Εχθροί και ασθένειες της καρυδιάς: αναγνώριση από τα συμπτώματα, με διαγνωστικό εργαλείο

Νεκρωτική κηλίδα ανθράκωσης σε φύλλο καρυδιάς με ορατά τα ακέρβουλα του μύκητα — Το ίδιο γωνιώδες καστανό στίγμα που δίνουν και η ανθράκωση και η βακτηρίωση. Η διάκριση κρίνεται σε αυτά τα **μαύρα σημάδια μέσα στη νέκρωση**, είναι τα ακέρβουλα του μύκητα, και το βακτήριο δεν τα φτιάχνει ποτέ. Ένας φακός των δέκα ευρώ κάνει τη διάγνωση που αλλιώς θα κόστιζε μια ολόκληρη σεζόν λάθος ψεκασμών.

Σάββας Παστόπουλος, Γεωπόνος MSc, Παστόπουλος Γεωπονική Ε.Ε., Νέος Μυλότοπος Πέλλας

Η καρυδιά έχει λίγους πραγματικά επικίνδυνους εχθρούς και πολλούς που απλώς τρομάζουν. Το πρόβλημα δεν είναι ότι λείπουν τα φάρμακα· είναι ότι τα περισσότερα συμπτώματα μοιάζουν μεταξύ τους, και η λάθος ταυτοποίηση οδηγεί σε πρόγραμμα που δεν πιάνει ποτέ. Το κείμενο συγκεντρώνει είκοσι αιτίες, με ό,τι τις ξεχωρίζει στο χωράφι, και ένα εργαλείο που συγκρίνει τα συμπτώματα με το προφίλ της καθεμιάς.

Δύο ξένες συστάσεις που είναι σήμερα παράνομες στην Ελλάδα Τα αμερικανικά κείμενα για τη βακτηρίωση της καρυδιάς προτείνουν χαλκό μαζί με mancozeb και, εναλλακτικά, kasugamycin [2]. Το mancozeb δεν ανανεώθηκε στην Ευρωπαϊκή Ένωση και η διάθεση των αποθεμάτων έληξε στις 4 Ιανουαρίου 2022 [17]. Το kasugamycin δεν είναι εγκεκριμένη δραστική ουσία στην ΕΕ [16]. Κάθε ξένη σύσταση για την καρυδιά χρειάζεται αυτόν τον έλεγχο πριν μπει σε πρόγραμμα.

20αιτίες στο εργαλείο αναγνώρισης

4 μήνεςμένει ευπαθής η τομή κλαδέματος στη Botryosphaeria

28 kg/haτο όριο χαλκού της ΕΕ για επτά χρόνια

3–5 χρόνιααπό τα πρώτα συμπτώματα μαύρης γραμμής μέχρι τον θάνατο του δέντρου

Περιεχόμενα

Πού χάνεται πραγματικά η παραγωγή
Το εργαλείο αναγνώρισης
Ασθένειες και εχθροί που μπερδεύονται μεταξύ τους
Φύλλα και καρποί: ανθράκωση, βακτηρίωση, καστανή νέκρωση κορυφής
Οι εχθροί του καρπού
Ακάρεα και αφίδες
Οι ξηράνσεις των κλάδων
Τα έλκη του κορμού
Λαιμός, ρίζες και ολόκληρο το δέντρο
Η μαύρη γραμμή του εμβολιασμού
Ο κίνδυνος καραντίνας
Τι επιτρέπεται στην Ελλάδα
Το ετήσιο πρόγραμμα
Πηγές

1. Πού χάνεται πραγματικά η παραγωγή

Σε έναν καρυδεώνα οι απώλειες έρχονται από τρεις διαφορετικές κατευθύνσεις, και η καθεμιά απαιτεί άλλη σκέψη.

Οι τρεις κατηγορίες

Ό,τι χτυπά τον καρπό μέσα στη χρονιά. Ανθράκωση, βακτηρίωση, καστανή νέκρωση κορυφής, καρπόκαψα. Η ζημιά είναι ετήσια, αναστρέψιμη, και αντιμετωπίζεται με χρονισμό.
Ό,τι τρώει το ξύλο. Botryosphaeria και Phomopsis, ξήρανση κλάδων, ξυλοφάγα έντομα, βακτηριακά έλκη. Η ζημιά είναι σωρευτική: κάθε χρονιά που δεν αφαιρέθηκε το νεκρό ξύλο είναι μόλυσμα για την επόμενη.
Ό,τι σκοτώνει το δέντρο από κάτω. Φυτόφθορα, αρμιλλάρια, νηματώδεις, καρκίνωση λαιμού, μαύρη γραμμή. Εδώ δεν υπάρχει θεραπεία που να αξίζει· υπάρχει μόνο σωστή απόφαση πριν τη φύτευση.

Η πρακτική συνέπεια είναι ότι η διάγνωση καθορίζει αν το πρόβλημα λύνεται φέτος, σε πέντε χρόνια ή ποτέ. Ένας οπωρώνας που ψεκάζεται επί τρία χρόνια για βακτηρίωση ενώ πεθαίνει από φυτόφθορα έχει χάσει και τα φάρμακα και τα δένδρα.

Τι δεν καλύπτεται εδώ, γιατί καλύπτεται αλλού

Τέσσερα από τα θέματα αυτού του καταλόγου έχουν ήδη ξεχωριστό άρθρο, με πολύ μεγαλύτερη ανάλυση. Το εργαλείο παραπέμπει σε αυτά, και εδώ κρατιούνται μόνο τα γνωρίσματα που χρειάζονται για την αναγνώριση:

Η ανθράκωση της καρυδιάς, βιολογία, θερμοκρασίες, ευαισθησία ποικιλιών, πρόγραμμα ψεκασμών.
Η βακτηρίωση της καρυδιάς, ο κύκλος, η καστανή νέκρωση κορυφής, το κάθετο έλκος με εκκρίσεις, τα όρια του χαλκού.
Φυτόφθορα και σήψεις λαιμού στα οπωροφόρα, η διάγνωση με το φτυάρι.
Κόσσος και ζεύζερα, πώς ξεχωρίζουν τα δύο ξυλοφάγα μεταξύ τους.

Για την εγκατάσταση, τις αποστάσεις, την άρδευση και τη θρέψη υπάρχει το άρθρο των καλλιεργητικών φροντίδων, και για τις τομές το κλάδεμα της καρυδιάς. Και τα δύο έχουν άμεση σχέση με όσα ακολουθούν: οι περισσότερες ασθένειες του ξύλου μπαίνουν από τομή, από ηλιόκαυμα ή από νερό που λιμνάζει, δηλαδή από αποφάσεις καλλιέργειας, όχι από ατυχία.

Πηγές: 5

2. Το εργαλείο αναγνώρισης

Τι είναι και τι δεν είναι αυτό το εργαλείο

Η αναγνώριση από συμπτώματα είναι πιθανοτική, ποτέ βέβαιη. Διαφορετικά αίτια δίνουν όμοιες εικόνες, τα συμπτώματα αλλάζουν με την ποικιλία, την ηλικία και την εποχή, και δύο προβλήματα μπορούν κάλλιστα να συνυπάρχουν στο ίδιο δέντρο, στην καρυδιά αυτό είναι μάλλον ο κανόνας παρά η εξαίρεση.

Για τους οργανισμούς καραντίνας η διάγνωση γίνεται μόνο από την αρμόδια αρχή. Καμία ένδειξη αυτού του εργαλείου δεν υποκαθιστά εργαστηριακή ταυτοποίηση.

