Η θρέψη της ελιάς: πόσα παίρνει πραγματικά το δέντρο, και τι κάνει η λίπανση στην παρενιαυτοφορία

Καρποί ελιάς σε στάδιο πλήρωσης, με το φύλλωμα της χρονιάς — Σε ισπανικές μετρήσεις σε ξηρικά δέντρα ποικιλίας Picual, ένας τόνος καρπού απομακρύνει από τον ελαιώνα 4,42 κιλά κάλιο και 2,87 κιλά άζωτο. Ό,τι λιπαίνεται πέρα από αυτό δεν καταλήγει στον καρπό, καταλήγει στο ξύλο, στην έκπλυση, ή στην ποιότητα του λαδιού.

Σάββας Παστόπουλος, Γεωπόνος MSc, Παστόπουλος Γεωπονική Ε.Ε., Νέος Μυλότοπος Πέλλας

Η ελιά απομακρύνει από το χωράφι πολύ λιγότερα θρεπτικά απ' όσα υποθέτει η καθιερωμένη πρακτική. Μακροχρόνιες έρευνες στην Ισπανία μέτρησαν ακριβώς πόσα φεύγουν με τον καρπό και με τα κλαδέματα, και έδειξαν ότι σε ξηρικούς ελαιώνες το στοιχείο που λείπει συχνότερα είναι το κάλιο. Το άζωτο, που δίνεται στις μεγαλύτερες ποσότητες, είναι συνήθως περιττό, και σε υπερβολή αλλοιώνει το λάδι. Ακολουθούν οι πραγματικές ετήσιες ανάγκες σε κιλά ανά στρέμμα, τα όρια της φυλλοδιαγνωστικής, και τι πραγματικά προκαλεί την παρενιαυτοφορία.

Το πιο συχνό λάθος στη λίπανση της ελιάς

Η λίπανση υπολογίζεται με βάση την προσδοκώμενη παραγωγή, χωρίς φυλλοδιαγνωστική. Σε ισπανικούς ελαιώνες, παραγωγοί που ακολούθησαν αυτή τη λογική δεκαπλασίασαν το κόστος λίπανσης σε σχέση με πρόγραμμα βασισμένο σε ανάλυση φύλλων, χωρίς καμία αύξηση παραγωγής ή βλάστησης, και με μετρήσιμη επιδείνωση της ποιότητας του λαδιού [5].

5,44κιλά αζώτου ανά στρέμμα, όσα φεύγουν πραγματικά με καρπό και κλαδιά

4,42κιλά καλίου ανά τόνο καρπού, το πιο άφθονο στοιχείο της ελιάς

0,80%το όριο επάρκειας καλίου στο φύλλο τον Ιούλιο

19 ppmτο κάτω όριο επάρκειας βορίου στο φύλλο τον Ιούλιο

Περιεχόμενα

Πόσα θρεπτικά φεύγουν πραγματικά από τον ελαιώνα
Οι ετήσιες ανάγκες σε κιλά ανά στρέμμα
Τι αλλάζει αν τα κλαδέματα μείνουν στο χωράφι
Η φυλλοδιαγνωστική και τα όριά της
Το άζωτο, το στοιχείο που δίνεται πιο πολύ και κοστίζει πιο πολύ
Το κάλιο, συχνές οι ελλείψεις στα ξηρικά χωράφια
Το βόριο και η καρπόδεση
Ασβέστιο, μαγνήσιο και ιχνοστοιχεία
Η παρενιαυτοφορία, τι πραγματικά την προκαλεί
Τι μπορεί και τι δεν μπορεί να κάνει η λίπανση για την παρενιαυτοφορία
Πρόγραμμα το έτος που έχουμε φορτίο
Τα βασικά σημεία
Πηγές

1. Πόσα θρεπτικά φεύγουν πραγματικά από τον ελαιώνα

Η μόνη ποσότητα που πρέπει οπωσδήποτε να επιστραφεί στο έδαφος είναι αυτή που απομακρύνεται από αυτό. Για την ελιά, η ποσότητα αυτή μετρήθηκε σε δύο μακροχρόνιες έρευνες στην Ανδαλουσία, σε ξηρικά δέντρα ποικιλίας Picual, με τα θρεπτικά να προσδιορίζονται χωριστά στον καρπό και σε ολόκληρο το υλικό των κλαδεμάτων [1].

Το αποτέλεσμα ανατρέπει την κοινή αντίληψη. Στη μέση παραγωγή των 8,2 τόνων ανά εκτάριο, δηλαδή 820 κιλά καρπού ανά στρέμμα, οι ετήσιες απομακρύνσεις ήταν:

Στοιχείο	κιλά/εκτάριο	κιλά/στρέμμα	Πού βρίσκεται κυρίως
Ασβέστιο (Ca)	57,9	5,79	Σχεδόν αποκλειστικά στα κλαδέματα
Άζωτο (N)	54,4	5,44	Μοιρασμένο σε καρπό και κλαδέματα
Κάλιο (K)	45,5	4,55	Κυρίως στον καρπό
Φώσφορος (P)	6,87	0,69	Μοιρασμένο
Μαγνήσιο (Mg)	3,79	0,38	Μοιρασμένο
Χαλκός (Cu)	0,12	0,012	Ίχνη
Βόριο (B)	0,11	0,011	Ίχνη
Μαγγάνιο (Mn)	0,08	0,008	Ίχνη
Ψευδάργυρος (Zn)	0,05	0,005	Ίχνη

Τιμές από τον πειραματικό αγρό της Cabra, Κόρδοβα, μέση επτά ετών. Η μετατροπή σε στρέμματα έγινε με διαίρεση διά δέκα.

Η σύγκριση με την ελληνική βιβλιογραφία

Τα νούμερα αυτά συμφωνούν με τα ελληνικά δεδομένα αναφοράς, που δίνουν κατανάλωση 1,5 έως 3,5 κιλά αζώτου, 0,8 κιλά φωσφόρου, έως 5 κιλά καλίου και 2 έως 5 κιλά ασβεστίου ανά στρέμμα [13]. Δύο ανεξάρτητες πηγές, με διαφορετική μεθοδολογία, δίνουν την ίδια τάξη μεγέθους. Αυτό ενισχύει σημαντικά την αξιοπιστία και των δύο.

Η σύσταση του καρπού

Ξεχωριστά από τα κλαδέματα, ο ίδιος ο καρπός περιέχει, ανά τόνο νωπού βάρους [1]:

Στοιχείο	κιλά ανά τόνο καρπού	Ποσοστό της ανόργανης σύστασης
Κάλιο	4,42	Πάνω από 50%
Άζωτο	2,87	Περίπου 35%
Φώσφορος	0,49	Μαζί με Ca και Mg περίπου 11%
Ασβέστιο	0,29	δεν αναφέρεται
Μαγνήσιο	0,16	δεν αναφέρεται

Πάνω από τα μισά ανόργανα συστατικά της ελιάς είναι κάλιο. Αυτό από μόνο του εξηγεί γιατί το κάλιο είναι το στοιχείο που εξαντλείται πρώτο σε έναν παραγωγικό ελαιώνα, και γιατί είναι το μόνο που χρειάστηκε να εφαρμοστεί στα επτά χρόνια της ισπανικής έρευνας.

