Οι συνήθεις ασθένειες και εχθροί της κερασιάς

Κάτω επιφάνεια φύλλου κερασιάς με κηλίδες και λευκές καρποφορίες κυλινδροσπορίασης — Η κάτω επιφάνεια του φύλλου, εκεί όπου κρίνονται οι μισές διαγνώσεις στην κερασιά. Οι λευκές καρποφορίες πάνω στις κηλίδες ανήκουν στην κυλινδροσπορίαση και δεν υπάρχουν σε καμία από τις ασθένειες με τις οποίες συγχέεται.

Σάββας Παστόπουλος, Γεωπόνος MSc, Παστόπουλος Γεωπονική Ε.Ε., Νέος Μυλότοπος Πέλλας

Στην κερασιά τα λάθη σπάνια γίνονται στο σκεύασμα. Γίνονται στην αναγνώριση. Τρεις εντελώς διαφορετικοί παράγοντες αφήνουν τρύπες στο φύλλο και θέλουν τρεις διαφορετικές αποφάσεις. Τέσσερα διαφορετικά έντομα αφήνουν σκουλήκι στον καρπό και μόνο ένα από αυτά επεμβαίνεται στην αλλαγή χρώματος. Το άρθρο αυτό είναι ένας πλήρης οδηγός αναγνώρισης, ασθένειες, εχθροί και το ένα αβιοτικό αίτιο που τους μιμείται όλους, με εργαλείο που συγκρίνει τα συμπτώματα του χωραφιού με το προφίλ κάθε αιτίας.

Το εργαλείο δεν υποκαθιστά την επιτόπια διάγνωση Η αναγνώριση από συμπτώματα είναι πιθανοτική, όχι βέβαιη. Πολλά αίτια δίνουν όμοιες εικόνες, τα συμπτώματα αλλάζουν με την ποικιλία, την ηλικία του δέντρου και την εποχή, και δύο προβλήματα μπορούν να συνυπάρχουν στο ίδιο δέντρο, μάλιστα στην κερασιά συνυπάρχουν συχνά, γιατί το σκάσιμο του καρπού ανοίγει τον δρόμο στη μονίλια και στις μύγες. Η οριστική ταυτοποίηση των ιώσεων, των φυτοπλασμάτων και κάθε αδρομύκωσης απαιτεί εργαστηριακή ανάλυση.

0,1%προσβολή από μύγα της Κερασιάς σε συμβατικά διαχειριζόμενους οπωρώνες, έναντι 2,2% σε μειωμένων εισροών, δεδομένα Τουρκίας

10 ως 12ημέρες ανάμεσα στον πρώτο και στον επαναληπτικό ψεκασμό για τη μύγα της Κερασιάς

3είδη Monilinia στα πυρηνόκαρπα, με το εισερχόμενο να έχει εκτοπίσει το ιθαγενές

Ιούλιοςο μήνας που η κυλινδροσπορίαση κρίνει την ανθοφορία της επόμενης χρονιάς

Περιεχόμενα

Πώς διαβάζεται ένα σύμπτωμα στην κερασιά
Το εργαλείο αναγνώρισης
Μονίλια ανθέων και καρπών
Κορύνεο
Κυλινδροσπορίαση
Ανθράκωση της κερασιάς
Φυτόφθορα και σηψιρριζίες
Βακτηριακό έλκος των πυρηνοκάρπων
Βακτηριακός καρκίνος
Ιώσεις και φυτοπλάσματα
Οι τρεις μύγες του καρπού
Οι υπόλοιποι εχθροί
Το σκάσιμο, ούτε ασθένεια ούτε εχθρός
Ασθένειες και εχθροί που μπερδεύονται μεταξύ τους
Το ετήσιο πρόγραμμα με μια ματιά
Πηγές

1. Πώς διαβάζεται ένα σύμπτωμα στην κερασιά

Η κερασιά έχει τρεις ιδιαιτερότητες που καθορίζουν κάθε διάγνωση.

Το παράθυρο είναι στενό. Από την άνθιση ως τη συγκομιδή μεσολαβούν λίγες εβδομάδες, και μέσα σε αυτές συμπυκνώνονται η μονίλια, η μύγα της Κερασιάς, το σκάσιμο και η δροσόφιλα. Ένα λάθος δεν διορθώνεται τον επόμενο μήνα, γιατί ο επόμενος μήνας είναι μετά τη συγκομιδή.

Η ζημιά του καλοκαιριού εμφανίζεται την επόμενη άνοιξη. Η κυλινδροσπορίαση και το κορύνεο κάνουν τη μεγαλύτερη ζημιά τους μετά τη συγκομιδή, όταν κανείς πια δεν κοιτάζει το δέντρο. Η πρόωρη φυλλόπτωση του Ιουλίου και του Αυγούστου αφαιρεί από το δέντρο ακριβώς τον χρόνο που χρειάζεται για να διαφοροποιήσει ανθοφόρους οφθαλμούς και να αποθηκεύσει υδατάνθρακες.