Το ποσοστό δεν είναι πιθανότητα Δείχνει πόσο από αυτό που επιλέχθηκε εξηγεί η κάθε αιτία. Το 100% σημαίνει ότι η αιτία εξηγεί όλα τα επιλεγμένα συμπτώματα, όχι ότι είναι σίγουρη. Με ένα μόνο σύμπτωμα επιλεγμένο το ποσοστό δεν λέει σχεδόν τίποτα. Τρία ή τέσσερα συμπτώματα από διαφορετικά όργανα δίνουν την πιο χρήσιμη εικόνα.

Επιλογή συμπτωμάτων

Πρώτα το όργανο, μετά τα συμπτώματα. Τα αποτελέσματα ανανεώνονται μόνα τους.

Πηγές: 1 2 3 4 6 7 8 9 11 12 13 15

3. Ασθένειες και εχθροί που μπερδεύονται μεταξύ τους

Ο πίνακας είναι το εργαλείο σε μορφή που διαβάζεται χωρίς οθόνη. Κάθε γραμμή είναι ένα ζεύγος που μπερδεύεται στην πράξη, και η τρίτη στήλη είναι το ένα γνώρισμα που κλείνει το θέμα.

Μοιάζει με	Αλλά είναι	Το γνώρισμα που τα ξεχωρίζει
Ανθράκωση	Βακτηρίωση	Με φακό, μέσα στη νέκρωση του φύλλου: η ανθράκωση δείχνει μαύρα ακέρβουλα, η βακτηρίωση όχι ποτέ. Η βακτηρίωση αντίθετα δίνει υδατώδη άλω και χτυπά τους ιούλους
Βακτηρίωση στην κορυφή του καρπού	Καστανή νέκρωση κορυφής	Η εικόνα στον καρπό είναι ίδια. Η καστανή νέκρωση κορυφής προδίδεται από την έντονη καρπόπτωση παρά το σωστό πρόγραμμα χαλκού, και επιβεβαιώνεται μόνο στο εργαστήριο [15]
Botryosphaeria	Ξήρανση κλάδων	Και οι δύο αφήνουν τα φύλλα κρεμασμένα. Η ξήρανση κλάδων δίνει μαύρη σκόνη σπορίων κάτω από τον φλοιό· η Botryosphaeria δίνει πυκνίδια επάνω στον φλοιό [1] [4]
Ξήρανση κλάδου από μύκητα	Ξυλοφάγο έντομο	Στο ξυλοφάγο υπάρχει στοά μέσα στο ξύλο και πριονίδι στην τρύπα, και το κλαδί σπάει ακριβώς εκεί
Βαθύ βακτηριακό έλκος	Επιφανειακό βακτηριακό έλκος	Το βαθύ δίνει κοκκινοκαφέ έκκριση από κάθετες σχισμές και νέκρωση που φτάνει στην ηθμώδη μοίρα, δηλαδή στο φλοίωμα· το επιφανειακό δίνει διάσπαρτες σκούρες κηλίδες που δεν περνούν τον εξωτερικό φλοιό [13]
Βακτηριακό έλκος κορμού	Κάθετο έλκος με εκκρίσεις (VOC)	Το VOC είναι κάθετο και επίμηκες και το προκαλεί το ίδιο βακτήριο της βακτηρίωσης των καρπών, άρα συνυπάρχει με ιστορικό προσβολών στον καρπό
Φυτόφθορα	Αρμιλλάρια	Η διάταξη στο χωράφι: η φυτόφθορα χτυπά σε εστίες, εκεί που λιμνάζει· η αρμιλλάρια μεμονωμένα δένδρα, σε χωράφι με ιστορικό δάσους. Και μόνο η αρμιλλάρια δίνει λευκά ελάσματα μυκηλίου
Φυτόφθορα	Νηματώδεις	Στους νηματώδεις ο λαιμός είναι καθαρός. Τα δένδρα απλώς δεν ξεκινούν. Η διάγνωση απαιτεί δείγμα εδάφους και ριζών μαζί [12]
Παρακμή από ρίζα	Μαύρη γραμμή	Το σημείο του εμβολιασμού: μαύρη γραμμή στη ζώνη συγκόλλησης, ζωηρή βλάστηση κάτω από αυτήν, φυλλόπτωση πάνω από αυτήν [11]
Ξήρανση από κορυφή	Ασθένεια των χιλίων ελκών	Οι πολλές μικρές τρύπες φλοιοφάγου με ένα έλκος γύρω από την καθεμιά. Οργανισμός καραντίνας: η διάγνωση γίνεται μόνο από την αρμόδια αρχή [9]
Κηλίδωση φύλλων	Αλατότητα ή βόριο	Η τοξικότητα ξεκινά από τα περιθώρια και προχωρά προς τα μέσα, ομοιόμορφα σε όλο το δένδρο. Δεν έχει οριοθετημένες κηλίδες και δεν σταματά στα νεύρα

4. Φύλλα και καρποί: ανθράκωση, βακτηρίωση, καστανή νέκρωση κορυφής

Τα τρία μαζί εξηγούν τη συντριπτική πλειοψηφία των κηλιδώσεων σε φύλλο και περικάρπιο, και τα τρία μαζί μπερδεύονται.

Φυλλάριο καρυδιάς με πολλαπλές κηλίδες ανθράκωσης, με ανοιχτόχρωμο κέντρο και σκούρο περιθώριο — Ανθράκωση σε φυλλάριο καρυδιάς. Οι κηλίδες έχουν **ανοιχτόχρωμο, γκριζωπό κέντρο και σκούρο περιθώριο**, και το σχήμα τους είναι γωνιώδες επειδή η εξάπλωση σταματά στα μικρά νεύρα, το ίδιο ακριβώς κάνει και η βακτηρίωση, γι' αυτό **το σχήμα από μόνο του δεν διαγιγνώσκει τίποτα**. Η διάκριση γίνεται με φακό, στα ακέρβουλα μέσα στη νέκρωση. Φωτογραφία: Σάββας Παστόπουλος.

Σύνθετο φύλλο καρυδιάς με εκτεταμένη προσβολή ανθράκωσης σε όλα τα φυλλάρια — Η ίδια προσβολή σε κλίμακα ολόκληρου σύνθετου φύλλου. **Καμία κηλίδα δεν είναι από μόνη της καταστροφική**· αυτό που κοστίζει είναι ότι είναι δεκάδες ανά φύλλο και ότι το φύλλο θα πέσει **μήνες πριν την ώρα του**. Η φυλλόπτωση μέσα στο καλοκαίρι δεν χαλάει τη φετινή σοδειά, χαλάει την αποθήκευση υδατανθράκων για την επόμενη. Φωτογραφία: Σάββας Παστόπουλος.

Πώς χωρίζονται στην πράξη

Ανθράκωση. Χρειάζεται παρατεταμένη διαβροχή του φυλλώματος. Δίνει κηλίδες στα φύλλα, στον μίσχο και στο πράσινο περικάρπιο, και η βαριά προσβολή τελειώνει σε φυλλόπτωση μέσα στο καλοκαίρι. Η επιβεβαίωση είναι τα ακέρβουλα μέσα στη νέκρωση.
Βακτηρίωση. Ξεκινά από το μόλυσμα που διαχειμάζει μέσα στους οφθαλμούς, όχι από τα πεσμένα φύλλα. Χτυπά πρώτα τους ιούλους και τα θηλυκά άνθη, και η ζημιά στον καρπό ξεκινά από το στίγμα. Οι πρώιμες ποικιλίες πληρώνουν περισσότερο [2].
Καστανή νέκρωση κορυφής. Ίδια εικόνα στην κορυφή του καρπού, αλλά σύμπλοκο του ίδιου βακτηρίου με μύκητες των γενών Fusarium και Alternaria. Το χαρακτηριστικό του είναι η μεγάλη καρπόπτωση παρά τους σωστούς ψεκασμούς [15].

