Ετήσιες καλλιεργητικές φροντίδες Ακτινιδιάς

Σάββας Παστόπουλος, Γεωπόνος MSc, Παστόπουλος Γεωπονική Ε.Ε.

Η ακτινιδιά είναι είδος υποτροπικό, με μεγάλες εδαφικές απαιτήσεις. Απαιτεί υποστήριξη με κολώνες και σύρματα, ενώ διαμορφώνεται σε δύο συστήματα, την ημικρεβατίνα και την κρεβατίνα. Η καλλιέργειά της είναι πολυέξοδη και απαιτεί μεγάλη τεχνική κατάρτιση σε ό,τι αφορά τη διαμόρφωση, το θερινό κλάδεμα και τη λίπανση.

Περιεχόμενα

Έδαφος, νερό και θρέψη
Πού και πώς καρποφορεί
Η επικονίαση, ο καθοριστικός παράγοντας
Πίνακας 1. Εργασίες και ψεκασμοί ανά φαινολογικό στάδιο
Το βακτηριακό έλκος (PSA)
Το παράθυρο του ασβεστίου
Δείκτες συγκομιδής
Πηγές

1. Έδαφος, νερό και θρέψη

Η ακτινιδιά απαιτεί εδάφη γόνιμα, ελαφρώς όξινα. Ο οδηγός καλλιέργειας της ακτινιδιάς του Oregon State University για τον βορειοδυτικό Ειρηνικό των Ηνωμένων Πολιτειών δίνει ως άριστο pH εδάφους το εύρος 5,6 έως 6,0 [23]. Η ανοχή σε ενεργό ανθρακικό ασβέστιο είναι περιορισμένη και το όριο που χρησιμοποιείται στην πράξη στα ελληνικά κτήματα κινείται χαμηλά· δημοσιευμένη ελληνική τιμή ορίου για το ανθρακικό ασβέστιο δεν εντοπίστηκε και το όριο δίνεται κατά περίπτωση από την εδαφολογική ανάλυση.

Είναι είδος υδρόφιλο και οι ανάγκες σε νερό είναι μεγάλες. Την περίοδο του καλοκαιριού απαιτεί τακτικές αρδεύσεις, με πύκνωση κατά τα κύματα καύσωνα. Δημοσιευμένο ελληνικό πρόγραμμα άρδευσης με σταθερό μεσοδιάστημα δεν εντοπίστηκε, και το μεσοδιάστημα προκύπτει από το έδαφος, το σύστημα άρδευσης και την εξατμισοδιαπνοή της περιοχής. Λόγω του επιφανειακού ριζικού συστήματος είναι απαραίτητες οι τακτικές λιπάνσεις, γιατί οι εκπλύσεις στοιχείων όπως το άζωτο είναι μεγάλες.

Η άλλη όψη του υδρόφιλου χαρακτήρα Το ότι η ακτινιδιά διψάει δεν σημαίνει ότι αντέχει το στάσιμο νερό, ισχύει ακριβώς το αντίθετο. Στη διεθνή βιβλιογραφία η ακτινιδιά χαρακτηρίζεται ως ένα από τα πλέον ευαίσθητα στην υπερδιαβροχή οπωροφόρα είδη: σε ανασκόπηση για το γένος Actinidia αναφέρεται ρητά ότι «η ακτινιδιά δεν ανέχεται την υπερδιαβροχή και θεωρείται ένα από τα πιο ευαίσθητα στην υπερδιαβροχή οπωροφόρα είδη», με τεκμηριωμένη καταστροφή 2.866,67 εκταρίων, δηλαδή περίπου 28.667 στρεμμάτων, από παρατεταμένες βροχοπτώσεις στην επαρχία Σιτσουάν της Κίνας το 2018 [31]. Μετρήσεις πορώδους ρίζας ή ταχύτητας εξάντλησης του οξυγόνου ειδικά για την ακτινιδιά δεν εντοπίστηκαν σε πηγή που να ανοίγει και να διαβάζεται ολόκληρη, και γι' αυτό δεν δίνονται αριθμοί εδώ. Το θέμα αναπτύσσεται στο άρθρο για το σύνδρομο κατάρρευσης της ακτινιδιάς.

Η βασική λίπανση αναλύεται στο εξειδικευμένο άρθρο για τη θρέψη της ακτινιδιάς.

Πηγές: 23 31

2. Πού και πώς καρποφορεί

Η ακτινιδιά παράγει τους καρπούς της επάνω στους βλαστούς του τρέχοντος έτους, οι οποίοι εκπτύσσονται από ετήσιες κληματίδες, δηλαδή από τη βλάστηση της περασμένης χρονιάς. Ο οδηγός PNW 507 το διατυπώνει άμεσα: «τα άνθη και οι καρποί παράγονται σε βλαστούς που αναπτύσσονται από κληματίδες ενός έτους, δηλαδή την περυσινή βλάστηση» [23]. Η κατανόηση αυτού του διπλού βήματος καθορίζει το κλάδεμα.

Γιατί οι κληματίδες δεν κλαδεύονται πολύ κοντά

Ο ίδιος οδηγός σημειώνει ότι, ενώ πολλοί οφθαλμοί της ετήσιας κληματίδας είναι καρποφόροι, «οι πιο βασικοί οφθαλμοί σε πολλές κληματίδες είναι συχνά βλαστοφόροι και θα δώσουν βλαστό χωρίς καθόλου άνθη» [23]. Αυτός είναι ο τεκμηριωμένος λόγος για τον οποίο ένα πολύ κοντό κλάδεμα κρατά ακριβώς τους οφθαλμούς που δεν πρόκειται να ανθίσουν.

Η μοναδική αναλυτική μέτρηση ανά κόμβο που εντοπίστηκε αφορά άλλο είδος και άλλη χώρα και δίνεται ως τέτοια: σε Actinidia arguta «Ananasnaya» στο Όρεγκον των Ηνωμένων Πολιτειών, η έκπτυξη οφθαλμών αυξήθηκε από 2% στον 1ο κόμβο σε 71% στον 18ο κόμβο της κληματίδας, ενώ τα άνθη επί του βλαστού εμφανίστηκαν κυρίως από τον 6ο έως τον 12ο κόμβο [24]. Αντίστοιχη δημοσιευμένη μέτρηση για τη Hayward στις ελληνικές συνθήκες δεν εντοπίστηκε· οι θέσεις που χρησιμοποιούνται στην πράξη στα ελληνικά κτήματα αποτελούν εμπειρία πεδίου.

Για το μήκος της κληματίδας, έρευνα σε ακτινιδιά βρήκε ότι κλάδεμα έως 12 κόμβους ανά κληματίδα, σε συνδυασμό με αραίωμα έως 6 καρπούς ανά καρποφόρο βλαστό, έδωσε τη μέγιστη διάμετρο κληματίδας και ποσοστό έκπτυξης 86,79% [30].

Οι ταξιανθίες φέρουν είτε ένα άνθος, είτε τρία άνθη, ένα κεντρικό και δύο μικρότερα δεξιά και αριστερά, τα οποία αφαιρούνται στο αραίωμα. Κάθε άνθος ακτινιδιάς φέρει περίπου 40 στίγματα, όπως καταγράφεται σε εργασία σε Hayward στην Ιαπωνία [6].

Εικόνα 1. Καρποφόρος βλαστός ακτινιδιάς. Διακρίνεται η θέση των καρπών στα πρώτα γόνατα του βλαστού της χρονιάς.

Πηγές: 6 23 24 30

3. Η επικονίαση, ο καθοριστικός παράγοντας

Η σωστή επικονίαση είναι από τις σημαντικότερες παραμέτρους για ποιοτική και ποσοτική παραγωγή. Η ποσότητα των σπόρων ανά καρπό συνδέεται άμεσα με το τελικό μέγεθος.

Οι αριθμοί πίσω από τη σχέση σπόρων και μεγέθους

Η σχέση αυτή έχει μετρηθεί και στην Ελλάδα. Σε διετή μελέτη στην περιοχή της Πιερίας για τους παράγοντες που καθορίζουν το μέγεθος του καρπού στη Hayward, βρέθηκε ισχυρή συσχέτιση ανάμεσα στον αριθμό σπόρων ανά καρπό και στο μέγεθος του καρπού, με r = 0,816, ενώ «καρποί που περιέχουν πάνω από 1.000 σπόρους μπορούν να φτάσουν πολύ καλό μέγεθος» [1].