Το ίδιο σύμπτωμα έχει τρία αίτια. Οι τρύπες στο φύλλο είναι το κλασικό παράδειγμα, και αναλύεται στον πίνακα με τις ασθένειες και τους εχθρούς που μπερδεύονται μεταξύ τους. Αλλά ισχύει και για το σκουλήκι στον καρπό, και για την ξήρανση ολόκληρου δέντρου μέσα στο καλοκαίρι.

Ο κανόνας που λύνει τις περισσότερες περιπτώσεις

Το φύλλο μόνο του δεν αρκεί ποτέ. Πριν αποφασιστεί τι είναι, ελέγχεται τι άλλο υπάρχει στο δέντρο: το κορύνεο αφήνει ίχνη στους βλαστούς, το βακτήριο στα έλκη και στους νεκρωμένους οφθαλμούς, ο ιός στην κατανομή μέσα στο κτήμα.

Και ένα δεύτερο, για τα εδαφικά: η διάταξη στο χωράφι. Η φυτόφθορα εμφανίζεται σε εστίες, στα χαμηλά και εκεί που λιμνάζει. Ο καπνώδης χτυπά μεμονωμένα δέντρα υπό καταπόνηση. Ο βακτηριακός καρκίνος ακολουθεί τη γραμμή φύτευσης, γιατί ήρθε με το φυτώριο.

Σταγόνα κόμμι σε διακλάδωση κλάδου κερασιάς, με το γύρω φύλλωμα υγιές — Σταγόνα κόμμι σε διακλάδωση, με το φύλλωμα γύρω της υγιές. Από μόνη της δεν ονοματίζει αιτία: κόμμι δίνουν το βακτηριακό έλκος, τα ξυλοφάγα, η μονίλια στον κλαδίσκο, ο παγετός, το ηλιόκαυμα και η απλή μηχανική πληγή. Εκείνο που κρίνει είναι τι υπάρχει γύρω από τη σταγόνα, βυθισμένος φλοιός και έλκος, νεκρωμένοι οφθαλμοί, πριονίδι, ή τίποτε από αυτά.

2. Το εργαλείο αναγνώρισης

Το εργαλείο συγκρίνει τα επιλεγμένα συμπτώματα με το προφίλ δεκαοκτώ αιτίων. Δεν μετράει απλά ταιριάσματα: κάθε σύμπτωμα έχει βάρος ανάλογα με το πόσο διακριτικό είναι, και ορισμένα μετράνε αρνητικά. Στρογγυλές κανονικές τρύπες στο φύλλο μιλούν υπέρ του κορύνεου και εναντίον του βακτηριακού έλκους, που δίνει ακανόνιστες.

Αναγνώριση από τα συμπτώματα

Επιλογή οργάνου, μετά επιλογή όσων συμπτωμάτων παρατηρούνται. Τα αποτελέσματα ανανεώνονται αυτόματα.

1. Πού εντοπίζεται το πρόβλημα

2. Τι ακριβώς φαίνεται

Αποποίηση ευθύνηςΤο εργαλείο είναι οδηγός αναγνώρισης, όχι διάγνωση. Δεν αποτελεί σύσταση ούτε συνταγή θεραπείας και δεν υποκαθιστά την επιτόπια εκτίμηση από αδειοδοτημένο γεωπόνο. Σφάλματα ή παραλείψεις στα δεδομένα του δεν αποκλείονται. Η οριστική ταυτοποίηση απαιτεί εργαστηριακή εξέταση, και για τους οργανισμούς καραντίνας γίνεται από την αρμόδια επίσημη αρχή. Κάθε επέμβαση γίνεται με ευθύνη του χρήστη, βάσει της εγκεκριμένης ετικέτας του σκευάσματος.

Πώς διαβάζεται το ποσοστό Το ποσοστό δείχνει πόση από την επιλεγμένη ένδειξη εξηγεί η κάθε αιτία, σταθμισμένη ως προς το πόσο διακριτικό είναι κάθε σύμπτωμα. Δεν είναι πιθανότητα. Το 100% σημαίνει ότι η αιτία εξηγεί όλα όσα επιλέχθηκαν, όχι ότι η διάγνωση είναι βέβαιη, με ένα μόνο σύμπτωμα δεν λέει σχεδόν τίποτε. Δύο αποτελέσματα με κοντινά ποσοστά σημαίνουν ότι τα συμπτώματα δεν ξεχωρίζουν ακόμη.

3. Μονίλια ανθέων και καρπών

Η σημαντικότερη μυκητολογική ασθένεια της κερασιάς. Προσβάλλει άνθη, καρπούς και κλαδίσκους, όπου προκαλεί φαιά σήψη. Ευνοείται από υγρό και βροχερό καιρό και διαχειμάζει σε σποριοδόχεια στη βάση των οφθαλμών, σε έλκη και σε μουμιοποιημένους καρπούς [15].