Υπολογιστής: τι έφυγε από το χωράφι με τη συγκομιδή

Ο καρπός που συγκομίστηκε, και τα θρεπτικά που έφυγαν μαζί του. Τα στρέμματα είναι προαιρετικά και χρησιμεύουν για τη σύγκριση με τους πίνακες ανά στρέμμα.

Καρπός που συγκομίστηκε (κιλά)

Έκταση (στρέμματα, προαιρετικό)

Στοιχείο	Καθαρό στοιχείο	Σε μονάδες λιπάσματος	Ισοδύναμο σε σκεύασμα
Άζωτο	δεν αναφέρεται	δεν αναφέρεται	δεν αναφέρεται
Κάλιο	δεν αναφέρεται	δεν αναφέρεται	δεν αναφέρεται
Φώσφορος	δεν αναφέρεται	δεν αναφέρεται	δεν αναφέρεται
Ασβέστιο	δεν αναφέρεται	δεν αναφέρεται	δεν αναφέρεται
Μαγνήσιο	δεν αναφέρεται	δεν αναφέρεται	δεν αναφέρεται

δεν αναφέρεται

Υπολογισμένο από τη σύσταση του καρπού του πίνακα: 2,87 γραμμάρια αζώτου, 4,42 καλίου, 0,49 φωσφόρου, 0,29 ασβεστίου και 0,16 μαγνησίου ανά κιλό νωπού καρπού [1]. Αφορά μόνο ό,τι έφυγε με τα τελάρα. Αν απομακρυνθούν και τα κλαδέματα, προστίθενται οι ποσότητες της ενότητας 3.

Πηγές: 1 13

2. Οι ετήσιες ανάγκες σε κιλά ανά στρέμμα

Οι παραπάνω τιμές είναι σε καθαρό στοιχείο. Τα λιπάσματα όμως πωλούνται σε οξείδια. Η μετατροπή:

P₂O₅ = P × 2,29 · K₂O = K × 1,205 · MgO = Mg × 1,658

Οπότε, για παραγωγή 820 κιλών καρπού ανά στρέμμα και με τα κλαδέματα να απομακρύνονται από το χωράφι, η ετήσια απομάκρυνση σε μονάδες λιπάσματος είναι:

Μονάδα	κιλά/στρέμμα/έτος	Ισοδύναμο σε σκεύασμα
Άζωτο (N)	5,44	περίπου 26 κιλά θειικής αμμωνίας 21-0-0
Φώσφορος (P₂O₅)	1,57	περίπου 3,4 κιλά υπερφωσφορικού 0-46-0
Κάλιο (K₂O)	5,48	περίπου 11 κιλά θειικού καλίου 0-0-50
Μαγνήσιο (MgO)	0,63	καλύπτεται από σύνθετο με μαγνήσιο

Οι τιμές είναι ενδεικτικές και αφορούν την απομάκρυνση, όχι τη σύσταση λίπανσης. Η τελική δόση καθορίζεται μετά από φυλλοδιαγνωστική και εδαφολογική ανάλυση, και κατόπιν επιτόπιας εκτίμησης από γεωπόνο.

Ο έλεγχος της αριθμητικής

Οι τιμές του πίνακα ελέγχονται εσωτερικά. Το κάλιο του καρπού είναι 4,42 κιλά ανά τόνο· επί 8,2 τόνους ανά εκτάριο δίνει 36,2 κιλά ανά εκτάριο. Η συνολική απομάκρυνση καλίου είναι 45,5, άρα τα κλαδέματα συνεισφέρουν 9,3 κιλά, συνεπές με το εύρημα ότι το κάλιο φεύγει κυρίως με τον καρπό. Αντίστροφα, το ασβέστιο του καρπού δίνει μόλις 2,4 κιλά ανά εκτάριο από τα 57,9 συνολικά, δηλαδή το 96% του ασβεστίου φεύγει με τα κλαδιά [1]. Οι δύο ανεξάρτητοι πίνακες της εργασίας συμφωνούν σε κάθε στοιχείο.

Πηγές: 1

3. Τι αλλάζει αν τα κλαδέματα μείνουν στο χωράφι

Εδώ βρίσκεται η μεγαλύτερη πρακτική διαφορά, και συχνά αγνοείται. Αν τα κλαδέματα θρυμματιστούν και παραμείνουν στον ελαιώνα, από τον υπολογισμό φεύγει ολόκληρο το σκέλος τους. Τότε η πραγματική απομάκρυνση περιορίζεται σε αυτό που έφυγε με τα τελάρα:

Στοιχείο	Με απομάκρυνση κλαδεμάτων κιλά/στρέμμα	Με θρυμματισμό στο χωράφι κιλά/στρέμμα	Μείωση
Άζωτο	5,44	2,35	−57%
Κάλιο	4,55	3,62	−20%
Ασβέστιο	5,79	0,24	−96%
Φώσφορος	0,69	0,40	−42%
Μαγνήσιο	0,38	0,13	−66%

Υπολογισμένο για 820 κιλά καρπού ανά στρέμμα, από τη σύσταση του καρπού της ενότητας 1.

Πρακτικό συμπέρασμα

Ο θρυμματισμός των κλαδεμάτων μέσα στον ελαιώνα υποδιπλασιάζει την ανάγκη σε άζωτο και σχεδόν μηδενίζει την ανάγκη σε ασβέστιο. Επιπλέον προσθέτει οργανική ουσία, που στα ασβεστούχα εδάφη της Μακεδονίας κυμαίνεται συνήθως γύρω στο 1% και είναι ο πραγματικός περιοριστικός παράγοντας. Η καύση των κλαδεμάτων πετάει αυτή την ποσότητα και ταυτόχρονα καταστρέφει το άζωτο, που χάνεται στην ατμόσφαιρα.

Πηγές: 1 2

4. Η φυλλοδιαγνωστική και τα όριά της

Η ανάλυση φύλλων είναι η μόνη αξιόπιστη μέθοδος διάγνωσης της θρεπτικής κατάστασης του δέντρου. Η εδαφολογική ανάλυση δεν είναι αρκετά ακριβής για την ελιά και χρησιμεύει κυρίως για το pH, την αλατότητα και το ανθρακικό ασβέστιο [3].

Η δειγματοληψία

Εποχή: Ιούλιος, ή τουλάχιστον πέντε έως οκτώ εβδομάδες μετά την πλήρη άνθηση. Τότε οι συγκεντρώσεις των περισσότερων στοιχείων σταθεροποιούνται στο φύλλο.
Θέση: πλήρως ανεπτυγμένα, υγιή φύλλα από το μέσο προς τη βάση βλαστών της τρέχουσας χρονιάς που δεν φέρουν καρπό. Το σημείο αυτό μετράει: καρποφόρος βλαστός δίνει τελείως άλλες τιμές.
Πλήθος: περίπου 100 φύλλα ανά δείγμα, από 20 έως 25 δέντρα που αντιπροσωπεύουν ομοιογενές τμήμα έως 100 στρέμματα.
Χειρισμός: πλύσιμο, ξήρανση και αποστολή σε εργαστήριο. Φύλλα με σκόνη ψεκασμών δίνουν ψευδώς υψηλό χαλκό, ψευδάργυρο και μαγγάνιο.