Η σχέση επιβεβαιώνεται και ποσοτικά αλλού: σε κιτρινόσαρκη ακτινιδιά «Haegeum» στη Νότια Κορέα, κάθε επιπλέον σπόρος πρόσθεσε 0,063 έως 0,072 γραμμάρια βάρους καρπού (R² = 0,68 ως 0,72, N = 1.800) [7].
Στην ίδια εργασία, όταν ο αριθμός σπόρων εξισώθηκε στο εύρος 500 ως 700, οι διαφορές βάρους μεταξύ των μεθόδων επικονίασης έπαψαν να είναι στατιστικά σημαντικές [7], δηλαδή η μέθοδος μετράει μόνο μέσω των σπόρων που πετυχαίνει.
Σε έρευνα σε Hayward στην Ιαπωνία, οι μάρτυρες με πλήρη επικονίαση έδωσαν κατά μέσο όρο περίπου 979 σπόρους ανά καρπό [6]. Η τιμή των 1.200 σπόρων που κυκλοφορεί ως τυπική για τη Hayward δεν επιβεβαιώθηκε σε πηγή που άνοιξε και γι' αυτό αφαιρέθηκε.

Κατά συνέπεια, ένα μικρό ακτινίδιο δεν είναι πάντα θέμα λίπανσης ή άρδευσης. Πολύ συχνά είναι θέμα επικονίασης, και η διάγνωση γίνεται εύκολα, με τομή λίγων καρπών και καταμέτρηση των σπόρων.

Πόσες επισκέψεις μέλισσας χρειάζεται ένα άνθος

Ο αριθμός αυτός δεν είναι ενιαίος και διαφέρει έντονα ανά ποικιλία. Σύμφωνα με τη νεοζηλανδική βιβλιογραφία, όπως συνοψίζεται σε εργασία ανοικτής πρόσβασης: «οι απαιτήσεις επικονίασης της πρασινόσαρκης ακτινιδιάς όπως η Hayward μπορούν να καλυφθούν με μία μόνο επίσκεψη μέλισσας (Donovan & Read, 1992), αλλά μπορεί να απαιτούν έως και 40 επισκέψεις (Goodwin & Haine, 1995)», ενώ «η κιτρινόσαρκη ακτινιδιά απαιτεί μόνο έξι επισκέψεις» [2].

Η τιμή των «30 επισκέψεων» που υπήρχε στο κείμενο αφαιρέθηκε, γιατί δεν αντιστοιχεί σε καμία δημοσιευμένη μέτρηση που εντοπίστηκε. Αυτό που στέκει είναι το εύρος και το συμπέρασμά του: στη Hayward η επικονίαση μπορεί να απαιτήσει πολλαπλάσιες επισκέψεις από την κιτρινόσαρκη, άρα κάθε παράγοντας που μειώνει τη δραστηριότητα των μελισσών κοστίζει δυσανάλογα.

Τεχνητή επικονίαση

Όπου η φυσική επικονίαση δεν επαρκεί, εφαρμόζεται τεχνητή. Οι δόσεις γύρης που δίνονταν στο κείμενο (1,5 γραμμάριο ανά 1.000 άνθη, 1,6 κιλά ανά εκτάριο, 400 γραμμάρια ανά εκτάριο στη Χιλή) αφαιρέθηκαν: καμία από αυτές δεν εντοπίστηκε σε πηγή που άνοιξε. Στη θέση τους μπαίνουν οι δόσεις που είναι όντως δημοσιευμένες, με τη χώρα και τη μέθοδο μέσα στην πρόταση.

Σε δοκιμές της Νέας Ζηλανδίας σε Hayward με φυσητήρα γύρης, δοκιμάστηκαν δόσεις από 200 έως 1.800 γραμμάρια γύρης ανά εκτάριο, δηλαδή 20 έως 180 γραμμάρια ανά στρέμμα. Το εύρημα ήταν ότι «η αύξηση της δόσης της γύρης που φυσήθηκε στα άνθη δεν αύξησε το μέσο βάρος καρπού ούτε τον αριθμό σπόρων» [3].
Με διανομείς γύρης στην είσοδο της κυψέλης, στα 16 γραμμάρια ανά κυψέλη ανά ώρα και με οκτώ κυψέλες ανά εκτάριο σε πενθήμερη κορύφωση άνθισης, η απαιτούμενη ποσότητα υπολογίστηκε σε 640 γραμμάρια ανά εκτάριο, δηλαδή 64 γραμμάρια ανά στρέμμα. Οι μέλισσες με διανομείς έδωσαν κατά μέσο όρο 515 σπόρους ανά καρπό, έναντι 156,6 σπόρων με ανυποστήρικτη μελισσοεπικονίαση [3].
Για υγρή επικονίαση σε Hayward στην Ιταλία αναφέρεται δόση 600 γραμμαρίων γύρης ανά εκτάριο, δηλαδή 60 γραμμαρίων ανά στρέμμα, σε μία εφαρμογή [4].

Για τη σχέση γύρης και σπόρων, η ίδια πηγή σημειώνει ότι, για καρπό 100 γραμμαρίων με πάνω από 1.000 σπόρους, «απαιτούνται περίπου δεκαπλάσιοι κόκκοι γύρης» [4]. Η τιμή των «2.000 έως 3.000 κόκκων γύρης ανά στίγμα» αφαιρέθηκε: η εργασία στην οποία αποδιδόταν δεν την περιέχει.

Πηγές: 1 2 3 4 6 7

4. Πίνακας 1. Εργασίες και ψεκασμοί ανά φαινολογικό στάδιο

Οι εργασίες δένονται με το φαινολογικό στάδιο και όχι με ημερομηνία. Οι μήνες που ακολουθούν είναι ενδεικτικοί για τις βόρειες ελληνικές ζώνες καλλιέργειας και μετατοπίζονται κατά περιοχή και κατά έτος. Καμία ημερομηνία του κειμένου δεν αποτελεί δημοσιευμένο φαινολογικό δεδομένο για τις ελληνικές συνθήκες.

Λήθαργος, πριν το φούσκωμα των οφθαλμών

Ψεκασμοί με χαλκούχα σκευάσματα για την προστασία από το βακτηριακό έλκος της ακτινιδιάς και από μυκητολογικές ασθένειες. Το βακτηριακό έλκος είναι πολύ σημαντική ασθένεια και αναλύεται στην ενότητα 5.
Ψεκασμοί με πολυσουλφίδιο του ασβεστίου (θειασβέστιο) σε αγροκτήματα όπου έχει εντοπιστεί βαμβακάδα. Το μεσοδιάστημα των 25 ημερών από τα λάδια που αναφερόταν αφαιρέθηκε, γιατί δεν εντοπίστηκε σε πηγή· το ισχύον μεσοδιάστημα ασυμβατότητας ορίζεται από την ετικέτα κάθε σκευάσματος και ελέγχεται στη βάση εγκρίσεων του Υ.Π.Α.Α.Τ. [29].
Προς το τέλος του ληθάργου γίνεται η βασική λίπανση, με βάση την εδαφολογική ανάλυση.

Τα «σκευάσματα υποβοήθησης της βλάστησης», τι ισχύει νομικά

Στα ελληνικά κτήματα ακτινιδιάς με ανεπαρκή χειμερινό ψύχος χρησιμοποιείται ιστορικά το υδρογονο-κυαναμίδιο για τη διακοπή του ληθάργου. Η ουσία δεν είναι εγκεκριμένη στην Ευρωπαϊκή Ένωση: στη βάση φυτοπροστατευτικών ουσιών του Πανεπιστημίου του Hertfordshire το κυαναμίδιο εμφανίζεται με καθεστώς «Not approved» και ημερομηνία «Expired» υπό τον Κανονισμό (ΕΚ) 1107/2009, με τις παλαιότερες εθνικές εγκρίσεις κρατών μελών να μην ισχύουν πλέον [28].

Ο μόνος νόμιμος δρόμος για μια τέτοια ουσία είναι το άρθρο 53 του Κανονισμού (ΕΚ) 1107/2009, το οποίο, όπως παρατίθεται αυτούσιο σε απόφαση του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ορίζει: «Κατά παρέκκλιση από το άρθρο 28, σε ειδικές περιστάσεις ένα κράτος μέλος μπορεί να εγκρίνει, για περίοδο που δεν υπερβαίνει τις 120 ημέρες, τη διάθεση στην αγορά φυτοπροστατευτικών προϊόντων, για περιορισμένη και ελεγχόμενη χρήση, όταν το μέτρο αυτό κρίνεται αναγκαίο λόγω κινδύνου που δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί με άλλα εύλογα μέσα» [27].

Επομένως, μια τέτοια χρήση είναι νόμιμη μόνο εφόσον υπάρχει εν ισχύι εθνική απόφαση κατ' εξαίρεση, μόνο για τις 120 ημέρες που αυτή ορίζει και μόνο με τους όρους της. Ο έλεγχος γίνεται κάθε χρονιά ξεχωριστά στη βάση εγκρίσεων του Υ.Π.Α.Α.Τ. [29]. Έγκριση περασμένης χρονιάς δεν ισχύει για την επόμενη.