Το σωστό όνομα είναι Monilinia, όχι Monilia Monilinia είναι το όνομα του τέλειου σταδίου, δηλαδή το ισχύον όνομα του είδους. Monilia είναι το όνομα της ανάμορφης, αγενούς μορφής, της γκριζωπής «σκόνης» πάνω στον σάπιο καρπό [4]. Η βιβλιογραφία αναζητείται με Monilinia. Τρία είδη ευθύνονται για τη φαιά σήψη στα πυρηνόκαρπα: M. laxa, M. fructigena και M. fructicola.

Τι άλλαξε στην Ελλάδα

Το Monilinia fructicola περιλαμβάνεται στον κατάλογο Α2 του EPPO, ήταν στον Α1 από το 1984 και μεταφέρθηκε στον Α2 το 2004 [1]. Ο κατάλογος του EPPO είναι σύσταση και όχι νόμος: το καθεστώς καραντίνας στην Ένωση ορίζεται από τον Κανονισμό (ΕΕ) 2019/2072, στους καταλόγους του οποίου το είδος δεν περιλαμβάνεται ως ενωσιακός επιβλαβής οργανισμός καραντίνας [1]. Έχει ήδη εντοπιστεί σε δώδεκα κράτη-μέλη της Ένωσης, μεταξύ αυτών και στην Ελλάδα.

Το κρίσιμο είναι η μεταβολή της σύνθεσης των πληθυσμών: το εισερχόμενο M. fructicola έχει σχεδόν πλήρως εκτοπίσει το ιθαγενές M. fructigena στη Μεσόγειο και συνυπάρχει πλέον με το M. laxa [3]. Η μεταβολή τεκμηριώθηκε και στην Ελλάδα, στην Ημαθία και στη Λάρισα, με ανάλυση 145 απομονώσεων M. fructicola από άνθη και καρπούς ροδακινιάς, βερικοκιάς, κερασιάς και δαμασκηνιάς [2].

Πρακτικά σημαίνει ότι το παθογόνο με το οποίο δουλεύει σήμερα ο παραγωγός δεν είναι το ίδιο με εκείνο πριν από είκοσι χρόνια, και το M. fructicola είναι γνωστό διεθνώς για την ταχύτητα με την οποία αναπτύσσει ανθεκτικότητα σε μυκητοκτόνα.

Νεκρωμένα άνθη κερασιάς σε συστάδα, δίπλα σε καρπούς που έδεσαν κανονικά — Προσβολή στην άνθιση. Τα άνθη νέκρωσαν και έμειναν καστανά πάνω στη συστάδα, ενώ δίπλα τους οι καρποί που ξέφυγαν δένουν κανονικά, και ένας από αυτούς έχει ήδη αρχίσει να σαπίζει. Από αυτά τα άνθη ο μύκητας κατεβαίνει στον ποδίσκο και σχηματίζει το έλκος του κλαδίσκου.

Τα δύο παράθυρα που κρίνουν τη χρονιά

Άνθιση. Τα πέταλα, οι ανθήρες και το στίγμα είναι τα ευαίσθητα όργανα του άνθους. Ο βροχερός καιρός ευνοεί τις πρωτογενείς μολύνσεις, και σε οπωρώνες με ιστορικό προσβολών συνιστάται επέμβαση στη λευκή κορυφή έως την έναρξη της άνθησης [15]. Ο μύκητας μπαίνει από το άνθος, κατεβαίνει στον ποδίσκο και από εκεί στον κλαδίσκο, όπου σχηματίζει το έλκος. Ένας χαμένος ψεκασμός στην άνθιση δεν κοστίζει μόνο τα άνθη της χρονιάς.

Ωρίμανση. Ο δεύτερος κύκλος, με μολύνσεις καρπών. Κάθε πληγή, από σκάσιμο, χαλάζι, έντομο ή πουλί, είναι πύλη εισόδου.

Το φθηνότερο και συχνά το πιο παραμελημένο μέτρο είναι η εξαφάνιση των αρχικών εστιών: καθαρισμός και καταστροφή όλων των κλάδων που φέρουν έλκη, καθώς και των μουμιοποιημένων καρπών στα δέντρα και στο έδαφος [15]. Δεν κοστίζει σκεύασμα και μειώνει άμεσα το αρχικό μόλυσμα.

Μουμιοποιημένα μαύρα κεράσια κρεμασμένα σε βραχύκλαδο, δίπλα σε άδειους ποδίσκους — Μουμιοποιημένα κεράσια που έμειναν κρεμασμένα στον βραχύκλαδο μετά τη συγκομιδή, δίπλα σε ποδίσκους που άδειασαν κανονικά. Καθένα από αυτά σποριοποιεί σε κάθε υγρή περίοδο της επόμενης άνοιξης, σε απόσταση εκατοστών από τους οφθαλμούς που θα ανθίσουν. Η αφαίρεσή τους στο χειμερινό κλάδεμα δεν κοστίζει σκεύασμα.

