόνο εργαλείο ρύθμισης φορτίου που απομένει [2] [5].
- Δύο κοπές μέσα στο ίδιο έτος σε νεαρό δέντρο. Στο KGB, δύο κοπές το πρώτο έτος εξαλείφουν το δυναμικό καρποφορίας του δεύτερου· δύο κοπές το δεύτερο έτος εξαλείφουν αυτό του τρίτου [4]. Είναι συνειδητή επιλογή, όχι λάθος, αρκεί να γίνεται συνειδητά.
- Λίπανση κατά τη διαμόρφωση σε σχήματα που θέλουν επίπεδες γωνίες. Στο VCL συνιστάται ρητά αποφυγή λιπασμάτων μέχρι να αρχίσει η καρποφορία, ώστε η ανάπτυξη να μείνει μέτρια και οι γωνίες οριζόντιες [1].
Βίντεο 5. Κερασιές χαμηλής παραγωγικότητας, συμβουλές κλαδέματος. Η αντίστροφη περίπτωση: τι γίνεται όταν το πρόβλημα δεν είναι το υπερβολικό φορτίο αλλά η απουσία του.
Δεν υπάρχει ένα καλύτερο σχήμα. Το ίδιο το εγχειρίδιο το λέει: «θα πετύχουν οι παραγωγοί που καταλαβαίνουν τη θεμελιώδη λογική διαμόρφωσης και τις καρποφόρες μονάδες κάθε συστήματος, και πώς να προσαρμόσουν τη διαχείρισή τους στις δικές τους ανάγκες, στο χωράφι τους, στα χαρακτηριστικά της ποικιλίας τους, στην αγορά τους και στην κατάσταση των εργατικών τους» [4].
Και κάτι που ισχύει για όλα ανεξαιρέτως: κάθε σύγχρονο σχήμα έχει ελάχιστο μόνιμο ξύλο και σχεδιασμένη ετήσια ανανέωση των καρποφόρων μονάδων [4]. Αν ένα σύστημα δεν έχει σχέδιο ανανέωσης, δεν είναι σύγχρονο σχήμα αλλά απλώς ένα δέντρο που κάποτε κλαδεύτηκε.
14. Πηγές
Οι αριθμοί μέσα στο κείμενο παραπέμπουν στον παρακάτω κατάλογο.
- [1] Long L.E., Lang G., Musacchi S. και Whiting M. (2015). Cherry Training Systems. PNW 667, Oregon State University, Washington State University, University of Idaho, σε συνεργασία με το Michigan State University. Η κύρια πηγή του άρθρου. Πηγή για τη φυσιολογία του δασικού δέντρου και τα τρία προβλήματα, για την τριετή συγκρότηση της καρποφόρου μονάδας, για τις έξι τεχνικές κοπής και ενεργοποίησης οφθαλμών, για τις αναλυτικές οδηγίες και τις αποστάσεις φύτευσης και των οκτώ σχημάτων, για τον πίνακα καταλληλότητας υποκειμένων και ποικιλιών, για τον αποκλεισμό της Regina από το KGB, και για τον χρονισμό των κοπών σε περιοχές με πίεση βακτηριακού έλκους.
- [2] Χατζηχαρίσης Ι. (2009). Κλαδεύματα της κερασιάς. Ινστιτούτο Φυλλοβόλων Δένδρων, Νάουσα. Γεωργία - Κτηνοτροφία, τεύχος 4/2009, σ. 30-39. Η κύρια ελληνική πηγή. Πηγή για την ακρότονη ανάπτυξη και την απομάκρυνση της ζώνης καρποφορίας, για την απαίτηση καρπόδεσης άνω του 40% έναντι 10% σε ροδακινιά και μηλιά, για τη διάρκεια ζωής των ροζετών των τριών έως πέντε ετών, για τις αναλυτικές οδηγίες διαμόρφωσης σε ελεύθερο κύπελλο, κυπαρισσάκι, σφαιρικό και φυτοφράχτη με τις αντίστοιχες αποστάσεις, για τη ρητή σύσταση αποφυγής των γραμμωτών σχημάτων, για τον χρονισμό του κλαδέματος και την απαγόρευση φθινοπωρινού και χειμερινού, για την τεχνική του τακουνιού 3 έως 10 cm, για τον περιορισμό του ενός τρίτου στο κλάδεμα επαναφοράς, και για τη σύγκριση ημερομισθίων με τη ροδακινιά.