Φούσκωμα οφθαλμού έως έκπτυξη

Πριν το φούσκωμα των οφθαλμών τοποθετείται ο τελευταίος ψεκασμός με χαλκό.
Μόλις χνουδιάσει ο οφθαλμός γίνεται ο ψεκασμός για την καταπολέμηση της βαμβακάδας με θερινό πολτό.
Σε αγροκτήματα με υψηλό pH εφαρμόζεται φωσφορική λίπανση σε μορφή με αυξημένη διαθεσιμότητα, καθώς η διαλυτότητα του φωσφόρου μειώνεται. Η δόση των 5 ως 10 κιλών ανά στρέμμα που αναφερόταν αφαιρέθηκε: δεν εντοπίστηκε πηγή που να την τεκμηριώνει, και η ποσότητα προκύπτει από την εδαφολογική και φυλλοδιαγνωστική ανάλυση του συγκεκριμένου κτήματος.

Έναρξη βλάστησης

Με την έναρξη της βλάστησης, και εφόσον επικρατούν χαμηλές θερμοκρασίες, εφαρμόζονται αμινοξέα διαφυλλικά ή από το έδαφος με υδρολίπανση. Δημοσιευμένη μέτρηση απόδοσης της πρακτικής αυτής στην ακτινιδιά δεν εντοπίστηκε και η εφαρμογή περιγράφεται ως εμπειρία πεδίου.
Την περίοδο αυτή ξεκινούν οι αρδεύσεις, οι οποίες πρέπει να είναι τακτικές μέχρι και τη συγκομιδή.
Σε περιοχές με ιστορικό βακτηριακού έλκους γίνεται η πρώτη προληπτική εφαρμογή με χαλκό. Σε περιόδους βροχών οι εφαρμογές επαναλαμβάνονται, πάντα μέσα στο ετήσιο όριο χαλκού που αναλύεται στην ενότητα 5 [12].

Προάνθιση και άνθιση

Πριν την άνθιση γίνεται το πρώτο κορυφολόγημα, με δύο φύλλα πάνω από τον τελευταίο καρπό, σε όσους βλαστούς φύονται από το σύρμα και κάτω. Η πρακτική στηρίζεται στο ότι τα άνθη φέρονται στα πρώτα γόνατα του βλαστού της χρονιάς [24].
Στο στάδιο του μπουμπουκιού γίνεται το αραίωμα, όπου αφαιρούνται οι πλαϊνοί καρποί και οι «πεταλούδες». Οι ημερομηνίες έναρξης της άνθισης αφαιρέθηκαν και αντικαταστάθηκαν από το φαινολογικό στάδιο: η έναρξη της άνθισης μετατοπίζεται κατά περιοχή και κατά έτος, και δημοσιευμένο ελληνικό φαινολογικό ημερολόγιο δεν εντοπίστηκε.

Μέσα στην ανθοφορία δεν ψεκάζουμε, τι ακριβώς τεκμηριώνεται και τι όχι

Ο κανόνας αυτός είναι σωστός ως πρακτική, αλλά η τεκμηρίωσή του είναι πιο σύνθετη από όσο συχνά παρουσιάζεται. Στο προηγούμενο κείμενο τρεις «τεκμηριωμένοι μηχανισμοί» αποδίδονταν σε πηγές που, όταν ανοίχθηκαν, δεν λένε αυτό. Παρακάτω δίνεται τι λένε πράγματι.

Το πρακτικό συμπέρασμα δεν αλλάζει: δεδομένου ότι το τελικό μέγεθος του καρπού καθορίζεται σε μεγάλο βαθμό από τον αριθμό των σπόρων [1] [7], και ο αριθμός των σπόρων από την επιτυχία της επικονίασης, ο κίνδυνος από μια επέμβαση μέσα στην ανθοφορία είναι δυσανάλογος του οφέλους της.

Μηχανισμός 1, Το νερό στο στίγμα μειώνει την απόδοση της τεχνητής επικονίασης

Σε έρευνα τεχνητής επικονίασης σε τετραπλοειδείς κιτρινόσαρκες ποικιλίες στη Νότια Κορέα, οι συγγραφείς καταλήγουν: «άμεση επικονίαση μετά από ψεκασμό με νερό οδήγησε σε χαμηλή βιωσιμότητα της γύρης, λόγω της υψηλής υγρασίας του υπέρου», και οι μεταχειρίσεις με άμεσο ψεκασμό νερού έδωσαν «το χαμηλότερο βάρος καρπού, ξηρά ουσία, σφριγηλότητα και αριθμό σπόρων» σε σύγκριση με αναμονή μίας ώρας μετά τον ψεκασμό [5].

Η ίδια εργασία συστήνει να μην γίνεται εργασία επικονίασης νωρίς το πρωί, «καθώς συχνά σχηματίζεται δρόσος στον ύπερο την αυγή», και σημειώνει ότι «σταγόνες βροχής ή δρόσου στο στίγμα μπορεί να μειώσουν την αποτελεσματικότητα της τεχνητής επικονίασης με ξηρή γύρη» [5]. Η διατύπωση περί «ηλιόλουστης έναντι βροχερής ημέρας» αφαιρέθηκε: η εργασία δεν έκανε τέτοια σύγκριση.

Μηχανισμός 2, Τα μυκητοκτόνα και η γύρη: τι λέει η πηγή που είχε παρατεθεί λάθος

Σοβαρή διόρθωση. Στο προηγούμενο κείμενο, η πλήρης αναστολή της βλάστησης της γύρης από τα χαλκούχα αποδιδόταν στο εγχειρίδιο φυτοπαθολογίας του Ειρηνικού Βορειοδυτικού. Το κείμενο εκείνο δεν πραγματεύεται καθόλου τα χαλκούχα σε σχέση με τη γύρη, και το συμπέρασμά του είναι μάλιστα το αντίθετο του απόλυτου: «μυκητοκτόνα που εφαρμόζονται κατά την ανθοφορία δεν αποτελούν σημαντικό κίνδυνο για την καρποφορία στα καλλιεργητικά συστήματα που μελετήθηκαν» [8]. Αυτό που όντως αναφέρει είναι ότι «το captan και το ferbam μείωσαν τη βλάστηση της γύρης κερασιάς, ενώ το θείο όχι», και ότι «η γύρη μηλιάς επανήλθε σε φυσιολογικά επίπεδα εντός 24 έως 48 ωρών από την εφαρμογή μυκητοκτόνου» [8]. Τα ποσοστά «12 ως 31%» αφαιρέθηκαν, όπως και ο ισχυρισμός ότι τα υγρά υπολείμματα δρουν εντονότερα: καμία από τις δύο τιμές δεν εντοπίστηκε σε πηγή που άνοιξε.

Πλήρης αναστολή της βλάστησης της γύρης από χαλκούχα έχει όντως μετρηθεί, αλλά σε άλλο είδος και άλλη χώρα, και δίνεται ως τέτοια: σε γύρη χουρμαδιάς (Phoenix dactylifera) στο Μαρόκο, όπου η βλάστηση γύρης του μάρτυρα ήταν 85,52% και 87,23% ανάλογα με τον γονότυπο, «η in vitro βλάστηση της γύρης ανεστάλη πλήρως σε όλα τα δείγματα που δέχθηκαν μυκητοκτόνο, ήδη από την πρώτη αξιολόγηση», με τρία χαλκούχα σκευάσματα [9]. Αντίστοιχη δημοσιευμένη μέτρηση για γύρη ακτινιδιάς δεν εντοπίστηκε. Η προφύλαξη για τα χαλκούχα στην ανθοφορία της ακτινιδιάς παραμένει εύλογη, αλλά περιγράφεται εδώ ως προφύλαξη και όχι ως μετρημένο μέγεθος.

Μηχανισμός 3, Η προστασία των μελισσών

Ο τεκμηριωμένος κανόνας δεν αφορά τόσο τα μυκητοκτόνα όσο τα εντομοκτόνα. Το UC IPM της Καλιφόρνιας διατυπώνει ως βέλτιστη πρακτική: «Αποφυγή εφαρμογής οποιουδήποτε φυτοπροστατευτικού σε φυτά που ανθοφορούν, ιδιαίτερα εντομοκτόνων και ακαρεοκτόνων», και «Απαγορεύεται η ανάμειξη εντομοκτόνων ή ακαρεοκτόνων με μυκητοκτόνα σε εφαρμογή όπου τα φυτά ανθοφορούν, συμπεριλαμβανομένων των ζιζανίων» [10].

Για τις περιπτώσεις όπου μια επέμβαση είναι αναπόφευκτη, η ίδια πηγή δίνει συγκεκριμένη διέξοδο: «Αν μια εφαρμογή μυκητοκτόνου ή ζιζανιοκτόνου δικαιολογείται κατά την ανθοφορία και επιτρέπεται από την ετικέτα και τη νομοθεσία, η εφαρμογή γίνεται μεταξύ ηλιοβασιλέματος και μεσονυκτίου, όταν οι μέλισσες δεν είναι δραστήριες» [10]. Δεδομένου ότι η Hayward μπορεί να απαιτήσει έως και σαράντα επισκέψεις μέλισσας ανά άνθος [2], κάθε μείωση της δραστηριότητας των μελισσών μεταφράζεται σε λιγότερους σπόρους και μικρότερο καρπό.