Εναλλαγή ομάδων, δεν είναι προαιρετική

Επειδή η μονίλια απαιτεί πολλαπλούς ψεκασμούς μέσα στην ίδια σύντομη περίοδο, είναι από τις ασθένειες με τον υψηλότερο κίνδυνο ανάπτυξης ανθεκτικότητας. Οι εφαρμογές γίνονται με εναλλαγή διαφορετικών ομάδων δράσης κατά FRAC και όχι με επανάληψη της ίδιας δραστικής ή της ίδιας ομάδας.

Μονίλια πυρηνοκάρπων, αίτιο, συμπτώματα, θεραπεία: ολόκληρο το άρθρο

Πηγές: 1 2 3 4 15

4. Κορύνεο

Το κορύνεο οφείλεται στον μύκητα Wilsonomyces carpophilus [5]. Το όνομα έχει αλλάξει αρκετές φορές και συναντάται ακόμη ως Stigmina carpophila ή Clasterosporium carpophilum· φυλογενετικά διακρίνεται σαφώς από το γένος Thyrostroma, με το οποίο συγχεόταν [6].

Το διακριτικό γνώρισμα

Οι κηλίδες στο φύλλο είναι κυκλικές και κανονικές, με σαφή ζώνη αποκοπής. Ο νεκρός ιστός πέφτει και αφήνει τρύπα με ομαλό, στρογγυλό περίγραμμα, η εικόνα «σαν από σκάγια». Η κανονικότητα αυτή είναι το διαγνωστικό γνώρισμα: το βακτηριακό έλκος δίνει τρύπες ακανόνιστες και γωνιώδεις, γιατί ο ιστός σκίζεται αντί να αποκόπτεται.

Φύλλα κερασιάς με καστανές κηλίδες κορύνεου, πάνω και κάτω επιφάνεια — Κηλίδες στο φύλλο πριν προλάβει ο νεκρός ιστός να αποκοπεί. Γύρω από κάθε κηλίδα διαγράφεται ήδη η ζώνη αποκοπής, από εκεί θα φύγει ο ιστός και θα μείνει η στρογγυλή τρύπα. Στο ίδιο φύλλο συνυπάρχουν μικρές πρόσφατες κηλίδες και μεγαλύτερες που έχουν συνενωθεί.

Το κορύνεο σπάνια περιορίζεται στο φύλλο. Συνοδεύεται από μικρές κηλίδες και έλκη στους νεαρούς βλαστούς και, σε υγρές χρονιές, από βυθισμένες κηλίδες στους καρπούς, συχνά με έκκριση κόμμεος. Όταν υπάρχουν και τα τρία, η διάγνωση είναι ασφαλής.

Αντιμετώπιση

Χαλκός τον χειμώνα, στη φυλλόπτωση και πριν από την έκπτυξη, και μυκητοκτόνα επαφής στη νέα βλάστηση της άνοιξης. Ο χειμερινός χαλκός καλύπτει ταυτόχρονα κορύνεο, κυλινδροσπορίαση και βακτηριακό έλκος, και είναι ο ψεκασμός με τη μεγαλύτερη απόδοση ανά ευρώ σε όλη τη χρονιά.

Πηγές: 5 6

5. Κυλινδροσπορίαση

Η κυλινδροσπορίαση, ή κυλινδροσπόριο, οφείλεται στον Blumeriella jaapii και είναι η ασθένεια που κοστίζει χωρίς να φαίνεται ότι κοστίζει, γιατί η ζημιά της ολοκληρώνεται μετά τη συγκομιδή.

Συμπτώματα

Στην πάνω επιφάνεια εμφανίζονται αρχικά πολύ μικρές πορφυρές έως καστανές κηλίδες, που πληθαίνουν και συρρέουν. Το φύλλο κιτρινίζει ολόκληρο και πέφτει. Το διαγνωστικό στοιχείο δεν είναι όμως ούτε η κηλίδα ούτε το κιτρίνισμα: είναι οι λευκές καρποφορίες στην κάτω επιφάνεια, πάνω ακριβώς στις κηλίδες, ορατές με τη λούπα σε υγρό καιρό.

Φύλλο κερασιάς που έχει κιτρινίσει ολόκληρο από κυλινδροσπορίαση — Το φύλλο κιτρινίζει ολόκληρο και πέφτει. Η μαζική φυλλόπτωση του Ιουλίου και του Αυγούστου δεν αφορά τη σοδειά που μόλις μαζεύτηκε, αφορά την ανθοφορία της επόμενης χρονιάς.