Τιμές αναφοράς για δείγμα Ιουλίου

Στοιχείο	Έλλειψη κάτω από	Επάρκεια	Τοξικότητα πάνω από
Άζωτο (%)	1,40	1,50 ως 2,00	δεν αναφέρεται
Φώσφορος (%)	δεν αναφέρεται	0,10 ως 0,30	δεν αναφέρεται
Κάλιο (%)	0,40	πάνω από 0,80	δεν αναφέρεται
Ασβέστιο (%)	δεν αναφέρεται	πάνω από 1,00	δεν αναφέρεται
Μαγνήσιο (%)	δεν αναφέρεται	πάνω από 0,10	δεν αναφέρεται
Μαγγάνιο (ppm)	δεν αναφέρεται	πάνω από 20	δεν αναφέρεται
Χαλκός (ppm)	δεν αναφέρεται	πάνω από 4	δεν αναφέρεται
Βόριο (ppm)	14	19 ως 150	185
Νάτριο (%)	δεν αναφέρεται	δεν αναφέρεται	0,20
Χλώριο (%)	δεν αναφέρεται	δεν αναφέρεται	0,50

Τιμές αναφοράς για δείγματα Ιουλίου, κατά το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας [3], σε συμφωνία με τις τιμές που χρησιμοποιούνται στις ισπανικές έρευνες [1]. Η στήλη της τοξικότητας προέρχεται από καλιφορνέζικη συγκεντρωτική εργασία και δεν έχει επικυρωθεί πειραματικά, όπως εξηγείται στην ενότητα 7.

Τι δεν δίνει η φυλλοδιαγνωστική

Η ανάλυση λέει αν λείπει κάτι. Δεν λέει πόσο πρέπει να δοθεί. Γι' αυτό ακριβώς χρειάζονται οι τιμές απομάκρυνσης της ενότητας 1: η ανάλυση δείχνει το «αν» και η απομάκρυνση δίνει την τάξη μεγέθους του «πόσο» [1].

Το κρίσιμο εύρημα για το άζωτο

Το όριο έλλειψης αζώτου του 1,40% προέρχεται από εργασία του 1983. Νεότερες μακροχρόνιες μετρήσεις έδειξαν ότι δεν καταγράφηκε μείωση παραγωγής ή βλάστησης σε δέντρα με χαμηλότερες συγκεντρώσεις, γεγονός που μετακινεί το πραγματικό όριο έλλειψης για ώριμα δέντρα κάτω από το 1,20% [4]. Δηλαδή ένα ποσοστό των αναλύσεων που σήμερα διαβάζονται ως «έλλειψη αζώτου» στην πραγματικότητα δεν είναι.

Πηγές: 1 3 4 7

5. Το άζωτο, το στοιχείο που δίνεται πιο πολύ και κοστίζει πιο πολύ

Στα επτά χρόνια των ισπανικών πειραμάτων, τα δέντρα μαρτύρων δεν έλαβαν καθόλου άζωτο, επειδή η φυλλοδιαγνωστική δεν έδειξε ποτέ ανάγκη. Η συγκέντρωση αζώτου στο φύλλο παρέμεινε πάνω από το όριο έλλειψης για όλα αυτά τα χρόνια, και το ισοζύγιο αζώτου του ελαιώνα βρέθηκε θετικό: οι είσοδοι από τη μεταλλοποίηση της οργανικής ουσίας, τη βροχή και το νερό άρδευσης υπερκάλυπταν τις εξόδους [4] [6].

Τι κοστίζει η υπερλίπανση με άζωτο

Ποιότητα λαδιού. Η υπερλίπανση με άζωτο μειώνει τις πολυφαινόλες και συνεπώς την οξειδωτική σταθερότητα του λαδιού, αυξάνει την ελεύθερη οξύτητα και μειώνει το ελαϊκό οξύ [5]. Οι πολυφαινόλες είναι το κύριο αντιοξειδωτικό του ελαιολάδου και το στοιχείο πάνω στο οποίο χτίζεται κάθε ισχυρισμός ποιότητας.
Βιοσύνθεση λαδιού. Πρόσφατη εργασία έδειξε ότι αυξημένο άζωτο μέσα στον καρπό παρεμποδίζει άμεσα τη βιοσύνθεση του λαδιού [11]. Δηλαδή η επίδραση δεν είναι μόνο έμμεση μέσω της βλάστησης.
Ποιότητα άνθους. Η θρεπτική κατάσταση σε άζωτο επηρεάζει την ποιότητα των ανθέων και τη διάρκεια ζωής της ωοθήκης [8], άρα και την καρπόδεση.
Βλάστηση εις βάρος καρποφορίας. Πολύ γόνιμες συνθήκες προκαλούν υπερβολική βλαστική ανάπτυξη και ασθενέστερη άνθηση και καρπόδεση [3].
Περιβάλλον. Έκπλυση νιτρικών στα υπόγεια νερά, ζήτημα με ρυθμιστική διάσταση σε ευπρόσβλητες ζώνες.

Το αντι-διαισθητικό εύρημα

Στη λίπανση της ελιάς, το άζωτο σπανίως είναι πρόβλημα διαθεσιμότητας και συνήθως είναι πρόβλημα υπερβολής [4]. Είναι το ακριβώς αντίθετο από αυτό που υποθέτει η καθιερωμένη πρακτική, και η απόδειξη δεν είναι θεωρητική: επτά χρόνια μηδενικής αζωτούχου λίπανσης χωρίς απώλεια παραγωγής.

Πόσο άζωτο, όταν χρειάζεται

Όταν η ανάλυση δείξει πραγματική έλλειψη, οι αμερικανικές συστάσεις για ώριμα δέντρα κυμαίνονται σε 40 έως 100 λίβρες καθαρού αζώτου ανά acre ετησίως [3]. Η μετατροπή δίνει:

40 lb/acre = 18,14 κιλά ÷ 4,047 στρέμματα = 4,5 κιλά N ανά στρέμμα
100 lb/acre = 45,36 κιλά ÷ 4,047 στρέμματα = 11,2 κιλά N ανά στρέμμα

Δηλαδή 4,5 έως 11,2 κιλά αζώτου ανά στρέμμα. Το κάτω άκρο συμπίπτει σχεδόν ακριβώς με την απομάκρυνση των 5,44 κιλών. Το άνω άκρο είναι διπλάσιο της απομάκρυνσης και δικαιολογείται μόνο σε νεαρές φυτείες που χτίζουν σκελετό, ή σε αποδεδειγμένη έλλειψη.

Χρονισμός στη Μακεδονία

Η διαφοροποίηση των οφθαλμών γίνεται Μάρτιο και Απρίλιο, εφόσον έχει προηγηθεί επαρκής χειμερινή ψύξη. Η βασική λίπανση δεν πρέπει να γίνεται πολύ νωρίς, ώστε να μην αυξηθεί η ευπάθεια στον παγετό. Σε θερμοκρασία εδάφους κάτω από 15 °C η απορρόφηση του αζώτου είναι περιορισμένη και ο κίνδυνος έκπλυσης των νιτρικών υψηλός, οπότε στα λιπάσματα της βασικής λίπανσης η αναλογία νιτρικού αζώτου κρατιέται όσο το δυνατόν χαμηλότερη [13].

Πηγές: 3 4 5 6 8 11 13

6. Το κάλιο, συχνές οι ελλείψεις στα ξηρικά χωράφια

Στα επτά χρόνια των ισπανικών πειραμάτων, το κάλιο ήταν το μοναδικό στοιχείο που χρειάστηκε να εφαρμοστεί. Οι τιμές του φύλλου βρίσκονταν σχεδόν κάθε χρονιά κάτω από το όριο επάρκειας του 0,80% αλλά πάνω από το όριο έλλειψης του 0,40% [1].