- [3] Musacchi S., Gagliardi F. και Serra S. (2015). New Training Systems for High-density Planting of Sweet Cherry. HortScience 50(1):59-67. Πηγή για τον επταετή πειραματισμό της Φερράρα σε 1.720 δέντρα, για τις πυκνότητες από 1.905 έως 5.714 δέντρα ανά εκτάριο, για τις διατομές κορμού και το ξύλο κλαδέματος ανά σύστημα, για τις σωρευτικές αποδόσεις 15,9 / 26,9 / 26,6 t/ha σε Gisela 5 και 31,3 / 46,3 / 43,6 σε Gisela 6, για την επίδοση της Ferrovia άνω των 50 t/ha με πάνω από 90% των καρπών άνω των 28 mm, για την υπεροχή της ατράκτου σε μέγεθος και γλυκύτητα, για την υστέρηση του συστήματος V σε σφριγηλότητα, για τις ποικιλίες που δεν αντέχουν την πυκνή φύτευση, και για την υψηλότερη ποιότητα των καρπών που προέρχονται από βασικούς οφθαλμούς ετήσιου βλαστού.
- [4] Lang G.A. Developing and Optimizing Sweet Cherry Training Systems for Efficiency and High Quality Fruit, Μέρη 1 και 2, και Sweet Cherry «Fruiting Wall» Training Systems (με Lillrose T.). Michigan State University. Πηγή για τα δεδομένα του άνθρακα-13 των Ayala και Lang με την κατανομή 55% / 29% / 16% ανά πληθυσμό φύλλων, για τα επίπεδα φυλλικής επιφάνειας ανά καρπό, για την αριθμητική της σχέσης φύλλων προς καρπούς ανά έτος, για το ότι κορυφολόγημα 15-30% του βλαστού αφαιρεί 25-40% της μελλοντικής πυκνότητας ροζετών, για τα ποσοστά ανανέωσης ανά σύστημα, για το ότι δύο κοπές σε ένα έτος εξαλείφουν το δυναμικό καρποφορίας του επομένου, και για τις αρχές του καρποφόρου τείχους.
- [5] Menzies R. (2004). Increasing cherry fruit size. Agfact H5.4.2, NSW Department of Primary Industries, Αυστραλία. Πηγή για τον πίνακα των τριών επιπέδων φορτίου στη Sweetheart με τις διατομές κορμού, τις αποδόσεις, τα ποσοστά καρπών άνω των 26 mm και τις καθαρές προσόδους, για τον στόχο των 25 καρπών ανά cm² διατομής και αποδοτικότητας 0,25, για τη σχέση 100 cm² φυλλικής επιφάνειας ανά καρπό και τον κανόνα των δύο φύλλων, για τον κανόνα του 20% ορατής σοδειάς, για τα χρονικά ορόσημα της περιόδου καρποφορίας, για το ότι το 25% του βάρους κερδίζεται την τελευταία εβδομάδα, για την επίδραση μείωσης φωτός 10-15%, για την αναγνώριση των φύλλων σκιάς, και για το ότι ροζέτες άνω των τεσσάρων ετών δίνουν μικρότερο καρπό.