Γιατί ο κρίσιμος ψεκασμός είναι ο μετασυλλεκτικός

Η κυλινδροσπορίαση παίζεται τον Ιούλιο και τον Αύγουστο, όταν ο οπωρώνας έχει ήδη αδειάσει και η προσοχή έχει μετακινηθεί αλλού. Το δέντρο εκείνη την περίοδο διαφοροποιεί τους ανθοφόρους οφθαλμούς της επόμενης χρονιάς και αποθηκεύει υδατάνθρακες. Δέντρο που έμεινε γυμνό τον Αύγουστο μπαίνει στον χειμώνα με άδειες αποθήκες.

Είναι το αντίστροφο της μονίλιας: εκεί ο ψεκασμός προστατεύει τη φετινή σοδειά, εδώ προστατεύει την επόμενη.

Κυλινδροσπόριο της κερασιάς (Blumeriella jaapii), διάγνωση στο χωράφι: ολόκληρο το άρθρο

6. Ανθράκωση της κερασιάς

Η ανθράκωση της κερασιάς οφείλεται στον Apiognomonia erythrostoma [7] και έχει ένα σύμπτωμα που δεν το μοιράζεται με καμία άλλη ασθένεια της καλλιέργειας: τα προσβεβλημένα φύλλα ξηραίνονται αλλά δεν πέφτουν. Μένουν κρεμασμένα στο δέντρο ολόκληρο τον χειμώνα, καστανά και εύθρυπτα.

Αυτό δεν είναι μόνο διαγνωστικό γνώρισμα αλλά και ο μηχανισμός επιβίωσης του παθογόνου: τα προσκολλημένα φύλλα φέρουν το μόλυσμα στην επόμενη άνοιξη. Το αντίστοιχο μέτρο είναι μηχανικό, αφαίρεση και καταστροφή των ξερών προσκολλημένων φύλλων στο χειμερινό κλάδεμα, μαζί με τους μουμιοποιημένους καρπούς της μονίλιας.

Πηγές: 7

7. Φυτόφθορα και σηψιρριζίες

Τα συμπτώματα στην κόμη δεν είναι ειδικά: χλώρωση, μικρά φύλλα, μειωμένη βλάστηση, ξήρανση κλάδων και, σε βαριές περιπτώσεις, κατάρρευση ολόκληρου δέντρου. Είναι ακριβώς η εικόνα που αποδίδεται λανθασμένα σε τροφοπενία ή σε «κούραση» του δέντρου.

Το διακριτικό δεν βρίσκεται στην κόμη αλλά στον λαιμό και στη διάταξη. Στον λαιμό, αφαίρεση του φλοιού αποκαλύπτει καστανή έως κοκκινωπή σήψη με σαφές όριο προς τον υγιή ιστό. Στη διάταξη, η φυτόφθορα εμφανίζεται σε εστίες: στα χαμηλά σημεία του αγρού, στις γραμμές πάνω από τη σταλακτηφόρο, εκεί όπου κρατάει νερό μετά την άρδευση.

Σήψη λαιμού από φυτόφθορα σε οπωροφόρο — Σήψη λαιμού. Ο έλεγχος γίνεται με αφαίρεση του φλοιού λίγο πάνω από την επιφάνεια του εδάφους. Το σαφές όριο ανάμεσα στον νεκρό και στον υγιή ιστό ξεχωρίζει τη φυτόφθορα από τη γενική εξασθένηση.

Λαιμός κερασιάς με αφαιρεμένο φλοιό, καστανή νέκρωση με σαφές όριο και σταγόνες κόμμεος — Ο ίδιος έλεγχος σε κερασιά, από τη βάση του κορμού έως τη διχάλα. Η καστανή νέκρωση σταματά σε καθαρή γραμμή πάνω στον ανοιχτόχρωμο υγιή ιστό, και το κόμμι βγαίνει κατά μήκος του ορίου. Η έκταση δείχνει πόσο ψηλά είχε ανέβει η προσβολή πριν φανεί οτιδήποτε στην κόμη.

Νεαρή κερασιά ξηραμένη απότομα, με τα φύλλα να παραμένουν κρεμασμένα στους βλαστούς, ανάμεσα σε πράσινα δένδρα — Αποπληξία σε νεαρή κερασιά, μέσα στο καλοκαίρι. Το δένδρο ξηράνθηκε μέσα σε λίγες ημέρες και τα φύλλα έμειναν κρεμασμένα πάνω του, ενώ τα γειτονικά δένδρα της ίδιας σειράς παραμένουν πράσινα. Η εικόνα αποδίδεται στον θερινό τύπο της φυτόφθορας και επιβεβαιώνεται μόνο με έλεγχο του λαιμού.

Η αντιμετώπιση είναι κατά κύριο λόγο υδραυλική και όχι χημική: διόρθωση της στράγγισης, αποφυγή διαβροχής του λαιμού, μετακίνηση των σταλακτών μακριά από τον κορμό, ανασήκωση της γραμμής φύτευσης. Κάθε επεισόδιο κορεσμού του εδάφους είναι επεισόδιο κινδύνου.