Ο λόγος είναι διπλός. Πρώτον, πάνω από τα μισά ανόργανα του καρπού είναι κάλιο, οπότε κάθε χρονιά φόρτου αδειάζει την αποθήκη. Δεύτερον, στα ασβεστούχα εδάφη το κάλιο δεσμεύεται και γίνεται δύσκολα διαθέσιμο, γι' αυτό η έλλειψη εμφανίζεται ακόμη και σε εδάφη με υψηλό ολικό κάλιο [9].

Πώς διορθώνεται

Τρόπος	Δόση	Πότε	Σημείωση
Εδαφική, σε λωρίδα	56 ως 112 κιλά θειικού καλίου ανά στρέμμα	Δεκέμβριο ή Ιανουάριο	Σε συμπυκνωμένη λωρίδα λίγο μέσα από την προβολή της κόμης, ώστε να κορεστεί τοπικά η δεσμευτική ικανότητα του εδάφους
Με τη στάγδην	Το 20% της παραπάνω δόσης	Κατανεμημένα	Απευθείας κάτω από τους σταλάκτες
Διαφυλλικά	10,5 γραμμάρια καλίου ανά λίτρο, δηλαδή διάλυμα θειικού καλίου περίπου 2,3%	Τέσσερις ψεκασμοί, από τον Μάρτιο ώς τον Ιούλιο	Η συγκέντρωση και ο αριθμός των ψεκασμών των ισπανικών πειραμάτων στα ξηρικά [9]

Οι δόσεις αναφέρονται σε θειικό κάλιο περιεκτικότητας 50% σε K₂O και είναι ενδεικτικές. Η μετατροπή από τις αμερικανικές συστάσεις: 500 λίβρες ανά acre ισούται με 226,8 κιλά ανά 4,047 στρέμματα, δηλαδή 56 κιλά ανά στρέμμα [3].

Η συγκέντρωση του διαφυλλικού καλίου και ο κίνδυνος εγκαύματος

Η συγκέντρωση του πίνακα είναι ακριβώς εκείνη των ισπανικών πειραμάτων, δηλαδή 10,5 γραμμάρια καλίου ανά λίτρο, που αντιστοιχεί σε διάλυμα θειικού καλίου περίπου 2,3%, σε τέσσερις ψεκασμούς τον χρόνο [9]. Η σύσταση του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνιας είναι χαμηλότερη, νιτρικό κάλιο 1,2% σε έναν εαρινό ψεκασμό [3].

Σε ελιά έχουν εφαρμοστεί πειραματικά και διαλύματα θειικού καλίου 3% και 5% χωρίς να αναφερθεί ζημιά στο φύλλωμα [17]. Το στοιχείο αυτό δεν αποτελεί άδεια για υψηλή συγκέντρωση. Καμία πηγή δεν ορίζει ανώτατη ασφαλή συγκέντρωση διαφυλλικού καλίου για δενδρώδεις καλλιέργειες, και οι παραπάνω έρευνες έγιναν σε άλλες συνθήκες κλίματος. Στην κεντρική Μακεδονία το θερινό μεσημέρι είναι σαφώς θερμότερο και ξηρότερο, οπότε το διάλυμα συμπυκνώνεται πάνω στο φύλλο πολύ πιο γρήγορα και ο κίνδυνος εγκαύματος είναι μεγαλύτερος.

Ο διαφυλλικός ψεκασμός πάνω σε δένδρα με καρπό μπορεί να προκαλέσει λεκέδες στους καρπούς και εγκαύματα στο φύλλωμα. Απαιτείται προηγούμενη δοκιμή σε περιορισμένο αριθμό δένδρων, με το ίδιο σκεύασμα και την ίδια δόση, και αναμονή 5 έως 7 ημερών πριν από τη γενική εφαρμογή. Ο ψεκασμός γίνεται απόγευμα ή νωρίς το πρωί, ποτέ σε καύσωνα και ποτέ σε φύλλωμα υπό υδατική καταπόνηση.

Προσοχή στην τάξη μεγέθους

Η εδαφική δόση των 56 έως 112 κιλών θειικού καλίου ανά στρέμμα αντιστοιχεί σε 28 έως 56 κιλά K₂O, δηλαδή πέντε έως δέκα φορές την ετήσια απομάκρυνση των 5,48 κιλών. Δεν πρόκειται για ετήσια λίπανση συντήρησης αλλά για διορθωτική εφαρμογή σε αποδεδειγμένη έλλειψη, σε έδαφος που δεσμεύει το κάλιο. Η επανάληψή της κάθε χρόνο είναι σπατάλη. Σε ξηρικό ελαιώνα, η διαφυλλική οδός καλύπτει τις ανάγκες με κλάσμα του κόστους.

Κάλιο και ξηρασία

Το κάλιο ρυθμίζει το άνοιγμα των στοματίων και τη σπαργή των κυττάρων. Σε ελαιώνες με χαμηλή βροχόπτωση ή επαναλαμβανόμενες ξηρασίες, η επάρκεια καλίου συνδέεται με καλύτερη διατήρηση της σπαργής και μεγαλύτερη ανθεκτικότητα στην υδατική καταπόνηση [12]. Δηλαδή στα ξηρικά, το κάλιο δεν είναι μόνο θέμα παραγωγής αλλά θέμα επιβίωσης της χρονιάς.

Πηγές: 1 3 9 12 17

7. Το βόριο και η καρπόδεση

Το βόριο απομακρύνεται σε ελάχιστη ποσότητα, 0,011 κιλά ανά στρέμμα ετησίως [1], και όμως είναι το ιχνοστοιχείο με τη μεγαλύτερη πρακτική σημασία στην ελιά. Ο λόγος είναι ότι συμμετέχει στη βλάστηση του γυρεοσωλήνα και στη γονιμότητα του άνθους.

Συμπτώματα έλλειψης

Παραμορφωμένοι καρποί, με τη χαρακτηριστική εικόνα που περιγράφεται ως «στόμα πιθήκου»
Βραχείς βλαστοί και ξήρανση κορυφών
Τραχύς φλοιός
Φύλλα με κίτρινη ζώνη ανάμεσα σε καστανή κορυφή και πράσινη βάση

Η σημαντικότητα του διαφυλλικού βορίου

Εφαρμογή βορίου πριν την άνθηση έχει βελτιώσει σημαντικά την καρπόδεση ακόμη και σε δέντρα χωρίς ορατά συμπτώματα, με χαμηλές αλλά όχι ελλειμματικές τιμές βορίου στο φύλλο [3] [10]. Δηλαδή η ζώνη ανάμεσα στο 14 και το 19 ppm, που τυπικά διαβάζεται ως «οριακή», είναι στην πράξη ζώνη απώλειας παραγωγής.