Μετά την πτώση των πετάλων

Εφαρμογή ασβεστίου από το έδαφος, όπου αυτό βρίσκεται σε έλλειψη. Το χρονικό παράθυρο αναλύεται στην ενότητα 6.
Την περίοδο αυτή αποφεύγονται οι μεγάλες ποσότητες καλίου, λόγω του ανταγωνισμού με το ασβέστιο.
Στο στάδιο του μικρού κερασιού μπορεί να γίνει διαφυλλική εφαρμογή προϊόντων που περιέχουν κυτοκινίνη φυσικής προέλευσης. Για κάθε σκεύασμα με Bacillus amyloliquefaciens ή άλλο μικροοργανισμό, η ύπαρξη εθνικής έγκρισης για την ακτινιδιά και για τον συγκεκριμένο στόχο ελέγχεται πριν από την εφαρμογή στη βάση εγκρίσεων του Υ.Π.Α.Α.Τ. [29].

Διόγκωση καρπού

Στο στάδιο αυτό τοποθετείται, όπου χρησιμοποιείται, η εφαρμογή της φυτορρυθμιστικής ουσίας forchlorfenuron (CPPU), με ψεκασμό απευθείας στους καρπούς.
Η λίπανση με σύνθετο κρυσταλλικό λίπασμα τοποθετείται σε αυτό το στάδιο.
Ακολουθούν οι διαφυλλικές εφαρμογές ασβεστίου. Το πρόγραμμα που δοκιμάστηκε σε εμπορικό κτήμα Hayward στη Νάουσα περιλάμβανε ψεκασμούς ανά 30 ημέρες με έναρξη στις 2 Ιουνίου [20]. Το μεσοδιάστημα των «δέκα ημερών μετά την ορμόνη» αφαιρέθηκε ως μη τεκμηριωμένο.

Τι ισχύει για το forchlorfenuron

Χρόνος και μέθοδος εφαρμογής. Η ετικέτα του CPPU για την ακτινιδιά στις Ηνωμένες Πολιτείες ορίζει: «Η μία εφαρμογή γίνεται όταν το μήκος του καρπού είναι κατά μέσο όρο 30 έως 45 χιλιοστά. Οι καρποί βρίσκονται γενικά σε αυτό το εύρος 2 έως 3 εβδομάδες μετά την άνθιση», με ρητή απαγόρευση εμβάπτισης των καρπών [32]. Ο αριθμός «21 ημέρες από την πτώση των πετάλων» αντικαταστάθηκε από το μετρήσιμο κριτήριο του μεγέθους του καρπού, που είναι αυτό που αναγράφει η ετικέτα.

Δεν μετακινείται. Η κάλυψη πρέπει να είναι σχολαστική και στοχευμένη στον ίδιο τον καρπό, καθώς η ετικέτα προβλέπει εφαρμογή σε αραιό ψεκασμό κατευθείαν στους καρπούς [32]. Δημοσιευμένη μέτρηση μετακίνησης της ουσίας από τα φύλλα στους καρπούς δεν εντοπίστηκε, και ο ισχυρισμός διατυπώνεται εδώ ως πρακτική συνέπεια των οδηγιών εφαρμογής.

Η έγκριση της δραστικής δεν είναι έγκριση σκευάσματος. Η δραστική ουσία είναι εγκεκριμένη στην Ευρωπαϊκή Ένωση και η έγκρισή της ανανεώθηκε με τον Εκτελεστικό Κανονισμό (ΕΕ) 2018/679 [26]. Οι εγκρίσεις των σκευασμάτων όμως είναι εθνικές: πριν από κάθε εφαρμογή ελέγχεται στη βάση εγκρίσεων του Υ.Π.Α.Α.Τ. αν υπάρχει σκεύασμα εγκεκριμένο στην Ελλάδα για την ακτινιδιά και με ποιους όρους [29]. Η τιμή ανώτατου ορίου υπολειμμάτων 0,05 mg/kg που αναγραφόταν αφαιρέθηκε: δεν κατέστη δυνατό να επιβεβαιωθεί σε πηγή που άνοιξε, και το ισχύον όριο ελέγχεται στη βάση υπολειμμάτων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Το ίδιο ισχύει για κάθε ρυθμιστή ανάπτυξης: η έγκριση της ουσίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση δεν συνεπάγεται ούτε ύπαρξη σκευάσματος στην Ελλάδα ούτε έγκριση για την ακτινιδιά. Η ετικέτα υπερισχύει πάντοτε.

Η άρδευση στη διόγκωση του καρπού είναι απαραίτητη Σε όλη τη διάρκεια του καλοκαιριού. Η σχέση μεγέθους και εσόδου είναι άμεση, γιατί η τιμή κλιμακώνεται με το μέγεθος, και το μέγεθος εξαρτάται πρωτίστως από τον αριθμό των σπόρων [1] [7] και δευτερευόντως από την τροφοδοσία με νερό. Η χρήση εδαφοβελτιωτικών συγκράτησης νερού μπορεί να μειώσει τις ανάγκες σε άρδευση, χωρίς να υποκαθιστά τον σωστό προγραμματισμό της. Δημοσιευμένη ελληνική μέτρηση της απώλειας μεγέθους από υποάρδευση στην ακτινιδιά δεν εντοπίστηκε.

Θερινή περίοδος υψηλών θερμοκρασιών

Την περίοδο αυτή εμφανίζονται συχνότερα πολύ υψηλές θερμοκρασίες. Η διαφυλλική εφαρμογή αμινοξέων πριν τους καύσωνες εφαρμόζεται ως καταπονητική υποστήριξη· δημοσιευμένη μέτρηση για την ακτινιδιά δεν εντοπίστηκε και η πρακτική δηλώνεται ως εμπειρία πεδίου.
Η τελευταία εφαρμογή λιπάσματος από το έδαφος τοποθετείται αρκετά πριν την έναρξη της ωρίμανσης, ώστε να μην παρατείνεται η βλάστηση. Η ημερομηνία «10 Ιουλίου» αφαιρέθηκε, γιατί δένεται με το φαινολογικό στάδιο και όχι με το ημερολόγιο.
Τα διαφυλλικά σκευάσματα ασβεστίου συνεχίζονται. Στην ελληνική έρευνα της Νάουσας, όλες οι μεταχειρίσεις αύξησαν τη συγκέντρωση ασβεστίου σε φύλλα και καρπούς σε σχέση με τον μάρτυρα, και η σφριγηλότητα ανέβηκε από 6,49 σε 7,44 έως 7,58 kg/cm² [20].
Εφόσον κριθεί απαραίτητο, γίνεται δεύτερο κορυφολόγημα.
Σε περίπτωση εμφάνισης της καφέ βρωμούσας γίνεται ψεκασμός με σκεύασμα εγκεκριμένο στην Ελλάδα για την ακτινιδιά και για τον συγκεκριμένο εχθρό [29]. Το θέμα αναλύεται στο άρθρο μας για την Halyomorpha halys.

Ωρίμανση, πριν τη συγκομιδή

Η άρδευση συνεχίζεται κανονικά. Ο καρπός βρίσκεται ακόμη σε φάση διόγκωσης και συσσώρευσης ξηράς ουσίας, και η ξηρά ουσία είναι ο δείκτης που καθορίζει τη γεύση στο ράφι [22].
Παρακολούθηση της ωρίμανσης με δειγματοληπτικές μετρήσεις διαλυτών στερεών και ξηράς ουσίας, ώστε να προσδιοριστεί η ημερομηνία συγκομιδής με βάση τα όρια της ενότητας 7 [21].
Συνέχιση της παρακολούθησης για καφέ βρωμούσα. Ο ισχυρισμός για «δεύτερη κορύφωση» του πληθυσμού αφαιρέθηκε: δημοσιευμένο ελληνικό δεδομένο γενεών δεν εντοπίστηκε.
Έλεγχος του φυλλώματος για βοτρύτη και βακτηριακές προσβολές, ιδίως μετά από βροχές [13].