Φυτόφθορα και σήψεις λαιμού στα οπωροφόρα: ολόκληρο το άρθρο

8. Βακτηριακό έλκος των πυρηνοκάρπων

Το βακτηριακό έλκος οφείλεται στον Pseudomonas syringae, με δύο παθοβιότυπους να ευθύνονται στα πυρηνόκαρπα: pv. syringae και pv. morsprunorum, ο δεύτερος με δύο γενετικά διακριτές φυλές, R1 και R2 [9]. Η διάκριση έχει σημασία γιατί διαφέρουν σε επιθετικότητα και σε εύρος ξενιστών.

Πού φαίνεται πραγματικά

Στο φύλλο δίνει κηλίδες ακανόνιστες, όχι κυκλικές, που σκίζονται και αφήνουν γωνιώδεις τρύπες. Αλλά το αποφασιστικό στοιχείο βρίσκεται αλλού στο δέντρο:

Έλκη με κόμμι στους βραχίονες και στους κλαδίσκους, που εκρέει άφθονο σε υγρές περιόδους.
Νεκρωμένοι οφθαλμοί που δεν εκπτύσσονται την άνοιξη, ενώ οι γειτονικοί εκπτύσσονται κανονικά.
Καστανός εσωτερικός μεταχρωματισμός κάτω από τον φλοιό, που κατεβαίνει από το έλκος.

Καρποφόρος κλαδίσκος κερασιάς με νεκρωμένους οφθαλμούς και έλκη, με πεσμένα πέταλα στο έδαφος — Νεκρωμένοι οφθαλμοί και μικρά έλκη πάνω στον κλαδίσκο. Τα πεσμένα πέταλα στο έδαφος δείχνουν ότι η γύρω βλάστηση άνθισε και ξεπέρασε ήδη την άνθιση, αυτοί οι οφθαλμοί δεν εκπτύχθηκαν ποτέ. Η αντιπαραβολή με τους γειτονικούς, και όχι ο ίδιος ο νεκρός οφθαλμός, είναι που κάνει τη διάγνωση.

Βλαστός κερασιάς που ξεράθηκε με τα φύλλα του να παραμένουν πάνω, καστανά — Βλαστός που ξεράθηκε απότομα, με τα φύλλα να μένουν πάνω του καστανά αντί να πέσουν. Το φύλλωμα δεν αρρώστησε μόνο του: η ροή κόπηκε χαμηλότερα, εκεί όπου βρίσκεται το έλκος. Το σημείο της τομής αναζητείται πάντα κάτω από το ξερό τμήμα, στο υγιές ξύλο.

Γιατί ο χαλκός αποτυγχάνει, όταν αποτυγχάνει Τέσσερις είναι οι συνήθεις αιτίες [8]: λάθος χρόνος εφαρμογής, ανεπαρκής κάλυψη, ανάπτυξη ανθεκτικών στον χαλκό στελεχών, και το γεγονός ότι ο χαλκός είναι προστατευτικός και δεν φτάνει το βακτήριο που βρίσκεται ήδη μέσα στους ιστούς. Οι χημικές και βιολογικές επεμβάσεις μειώνουν τη ζημιά αλλά δεν εξυγιαίνουν προσβεβλημένο δέντρο [10].

Τα μέτρα που πραγματικά μετράνε είναι καλλιεργητικά: κλάδεμα με ξηρό καιρό και ποτέ πριν από βροχή, απολύμανση εργαλείων ανάμεσα στα δέντρα, αποφυγή τραυματισμών, και επιλογή υποκειμένου και θέσης που δεν αφήνουν το δέντρο σε καταπόνηση.

Το βακτηριακό έλκος των πυρηνοκάρπων, Pseudomonas syringae: ολόκληρο το άρθρο

Πηγές: 8 9 10

9. Βακτηριακός καρκίνος

Ο βακτηριακός καρκίνος οφείλεται στο Agrobacterium tumefaciens και δίνει όγκους σκληρούς και ακανόνιστους στον λαιμό και στις ρίζες, σπανιότερα ψηλότερα στον κορμό. Η εικόνα είναι σχεδόν αποκλειστική και δύσκολα συγχέεται.

Το πρόβλημα δεν είναι η αναγνώριση αλλά η προέλευση: ο καρκίνος έρχεται σχεδόν πάντα με το πολλαπλασιαστικό υλικό ή μπαίνει από πληγές κατά τη φύτευση. Γι' αυτό εμφανίζεται συχνά κατά μήκος της γραμμής φύτευσης και σε νεαρές φυτείες.

Η μοναδική αποτελεσματική επέμβαση είναι προληπτική και γίνεται πριν το δέντρο μπει στο χωράφι: εμβάπτιση των ριζών σε εναιώρημα του ανταγωνιστικού βακτηρίου Rhizobium rhizogenes, στέλεχος Κ84 ή στο γενετικά σταθεροποιημένο Κ1026 [11]. Ο μηχανισμός είναι η παραγωγή αγροσίνης, που περιγράφηκε ήδη από τα τέλη της δεκαετίας του 1970 [12]. Σε εγκατεστημένο δέντρο με όγκους δεν υπάρχει θεραπεία.