- [6] Stone C.H., Close D.C., Bound S.A. και Hunt I. (2022). Training Systems for Sweet Cherry: Light Relations, Fruit Yield and Quality. Agronomy 12(3):643. Πηγή για τη διετή σύγκριση πέντε επίπεδων σχημάτων σε Kordia επί Krymsk 5, για τη δέσμευση φωτός 69% σε UFO και Steep Leader και 66% στο Bibaum, για τις αποδόσεις 15,1 / 14,5 / 12,7 t/ha, για τις αρνητικές συσχετίσεις φορτίου με ξηρά ουσία και διαλυτά στερεά, και για τη σύσταση επαρκούς απόστασης μεταξύ των κατακόρυφων βραχιόνων σε ποικιλίες που καρποφορούν σε ετήσιο ξύλο.
- [7] Soysal D., Demirsoy L., Doğan D.E. και Demirsoy H. (2025). Training System Effect on Fruit Quality, Yield, Harvest Efficiency, Pruning Times and Growth in Sweet Cherries. Applied Fruit Science 67:6. Πηγή για την τριετή σύγκριση πέντε σχημάτων σε 0900 Ziraat επί Gisela 6 στη Σαμψούντα, για τον μικρότερο όγκο κόμης στο UFO (1,7 και 1,9 m³), για τις υψηλότερες στρεμματικές αποδόσεις σε KGB, TSA και UFO, για την αποδοτικότητα συγκομιδής 36,5 kg/ώρα στο KGB και 36,1 στο UFO έναντι 22,1 στο SSA, και για τους συντομότερους χρόνους κλαδέματος στο UFO.
- [8] Υποκείμενα κερασιάς, αναλυτικός οδηγός, plantprotect.gr. Η αναλυτική παρουσίαση των υποκειμένων, της ζωηρότητας και της προσαρμογής τους στο έδαφος, που αποτελεί το πρώτο φίλτρο στην επιλογή σχήματος.
- [9] Βάση Δεδομένων Φυτοπροστατευτικών Προϊόντων, Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, και η βάση εγκρίσεων του plantprotect.gr. Επίσημη πηγή εγκρίσεων για κάθε σκεύασμα που αναφέρεται ή υπονοείται, ιδίως για τα χαλκούχα που συνοδεύουν τις επεμβάσεις στο ξύλο.
- [10] Ayala M. και Lang G.A. (2008). 13C-Photoassimilate Partitioning in Sweet Cherry on Dwarfing Rootstocks during Fruit Development. Acta Horticulturae 795:625-632. Η πρωτότυπη εργασία του άνθρακα-13. Πηγή για το ότι τα φύλλα των καρποφόρων ροζετών συνεισφέρουν 57-79% του άνθρακά τους στον καρπό, των άκαρπων 31-71% και του ετήσιου βλαστού 18-59%· για το ότι 87-96% του άνθρακα των άκαρπων ροζετών πηγαίνει στον καρπό και μόλις 4-13% στη βλάστηση· για τη διαφορά κοντινών (58-61%) και μακρινών καρπών (31-37%)· για το ότι σε χαμηλό φορτίο 140 cm² ανά καρπό η κατανομή είναι ομοιόμορφη ενώ στα 75 και 40 cm² γίνεται έντονα άνιση· για την κορύφωση της ελκτικής ισχύος του καρπού στα μέσα του σταδίου ΙΙΙ, στις 56 ημέρες· και για το ότι ο ετήσιος βλαστός εξάγει άνθρακα στον καρπό ήδη στις 25 ημέρες, με μήκος 10 cm και δέκα φύλλα.
- [11] Ayala M. και Lang G. (2004). Examining the Influence of Different Leaf Populations on Sweet Cherry Fruit Quality. Acta Horticulturae 636:481-488. Η έρευνα αποφύλλωσης και δακτυλίωσης σε Hedelfinger επί Gisela 5 και Ulster επί Gisela 6. Πηγή για το ότι ο δακτυλιωμένος βραχίονας με πλήρη σειρά πληθυσμών φύλλων έδωσε τους μεγαλύτερους και γλυκύτερους καρπούς, ότι οι καρποί που τροφοδοτήθηκαν από έναν μόνο πληθυσμό ήταν σημαντικά μικρότεροι και λιγότερο γλυκοί, και ότι δεν υπάρχει επαρκής αντισταθμιστική δράση όταν εξαλειφθεί ένας πληθυσμός.