Δόσεις

Τρόπος	Δόση	Διάρκεια
Εδαφικά	2,8 έως 5,6 κιλά ανά στρέμμα σκευάσματος με 14% έως 20% βόριο, σε διασπορά μέσα στην προβολή της κόμης	Μία εφαρμογή διαρκεί αρκετά χρόνια
Διαφυλλικά	Διάλυμα βόρακα 0,05% έως 0,1%, δηλαδή 50 έως 100 γραμμάρια ανά 100 λίτρα ψεκαστικού υγρού	Εντός της χρονιάς, πριν την άνθηση

Μετατροπή από 25 έως 50 λίβρες ανά acre [3]. Οι τιμές είναι ενδεικτικές· η τελική δόση καθορίζεται μετά από φυλλοδιαγνωστική και επιτόπια εκτίμηση από γεωπόνο.

Τι ισχύει πραγματικά για την τοξικότητα του βορίου στην ελιά

Οι τιμές του πίνακα της ενότητας 4, δηλαδή έλλειψη κάτω από 14 ppm, επάρκεια 19 έως 150 ppm και υπερβολή πάνω από 185 ppm, προέρχονται από μία καλιφορνέζικη συγκεντρωτική εργασία και επαναλαμβάνονται έκτοτε αυτούσιες [3]. Δεν προκύπτουν από έρευνα δόσης και απόκρισης που να μέτρησε το βόριο του φύλλου τη στιγμή που εμφανίστηκαν τα συμπτώματα. Το 185 ppm είναι επομένως τιμή αναφοράς και όχι μετρημένο όριο τοξικότητας.

Η ελιά κατατάσσεται στα μετρίως ανθεκτικά στο βόριο είδη, με όριο 2 έως 4 χιλιοστόγραμμα βορίου ανά λίτρο στο εδαφικό διάλυμα, όταν η ροδακινιά, η κερασιά, η δαμασκηνιά, το αμπέλι και η καρυδιά βρίσκονται στην κατηγορία των ευαίσθητων, με 0,5 έως 1,0 [18]. Το Διεθνές Συμβούλιο Ελαιοκομίας δίνει πιο συντηρητικό όριο, 1 έως 2 χιλιοστόγραμμα ανά λίτρο στο νερό άρδευσης, και σημειώνει ότι σε υπερβολή το βόριο γίνεται τοξικό και μπορεί να προκαλέσει ακόμη και νέκρωση, κυρίως σε νεαρά δενδρύλλια [19].

Τοξικότητα βορίου στην ελιά επομένως υπάρχει, αλλά τεκμηριωμένα προκύπτει από νερό άρδευσης πλούσιο σε βόριο και από υπερβολική εδαφική εφαρμογή, όχι από διαφυλλικό πρόγραμμα στις δόσεις του πίνακα. Σε εκτεταμένη καταγραφή εμπορικών ελαιώνων στη δυτική Τουρκία, με παρόμοιες συνθήκες με τις ελληνικές, το βόριο του φύλλου κινήθηκε από 8,66 έως 29,33 ppm, με το 85% των δειγμάτων σε έλλειψη και κανένα σε υπερβολή [21]. Το πραγματικό πρόβλημα της μεσογειακής ελιάς είναι η έλλειψη, με μεγάλη διαφορά.

Επιπλέον το βόριο στην ελιά είναι κινητό στο φλοίωμα, επειδή μεταφέρεται ως σύμπλοκο με μαννιτόλη, και ανακατανέμεται από τα ώριμα φύλλα προς τη νέα βλάστηση [20]. Μία υψηλή τιμή φύλλου δηλαδή δεν είναι μόνιμη. Αυτό που δεν αναστρέφεται γρήγορα είναι η εδαφική υπερδοσολογία, που μένει διαθέσιμη για χρόνια.

Η πρακτική συνέπεια είναι ότι το βόριο δίνεται σε μικρές ποσότητες, κατά προτίμηση διαφυλλικά όταν γίνεται διόρθωση, και ότι πριν από οτιδήποτε άλλο ελέγχεται το βόριο του νερού άρδευσης. Η φυλλοδιαγνωστική παραμένει προϋπόθεση.

Προειδοποίηση για τον διαφυλλικό ψεκασμό

Πηγές: 1 3 10 18 19 20 21

8. Ασβέστιο, μαγνήσιο και ιχνοστοιχεία

Ασβέστιο. Είναι το στοιχείο που απομακρύνεται στη μεγαλύτερη ποσότητα, αλλά σχεδόν αποκλειστικά με τα κλαδέματα. Στα ασβεστούχα εδάφη της Μεσογείου η έλλειψη ασβεστίου είναι σπάνια και εμφανίζεται μόνο σε όξινα ή μη ασβεστούχα εδάφη [1]. Στον κάμπο των Γιαννιτσών, με pH συνήθως πάνω από 7,5, το ασβέστιο δεν αποτελεί περιοριστικό παράγοντα.

Μαγνήσιο. Απομακρύνεται δεκατέσσερις φορές λιγότερο από τα κύρια στοιχεία. Πρόβλημα εμφανίζεται κυρίως ως ανταγωνισμός, όταν η καλιούχος λίπανση είναι υπερβολική και εκτοπίζει το μαγνήσιο από τη ρίζα.

Ιχνοστοιχεία. Χαλκός, μαγγάνιο και ψευδάργυρος απομακρύνονται σε ποσότητες 500 έως 1.000 φορές μικρότερες από τα μακροστοιχεία [1]. Αποτελούν πρόβλημα μόνο όταν δεσμεύονται στο έδαφος, όχι όταν λείπουν πραγματικά. Σε ασβεστούχα εδάφη με υψηλό pH, ο σίδηρος και ο ψευδάργυρος δεσμεύονται και η διόρθωση γίνεται διαφυλλικά ή με χηλικές μορφές, ποτέ με απλή αύξηση της εδαφικής δόσης.

Η οργανική ουσία

Στα εδάφη των ισπανικών πειραμάτων η οργανική ουσία ήταν 0,8% έως 1,0% [1], τιμές τυπικές και για τη Βόρεια Ελλάδα. Η προσθήκη κοπριάς ή κομπόστ δεν είναι λίπανση με τη στενή έννοια: βελτιώνει τη δομή, την υδατοϊκανότητα, τη διαθεσιμότητα των ιχνοστοιχείων και τροφοδοτεί σταδιακά άζωτο μέσω της μεταλλοποίησης. Είναι ο πιο υποτιμημένος μοχλός στη θρέψη του ελαιώνα.

Πηγές: 1

9. Η παρενιαυτοφορία, τι πραγματικά την προκαλεί

Η παρενιαυτοφορία είναι η εναλλαγή χρονιάς μεγάλης παραγωγής με χρονιά μικρής ή μηδενικής. Η ελιά είναι από τα είδη με την εντονότερη τάση, και το φαινόμενο καθορίζει την οικονομία του ελαιώνα περισσότερο από κάθε άλλο παράγοντα.

Η παλιά εξήγηση και η σημερινή

Η διαδεδομένη εξήγηση αποδίδει το φαινόμενο σε εξάντληση: το δέντρο ξοδεύει τα αποθέματά του στη χρονιά φόρτου και δεν έχει να δώσει την επόμενη. Η εξήγηση αυτή δεν είναι λανθασμένη, αλλά είναι δευτερεύουσα.