Πηγές: 11 12

10. Ιώσεις και φυτοπλάσματα

Οι ιώσεις είναι η κατηγορία που ξεχωρίζει από όλες τις άλλες με ένα μόνο κριτήριο, και δεν είναι το σύμπτωμα: είναι η κατανομή. Τα συμπτώματα εμφανίζονται στα ίδια δέντρα κάθε χρόνο, ομοιόμορφα σε ολόκληρο το δέντρο, εντονότερα στην πρώτη ανοιξιάτικη βλάστηση. Καμία μυκητολογική ή βακτηριακή προσβολή δεν συμπεριφέρεται έτσι.

Στην κερασιά τα συχνότερα συμπτώματα είναι χλωρωτικοί δακτύλιοι και γραμμώσεις στο έλασμα, παραμορφώσεις, και σε ορισμένες περιπτώσεις τρύπες που μιμούνται το κορύνεο. Η διαφορά είναι ότι εδώ κανένας ψεκασμός δεν βοηθά.

Φύλλα κερασιάς με χλωρωτικούς δακτυλίους από ίωση — Χλωρωτικοί δακτύλιοι στο έλασμα. Το σχήμα του δακτυλίου, η ομοιομορφία σε ολόκληρο το δέντρο και η επανάληψη στα ίδια δέντρα κάθε χρονιά είναι τα τρία στοιχεία που μαζί δείχνουν ίωση.

Το μόνο μέτρο είναι πριν από τη φύτευση Για τις ιώσεις δεν υπάρχει θεραπεία. Το μοναδικό μέτρο είναι πιστοποιημένο, απαλλαγμένο ιών πολλαπλασιαστικό υλικό, και η επίγνωση ότι ένα δενδρύλλιο χωρίς συμπτώματα δεν είναι απόδειξη υγιούς υλικού, γιατί πολλές ιώσεις παραμένουν λανθάνουσες για χρόνια.

Ξεχωριστή περίπτωση είναι ο ίκτερος των πυρηνοκάρπων, που δεν οφείλεται σε ιό αλλά σε φυτόπλασμα και μεταδίδεται με έντομο-φορέα. Η εικόνα του είναι πρόωρο κοκκίνισμα ή κιτρίνισμα του φυλλώματος με κύρτωση προς τα κάτω, και προοδευτική παρακμή του δέντρου.

Οι ιώσεις που προσβάλλουν την κερασιά στην Ελλάδα: ολόκληρο το άρθρο

11. Οι τρεις μύγες του καρπού

Τρία διαφορετικά έντομα αφήνουν προνύμφη μέσα στο κεράσι. Η διάκρισή τους καθορίζει και τον χρόνο και το αν χρειάζεται καν επέμβαση.

Μύγα της Κερασιάς (Rhagoletis cerasi)

Ο κύριος εχθρός της καλλιέργειας. Έχει μία γενεά τον χρόνο. Το θηλυκό εναποθέτει ένα αυγό ανά καρπό, στο στάδιο της αλλαγής χρώματος, και η προνύμφη τρέφεται στη σάρκα γύρω από τον πυρήνα. Ο καρπός μαλακώνει γύρω από το νύγμα και σκουραίνει. Μία προνύμφη ανά καρπό είναι ο κανόνας.

Πότε ακριβώς, τα νούμερα ενός φαινολογικού μοντέλου

Πολυετής παρακολούθηση με κίτρινες κολλητικές παγίδες σε οπωρώνες κερασιάς στην Τουρκία, στην περιοχή της Προύσας, έδωσε μοντέλο πρόγνωσης με βάση αθροίσεις θερμοκρασίας από την 1η Φεβρουαρίου [13]:

Σε υψόμετρο 150 μέτρων, οι πρώτες συλλήψεις έγιναν από 25 Μαΐου ως 2 Ιουνίου, με άθροισμα 582,50 ± 10,50 βαθμοημέρες.
Σε υψόμετρο 1.170 μέτρων, η πρώτη έξοδος ενηλίκων καταγράφηκε από 6 ως 14 Ιουνίου, με 667,50 ± 14,50 βαθμοημέρες.
Το άριστο παράθυρο για μία επέμβαση υπολογίστηκε στις 577,70 ως 639,40 βαθμοημέρες στα 150 μέτρα και στις 780,90 ως 848,60 στα 1.170 μέτρα.
Η έξοδος των ενηλίκων ήταν διπλοκόρυφη στα χαμηλά υψόμετρα και μονοκόρυφη στα υψηλά, δηλαδή στον κάμπο μία επέμβαση αστοχεί ευκολότερα.