Το λάθος συμπέρασμα που κοστίζει μια χρονιά Όταν ένας καρυδεώνας ρίχνει καρπούς ενώ το πρόγραμμα χαλκού έγινε σωστά, το πρώτο συμπέρασμα που βγαίνει συνήθως είναι ότι «ο χαλκός δεν έπιασε», και η επόμενη χρονιά ξεκινά με περισσότερους ψεκασμούς. Αν πρόκειται για καστανή νέκρωση κορυφής, το μυκητολογικό σκέλος δεν αντιμετωπίζεται με χαλκό και η πρόσθετη δόση πάει χαμένη, ενώ ταυτόχρονα καταναλώνει από το επταετές όριο των 28 κιλών ανά εκτάριο [18]. Η μόνη σωστή κίνηση είναι δείγμα σε εργαστήριο.

Πηγές: 2 15 18

5. Οι εχθροί του καρπού

Η καρπόκαψα

Είναι ο σοβαρότερος εντομολογικός εχθρός της καρυδιάς. Δίνει δύο έως τέσσερις γενιές τον χρόνο στην Καλιφόρνια· ο αριθμός για ένα ελληνικό κτήμα προκύπτει από τις τοπικές παγίδες και από τα δελτία των Γεωργικών Προειδοποιήσεων. Η πρώτη γενιά χτυπά τα καρπίδια και τα ρίχνει, με τα περιττώματα να φαίνονται στο σημείο του άνθους. Οι επόμενες γενιές τρώνε την ψίχα σε καρπούς που μένουν στο δένδρο, και η ζημιά γίνεται αντιληπτή μόνο στη συγκομιδή [3].

Πράσινο καρύδι με οπή εισόδου καρπόκαψας και περιττώματα στο χείλος της — Είσοδος καρπόκαψας σε πράσινο καρύδι. Το διαγνωστικό δεν είναι η τρύπα αλλά **τα περιττώματα που εξωθούνται στο χείλος της**: η μύγα της καρυδιάς δεν αφήνει τίποτα τέτοιο, και η βακτηρίωση δεν αφήνει τρύπα. Η ίδια αυτή είσοδος είναι **και πύλη για τους μύκητες της Botryosphaeria**, οπότε ένα έντομο πληρώνεται δύο φορές. Φωτογραφία: Σάββας Παστόπουλος.

Η παρακολούθηση γίνεται με φερομονικές παγίδες. Στα αμερικανικά πρωτόκολλα το όριο επέμβασης είναι μέσος όρος δύο ατόμων ανά παγίδα ανά νύχτα με τυπικό ελκυστικό του ενός χιλιοστόγραμμου [3]. Ο χρονισμός όμως δεν βγαίνει από τις συλλήψεις αλλά από τη θερμοκρασία.

Το μοντέλο των βαθμοημερών

Τα όρια του μοντέλου είναι 10 °C κάτω όριο και 31,1 °C άνω όριο. Η άθροιση ξεκινά από το σημείο εκκίνησης, δηλαδή από την πρώτη σταθερή σύλληψη ενηλίκων στις φερομονικές παγίδες [3].

Πρώτη γενιά. Η εκκόλαψη ξεκινά 111 έως 167 βαθμοημέρες μετά το σημείο εκκίνησης.
Δεύτερη γενιά. Νέο σημείο εκκίνησης περίπου 589 βαθμοημέρες μετά το πρώτο, και η εκκόλαψη 139 βαθμοημέρες μετά από αυτό.
Τρίτη γενιά. Νέο σημείο εκκίνησης 611 έως 667 βαθμοημέρες μετά το δεύτερο, και η εκκόλαψη 111 έως 139 βαθμοημέρες μετά από αυτό.

Οι αρχικές τιμές δίνονται σε βαθμοημέρες Φαρενάιτ, με όρια 50 και 88 °F, και μετατράπηκαν εδώ σε βαθμοημέρες Κελσίου με διαίρεση διά 1,8: 200 έως 300 °F γίνονται 111 έως 167 °C, 1.060 °F γίνονται 589 °C, 250 °F γίνονται 139 °C, και 1.100 έως 1.200 °F γίνονται 611 έως 667 °C.

Το μοντέλο δεν έχει βαθμονομηθεί για ελληνικές συνθήκες Τα όρια και τα αθροίσματα μεταφέρονται· η επιβεβαίωσή τους όχι. Το σημείο εκκίνησης ορίζεται κάθε χρονιά από τοπικές παγίδες στο ίδιο το κτήμα, και το άθροισμα των βαθμοημερών συγκρίνεται με τις πραγματικές συλλήψεις. Χωρίς τη δεύτερη αυτή γραμμή ελέγχου, ένα μοντέλο της Καλιφόρνιας είναι απλώς ένας αριθμός.

Ο χρονισμός δεν αντιγράφεται από ξένη χώρα Οι ημερομηνίες των αμερικανικών οδηγιών αφορούν την κοιλάδα της Καλιφόρνιας. Το όριο των δύο ατόμων και η λογική των βαθμοημερών μεταφέρονται· οι ημερομηνίες όχι. Ο χρονισμός για την Πέλλα βγαίνει από τοπικές παγίδες και από τα δελτία των Γεωργικών Προειδοποιήσεων.

Η σημασία της καρπόκαψας δεν σταματά στην ψίχα. Κάθε είσοδος προνύμφης είναι πληγή, και οι πληγές είναι η κύρια οδός εισόδου για τους μύκητες της Botryosphaeria στον καρπό [1].

Η μύγα της καρυδιάς, τι θα φαινόταν αν ερχόταν

Η Rhagoletis completa δεν περιλαμβάνεται στην ελληνική κατανομή της βάσης του EPPO [7]. Είναι όμως εγκατεστημένη σε δεκαπέντε ευρωπαϊκές χώρες και χαρακτηρίζεται ως ευρέως εξαπλωμένη σε Γερμανία, Σλοβενία και Ελβετία. Η εισβολή ξεκίνησε από την Ελβετία το 1988 και την Ιταλία το 1991 [6].

Τα τρία που πρέπει να είναι γνωστά από τώρα

Μία γενιά τον χρόνο. Τα ενήλικα εμφανίζονται στη βόρεια Ιταλία από τις αρχές Ιουλίου έως τα τέλη Αυγούστου, σε συσχέτιση με την ωρίμανση της ποικιλίας [6].
Η νύμφη μένει στο έδαφος 291 έως 328 ημέρες, και σε ευρωπαϊκούς πληθυσμούς το 8,8% των νυμφών εμφανίστηκε μετά από δύο χρόνια. Δηλαδή μια εισαγωγή δεν φαίνεται αμέσως [6].
Χωρίς επέμβαση, η προσβολή στη συγκομιδή έχει ξεπεράσει το 74% σε ευρωπαϊκές καταγραφές. Με σωστό χρονισμό, ένας ψεκασμός τη σεζόν κράτησε τη ζημιά σε αποδεκτά επίπεδα [6].

Επειδή το έντομο δεν υπάρχει εδώ, η πρακτική συνέπεια δεν είναι επέμβαση αλλά αναγνώριση: περικάρπιο μαύρο και λασπώδες, χωρίς τρύπα εισόδου, με άποδες προνύμφες μέσα. Σε τέτοια εικόνα η σωστή κίνηση είναι δείγμα και αναγγελία στη ΔΑΟΚ, όχι ψεκασμός. Η πρώτη εστία αντιμετωπίζεται φθηνά· η δέκατη όχι.