Συγκομιδή και μετασυλλεκτικά

Η προσυλλεκτική επέμβαση κατά του βοτρύτη είναι από τις πιο κρίσιμες της χρονιάς, γιατί η ζημιά εκδηλώνεται αφού το προϊόν έχει φύγει από το χωράφι. Το UC IPM της Καλιφόρνιας ορίζει για την ακτινιδιά: «Μία έως δύο εφαρμογές με έναρξη 14 ημέρες πριν τη συγκομιδή, με μεσοδιάστημα επτά έως δέκα ημερών πριν τη συγκομιδή» [25]. Η τιμή των «20 ημερών» αντικαταστάθηκε από τη δημοσιευμένη σύσταση, με τη χώρα δηλωμένη.
Η προσεκτική μεταχείριση κατά τη συγκομιδή κρίνει τη μετασυλλεκτική συμπεριφορά. Κατά το UC IPM, «οι μολύνσεις αναπτύσσονται συχνά από το άκρο του ποδίσκου, εκεί όπου αυτός σπάει κατά τη συγκομιδή, ή από επιφανειακές πληγές που δημιουργούνται κατά τη συγκομιδή και τη διακίνηση», και προτείνεται «ωρίμανση της πληγής», δηλαδή στέγνωμα του άκρου του ποδίσκου πριν τη συσκευασία και την ψύξη, ως μέτρο που μειώνει την επίπτωση της τεφράς σήψης [25].
Μετά τη συγκομιδή γίνεται εφαρμογή με χαλκό· οι πληγές της συγκομιδής και της φυλλόπτωσης είναι βασική πύλη εισόδου για τα βακτήρια [13].
Η μετασυλλεκτική λίπανση είναι προαιρετική και τοποθετείται πριν τον πρώτο παγετό.

Η κατεργασία με ρίπερ, και πότε έχει νόημα Σε εδάφη όπου παρατηρείται έλλειψη οξυγόνου στις ρίζες, εφαρμόζεται μετά την πτώση των φύλλων κατεργασία του εδάφους με ρίπερ, σε απόσταση από τους κορμούς και σε βάθος που ορίζονται κατά περίπτωση, πάντα σε συνεννόηση με τον γεωπόνο. Οι τιμές «1,2 μέτρα» και «80 εκατοστά» αφαιρέθηκαν: δεν εντοπίστηκε δημοσιευμένη πηγή που να τις τεκμηριώνει, και ένα λάθος εδώ κόβει ενεργό ριζικό σύστημα. Η λογική της επέμβασης στηρίζεται στην τεκμηριωμένη ευαισθησία της ακτινιδιάς στην υπερδιαβροχή και στην έλλειψη οξυγόνου στη ριζόσφαιρα [31]. Η εργασία πρέπει να γίνεται σε κατάλληλη υγρασία εδάφους, σε υγρό έδαφος το ρίπερ λειάνει και συμπιέζει αντί να σπάει.

Πηγές: 1 2 5 7 8 9 10 12 13 20 21 22 24 25 26 27 28 29 31 32

5. Το βακτηριακό έλκος (PSA)

Το βακτηριακό έλκος της ακτινιδιάς οφείλεται στο Pseudomonas syringae pv. actinidiae, γνωστό διεθνώς ως PSA. Κατά το δελτίο του EPPO, «το P. syringae pv. actinidiae παρατηρήθηκε για πρώτη φορά το 1992 στην κεντρική Ιταλία», ενώ «σοβαρές εξάρσεις της ασθένειας παρατηρήθηκαν επανειλημμένα στην Ιταλία το καλοκαίρι του 2007 και τα επόμενα έτη, προκαλώντας μαζικές απώλειες παραγωγής» [13]. Η χρονολογία «2008» που αναγραφόταν διορθώθηκε σε 2007 σύμφωνα με την πηγή. Στην Ελλάδα, το ίδιο δελτίο αναφέρει ότι εξάρσεις της ασθένειας καταγράφηκαν το 2014 [13].

Τα συμπτώματα

Κηλίδες στα φύλλα: κατά το EPPO, «μικροσκοπικές γωνιώδεις και υδατώδεις κηλίδες μπορεί να αναπτυχθούν νωρίς στην εποχή, αργότερα νεκρώνονται και εξελίσσονται σε συρρέουσα νέκρωση· χλωρωτικές άλως μπορεί να περιβάλλουν τις αναπτυσσόμενες κηλίδες» [13].
Έλκη με εκκρίσεις στους βραχίονες και στον κορμό: «οι εκκρίσεις του φυτού είναι αρχικά υπόλευκες κρεμώδεις, αργότερα γίνονται κιτρινωπές ή κιτρινοπορτοκαλί και στη συνέχεια κοκκινωπές έως καστανές» [13].
Νέκρωση των ανθέων: «τα άνθη και οι ανθοφόροι οφθαλμοί μπορεί να σκουρύνουν, να ξηραθούν και να πέσουν» [13].
Ξήρανση βλαστών και βραχιόνων: «εκτεταμένη ξήρανση κλαδίσκων και πρέμνων είναι συνήθης» [13].

Τι δουλεύει, τι έχει ήδη σπάσει, και τι δείχνουν τα ελληνικά δεδομένα

Η τεκμηρίωση υπέρ του χαλκού. Σε έρευνες αγρού σε κτήμα ακτινιδιάς στη βόρεια Ιταλία το 2011 και το 2012, «το υδροξείδιο του χαλκού και τα μείγματα υδροξειδίου του χαλκού με οξυχλωριούχο χαλκό μείωσαν σημαντικά τα συμπτώματα στο φύλλωμα κατά 70 ως 80% σε σχέση με τον μάρτυρα», με «χαμηλή φυτοτοξικότητα» [14].

Η απειλή δεν είναι μελλοντική και δεν είναι μακρινή. Σε μελέτη σε 22 στελέχη PSA από τον νομό Πέλλας της βόρειας Ελλάδας, όλα τα στελέχη αναπτύχθηκαν σε συγκεντρώσεις χαλκού τουλάχιστον 200 μg/mL (0,8 mM), δηλαδή ήταν ανθεκτικά κατά το όριο της μελέτης· δύο στελέχη (9,1%) επιβίωσαν στα 400 μg/mL και συνολικά το 27,3% εμφάνισε τιμές πάνω από τα 400 μg/mL. Στις ίδιες δοκιμές, τρία εμπορικά χαλκούχα σκευάσματα «δεν μπόρεσαν να ελέγξουν πλήρως το PSA, πιθανότατα λόγω της παρατηρούμενης ανθεκτικότητας», ενώ ενεργοποιητές άμυνας «έδειξαν ελπιδοφόρα αποτελέσματα στη μείωση της έντασης των συμπτωμάτων» χωρίς να εξαλείψουν την ασθένεια [15]. Αυτό αλλάζει τη στρατηγική: στη βόρεια Ελλάδα ο χαλκός δεν μπορεί να θεωρείται δεδομένα αποτελεσματικός.

Το φαινόμενο δεν είναι ελληνικό μόνο. Σε δύο βιολογικά κτήματα ακτινιδιάς στη βορειοδυτική Πορτογαλία, «η ανθεκτικότητα στον χαλκό ήταν ευρέως διαδεδομένη (53,3% των απομονώσεων με MIC ≥ 0,8 mM)», με καταγραφή «της πρώτης ένδειξης ιδιαίτερα ανθεκτικού στον χαλκό στελέχους PSA σε πορτογαλικούς οπωρώνες ακτινιδιάς» [17]. Το εγχειρίδιο φυτοπαθολογίας του Ειρηνικού Βορειοδυτικού σημειώνει γενικότερα ότι «η βακτηριακή ανθεκτικότητα στα χαλκούχα προϊόντα έχει τεκμηριωθεί και περιορίζει τη χρησιμότητά τους» [11].

Πού πάει η έρευνα: προς τους βιολογικούς παράγοντες και τους συνδυασμούς. Σε δοκιμές στη Νέα Ζηλανδία, «ο συνδυασμός ASM + CG163 είχε μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα (75%) από το ASM (55%) ή το CG163 (40%) χωριστά», δηλαδή ο συνδυασμός ενεργοποιητή άμυνας με τον ανταγωνιστικό μύκητα Aureobasidium pullulans [16]. Στην πορτογαλική μελέτη, το Bacillus pumilus «κατέστειλε σταθερά την ανάπτυξη του παθογόνου» με «ισχυρό ανταγωνισμό σε όλες τις μεθόδους» [17]. Οι διαθέσιμες λύσεις μεταβάλλονται συνεχώς και η εγκεκριμένη επιλογή ελέγχεται κάθε φορά στη βάση του Υ.Π.Α.Α.Τ. [29].

Ο χαλκός στην ακτινιδιά θέλει προσοχή, και έχει όριο

Το νομικό όριο. Ο Εκτελεστικός Κανονισμός (ΕΕ) 2018/1981 ορίζει ρητά: «Εγκρίνονται μόνον χρήσεις που οδηγούν σε συνολική εφαρμογή κατ' ανώτατο όριο 28 kg χαλκού ανά εκτάριο σε διάστημα 7 ετών» [12]. Σε ελληνικές μονάδες αυτό σημαίνει 2,8 κιλά μεταλλικού χαλκού ανά στρέμμα ανά επταετία, δηλαδή μέσο όρο 0,4 κιλά ανά στρέμμα ετησίως.