Η σημερινή εικόνα δίνει το κύριο βάρος σε ορμονική αναστολή της ανθοφόρου διαφοροποίησης. Οι σπόροι μέσα στους αναπτυσσόμενους καρπούς παράγουν μοριακά μηνύματα, με τις γιββεριλλίνες να είναι το πιο μελετημένο, τα οποία αναστέλλουν την επαγωγή της ανθοφορίας για την επόμενη χρονιά [14]. Ο μηχανισμός λειτουργεί με δύο δρόμους: οι καρποί αναστέλλουν τη βλαστική ανάπτυξη, άρα δημιουργούνται λιγότεροι κόμβοι ικανοί να ανθοφορήσουν, και ταυτόχρονα αναστέλλουν την ίδια την ανθοφόρο διαφοροποίηση.

Το χρονικό παράθυρο

Στην ελιά έχουν ταυτοποιηθεί δύο γονίδια τύπου FLOWERING LOCUS T, τα OeFT1 και OeFT2. Η έκφρασή τους στα ώριμα φύλλα αυξάνεται από τον Δεκέμβριο ως τον Φεβρουάριο, δηλαδή αμέσως πριν την έναρξη της ταξιανθίας [15]. Αυτό σημαίνει ότι η απόφαση για την παραγωγή της επόμενης χρονιάς λαμβάνεται μέσα στον χειμώνα, και εξαρτάται τόσο από την ψύξη όσο και από το αν υπάρχει ακόμη καρπός πάνω στο δέντρο.

Η πρακτική συνέπεια: η πρώιμη συγκομιδή

Αν το σήμα αναστολής προέρχεται από τους σπόρους των αναπτυσσόμενων καρπών, τότε όσο νωρίτερα φύγει ο καρπός, τόσο λιγότερο διαρκεί το σήμα. Η πρώιμη συγκομιδή, με τον καρπό μεγάλο αλλά ακόμη πράσινο, περιορίζει την ένταση της παρενιαυτοφορίας, παρότι η αναστολή έχει ήδη αρχίσει σε εκείνο το στάδιο [14]. Για τον ελαιοπαραγωγό αυτό συμπίπτει και με υψηλότερες πολυφαινόλες στο λάδι, οπότε το όφελος είναι διπλό.

Πού μπαίνει η θρέψη

Ανάλυση της έκφρασης γονιδίων σε φύλλα χρονιάς φόρτου και χρονιάς χωρίς παραγωγή έδειξε ότι ο μεταβολισμός της θρέψης συμμετέχει στην παρενιαυτοφορία, μαζί με τον ορμονικό έλεγχο και τις διεργασίες ανθοφορίας [14]. Στη χρονιά χωρίς παραγωγή, με λίγο καρπό, το δέντρο καταναλώνει λίγους υδατάνθρακες και συσσωρεύει άμυλο, που τροφοδοτεί την επόμενη χρονιά φόρτου.

Η θρέψη λοιπόν δεν είναι η αιτία, αλλά είναι ο παράγοντας που καθορίζει πόσο βαθιά θα είναι η βουτιά. Ένα δέντρο που μπαίνει στη χρονιά φόρτου με άδεια αποθήκη καλίου παράγει μικρότερους καρπούς και εξαντλείται περισσότερο.

Πηγές: 14 15

10. Τι μπορεί και τι δεν μπορεί να κάνει η λίπανση για την παρενιαυτοφορία

Ενέργεια	Επίδραση στην παρενιαυτοφορία
Επάρκεια καλίου πριν και μέσα στη χρονιά φόρτου	Ουσιαστική. Ο καρπός είναι δεξαμενή καλίου· η έλλειψη μικραίνει τον καρπό και βαθαίνει την εξάντληση
Πρώιμη συγκομιδή	Η πιο αποτελεσματική καλλιεργητική επέμβαση, γιατί μειώνει τη διάρκεια του ανασταλτικού σήματος [14]
Αραίωμα καρπού σε χρονιά φόρτου	Δρα στην αιτία, αλλά είναι πρακτικά δύσκολο και δαπανηρό στην ελιά
Κλάδεμα ανανέωσης μετά τη χρονιά φόρτου	Δημιουργεί νέους βλαστούς με δυναμικό ανθοφορίας και εξομαλύνει τον κύκλο
Αύξηση της αζωτούχου λίπανσης σε χρονιά φόρτου	Δεν διορθώνει την παρενιαυτοφορία. Ενισχύει τη βλάστηση εις βάρος της ανθοφορίας και υποβαθμίζει το λάδι [3] [5]
Διαφυλλικά σκευάσματα «κατά της παρενιαυτοφορίας»	Δεν υπάρχει τεκμηρίωση ότι ανατρέπουν το ορμονικό σήμα του σπόρου

Ουσιαστική διευκρίνιση

Η παρενιαυτοφορία δεν εξαλείφεται με λίπανση. Είναι αναπτυξιακός μηχανισμός του είδους, με ισχυρή γενετική συνιστώσα, δεν παρενιαυτοφορούν όλες οι ποικιλίες το ίδιο. Αυτό που πετυχαίνει η σωστή θρέψη είναι να μικρύνει το πλάτος της διακύμανσης, ώστε η χρονιά χωρίς παραγωγή να μην είναι μηδενική.

Πηγές: 3 5 14

11. Πρόγραμμα το έτος που έχουμε φορτίο

Η ποσότητα υπολογίζεται με βάση την αναμενόμενη παραγωγή της τρέχουσας χρονιάς, όχι της περασμένης. Η εκτίμηση γίνεται μετά την καρπόδεση, όταν το φορτίο είναι ορατό.

Χρονιά φόρτου

Κάλιο: η κρίσιμη ανάγκη. Κάλυψη τουλάχιστον της απομάκρυνσης, δηλαδή 4,42 κιλά K ανά τόνο αναμενόμενου καρπού, με ασφάλεια στο ανώτερο άκρο σε ασβεστούχο έδαφος.
Άζωτο: μόνο αν η φυλλοδιαγνωστική του προηγούμενου Ιουλίου έδειξε τιμή κάτω από 1,40%. Διαφορετικά καμία προσθήκη.
Βόριο: διαφυλλικά πριν την άνθηση, εφόσον η ανάλυση έδειξε τιμή κάτω από 19 ppm, δηλαδή κάτω από το όριο επάρκειας του πίνακα της ενότητας 4.
Συγκομιδή: όσο πιο πρώιμη επιτρέπει η αγορά.

Χρονιά χωρίς παραγωγή

Μειωμένη λίπανση. Χωρίς καρπό, η απομάκρυνση περιορίζεται σχεδόν αποκλειστικά στα κλαδέματα. Η ίδια δόση με τη χρονιά φόρτου είναι σπατάλη και τροφοδοτεί βλάστηση.
Φυλλοδιαγνωστική τον Ιούλιο. Η χρονιά χωρίς παραγωγή είναι η κατάλληλη για να μετρηθεί η πραγματική θρεπτική κατάσταση, χωρίς τη διαταραχή του φορτίου.
Οργανική ουσία. Η κατάλληλη χρονιά για κοπριά ή κομπόστ, ώστε να μεταλλοποιηθεί έγκαιρα.
Κλάδεμα ανανέωσης και θρυμματισμός των κλαδεμάτων επί τόπου.

Το ελάχιστο πρόγραμμα που στέκει επιστημονικά

Φυλλοδιαγνωστική κάθε χρόνο, τον Ιούλιο, από βλαστούς χωρίς καρπό.
Κάλιο κάθε χρόνο στα ξηρικά, στο ύψος της απομάκρυνσης.
Άζωτο μόνο όταν το φύλλο δείξει κάτω από 1,40%.
Βόριο μόνο μετά από ανάλυση φύλλων, και με έλεγχο του βορίου στο νερό άρδευσης πριν από κάθε εφαρμογή.
Κλαδέματα πάντα στο χωράφι, θρυμματισμένα.
Φώσφορος, ασβέστιο, μαγνήσιο και ιχνοστοιχεία μόνο σε τεκμηριωμένη έλλειψη.