Πηγές: 1 3 6 7

6. Ακάρεα και αφίδες

Τα δύο πιο ορατά και τα δύο λιγότερο επικίνδυνα προβλήματα της καρυδιάς. Αξίζουν θέση στο άρθρο ακριβώς επειδή προκαλούν περισσότερους ψεκασμούς από όσους δικαιολογούν.

Το εριόφυο

Το Aceria erinea διαχειμάζει στους οφθαλμούς και περνά στα νέα φύλλα με την έκπτυξη. Δίνει φουσκώματα στην πάνω επιφάνεια και τσοχωτό ερινέωμα στην κάτω, με αρκετές γενιές τον χρόνο. Χαρακτηρίζεται ως ήσσονος σημασίας εχθρός [14]. Σε παραγωγικό δένδρο δεν δικαιολογεί στοχευμένη επέμβαση· σε φυτώριο και σε δενδρύλλια της πρώτης διετίας η εικόνα αλλάζει, γιατί εκεί κάθε τετραγωνικό εκατοστό φυλλώματος μετράει.

Οι δύο αφίδες

Η μικρή αφίδα Chromaphis juglandicola ζει στην κάτω επιφάνεια των φύλλων, η μεγάλη Panaphis juglandis σε χαρακτηριστικές σειρές επάνω στο κεντρικό νεύρο της πάνω επιφάνειας. Η άμεση ζημιά από το τσίμπημα είναι μικρή. Η πραγματική ζημιά είναι το μελίτωμα και η καπνιά, που μειώνουν τη φωτοσύνθεση και λεκιάζουν το περικάρπιο.

Ο κανόνας για τις αφίδες Στις περισσότερες χρονιές οι ωφέλιμοι κρατούν τους πληθυσμούς κάτω από το όριο ζημιάς. Ένας ευρέος φάσματος ψεκασμός τον Ιούνιο σκοτώνει τους ωφέλιμους και φέρνει τετράνυχο τον Αύγουστο. Η επέμβαση δικαιολογείται μόνο όταν η καπνιά είναι ήδη ορατή σε μεγάλο μέρος της κόμης.

Πηγές: 5 14

7. Οι ξηράνσεις των κλάδων

Botryosphaeria και Phomopsis

Δεν πρόκειται για ένα παθογόνο αλλά για ομάδα: Neofusicoccum, Diplodia, Dothiorella, Lasiodiplodia, Botryosphaeria dothidea και είδη Diaporthe [1]. Διαχειμάζουν σε νεκρά κλαδιά και βλαστούς, και τα πυκνίδια παραμένουν πάνω στο νεκρό ξύλο όλο τον χρόνο.

Τέσσερις μήνες, το νούμερο που αλλάζει το κλάδεμα

Η μόλυνση γίνεται κυρίως έμμεσα, από πληγές: τομές κλαδέματος, ηλιοκαύματα, ουλές φύλλων και ουλές μίσχων. Η τομή κλαδέματος παραμένει ευπαθής για τέσσερις μήνες [1].

Η συνέπεια είναι ότι το κλάδεμα δεν κρίνεται μόνο από τη σωστή θέση της τομής αλλά και από την εποχή και τον καιρό. Κλάδεμα λίγο πριν από περίοδο βροχών σημαίνει ανοιχτή πόρτα για ένα τέταρτο του έτους.

Στους καρπούς η προσβολή εμφανίζεται στην ωρίμανση, στην Καλιφόρνια Αύγουστο και Σεπτέμβριο, στην Ελλάδα ανάλογα με την ποικιλία και την περιοχή, ως τη συγκομιδή: το περικάρπιο σαπίζει, η αλλοίωση περνά στον μίσχο και στο καρποφόρο, και δημιουργούνται μαύρα έλκη με νεκρούς οφθαλμούς. Σε αυτά ακριβώς τα καρποφόρα σχηματίζεται πυκνό στρώμα πυκνιδίων, το μόλυσμα της επόμενης χρονιάς [1].

Η ξήρανση κλάδων

Το Neoscytalidium dimidiatum μπαίνει αποκλειστικά από σχισμές, ζημιά παγετού και ηλιόκαυμα [4]. Τα φύλλα των εξωτερικών κλάδων κιτρινίζουν και μαραίνονται στο μέσο ή στο τέλος του καλοκαιριού, και μένουν κρεμασμένα πολύ αφού έχουν πέσει τα υγιή φύλλα. Κάτω από τον φλοιό υπάρχει μαύρη σκονισμένη μάζα σπορίων, και ο μεταχρωματισμός του ξύλου μπαίνει σαν σφήνα προς το κέντρο.

Το ηλιόκαυμα δεν είναι αισθητικό θέμα Και τα δύο παραπάνω μπαίνουν από ηλιόκαυμα. Σε καρυδεώνα που κλαδεύτηκε αυστηρά, ή που έχασε φύλλωμα από ανθράκωση, ο εκτεθειμένος φλοιός των βραχιόνων είναι η επόμενη πληγή. Το ασβέστωμα του κορμού και των βραχιόνων και η διατήρηση επαρκούς φυλλώματος είναι μέτρα φυτοπροστασίας, όχι καλλωπισμού.

Τα ξυλοφάγα

Η ζεύζερα και ο κόσσος ανοίγουν στοές στο ξύλο. Το γνώρισμα είναι το πριονίδι στο χείλος της τρύπας και το κλαδί που σπάει ακριβώς στο σημείο της στοάς. Η διάκριση μεταξύ τους, με βάση τη θέση της προσβολής και την ίδια την προνύμφη, αναλύεται στο ξεχωριστό άρθρο.

Τι σημαίνει σωστή αφαίρεση

Τομή τουλάχιστον 5 έως 8 εκατοστά κάτω από το χαμηλότερο σημείο του έλκους, μέσα σε υγιές ξύλο [1] [4].
Αφαίρεση και καταστροφή του νεκρού ξύλου σε ξηρό καιρό. Νεκρό ξύλο που μένει στο έδαφος παραμένει πηγή σπορίων.
Έλεγχος των κοκκοειδών, γιατί οι πληγές τους είναι πύλες εισόδου [1].
Προσοχή στον καταιονισμό. Η διαβροχή του φυλλώματος με μπεκ πάνω από την κόμη πολλαπλασιάζει τόσο την ανθράκωση όσο και τη Botryosphaeria [1].

Πηγές: 1 4

8. Τα έλκη του κορμού

Ορολογία: ποια μοίρα της δεσμίδας εννοείται

Η ηθμαγγειώδης δεσμίδα έχει δύο μοίρες και η διάκρισή τους ορίζει τι αναζητείται και σε ποιον ιστό.

Αγγειώδης μοίρα, δηλαδή το ξύλωμα. Ανεβάζει νερό και ανόργανα από τη ρίζα προς τα φύλλα. Εδώ κινούνται οι αδρομυκώσεις και οι αγγειακές βακτηριώσεις, και εδώ φαίνεται ο καστανός δακτύλιος της εγκάρσιας τομής.
Ηθμώδης μοίρα, δηλαδή το φλοίωμα. Κατεβάζει τα προϊόντα της φωτοσύνθεσης. Εδώ τρέφονται οι αφίδες και τα λοιπά μυζητικά, εδώ ζουν τα βακτήρια του εσωτερικού φλοιού όπως η Brenneria rubrifaciens, και εδώ βρίσκεται ο λόγος για τον οποίο το ασβέστιο δεν ανακατανέμεται μέσα στο φυτό.