Η φυτοτοξικότητα. Το εγχειρίδιο του Ειρηνικού Βορειοδυτικού αναφέρει ότι «φυτοτοξικότητα μπορεί να εμφανιστεί σε ορισμένες καλλιέργειες», ότι το βορδιγάλειο πολτό «χρησιμοποιείται γενικά ως χειμερινός ψεκασμός επειδή μπορεί να κάψει νεαρούς ιστούς» και ότι «καλές, γρήγορες συνθήκες στεγνώματος είναι σημαντικές» για την αποφυγή ζημιάς [11]. Δημοσιευμένη καταγραφή σκασίματος φλοιού ακτινιδιάς από βάψιμο κορμού με χαλκούχα μείγματα δεν εντοπίστηκε· η αποφυγή της πρακτικής παραμένει εύλογη προφύλαξη και δηλώνεται εδώ ως παρατήρηση πεδίου, όχι ως μετρημένο εύρημα.

Πηγές: 11 12 13 14 15 16 17 29

6. Το παράθυρο του ασβεστίου

Γιατί υπάρχει μόνο μία ευκαιρία, και είναι πολύ σύντομη

Το ασβέστιο μετακινείται προς τον καρπό ουσιαστικά μόνο μέσω του ξυλώματος. Σε ανασκόπηση για τον ρόλο του ασβεστίου στην ακτινιδιά: «η κινητικότητα του Ca²⁺ μέσω του φλοιώματος είναι αμελητέα, η συσσώρευση Ca²⁺ στα υπέργεια όργανα-καταβόθρες εξαρτάται από τη ροή του ξυλώματος», η οποία με τη σειρά της «ρυθμίζεται από τη ροή του νερού της διαπνοής» [19].

Οι μετρήσεις της λειτουργικότητας των ξυλωδών δεσμίδων στον καρπό της ακτινιδιάς είναι σαφείς: «η μέθοδος της χρωστικής αποκάλυψε υψηλή λειτουργικότητα των δεσμίδων μέχρι περίπου την ημέρα 10 μετά την άνθιση. Δραστική μείωση του αριθμού των λειτουργικών δεσμίδων σημειώθηκε γύρω στην ημέρα 20 και, ξανά, γύρω στην ημέρα 55 και στην ημέρα 90. Κάποια ανάκαμψη παρατηρήθηκε ανάμεσα σε αυτά τα βήματα. Σχεδόν πλήρης μόνιμη δυσλειτουργία ήταν εμφανής περίπου την ημέρα 120 και μέχρι τη συγκομιδή» [18].

Επιβεβαιώνεται λοιπόν ο πρακτικός κανόνας: το ασβέστιο μετακινείται από το έδαφος στους καρπούς ουσιαστικά μόνο τις πρώτες 10 έως 20 ημέρες από την άνθιση, το άνω άκρο ορίζεται από τη δραστική πτώση της ημέρας 20 και όχι από στρογγυλοποίηση. Μετά, η συγκέντρωση ασβεστίου στον καρπό μειώνεται, όχι επειδή χάνεται ασβέστιο, αλλά επειδή η εισροή σταματάει ενώ ο καρπός συνεχίζει να μεγαλώνει σε όγκο [18] [19].

Τι πετυχαίνουν οι διαφυλλικές εφαρμογές. Στην ελληνική έρευνα σε εμπορικό κτήμα Hayward στη Νάουσα, με πέντε ασβεστούχα σκευάσματα σε ψεκασμούς ανά 30 ημέρες από τις 2 Ιουνίου, όλες οι μεταχειρίσεις αύξησαν το ασβέστιο σε φύλλα και καρπούς, η σφριγηλότητα ανέβηκε από 6,49 kg/cm² στον μάρτυρα σε 7,44 έως 7,58 kg/cm², η ξηρά ουσία έφτασε 18,67 έως 19,02% στους συνδυασμούς σκευασμάτων έναντι 16,88 έως 17,35% στα μεμονωμένα, ενώ τα διαλυτά στερεά έμειναν αμετάβλητα (6,79 έως 6,92%) [20]. Δηλαδή η διαφυλλική εφαρμογή δουλεύει στη σφριγηλότητα και στη συντηρησιμότητα, όχι στη γλυκύτητα.

Πηγές: 18 19 20

7. Δείκτες συγκομιδής

Η ημερομηνία συγκομιδής δεν είναι θέμα ημερολογίου αλλά μέτρησης. Το ευρωπαϊκό πρότυπο εμπορίας για το ακτινίδιο, στο Παράρτημα Ι Μέρος Β του Εκτελεστικού Κανονισμού (ΕΕ) 543/2011, ορίζει δύο εναλλακτικά κριτήρια ωριμότητας κατά τη συσκευασία, και έναν στόχο για την είσοδο στο δίκτυο διανομής [21].

Δείκτης	Ελάχιστη τιμή
Διαλυτά στερεά συστατικά κατά τη συσκευασία (εναλλακτικό κριτήριο Α)	6,2 °Brix
Μέση περιεκτικότητα σε ξηρά ουσία κατά τη συσκευασία (εναλλακτικό κριτήριο Β)	15%
Διαλυτά στερεά κατά την είσοδο στο δίκτυο διανομής	9,5 °Brix

Το ίδιο πρότυπο απαιτεί επιπλέον οι καρποί να είναι «επαρκώς σφριγηλοί· όχι μαλακοί, ζαρωμένοι ή υδαρείς» [21].

Η ξηρά ουσία είναι ο καλύτερος δείκτης Το Brix τη στιγμή της συγκομιδής δείχνει μόνο τα ήδη διαθέσιμα σάκχαρα. Το εγχειρίδιο των παραγωγών ακτινιδιάς της Νέας Ζηλανδίας το εξηγεί άμεσα: «Η ξηρά ουσία αποτελείται σε μεγάλο βαθμό από άμυλο· το άμυλο αυτό μετατρέπεται σε σάκχαρα του καρπού κατά την ωρίμανση. Όσο υψηλότερη η ξηρά ουσία, τόσο μεγαλύτερη η δυνατότητα για υψηλά διαλυτά στερεά όταν ο καρπός είναι έτοιμος για κατανάλωση· τα υψηλά επίπεδα διαλυτών στερεών γενικά σημαίνουν νόστιμο καρπό» [22]. Γι' αυτό ένα ακτινίδιο που συγκομίστηκε στο ελάχιστο Brix αλλά με χαμηλή ξηρά ουσία φτάνει στο ράφι άνοστο. Η ίδια λογική εξηγεί γιατί οι διαφυλλικές εφαρμογές ασβεστίου που ανέβασαν την ξηρά ουσία στη Νάουσα έχουν σημασία για την τελική γεύση [20].

Σε κάποια αγροκτήματα μπορεί να προκύψουν ιδιαίτερες ανάγκες φυτοπροστασίας, όπως η αντιμετώπιση της φυτόφθορας, της σηψιρριζίας, ή ακόμη και της ζήνας. Σε κάθε περίπτωση, η επιλογή σκευάσματος γίνεται από τα εγκεκριμένα για την ακτινιδιά και για τον συγκεκριμένο εχθρό στη βάση του Υ.Π.Α.Α.Τ. [29].

Πηγές: 20 21 22 29

8. Πηγές

Οι αριθμοί μέσα στο κείμενο παραπέμπουν στον παρακάτω κατάλογο. Όπου χρησιμοποιήθηκε μόνο η περίληψη και όχι το πλήρες κείμενο, αναφέρεται ρητά.