12. Τα βασικά σημεία

Περιορισμένες οι ετήσιες απομακρύνσεις της ελιάς. 5,44 κιλά άζωτο, 4,55 κάλιο και 5,79 ασβέστιο ανά στρέμμα ετησίως, σε παραγωγή 820 κιλών [1].
Πάνω από τα μισά ανόργανα του καρπού είναι κάλιο, 4,42 κιλά ανά τόνο. Είναι το στοιχείο που εξαντλείται πρώτο.
Ο θρυμματισμός των κλαδεμάτων υποδιπλασιάζει την ανάγκη σε άζωτο και μηδενίζει πρακτικά την ανάγκη σε ασβέστιο.
Το άζωτο είναι συνήθως πρόβλημα υπερβολής, όχι έλλειψης. Επτά χρόνια χωρίς αζωτούχο λίπανση, χωρίς απώλεια παραγωγής [4].
Η υπερλίπανση με άζωτο αλλοιώνει το λάδι, λιγότερες πολυφαινόλες, χαμηλότερη οξειδωτική σταθερότητα [5].
Οι ελλείψεις καλίου είναι συχνές στα ξηρικά, ιδίως σε ασβεστούχα εδάφη που το δεσμεύουν [9].
Το βόριο πριν την άνθηση βελτιώνει την καρπόδεση ακόμη και χωρίς συμπτώματα [3] [10]. Η ελιά είναι μετρίως ανθεκτική στο βόριο, και η τοξικότητα τεκμηριώνεται από το νερό άρδευσης και από υπερβολική εδαφική εφαρμογή, όχι από το διαφυλλικό πρόγραμμα [18] [19].
Η παρενιαυτοφορία είναι ορμονική, όχι κυρίως θρεπτική. Ο σπόρος του καρπού αναστέλλει την ανθοφορία της επόμενης χρονιάς [14]. Η λίπανση μικραίνει τη διακύμανση· δεν την εξαλείφει.
Η πρώιμη συγκομιδή είναι η αποτελεσματικότερη επέμβαση κατά της παρενιαυτοφορίας, και ταυτόχρονα ανεβάζει την ποιότητα του λαδιού.

Σχετικά άρθρα και εργαλεία

Ο Δάκος της Ελιάς
Υπολογιστής μονάδων λιπάσματος, μετατροπή των παραπάνω μονάδων σε κιλά σκευάσματος
Εγκεκριμένα φυτοπροστατευτικά Υ.Π.Α.Α.Τ.

13. Πηγές

Οι αριθμοί μέσα στο κείμενο παραπέμπουν στον παρακάτω κατάλογο.