Ο όρος «ηθμαγγειώδης δεσμίδα» χρησιμοποιείται μόνο όταν εννοούνται και οι δύο μοίρες μαζί, ποτέ ως συνώνυμο του ξυλώματος.

Τρία διαφορετικά βακτήρια δίνουν τρεις εικόνες που στο χωράφι μοιάζουν όλες με «τρέχει ο κορμός». Η διάκριση γίνεται με το μαχαίρι και με την εποχή.

Ασθένεια	Έκκριση και θέση	Βάθος νέκρωσης	Πού έχει καταγραφεί
Βαθύ βακτηριακό έλκος Brenneria rubrifaciens	Κοκκινοκαφέ έως μαύρη, από κάθετες σχισμές σε κορμό και βραχίονες. Ξεκινά προς το τέλος της άνοιξης	Βαθιά. Οι σκούρες γραμμές βρίσκονται μέσα στον εσωτερικό φλοιό, στην περιοχή της ηθμώδους μοίρας· στο ξύλωμα κάτω από το έλκος εμφανίζονται μόνο μικρές σκούρες κηλίδες [24]	Ισπανία, Ιταλία, Γαλλία [13]. Πρώτη ευρωπαϊκή αναφορά το 2002 [19]
Επιφανειακό βακτηριακό έλκος Brenneria nigrifluens	Σκούρες καστανές κηλίδες, διάσπαρτες στην επιφάνεια του φλοιού	Επιφανειακή. Δεν διεισδύει βαθιά	Ιταλία, Γαλλία, Ισπανία, Ουγγαρία, Ιράν [13], και Σερβία [20]
Κάθετο έλκος με εκκρίσεις Xanthomonas arboricola pv. juglandis	Υγρή έκκριση από κάθετα έλκη σε κορμό και βραχίονες	Επίμηκες έλκος, σε κτήμα με ιστορικό βακτηρίωσης στους καρπούς	Ταυτοποιήθηκε στη Γαλλία ως ειδική γενετική γραμμή [15]

Το βαθύ έλκος πλήττει κυρίως δένδρα άνω των δεκαπέντε ετών και προκαλεί χρόνια μείωση ζωηρότητας που μπορεί να καταλήξει σε θάνατο. Το επιφανειακό σκοτώνει πιο αργά, με συσσώρευση [13].

Τι γίνεται με τα βακτηριακά έλκη του κορμού Δεν υπάρχει θεραπεία. Ό,τι μετράει είναι η αποφυγή του τραυματισμού, μηχανήματα, καλλιεργητής, χορτοκοπτικό, και η διατήρηση ζωηρότητας με σωστή άρδευση και θρέψη. Η αφαίρεση του προσβεβλημένου φλοιού μέχρι υγιούς ιστού σε ξηρό καιρό περιορίζει την εξάπλωση, χωρίς να τη σταματά.

Πηγές: 13 15 19 20

9. Λαιμός, ρίζες και ολόκληρο το δέντρο

Φυτόφθορα

Πρόσφατη ευρωπαϊκή εργασία χαρακτηρίζει το Phytophthora plurivora σοβαρή πρόκληση για την καλλιέργεια της Juglans regia στην Ευρώπη [8]. Το είδος δεν είναι το μόνο: στην Ιταλία έχει συνδεθεί με παρακμή και θάνατο καρυδιών και το P. megasperma, ενώ έχουν αναφερθεί και P. nicotianae και P. citricola σε ευρωπαϊκή παρακμή καρυδιάς.

Το διαγνωστικό βήμα είναι πάντα το ίδιο και δεν γίνεται από την κόμη: σκάψιμο στη βάση και μαχαιριά στον φλοιό. Ο νεκρός ιστός είναι καφέ, υγρός, με σαφές όριο προς τον υγιή, και έχει ξινή οσμή. Η μέθοδος αναλύεται στο άρθρο για τις σήψεις λαιμού.

Αρμιλλάρια

Επιβιώνει δεκαετίες σε ρίζες που έμειναν στο έδαφος. Το γνώρισμα είναι τα λευκά ελάσματα μυκηλίου ανάμεσα στον φλοιό και στο ξύλο, με έντονη οσμή μανιταριού. Η διάταξη στο χωράφι είναι μεμονωμένα δένδρα, σκόρπια, σε αντίθεση με τις εστίες της φυτόφθορας. Το ιστορικό του αγροτεμαχίου, δάσος ή παλιός οπωρώνας, είναι από τα ισχυρότερα στοιχεία της διάγνωσης.

Καρκίνωση του λαιμού

Το Agrobacterium tumefaciens μπαίνει από πληγές του λαιμού και των ριζών. Έχει δειχθεί ότι το βακτήριο ανιχνεύεται μέσα και επάνω στον σπόρο υποκειμένων Paradox από εμπορικά φυτώρια, γεγονός που εξηγεί γιατί το πρόβλημα εμφανίζεται συχνά από τον πρώτο κιόλας χρόνο [21]. Η πρόληψη είναι υλικό από αξιόπιστη πηγή και αποφυγή τραυματισμού του λαιμού στη φύτευση και στις καλλιεργητικές εργασίες.

Νηματώδεις

Ο Pratylenchus vulnus δίνει καστανά επιμήκη έλκη στον εσωτερικό ιστό της ρίζας, ορατά αφού αφαιρεθεί ο εξωτερικός φλοιός της. Τα υπέργεια συμπτώματα είναι αργή ανάπτυξη, ξηράνσεις κορυφών και χλώρωση, σε μπαλώματα [12].

Το δείγμα που συνήθως λαμβάνεται λάθος Για τους νηματώδεις στέλνονται έδαφος ΚΑΙ ρίζες μαζί. Δείγμα μόνο εδάφους δίνει συχνά ψευδώς χαμηλούς αριθμούς, επειδή το είδος είναι ενδοπαράσιτο και βρίσκεται μέσα στη ρίζα. Οι πληθυσμοί είναι χαμηλοί τον χειμώνα και την άνοιξη και ανεβαίνουν γρήγορα μέσα στο καλοκαίρι, οπότε η εποχή δειγματοληψίας πρέπει να δηλώνεται [12].

Τα αβιοτικά

Η καρυδιά είναι από τα πιο ευαίσθητα είδη σε αλάτι, χλώριο και βόριο. Το θέμα αναπτύσσεται στην ενότητα της ποιότητας του νερού στο άρθρο των καλλιεργητικών φροντίδων. Το διαγνωστικό γνώρισμα είναι ότι η νέκρωση ξεκινά από τα περιθώρια και είναι ομοιόμορφη, χωρίς οριοθετημένες κηλίδες.

Καρποί καρυδιάς από αρδευόμενο και από μη αρδευόμενο χωράφι, με μεταχρωματισμό της ψίχας — Επάνω από αρδευόμενο χωράφι, κάτω από μη αρδευόμενο. Ο μεταχρωματισμός της ψίχας ήρθε **χωρίς κηλίδα στο περικάρπιο και χωρίς έντομο**. Κάθε πρόγραμμα φυτοπροστασίας που ξεκινά πριν λυθεί η άρδευση ξεκινά από λάθος σημείο.

Πηγές: 8 12 21

10. Η μαύρη γραμμή του εμβολιασμού

Είναι η ασθένεια που τιμωρεί μια απόφαση φυτωρίου δεκαπέντε χρόνια αργότερα, και γι' αυτό αξίζει ξεχωριστή ενότητα.