- [12] Ampatzidis Y.G. και Whiting M.D. (2013). Training System Affects Sweet Cherry Harvest Efficiency. HortScience 48(5):547-555. Πηγή για το ότι το κόστος συγκομιδής είναι 50-60% του συνολικού κόστους παραγωγής, για τις ταχύτητες συγκομιδής ανά σχήμα με 0,94 kg/λεπτό στο UFO, 0,73 στο KGB και 0,48 στο χαμηλότερο παραδοσιακό κύπελλο, για τη βελτίωση 132% των αργών και 83% των έμπειρων συλλεκτών, για το ότι ο πιο αργός συλλέκτης στο UFO ήταν 24% ταχύτερος από τον ταχύτερο στα κύπελλα, για το συμπέρασμα ότι η ευκολία πρόσβασης μετράει περισσότερο από την εξάλειψη των σκαλών, για τον υπολογισμό των 12 έναντι 24 ατόμων ανά acre, και για τη μεταβλητότητα του βάρους κουβά 6,5-13 κιλών και την ανακρίβεια της πληρωμής με το κομμάτι.
- [13] Whiting M.D., Lang G. και Ophardt D. (2005). Rootstock and Training System Affect Sweet Cherry Growth, Yield, and Fruit Quality. HortScience 40(3):582-586. Επταετής πειραματισμός σε Bing με τρία υποκείμενα και τέσσερα σχήματα. Πηγή για το ότι τα Gisela 5 και 6 έδωσαν 45% και 20% μικρότερη διατομή κορμού από το Mazzard, για την υπεροχή του Gisela 6 με 212-657% έναντι Mazzard και 13-31% έναντι Gisela 5, για το κρίσιμο συμπέρασμα ότι η αρχιτεκτονική της κόμης είχε μόνο μέτριες επιδράσεις στη ζωηρότητα και στην απόδοση, για το ότι ο πολυβραχιονικός θάμνος ήταν 25% λιγότερο παραγωγικός ενώ τα άλλα τρία σχήματα έδωσαν παρόμοιες σωρευτικές αποδόσεις γύρω στα 102 κιλά ανά δέντρο, και για την αρνητική σχέση βάρους καρπού και αποδοτικότητας με r² = 0,84.
- Υποκείμενα κερασιάς, αναλυτικός οδηγός, το πρώτο φίλτρο στην επιλογή σχήματος
- Το ασβέστιο και η μετασυλλεκτική φυσιολογία στην κερασιά
- Κλασική παλμέτα φυτοφράχτης στην κερασιά, οφέλη και μειονεκτήματα
- Τσολακεΐκα σε CAB 6P σε στενό κύπελλο
- Sabrina σε MaxMa 14, συμβουλές κλαδέματος σε παλμέτα φυτοφράχτη
- Μοιραία λάθη στο κλάδεμα της κερασιάς, σε κτήματα με σωστούς επικονιαστές και καλή καρπόδεση
- Θερινό κλάδεμα σε υπερβολικά λαίμαργες κερασιές
- Πώς κλαδεύεται η Lapins
Οι αποστάσεις φύτευσης, τα ύψη κοπής, οι αριθμοί βραχιόνων και τα ποσοστά ανανέωσης που αναφέρονται είναι εύρη από πειραματισμούς σε συγκεκριμένες εδαφοκλιματικές συνθήκες, κυρίως στον Ειρηνικό Βορειοδυτικό των ΗΠΑ, στη βόρεια Ιταλία, στην Τασμανία και στη Μαύρη Θάλασσα, και δεν μεταφέρονται αυτούσια σε κάθε ελληνικό χωράφι. Μεταβάλλονται με τη γονιμότητα του εδάφους, το ανάγλυφο, τη διάρκεια της καλλιεργητικής περιόδου, τη ζωηρότητα του υποκειμένου, τη συνήθεια της ποικιλίας και τη διαθέσιμη εργασία.