[1] Factors affecting the fruit size of «Hayward» kiwifruit. Acta Horticulturae 444:65, International Society for Horticultural Science. Διετής μελέτη στην περιοχή της Πιερίας. Πηγή για τη συσχέτιση αριθμού σπόρων και μεγέθους καρπού με r = 0,816 και για το ότι καρποί με πάνω από 1.000 σπόρους φτάνουν πολύ καλό μέγεθος, σε ελληνικές συνθήκες. Περίληψη.
[2] Pollinator identity and behavior affect pollination in kiwifruit (Actinidia chinensis Planch.). PeerJ 10:e12963. Νέα Ζηλανδία, Hayward και Zesy002. Πηγή για το εύρος των απαιτούμενων επισκέψεων μέλισσας ανά άνθος: μία επίσκεψη κατά Donovan & Read (1992) έως και 40 κατά Goodwin & Haine (1995) για τη Hayward, και έξι επισκέψεις για την κιτρινόσαρκη. Πλήρες κείμενο.
[3] Use of pollen blowers and pollen dispensers to pollinate kiwifruit, Kiwifruit Vine Health, Νέα Ζηλανδία. Πηγή για τις δοκιμασμένες δόσεις γύρης 200-1.800 γραμμαρίων ανά εκτάριο με φυσητήρα, για τον υπολογισμό των 640 γραμμαρίων ανά εκτάριο με διανομείς κυψέλης, και για τους 515 έναντι 156,6 σπόρους ανά καρπό. Πλήρες κείμενο.
[4] Artificial Pollination in Kiwifruit and Olive Trees, IntechOpen. Έρευνες σε Hayward στην Ιταλία (Βερόνα, Κούνεο, Λατίνα). Πηγή για τη δόση των 600 γραμμαρίων γύρης ανά εκτάριο σε υγρή επικονίαση μονής εφαρμογής και για τη σχέση «περίπου δεκαπλάσιοι κόκκοι γύρης» ως προς τους απαιτούμενους σπόρους. Πλήρες κείμενο.
[5] Pollen application methods affecting fruit quality and seed formation in artificial pollination of yellow-fleshed kiwifruit. Horticulturae 8(2):150. Νότια Κορέα (Τζέτζου), τετραπλοειδείς «Halla Gold» και «Sweet Gold». Πηγή για το ότι άμεση επικονίαση μετά από ψεκασμό με νερό δίνει χαμηλή βιωσιμότητα γύρης και τις χαμηλότερες τιμές βάρους, ξηράς ουσίας, σφριγηλότητας και σπόρων, και για τη σύσταση αποφυγής εργασίας με δρόσο στον ύπερο. Πλήρες κείμενο.
[6] Effects of pollination of some stigmas in kiwifruit flowers on seed distribution and fruit quality. The Horticulture Journal 94(2). Ιαπωνία, Hayward. Πηγή για το ότι το άνθος ακτινιδιάς φέρει περίπου 40 στίγματα και για τους περίπου 979 σπόρους ανά καρπό στους πλήρως επικονιασμένους μάρτυρες. Πλήρες κείμενο. Σημείωση: η εργασία αυτή δεν
[7] Pollination method affects gold kiwifruit (Actinidia chinensis) fruit weight predominantly through seed set. Horticulturae 12(6):739. Νότια Κορέα, «Haegeum». Πηγή για τα 0,063-0,072 γραμμάρια βάρους ανά επιπλέον σπόρο (R² = 0,68-0,72, N = 1.800) και για το ότι, με εξισωμένο αριθμό σπόρων 500-700, οι διαφορές βάρους μεταξύ μεθόδων επικονίασης παύουν να είναι σημαντικές. Πλήρες κείμενο.
[8] Fungicide and pollen interactions, Pacific Northwest Plant Disease Management Handbook. Πηγή για το ότι το captan και το ferbam μείωσαν τη βλάστηση της γύρης κερασιάς ενώ το θείο όχι, για την αποκατάσταση της γύρης μηλιάς εντός 24 έως 48 ωρών, και για το συμπέρασμα ότι τα μυκητοκτόνα κατά την ανθοφορία δεν αποτέλεσαν σημαντικό κίνδυνο στα συστήματα που μελετήθηκαν. Πλήρες κείμενο. Σημείωση: η πηγή δεν πραγματεύεται τα χαλκούχα σε σχέση με τη γύρη.
[9] Effects of copper-based fungicides on pollen viability and germination of date palm (Phoenix dactylifera L.). Vegetos. Μαρόκο. Πηγή για την πλήρη in vitro αναστολή της βλάστησης της γύρης χουρμαδιάς από τρία χαλκούχα σκευάσματα, με βλάστηση μάρτυρα 85,52% και 87,23%, και για το ότι η κυτταρολογική βιωσιμότητα δεν επηρεάστηκε. Περίληψη.
[10] Best management practices to protect bees from pesticides, UC Statewide IPM Program, Καλιφόρνια. Πηγή για τη σύσταση αποφυγής κάθε ψεκασμού σε ανθοφορούντα φυτά, ιδίως εντομοκτόνων και ακαρεοκτόνων, για την απαγόρευση ανάμειξης εντομοκτόνων με μυκητοκτόνα σε ανθοφορία, και για την εφαρμογή μεταξύ ηλιοβασιλέματος και μεσονυκτίου όταν η επέμβαση είναι αναπόφευκτη. Πλήρες κείμενο.
[11] Copper-based bactericides and fungicides, Pacific Northwest Plant Disease Management Handbook. Πηγή για τη φυτοτοξικότητα του χαλκού, για το ότι ο βορδιγάλειος πολτός μπορεί να κάψει νεαρούς ιστούς, για τη σημασία των γρήγορων συνθηκών στεγνώματος, και για την τεκμηριωμένη βακτηριακή ανθεκτικότητα στα χαλκούχα. Πλήρες κείμενο.
[12] Εκτελεστικός Κανονισμός (ΕΕ) 2018/1981 της Επιτροπής, ανανέωση έγκρισης των ενώσεων χαλκού. Πηγή για το όριο των 28 κιλών χαλκού ανά εκτάριο σε διάστημα 7 ετών, από το οποίο προκύπτουν τα 2,8 κιλά ανά στρέμμα ανά επταετία. Πλήρες κείμενο.
[13] EPPO Datasheet: Pseudomonas syringae pv. actinidiae, EPPO Global Database. Η κύρια πηγή για τη βιολογία και τα συμπτώματα του βακτηριακού έλκους: πρώτη παρατήρηση το 1992 στην κεντρική Ιταλία, σοβαρές εξάρσεις από το καλοκαίρι του 2007, καταγραφή στην Ελλάδα το 2014, και οι αυτούσιες περιγραφές των συμπτωμάτων σε φύλλα, έλκη, άνθη και βλαστούς. Πλήρες κείμενο.
[14] Efficacy of different chemical and biological products in the control of Pseudomonas syringae pv. actinidiae on kiwifruit. Australasian Plant Pathology. Έρευνες αγρού σε κτήμα της βόρειας Ιταλίας το 2011 και 2012. Πηγή για τη μείωση των συμπτωμάτων στο φύλλωμα κατά 70-80% από το υδροξείδιο του χαλκού και τα μείγματά του με οξυχλωριούχο χαλκό, με χαμηλή φυτοτοξικότητα. Περίληψη.
[15] Copper resistance in Pseudomonas syringae pv. actinidiae strains from the Prefecture of Pella, northern Greece, and a comparison of the effectiveness of several commercial products to control it. Agriculture 15(2):157. Πηγή για το ότι και τα 22 στελέχη PSA από τον νομό Πέλλας αναπτύχθηκαν σε τουλάχιστον 200 μg/mL χαλκού, για τα ποσοστά 9,1% και 27,3% σε υψηλότερες συγκεντρώσεις, και για την αδυναμία τριών εμπορικών χαλκούχων σκευασμάτων να ελέγξουν πλήρως το PSA στις ελληνικές αυτές συνθήκες. Πλήρες κείμενο.
[16] Integrated use of Aureobasidium pullulans strain CG163 and acibenzolar-S-methyl for management of bacterial canker in kiwifruit. Plants 8(8):287. Νέα Ζηλανδία. Πηγή για την αποτελεσματικότητα 75% του συνδυασμού, έναντι 55% του ενεργοποιητή άμυνας και 40% του βιολογικού παράγοντα χωριστά. Πλήρες κείμενο. Σημείωση: η εργασία δημοσιεύθηκε στο Plants και όχι στο Plant Disease, όπως αναγραφόταν προηγουμένως.
[17] Functional profiling of kiwifruit phyllosphere bacteria: copper resistance and biocontrol potential. Microorganisms 14(2):321. Δύο βιολογικά κτήματα ακτινιδιάς στη βορειοδυτική Πορτογαλία. Πηγή για τη διάδοση της ανθεκτικότητας στον χαλκό στο 53,3% των απομονώσεων, για την πρώτη καταγραφή ιδιαίτερα ανθεκτικού στελέχους PSA στην Πορτογαλία, και για τη σταθερή κατασταλτική δράση του Bacillus pumilus. Πλήρες κείμενο.
[18] Developmental changes in xylem functionality in kiwifruit fruit: implications for fruit calcium accumulation. Acta Horticulturae 610:25, ISHS. Πηγή για το χρονοδιάγραμμα της λειτουργικότητας του ξυλώματος του καρπού: υψηλή μέχρι την ημέρα 10 μετά την άνθιση, δραστική μείωση γύρω στην ημέρα 20 και ξανά στις ημέρες 55 και 90, και σχεδόν πλήρης μόνιμη δυσλειτουργία περί την ημέρα 120 μέχρι τη συγκομιδή. Περίληψη.