Η αιτία είναι ένα στέλεχος του Cherry leaf roll virus. Ο ιός ζει αποκλειστικά στο εμβόλιο της Juglans regia και όχι στο υποκείμενο. Όταν το υποκείμενο είναι άλλο είδος, μαύρη καρυδιά ή Paradox, τα κύτταρα του υποκειμένου στη ζώνη συγκόλλησης αντιδρούν υπερευαίσθητα και πεθαίνουν. Δημιουργείται μια μαύρη γραμμή που στραγγαλίζει τον αγωγό ιστό και στις δύο μοίρες του, στο ξύλωμα και στο φλοίωμα [11].

Η σειρά των συμπτωμάτων

Κακή ανάπτυξη βλαστών.
Πρόωρο κιτρίνισμα και φυλλόπτωση, σε τμήμα ή σε ολόκληρη την κόμη.
Στο σημείο του εμβολιασμού, υδατώδης καστανή ζώνη που στενεύει τον αγωγό ιστό.
Ζωηρή βλάστηση λαίμαργων κάτω από τον εμβολιασμό, ενώ η κόμη φυλλορροεί.
Θάνατος σε τρία έως πέντε χρόνια από την εμφάνιση των πρώτων συμπτωμάτων [11].

Η απόφαση που λύνει το πρόβλημα οριστικά Η Juglans regia δεν εκδηλώνει μαύρη γραμμή πάνω σε σπορόφυτο Juglans regia: δεν υπάρχει ασυμβατότητα ειδών, άρα δεν υπάρχει ζώνη υπερευαισθησίας [11]. Το τίμημα είναι μικρότερη ζωηρότητα και μικρότερη απόδοση από το Paradox. Η επιλογή υποκειμένου είναι επομένως συμβιβασμός ανάμεσα σε παραγωγικότητα και ασφάλεια, και λαμβάνεται με γνώση της πίεσης του ιού στην περιοχή, όχι με βάση μόνο τον κατάλογο του φυτωρίου.

Ο ιός μεταδίδεται με τη γύρη σε φυσικές συνθήκες, γεγονός που σημαίνει ότι η γειτνίαση με μολυσμένα δένδρα μετράει και ότι η αρρώστια εμφανίζεται αφού τα δένδρα μπουν σε άνθηση [11]. Για πολύτιμα μεμονωμένα δένδρα υπάρχει η τεχνική του εμβολιασμού παράκαμψης με J. regia, ώστε να γεφυρωθεί η νεκρή ζώνη.

Πηγές: 11

11. Ο κίνδυνος καραντίνας

Η ασθένεια των χιλίων ελκών προκαλείται από τον μύκητα Geosmithia morbida, που μεταφέρεται από τον φλοιοφάγο Pityophthorus juglandis. Κάθε στοά του εντόμου γίνεται ένα μικρό έλκος· τα έλκη συρρέουν και στραγγαλίζουν τον κλάδο.

Φλοιός καρυδιάς αφαιρεμένος, με πολλαπλά σκουρόχρωμα έλκη που συρρέουν γύρω από στοές φλοιοφάγου — Η εικόνα που έδωσε το όνομα στην ασθένεια, με τον φλοιό ξυσμένο. Κάθε σκούρη κηλίδα είναι **ένα ξεχωριστό έλκος γύρω από μία στοά του φλοιοφάγου**, και σε μερικές διακρίνονται οι ίδιες οι στοές. Κανένα από αυτά δεν σκοτώνει τον κλάδο μόνο του, τον σκοτώνει το ότι είναι **δεκάδες και συρρέουν**, μέχρι να μη μείνει ζωντανό φλοίωμα. Γι' αυτό η εξωτερική όψη του κλάδου μένει σχεδόν φυσιολογική ως το τέλος, και η ασθένεια εντοπίζεται μόνο με το μαχαίρι.

Η χρονολογία που αφορά άμεσα την Ελλάδα

2013, Ιταλία, Βένετο. Πρώτη καταγραφή του G. morbida και του φορέα του σε Juglans regia στην Ευρώπη [9].
2018, Τοσκάνη. Καταγραφή σε Juglans nigra στην κεντρική Ιταλία [22].
2023, Γαλλία. Πρώτη αναφορά σε Juglans regia [10].

Το γνώρισμα στο χωράφι είναι ο αριθμός των τρυπών. Ένα ξυλοφάγο έντομο αφήνει λίγες, μεγάλες τρύπες με πριονίδι. Ο φλοιοφάγος αυτός αφήνει πολλές, πολύ μικρές, και γύρω από κάθε μία, αν ξυστεί ο φλοιός, φαίνεται ένα μικρό οριοθετημένο καστανό έλκος. Η ξήρανση ξεκινά από την κορυφή της κόμης.

Τι γίνεται σε υποψία Αναγγελία στη ΔΑΟΚ και δείγμα σε επίσημο εργαστήριο. Ούτε ψεκασμός ούτε κλάδεμα ούτε μετακίνηση ξύλου. Για οργανισμό καραντίνας η διάγνωση και η διαχείριση είναι αρμοδιότητα της αρχής, και η μεταφορά προσβεβλημένου ξύλου είναι ακριβώς ο τρόπος με τον οποίο η ασθένεια ταξίδεψε στην Ευρώπη.

Πηγές: 9 10 22

12. Τι επιτρέπεται στην Ελλάδα

Η καρυδιά είναι μικρή καλλιέργεια από πλευράς εγκρίσεων. Οι ξένες οδηγίες είναι πλούσιες σε δραστικές ουσίες που εδώ δεν υπάρχουν, και δύο από τις πιο συχνά αναφερόμενες είναι σήμερα παράνομες στην ΕΕ.

Σύσταση ξένου κειμένου	Καθεστώς στην Ευρωπαϊκή Ένωση
Χαλκός (βορδιγάλειος πολτός, υδροξείδιο, οξυχλωριούχος)	Εγκεκριμένος, ως υποψήφια προς υποκατάσταση ουσία, με όριο 28 kg/ha σε επτά χρόνια [18]. Η έγκριση ανά σκεύασμα και καλλιέργεια ελέγχεται στη βάση του ΥΠΑΑΤ [23]
Mancozeb σε μείγμα με χαλκό, για τη βακτηρίωση [2]	ΑΠΑΓΟΡΕΥΕΤΑΙ. Μη ανανέωση έγκρισης από 4 Ιανουαρίου 2021, ανάκληση αδειών έως 4 Ιουλίου 2021, λήξη διάθεσης αποθεμάτων 4 Ιανουαρίου 2022 [17]
Kasugamycin, ως εναλλακτική σε ανθεκτικούς στον χαλκό πληθυσμούς [2]	ΜΗ ΕΓΚΕΚΡΙΜΕΝΗ δραστική ουσία στην ΕΕ [16]
Προφυτευτική απολύμανση εδάφους για νηματώδεις [12]	Τα σκευάσματα που αναφέρονται στις αμερικανικές οδηγίες δεν αντιστοιχούν σε ελληνικές εγκρίσεις. Έλεγχος ανά σκεύασμα στη βάση του ΥΠΑΑΤ [23]

Η ανθεκτικότητα στον χαλκό δεν λύνεται με περισσότερο χαλκό Στις αμερικανικές οδηγίες αναφέρεται ότι η ανθεκτικότητα του βακτηρίου στον χαλκό είναι συνήθης σε περιοχές με μακρά ιστορία χρήσης [2]. Η απάντηση εκεί είναι εναλλαγή με άλλες ουσίες, που εδώ δεν υπάρχουν. Στην Ελλάδα, επομένως, το βάρος μετατοπίζεται αναγκαστικά στα καλλιεργητικά μέτρα: επιλογή ποικιλίας, αερισμός της κόμης, αποφυγή καταιονισμού, αφαίρεση μολύσματος, και χρονισμός των λίγων επιτρεπόμενων επεμβάσεων αντί για αύξηση του αριθμού τους.