Η επιλογή σχήματος διαμόρφωσης είναι δέσμευση δύο δεκαετιών με σημαντικό κεφάλαιο και κρίνεται μόνο μετά από εδαφολογική ανάλυση, ανάλυση νερού και επιτόπια εκτίμηση από αδειοδοτημένο γεωπόνο, σε συνδυασμό με το υποκείμενο, την ποικιλία και τη διαθέσιμη άρδευση.
Για τη φυτοπροστασία των τομών: η χρήση χαλκούχων ή άλλων φυτοπροστατευτικών προϊόντων γίνεται αποκλειστικά βάσει των ισχυουσών εγκρίσεων του Υ.Π.Α.Α.Τ. για την κερασιά και σύμφωνα με τα αναγραφόμενα στην ετικέτα [9]. Οι αλοιφές επούλωσης και τα επικαλυπτικά τομών χρησιμοποιούνται σύμφωνα με τις οδηγίες τους.
Κάθε επέμβαση γίνεται με ευθύνη του χρήστη. Η Παστόπουλος Γεωπονική Ε.Ε. δεν φέρει καμία ευθύνη για ζημία ή απώλεια παραγωγής από την εφαρμογή των παραπάνω πληροφοριών χωρίς εξατομικευμένη τεχνική καθοδήγηση.
Σχετικά άρθρα
Το λευκό σαλιγκάρι της Μεσογείου στα δενδρώδη
Το Theba pisana είναι ιθαγενές στη Μεσόγειο, όχι εισβλητικό, και άρα δεν υπάρχει πρόγραμμα εκρίζωσης. Αναγνώριση, κύκλος, η ζημιά στα δενδρώδη, ο μοναδικός εγκεκριμένος στόχος στην ελληνική βάση, και γιατί ο νηματώδης Phasmarhabditis σκότωσε το σαλιγκάρι μόνο στο πενταπλάσιο της δόσης της ετικέτας.
Οι ποικιλίες κερασιάς της σειράς Meda
Έξι κλειστές ποικιλίες επιλεγμένες με κριτήριο την αντοχή 35 ως 40 ημερών μετά τη συγκομιδή, για θαλάσσια μεταφορά προς την Κίνα. Ωρίμανση, μέγεθος, σάκχαρα και γονότυποι S όπως δημοσιεύονται, τα δύο ζεύγη που δεν γονιμοποιούν το ένα το άλλο, οι ώρες ψύχους χωρίς μοντέλο, και το ότι όλες οι μετρήσεις προέρχονται από καλυμμένες φυτείες εκτός Ελλάδας.
Διαμόρφωση της ακτινιδιάς: ημικρεββατίνα και κρεββατίνα
Η αρχιτεκτονική της ακτινιδιάς και γιατί από αυτήν προκύπτουν και τα δύο σχήματα. Ημικρεββατίνα και κρεββατίνα με τις διαστάσεις τους, τα πλεονεκτήματα, το κόστος και τη σύγκρισή τους σε αριθμούς. Το κλάδεμα διαμόρφωσης από τη μέρα της φύτευσης: φύτευση ψηλά, πρώτη χρονιά για τη ρίζα με κορυφολόγημα στο ένα μέτρο, κόψιμο χαμηλά την επόμενη άνοιξη και ανέβασμα του κορμού τη δεύτερη χρονιά, βραχίονες, χειμερινό και θερινό κλάδεμα, αρσενικά, υποστύλωση. Τρία σχήματα, πίνακας λαθών και τα κενά που μένουν για την Ελλάδα. Παρατήρηση πεδίου από τα Γιαννιτσά για τις αποστάσεις φύτευσης.