[19] Understanding the role of calcium in kiwifruit: ion transport, signaling, and fruit quality. Horticulturae 11(3):335. Πηγή για το ότι η κινητικότητα του ασβεστίου στο φλοίωμα είναι αμελητέα και η συσσώρευσή του στον καρπό εξαρτάται από τη ροή του ξυλώματος, η οποία ρυθμίζεται από τη διαπνοή, και για τη σύνδεση της μείωσης εισροής ασβεστίου με την πτώση της υδραυλικής αγωγιμότητας. Πλήρες κείμενο.
[20] Foliar calcium fertilizers impact on several fruit quality characteristics and leaf and fruit nutritional status of the «Hayward» kiwifruit cultivar. Agronomy 11(2):235, αντίτυπο του Ινστιτούτου Φυλλοβόλων Δένδρων. Εμπορικό κτήμα ακτινιδιάς στη Νάουσα της βόρειας Ελλάδας. Πηγή για το πρόγραμμα ψεκασμών ανά 30 ημέρες με έναρξη στις 2 Ιουνίου, για την αύξηση της σφριγηλότητας από 6,49 σε 7,44-7,58 kg/cm², για την ξηρά ουσία 18,67-19,02% στους συνδυασμούς έναντι 16,88-17,35% στα μεμονωμένα, και για τα αμετάβλητα διαλυτά στερεά 6,79-6,92%. Πλήρες κείμενο.
[21] Εκτελεστικός Κανονισμός (ΕΕ) 543/2011, Παράρτημα Ι, Μέρος Β, ειδικό πρότυπο εμπορίας για τα ακτινίδια (ενοποιημένο κείμενο). Πηγή για τα δύο εναλλακτικά κριτήρια ωριμότητας κατά τη συσκευασία, τουλάχιστον 6,2 °Brix ή μέση ξηρά ουσία 15%, για τον στόχο των 9,5 °Brix κατά την είσοδο στο δίκτυο διανομής, και για την απαίτηση επαρκούς σφριγηλότητας. Πλήρες κείμενο.
[22] Harvest and postharvest practices, New Zealand Kiwifruit Growers Incorporated, Kiwifruit Book, κεφάλαιο 6. Πηγή για το ότι η ξηρά ουσία αποτελείται σε μεγάλο βαθμό από άμυλο που μετατρέπεται σε σάκχαρα κατά την ωρίμανση, και για το γιατί υψηλότερη ξηρά ουσία προδικάζει νοστιμότερο καρπό. Πλήρες κείμενο.
[23] PNW 507, Growing kiwifruit: a guide to kiwiberries and fuzzy kiwifruit for Pacific Northwest producers, Oregon State University Extension Service. Η κύρια πηγή για τη δομή καρποφορίας και το κλάδεμα: άνθη και καρποί σε βλαστούς από κληματίδες ενός έτους, βασικοί οφθαλμοί συχνά βλαστοφόροι που δίνουν βλαστό χωρίς άνθη, και άριστο pH εδάφους 5,6 έως 6,0. Πλήρες κείμενο.
[24] Flowering and fruiting morphology of hardy kiwifruit, Actinidia arguta, Tiyayon & Strik, Oregon State University. Actinidia arguta «Ananasnaya», Όρεγκον, Ηνωμένες Πολιτείες. Πηγή για την αύξηση της έκπτυξης οφθαλμών από 2% στον 1ο κόμβο σε 71% στον 18ο κόμβο της κληματίδας και για την εμφάνιση των ανθέων κυρίως από τον 6ο έως τον 12ο κόμβο του βλαστού, σε άλλο είδος Actinidia και άλλη χώρα. Πλήρες κείμενο.
[25] Botrytis fruit rot / Kiwifruit, Pest management guidelines, UC Statewide IPM Program, Καλιφόρνια. Πηγή για το ότι οι μολύνσεις ξεκινούν στην ανθοφορία και συνεχίζονται στην ωρίμανση και στη συντήρηση, για την προέλευσή τους από το άκρο του ποδίσκου και τις πληγές της συγκομιδής, για τη σύσταση μίας έως δύο εφαρμογών με έναρξη 14 ημέρες πριν τη συγκομιδή και μεσοδιάστημα 7 έως 10 ημερών, και για το στέγνωμα του άκρου του ποδίσκου πριν τη συσκευασία. Πλήρες κείμενο.
[26] Εκτελεστικός Κανονισμός (ΕΕ) 2018/679 της Επιτροπής, της 3ης Μαΐου 2018, για την ανανέωση της έγκρισης της δραστικής ουσίας forchlorfenuron. Πηγή για το ότι η έγκριση της δραστικής ουσίας forchlorfenuron ανανεώθηκε σε ενωσιακό επίπεδο, και μόνο γι' αυτό· ο κανονισμός δεν αποτελεί έγκριση σκευάσματος σε κανένα κράτος μέλος. Μεταδεδομένα και τίτλος της πράξης.
[27] Απόφαση του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης C-162/21, όπου παρατίθεται αυτούσιο το άρθρο 53 παράγραφος 1 του Κανονισμού (ΕΚ) 1107/2009. Πηγή για το ότι κράτος μέλος μπορεί, κατά παρέκκλιση από το άρθρο 28, να εγκρίνει για περίοδο που δεν υπερβαίνει τις 120 ημέρες τη διάθεση φυτοπροστατευτικού προϊόντος για περιορισμένη και ελεγχόμενη χρήση, όταν αυτό είναι αναγκαίο λόγω κινδύνου που δεν αντιμετωπίζεται με άλλα εύλογα μέσα. Πλήρες κείμενο.
[28] Cyanamide, Pesticide Properties Database (PPDB), Agriculture & Environment Research Unit, University of Hertfordshire. Πηγή για το ότι το κυαναμίδιο δεν είναι εγκεκριμένη δραστική ουσία στην Ευρωπαϊκή Ένωση υπό τον Κανονισμό (ΕΚ) 1107/2009, με καθεστώς «Not approved» και ημερομηνία «Expired», και για το ότι οι παλαιότερες εγκρίσεις κρατών μελών δεν ισχύουν πλέον. Πλήρες κείμενο.
[29] Κατάλογοι φυτοπροστατευτικών προϊόντων και βιοκτόνων, Διεύθυνση Προστασίας Φυτικής Παραγωγής, Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων. Η μοναδική έγκυρη πηγή για το αν ένα σκεύασμα είναι εγκεκριμένο στην Ελλάδα για την ακτινιδιά, για ποιον εχθρό, σε ποια δόση και με ποιον χρόνο αναμονής. Κάθε δόση και κάθε δραστική ουσία του άρθρου ελέγχεται εκεί πριν από κάθε εφαρμογή. Πλήρες κείμενο, δυναμική βάση.
[30] Appraisal of extended cane length and fruit thinning strategies on the performance of growth, yield and quality of kiwifruit. Heliyon. Πηγή για το ότι κλάδεμα έως 12 κόμβους ανά κληματίδα, με αραίωμα έως 6 καρπούς ανά καρποφόρο βλαστό, έδωσε τη μέγιστη διάμετρο κληματίδας και ποσοστό έκπτυξης οφθαλμών 86,79%. Περίληψη· η χώρα διεξαγωγής δεν αναγράφεται στο τμήμα που ανοίγει ελεύθερα και γι' αυτό δεν δηλώνεται εδώ.
[31] Adjustment of respiration strategies in roots contributes to the waterlogging resistance in Actinidia valvata «Shuixiu». International Journal of Molecular Sciences 27(7):3147. Πηγή για τον χαρακτηρισμό της ακτινιδιάς ως ενός από τα πιο ευαίσθητα στην υπερδιαβροχή οπωροφόρα είδη και για την καταστροφή 2.866,67 εκταρίων ακτινιδιάς στην επαρχία Σιτσουάν της Κίνας από τις βροχοπτώσεις του 2018. Πλήρες κείμενο.
[32] CPPU plant growth regulator label, forchlorfenuron, US Environmental Protection Agency. Πηγή για τον χρόνο και τη μέθοδο εφαρμογής του forchlorfenuron στην ακτινιδιά στις Ηνωμένες Πολιτείες: μία εφαρμογή όταν το μήκος του καρπού είναι κατά μέσο όρο 30 έως 45 χιλιοστά, γενικά 2 έως 3 εβδομάδες μετά την άνθιση, σε αραιό ψεκασμό και με ρητή απαγόρευση εμβάπτισης των καρπών. Πλήρες κείμενο. Είναι ετικέτα των Ηνωμένων Πολιτειών και δεν ισχύει στην Ελλάδα· η ελληνική ετικέτα ελέγχεται στο [29].

Αποποίηση ευθύνης Το παραπάνω πρόγραμμα είναι ενδεικτικό και μπορεί να διαφοροποιείται ανάλογα με τις εκάστοτε ανάγκες κάθε αγροκτήματος. Το κείμενο έχει ενημερωτικό και εκπαιδευτικό χαρακτήρα και δεν αποτελεί συνταγή εφαρμογής φυτοπροστατευτικών προϊόντων ή λιπασμάτων. Οι δραστικές ουσίες αναφέρονται ενδεικτικά· οι εγκρίσεις, οι δόσεις και οι χρόνοι αναμονής μεταβάλλονται και πρέπει να ελέγχονται κάθε φορά στην τρέχουσα βάση εγκεκριμένων φυτοπροστατευτικών προϊόντων του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, για τη συγκεκριμένη καλλιέργεια και τον συγκεκριμένο εχθρό. Κάθε επέμβαση γίνεται κατόπιν συνεννοήσεως με γεωπόνο. Ο συγγραφέας και η Παστόπουλος Γεωπονική Ε.Ε. δεν φέρουν ευθύνη για τυχόν ζημιές που θα προκύψουν από κακή χρήση του εγχειριδίου αυτού.