Πηγές: 2 12 16 17 18 23

13. Το ετήσιο πρόγραμμα

Πριν από τη φύτευση, εδώ κρίνονται τα μισά

Στράγγιση. Το μόνο πραγματικό μέτρο κατά της φυτόφθορας. Καμία επέμβαση δεν διορθώνει χωράφι που λιμνάζει.
Ιστορικό αγροτεμαχίου. Δάσος ή παλιός οπωρώνας σημαίνει κίνδυνος αρμιλλάριας. Ανάλυση για νηματώδεις με δείγμα εδάφους και ριζών.
Υποκείμενο. Η επιλογή κρίνει τη μαύρη γραμμή, την ανοχή στη φυτόφθορα και την ευαισθησία στην καρκίνωση. Είναι απόφαση δεκαετιών.
Ποιότητα νερού. Ανάλυση για αλάτι, χλώριο και βόριο πριν από κάθε άλλη σκέψη.

Χειμώνας

Αφαίρεση νεκρού ξύλου και ελκών σε ξηρό καιρό, με τομή μέσα σε υγιές ξύλο.
Έλεγχος των κορμών για εκκρίσεις, όγκους, τρύπες και για τη ζώνη του εμβολιασμού.
Απομάκρυνση των μουμιοποιημένων καρπών και των πεσμένων φύλλων, που είναι μόλυσμα ανθράκωσης και Botryosphaeria.

Έκπτυξη και άνοιξη

Οι επεμβάσεις για τη βακτηρίωση τοποθετούνται στην έκπτυξη, όταν το μόλυσμα βγαίνει από τους οφθαλμούς. Αργότερα δεν προλαβαίνουν.
Παρακολούθηση της διαβροχής: κάθε βροχή στην έκπτυξη είναι γεγονός μόλυνσης.
Φερομονικές παγίδες καρπόκαψας από την αρχή της περιόδου, για να οριστεί το σημείο εκκίνησης των βαθμοημερών.

Καλοκαίρι

Καμία επέμβαση για αφίδες χωρίς ορατή καπνιά σε μεγάλο μέρος της κόμης.
Έλεγχος για ηλιοκαύματα στους εκτεθειμένους βραχίονες.
Καταγραφή των κλάδων που μαραίνονται απότομα, με σημάδι, ώστε να αφαιρεθούν τον χειμώνα.

Συγκομιδή και μετά

Δειγματοληψία 100 καρπών από διαφορετικά σημεία, με άνοιγμα, για να καταγραφεί τι πραγματικά προκάλεσε τη ζημιά της χρονιάς.
Καταγραφή ανά ποικιλία και ανά τμήμα του κτήματος. Χωρίς αυτό, το πρόγραμμα της επόμενης χρονιάς είναι επανάληψη, όχι βελτίωση.

Ο κανόνας των τριών ερωτήσεων πριν από κάθε ψεκασμό

Ταυτοποιήθηκε το αίτιο ή απλώς αναγνωρίστηκε ένα σύμπτωμα;
Υπάρχει έγκριση για την καρυδιά και για τον συγκεκριμένο εχθρό στη βάση του ΥΠΑΑΤ;
Είναι ο σωστός χρόνος, ή έχει ήδη περάσει το παράθυρο και ο ψεκασμός γίνεται για λόγους ησυχίας;

14. Πηγές

Οι αριθμοί μέσα στο κείμενο παραπέμπουν στον παρακάτω κατάλογο. Όπου δεν αναγράφονται συγγραφείς, η πηγή είναι συλλογικό έργο φορέα ή δεν κατέστη δυνατή η επιβεβαίωση της πλήρους παραπομπής· ο σύνδεσμος οδηγεί στο πρωτότυπο.