[1] Fernández-Escobar, R. και συνεργάτες (2015). Nutrient Removal from Olive Trees by Fruit Yield and Pruning. HortScience 50(3):474-478. Η κύρια πηγή όλων των αριθμών απομάκρυνσης: 57,9 κιλά ασβέστιο, 54,4 άζωτο, 45,5 κάλιο, 6,87 φώσφορος, 3,79 μαγνήσιο ανά εκτάριο ετησίως· η σύσταση του καρπού σε 4,42 γραμμάρια καλίου και 2,87 αζώτου ανά κιλό νωπού· και το εύρημα ότι το κάλιο ήταν το μόνο στοιχείο που χρειάστηκε εφαρμογή σε επτά χρόνια.
[2] Rodrigues, M.A. και συνεργάτες (2012). Fertilizer recommendations for olive based upon nutrients removed in crop and pruning. Scientia Horticulturae 142:205-211. Πηγή για τη μεθοδολογία υπολογισμού της λίπανσης με βάση την απομάκρυνση και για την επιβεβαίωση των τιμών σε νεαρότερες φυτείες.
[3] University of California Cooperative Extension (2006). Fertility Management for Oil Olives. First Press 1(3):1-2. Πηγή για τον πίνακα κρίσιμων τιμών φύλλου Ιουλίου, για τη διαδικασία δειγματοληψίας των 100 φύλλων από βλαστούς χωρίς καρπό, για τις δόσεις αζώτου 40-100 λιβρών ανά acre, για τις δόσεις διόρθωσης καλίου και βορίου, και για τη διαπίστωση ότι πολύ γόνιμες συνθήκες μειώνουν την άνθηση και την καρπόδεση.
[4] Fernández-Escobar, R. και συνεργάτες (2009). Long-term effects of N fertilization on cropping and growth of olive trees and on N accumulation in soil profile. European Journal of Agronomy 31:223-232. Πηγή για τα επτά χρόνια χωρίς αζωτούχο λίπανση χωρίς απώλεια παραγωγής, και για την αμφισβήτηση του ορίου έλλειψης του 1,40% υπέρ τιμής κάτω από 1,20% στα ώριμα δέντρα.
[5] Fernández-Escobar, R. και συνεργάτες (2006). Olive oil quality decreases with nitrogen over-fertilization. HortScience 41:215-219. Πηγή για τη μείωση των πολυφαινολών και της οξειδωτικής σταθερότητας, την αύξηση της ελεύθερης οξύτητας και τη μείωση του ελαϊκού οξέος υπό υπερλίπανση με άζωτο· και για τον δεκαπλασιασμό του κόστους λίπανσης χωρίς όφελος.
[6] Fernández-Escobar, R. και συνεργάτες (2012). An approach to nitrogen balance in olive orchards. Scientia Horticulturae 135:219-226. Πηγή για το θετικό ισοζύγιο αζώτου του ελαιώνα, δηλαδή ότι οι είσοδοι υπερκαλύπτουν τις εξόδους ακόμη και χωρίς λίπανση.
[7] Fernández-Escobar, R. και συνεργάτες (2009). Foliar diagnosis as a guide to olive fertilization. Spanish Journal of Agricultural Research 7:212-223. Πηγή για τη χρήση της ετήσιας φυλλοδιαγνωστικής ως οδηγού λίπανσης και για το ότι η λανθασμένη ερμηνεία της οδηγεί σε λίπανση ακόμη και όταν η θρεπτική κατάσταση είναι επαρκής.
[8] Fernández-Escobar, R. και συνεργάτες (2008). Nitrogen status influence on olive tree flower quality and ovule longevity. Environmental and Experimental Botany 64:113-119. Πηγή για την επίδραση της θρεπτικής κατάστασης σε άζωτο στην ποιότητα του άνθους και στη διάρκεια ζωής της ωοθήκης.
[9] Restrepo-Díaz, H. και συνεργάτες (2008). Potassium fertilization of rainfed olive orchards. Scientia Horticulturae 116:399-403. Πηγή για την αποτελεσματικότητα της διαφυλλικής καλιούχου λίπανσης στα ξηρικά και για την εμφάνιση έλλειψης καλίου ακόμη και σε εδάφη με υψηλό ολικό κάλιο.
[10] Effect of foliar boron application on olive fruit set and yield. Acta Horticulturae 868. Πηγή για τη βελτίωση της καρπόδεσης από διαφυλλική εφαρμογή βορίου πριν την άνθηση.
[11] Elevated fruit nitrogen impairs oil biosynthesis in olive (Olea europaea L.) (2023). Frontiers in Plant Science 14:1180391. Πηγή για την άμεση παρεμπόδιση της βιοσύνθεσης του λαδιού από αυξημένο άζωτο μέσα στον καρπό.
[12] Olive Nutritional Status and Tolerance to Biotic and Abiotic Stresses (2019). Frontiers in Plant Science 10:1151. Πηγή για τον ρόλο της θρεπτικής κατάστασης, και ιδίως του καλίου, στην ανθεκτικότητα της ελιάς σε υδατική καταπόνηση.
[13] Θεριός, Ι. (2016). Θρέψη και λιπάσματα. Εκδόσεις Γαρταγάνη, Θεσσαλονίκη. Ελληνική πηγή αναφοράς για την κατανάλωση 1,5-3,5 κιλών αζώτου, 0,8 φωσφόρου, έως 5 καλίου και 2-5 ασβεστίου ανά στρέμμα, και για τον χρονισμό της λίπανσης σε σχέση με τη διαφοροποίηση των οφθαλμών και τη θερμοκρασία εδάφους.
[14] Türktaş, M. και συνεργάτες (2013). Nutrition Metabolism Plays an Important Role in the Alternate Bearing of the Olive Tree (Olea europaea L.). PLOS ONE 8(3):e59876. Πηγή για τη συμμετοχή του μεταβολισμού της θρέψης, του ορμονικού ελέγχου και των διεργασιών ανθοφορίας στην παρενιαυτοφορία, και για τη συσσώρευση αμύλου στη χρονιά χωρίς παραγωγή.
[15] Expression and function of FT genes in olive (2024). Frontiers in Plant Science 15:1323087. Πηγή για τα γονίδια OeFT1 και OeFT2 και για την αύξηση της έκφρασής τους από τον Δεκέμβριο ως τον Φεβρουάριο, πριν την έναρξη της ταξιανθίας.
[16] Βάση Δεδομένων Φυτοπροστατευτικών Προϊόντων, Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων. Επίσημη πηγή εγκρίσεων για κάθε σκεύασμα που αναφέρεται ή υπονοείται σε αυτό το άρθρο.
[17] Mahmoud, T.S. και συνεργάτες (2017). Influence of Foliar Application with Potassium and Magnesium on Growth, Yield and Oil Quality of “Koroneiki” Olive Trees. American Journal of Food Technology 12(3):209-220. Πηγή για την εφαρμογή διαλυμάτων θειικού καλίου 3% και 5% σε ελιά χωρίς να αναφερθεί ζημιά στο φύλλωμα. Χρησιμοποιήθηκε το πλήρες κείμενο. Η εργασία έγινε στην Αίγυπτο και δεν αποτελεί σύσταση για τις ελληνικές συνθήκες.
[18] Grieve, C.M., Grattan, S.R. και Maas, E.V. Plant Salt Tolerance, κεφάλαιο 13 του Agricultural Salinity Assessment and Management, ASCE. Πηγή για την κατάταξη της ελιάς στα μετρίως ανθεκτικά στο βόριο είδη, με 2 έως 4 χιλιοστόγραμμα ανά λίτρο στο εδαφικό διάλυμα, έναντι 0,5 έως 1,0 για τα πυρηνόκαρπα, το αμπέλι και την καρυδιά.
[19] Fernández-Escobar, R. Salinity, Ενότητα 2 του World Catalogue of Olive Varieties, Διεθνές Συμβούλιο Ελαιοκομίας. Πηγή για το ότι η ελιά ανέχεται 1 έως 2 χιλιοστόγραμμα βορίου ανά λίτρο στο νερό άρδευσης και ότι σε υπερβολή το βόριο γίνεται τοξικό, κυρίως σε νεαρά δενδρύλλια.
[20] Liakopoulos, G. και Karabourniotis, G. (2005). Boron remobilization at low boron supply in olive (Olea europaea) in relation to leaf and phloem mannitol concentrations. Tree Physiology 25(2):157-165. Πηγή για την ανακατανομή του βορίου από τα ώριμα φύλλα προς τη νέα βλάστηση μέσω συμπλόκων με μαννιτόλη, δηλαδή για την κινητικότητα του βορίου στο φλοίωμα της ελιάς. Χρησιμοποιήθηκε η περίληψη και τα κύρια ευρήματα.
[21] Deliboran, A. και συνεργάτες (2020). Determination of Nutritional Status of Olive Trees Grown in Izmir and Mugla Province in Terms of Boron and The Other Microelements. Journal of Tekirdag Agricultural Faculty 17(3):392-405. Πηγή για το βόριο φύλλου 8,66 έως 29,33 ppm σε εμπορικούς ελαιώνες, με το 85% των δειγμάτων σε έλλειψη και κανένα σε υπερβολή. Χρησιμοποιήθηκε το πλήρες κείμενο.

Αποποίηση ευθύνης

Το παρόν άρθρο αποτελεί γενική τεχνική ενημέρωση και όχι εξατομικευμένη γεωπονική συμβουλή. Κάθε ελαιώνας διαφέρει ως προς την ποικιλία, την ηλικία, το έδαφος, το pH, τη διαθεσιμότητα νερού και τη θρεπτική του κατάσταση. Οι δόσεις που αναφέρονται είναι ενδεικτικές και προκύπτουν από ξένες συστάσεις μετά από μετατροπή μονάδων· δεν αποτελούν σύσταση εφαρμογής. Η τελική δόση καθορίζεται μετά από φυλλοδιαγνωστική και εδαφολογική ανάλυση.

Η χρήση φυτοπροστατευτικών προϊόντων γίνεται αποκλειστικά βάσει των εγκρίσεων του Υ.Π.Α.Α.Τ. και της ετικέτας του σκευάσματος [16]. Τα λιπάσματα και τα διαφυλλικά σκευάσματα πρέπει να είναι καταχωρημένα στο μητρώο λιπασμάτων.

Για κάθε διαφυλλικό ψεκασμό: ο ψεκασμός πάνω σε δέντρα με καρπό μπορεί να προκαλέσει λεκέδες στους καρπούς και εγκαύματα στο φύλλωμα. Απαιτείται προηγούμενη δοκιμή σε περιορισμένο αριθμό δέντρων, με το ίδιο σκεύασμα και την ίδια δόση, και αναμονή 5 έως 7 ημερών πριν από τη γενική εφαρμογή. Ο ψεκασμός γίνεται απόγευμα ή νωρίς το πρωί, ποτέ σε καύσωνα και ποτέ σε φύλλωμα υπό υδατική καταπόνηση. Ειδικά για το βόριο, το περιθώριο ανάμεσα στην επάρκεια και την τοξικότητα είναι στενό και καμία εφαρμογή δεν γίνεται χωρίς προηγούμενη ανάλυση φύλλων.

Κάθε επέμβαση γίνεται με ευθύνη του χρήστη, κατόπιν επιτόπιας εκτίμησης από αδειοδοτημένο γεωπόνο. Η Παστόπουλος Γεωπονική Ε.Ε. δεν φέρει ευθύνη για ζημιές ή απώλεια παραγωγής από εφαρμογή των πληροφοριών χωρίς εξατομικευμένη τεχνική καθοδήγηση.