[1] Botryosphaeria and Phomopsis Cankers, Walnut. UC Statewide IPM Program, Pest Management Guidelines. Πηγή για τα γένη που εμπλέκονται, για τους τέσσερις μήνες ευπάθειας της τομής κλαδέματος, για τη μόλυνση των καρπών τον Αύγουστο και τον Σεπτέμβριο, για τα πυκνίδια στα νεκρά καρποφόρα, για τον ρόλο του καταιονισμού και των κοκκοειδών, και για την τομή εντός υγιούς ξύλου.
[2] Walnut Blight, Walnut. UC Statewide IPM Program, Pest Management Guidelines. Πηγή για τη διαχείμαση του βακτηρίου μέσα στους οφθαλμούς, για την υψηλότερη ευαισθησία των πρώιμων ποικιλιών, για τη συνηθισμένη ανθεκτικότητα στον χαλκό, και για τις συστάσεις mancozeb και kasugamycin που δεν ισχύουν στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
[3] Codling Moth, Walnut. UC Statewide IPM Program, Pest Management Guidelines. Πηγή για τις δύο έως τέσσερις γενιές, για το μοντέλο βαθμοημερών και για το όριο των δύο ατόμων ανά παγίδα ανά νύχτα με ελκυστικό ενός χιλιοστόγραμμου.
[4] Branch Wilt, Walnut. UC Statewide IPM Program, Pest Management Guidelines. Πηγή για το Neoscytalidium dimidiatum, για την είσοδο αποκλειστικά από σχισμές, παγετό και ηλιόκαυμα, για τα φύλλα που μένουν κρεμασμένα, και για τη μαύρη σκονισμένη μάζα σπορίων κάτω από τον φλοιό.
[5] Walnut, Agriculture: Pest Management Guidelines. UC Statewide IPM Program. Πηγή για τον πλήρη κατάλογο εχθρών, ασθενειών και νηματωδών της καρυδιάς, από τον οποίο προέκυψε η δομή του καταλόγου αυτού του άρθρου.
[6] Biology, ecology, and management of walnut husk fly (Diptera: Tephritidae). Journal of Integrated Pest Management 16(1):pmaf043. Πηγή για τη μονογονική βιολογία, για τη διάρκεια νύμφωσης 291 έως 328 ημερών, για το 8,8% των νυμφών που εμφανίστηκαν μετά από δύο χρόνια, για την εμφάνιση ενηλίκων Ιούλιο έως Αύγουστο στη βόρεια Ιταλία, και για την προσβολή άνω του 74% χωρίς επέμβαση.
[7] EPPO Global Database, Rhagoletis completa, παγκόσμια κατανομή. Πηγή για τις δεκαπέντε ευρωπαϊκές χώρες όπου καταγράφεται το είδος, για την ευρεία εξάπλωση σε Γερμανία, Σλοβενία και Ελβετία, και για το ότι η Ελλάδα δεν περιλαμβάνεται στον κατάλογο κατανομής.
[8] Phytophthora plurivora: A Serious Challenge for English Walnut (Juglans regia) Cultivation in Europe. Microorganisms 13(9):2094 (2025). Πηγή για την ανάδειξη του P. plurivora σε σοβαρή απειλή της καλλιέργειας της καρυδιάς στην Ευρώπη.
[9] First Record of Thousand Cankers Disease Fungal Pathogen Geosmithia morbida and Walnut Twig Beetle Pityophthorus juglandis on Juglans regia in Europe. Plant Disease. Πηγή για την πρώτη ευρωπαϊκή καταγραφή της ασθένειας των χιλίων ελκών σε Juglans regia, στην Ιταλία.
[10] Saurat C. και συνεργάτες (2023). First report of thousand cankers disease caused by the fungus Geosmithia morbida and its vector Pityophthorus juglandis on Juglans regia in France. New Disease Reports. Πηγή για την επέκταση της ασθένειας στη Γαλλία.
[11] Walnut (Juglans spp.), Blackline. Pacific Northwest Plant Disease Management Handbook. Πηγή για το ότι ο ιός ζει μόνο στο εμβόλιο, για τη σειρά των συμπτωμάτων, για τον θάνατο σε τρία έως πέντε χρόνια, για τη μετάδοση με τη γύρη, και για το ότι η Juglans regia σε σπορόφυτο Juglans regia δεν εκδηλώνει την ασθένεια.
[12] Walnut (Juglans spp.), Nematode, Root-lesion. Pacific Northwest Plant Disease Management Handbook. Πηγή για τον Pratylenchus vulnus, για τα επιμήκη καστανά έλκη στον εσωτερικό ριζικό ιστό, για τα υπέργεια συμπτώματα σε μπαλώματα, για την υποχρέωση δειγματοληψίας εδάφους και ριζών μαζί, και για την εποχική διακύμανση των πληθυσμών.
[13] Review of diagnosis techniques for Brenneria spp. in walnut (Juglans regia). Revista Mexicana de Fitopatología (2016). Πηγή για τη διάκριση βαθέος και επιφανειακού βακτηριακού έλκους: χρώμα και θέση της έκκρισης, βάθος νέκρωσης, εποχή, επίδραση σε δένδρα άνω των δεκαπέντε ετών, και χώρες καταγραφής.
[14] Aceria erinea, Walnut leaf gall mite. Atlas of Forest Pests. Πηγή για τα φουσκώματα και το ερινέωμα, για τη διαχείμαση στους οφθαλμούς, για τις πολλαπλές γενιές, και για τον χαρακτηρισμό του ως εχθρού ήσσονος σημασίας.
[15] Η βακτηρίωση της Καρυδιάς, Walnut blight, plantprotect.gr. Πηγή για την καστανή νέκρωση κορυφής ως σύμπλοκο με Fusarium και Alternaria, και για το κάθετο έλκος με εκκρίσεις ως ειδική γενετική γραμμή του ίδιου βακτηρίου, ταυτοποιημένη στη Γαλλία.
[16] Kasugamycin. Pesticide Properties Database, University of Hertfordshire. Πηγή για το ότι το kasugamycin δεν είναι εγκεκριμένη δραστική ουσία βάσει του Κανονισμού (ΕΚ) 1107/2009.
[17] Εκτελεστικός Κανονισμός (ΕΕ) 2020/2087 της Επιτροπής της 14ης Δεκεμβρίου 2020 για τη μη ανανέωση της έγκρισης της δραστικής ουσίας mancozeb. Πηγή για την απαγόρευση του mancozeb και για τις τρεις ημερομηνίες: λήξη έγκρισης, ανάκληση αδειών, λήξη διάθεσης αποθεμάτων στις 4 Ιανουαρίου 2022.
[18] Εκτελεστικός Κανονισμός (ΕΕ) 2018/1981 της Επιτροπής της 13ης Δεκεμβρίου 2018 για την ανανέωση της έγκρισης των ενώσεων χαλκού ως υποψήφιων προς υποκατάσταση. Πηγή για το όριο των 28 κιλών χαλκού ανά εκτάριο σε περίοδο επτά ετών.
[19] First Report of Bacterial Deep Bark Canker of Walnut Caused by Brenneria (Erwinia) rubrifaciens in Europe. Plant Disease 86(6):696 (2002). Πηγή για την πρώτη ευρωπαϊκή αναφορά του βαθέος βακτηριακού έλκους.
[20] First Report of Brenneria nigrifluens as the Causal Agent of Shallow-Bark Canker on Walnut Trees (Juglans regia) in Serbia. Plant Disease. Πηγή για την καταγραφή του επιφανειακού βακτηριακού έλκους στα Βαλκάνια.
[21] Incidence of Agrobacterium tumefaciens Biovar 1 in and on 'Paradox' (Juglans hindsii × Juglans regia) Walnut Seed Collected from Commercial Nurseries. Plant Disease. Πηγή για την ανίχνευση του βακτηρίου μέσα και επάνω στον σπόρο υποκειμένων Paradox από εμπορικά φυτώρια.
[22] Thousand Cankers Disease Caused by Geosmithia morbida and Its Insect Vector Pityophthorus juglandis First Reported on Juglans nigra in Tuscany, Central Italy. Plant Disease. Πηγή για την επέκταση της ασθένειας στην κεντρική Ιταλία.
[23] Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, Βάση εγκεκριμένων φυτοπροστατευτικών προϊόντων. Η μόνη έγκυρη πηγή για το τι επιτρέπεται στην καρυδιά, σε ποια δόση και με ποιον χρόνο αναμονής.
[24] UC IPM. Walnut Pest Management Guidelines, Deep Bark Canker. University of California Agriculture and Natural Resources. Πηγή για το ότι οι σκούρες γραμμές του βαθέος βακτηριακού έλκους βρίσκονται μέσα στον εσωτερικό φλοιό, στην περιοχή του φλοιώματος, και για το ότι στο ξύλο κάτω από το έλκος εμφανίζονται μόνο μικρές σκούρες κηλίδες.

Αποποίηση ευθύνης

Η χρήση φυτοπροστατευτικών προϊόντων γίνεται αποκλειστικά βάσει των εγκρίσεων του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων και των οδηγιών της ετικέτας. Οι δραστικές ουσίες, τα όρια και τα προγράμματα που αναφέρονται προέρχονται από ξένες οδηγίες και δημοσιευμένες εργασίες σε άλλες εδαφοκλιματικές συνθήκες, είναι ενδεικτικά και δεν αποτελούν κατάλογο εγκεκριμένων σκευασμάτων για την Ελλάδα ούτε σύσταση εφαρμογής.

Για κάθε ψεκασμό επάνω σε δένδρα με καρπό: υπάρχει κίνδυνος λεκέδων στους καρπούς και εγκαυμάτων στο φύλλωμα. Απαιτείται προηγούμενη δοκιμή σε περιορισμένο αριθμό δένδρων, με το ίδιο σκεύασμα και την ίδια δόση, και αναμονή 5 έως 7 ημερών πριν από τη γενική εφαρμογή. Ο ψεκασμός γίνεται απόγευμα ή νωρίς το πρωί, ποτέ σε καύσωνα, ποτέ σε φύλλωμα υπό υδατική καταπόνηση.

Ειδικά για το διαγνωστικό εργαλείο: η αναγνώριση από συμπτώματα είναι πιθανοτική και δεν αποκλείονται σφάλματα ή παραλείψεις στα ίδια τα δεδομένα του εργαλείου. Για τους οργανισμούς καραντίνας, και ειδικά για την ασθένεια των χιλίων ελκών, η διάγνωση και η διαχείριση γίνονται μόνο από την αρμόδια αρχή, μετά από αναγγελία στη ΔΑΟΚ.

Κάθε επέμβαση γίνεται με ευθύνη του χρήστη και κατόπιν επιτόπιας εκτίμησης από αδειοδοτημένο γεωπόνο. Η Παστόπουλος Γεωπονική Ε.Ε. δεν φέρει καμία ευθύνη για ζημιές ή απώλεια παραγωγής από την εφαρμογή των παραπάνω πληροφοριών.