Το μοντέλο είναι βαθμονομημένο για τη συγκεκριμένη περιοχή και απαιτεί τοπική επαλήθευση με παγίδες πριν χρησιμοποιηθεί ως ημερολόγιο.

Η ίδια έρευνα έδωσε και ένα νούμερο που βάζει το πρόβλημα στη θέση του: η προσβολή των καρπών ήταν 0,1% στους οπωρώνες με συμβατική διαχείριση και 2,2% σε οπωρώνες μειωμένων εισροών [13]. Η μύγα της Κερασιάς ελέγχεται, αλλά μόνο με σωστό χρόνο.

Οι ελληνικές οδηγίες Τα τεχνικά δελτία των Γεωργικών Προειδοποιήσεων συνιστούν χημική καταπολέμηση μόνο σε όψιμες ποικιλίες και ιδιαίτερα σε οπωρώνες με ιστορικό προσβολών. Σε περίπτωση επαναληπτικού ψεκασμού, αυτός γίνεται 10 έως 12 ημέρες μετά τον πρώτο, με αυστηρή τήρηση του χρόνου αναμονής της ετικέτας [14].

Καλλιεργητικά μέτρα που ισχύουν και για τους δύο βασικούς εχθρούς του καρπού: συγκομιδή όλων των καρπών ως τη λήξη της περιόδου και ενσωμάτωση τυχόν υπολειμμάτων στο έδαφος, και ορθές πρακτικές κλαδέματος για καλό αερισμό [14].

Κηλιδόπτερη δροσόφιλα (Drosophila suzukii)

Σε αντίθεση με τις άλλες δροσόφιλες, προσβάλλει υγιή καρπό που ωριμάζει, όχι σαπισμένο. Το θηλυκό εναποθέτει κάτω από την επιδερμίδα, και το σημείο ωοτοκίας αναγνωρίζεται από δύο μικροσκοπικά λευκά νημάτια αναπνοής που προεξέχουν. Οι προνύμφες είναι πολύ μικρές και βρίσκονται κοντά στην επιφάνεια, όχι στον πυρήνα. Ο καρπός «κάθεται», μαλακώνει και εκρέει χυμό μέσα σε λίγες ώρες.

Στο δίκτυο τροφικών παγίδων των Γεωργικών Προειδοποιήσεων καταγράφεται ταυτόχρονα με τη μύγα της Κερασιάς, και όπου παρατηρήθηκαν προσβολές συνιστάται συνδυασμένη αντιμετώπιση για τις όψιμες ποικιλίες [14].

Προσβολή κερασιού από κηλιδόπτερη δροσόφιλα — Ο καρπός μαλακώνει και «κάθεται» ενώ είναι ακόμη πάνω στο δέντρο. Η δροσόφιλα δεν χρειάζεται πληγή για να μπει, και αυτό την ξεχωρίζει από κάθε άλλη μύγα που εκμεταλλεύεται σκασίματα και τραύματα.

Drosophila suzukii, η κηλιδόπτερη δροσόφιλα: ολόκληρο το άρθρο

Μύγα της Μεσογείου (Ceratitis capitata)

Πολυφάγος και όψιμος. Στην κερασιά έχει σημασία κυρίως στις πολύ όψιμες ποικιλίες και όπου γειτονεύουν άλλες καλλιέργειες που τη συντηρούν. Το διακριτικό γνώρισμα είναι ο αριθμός: πολλές προνύμφες στον ίδιο καρπό και ταχεία, υγρή σήψη, σε αντίθεση με τη μία προνύμφη που αφήνει η μύγα της Κερασιάς.

Η μύγα της Μεσογείου: ολόκληρο το άρθρο

Πηγές: 13 14

12. Οι υπόλοιποι εχθροί

Μαύρη αφίδα της κερασιάς (Myzus cerasi)

Μεγάλη, γυαλιστερή, μεταλλικά μαύρη αφίδα. Διαχειμάζει ως γυαλιστερό μαύρο αυγό πάνω στους κλαδίσκους και στους καρποφόρους βραχίονες. Τα αυγά εκκολάπτονται λίγο πριν από την άνθιση και ο πληθυσμός μπορεί να γίνει πολύ μεγάλος νωρίς την άνοιξη [16].

Η ζημιά είναι κυρίως πρόβλημα των νεαρών δέντρων, όπου προκαλεί κατσάρωμα και παραμόρφωση των φύλλων στις κορυφές των βλαστών [16]. Σε παραγωγικό δέντρο η ίδια εικόνα κοστίζει πολύ λιγότερο. Δευτερογενώς, τα μελιτώδη λερώνουν τα φύλλα και τους καρπούς και τροφοδοτούν καπνιά.

Το εύρημα που αλλάζει τον χρόνο της επέμβασης

Ο πληθυσμός μειώνεται μόνος του σε πολύ χαμηλά επίπεδα το καλοκαίρι, γιατί η αφίδα μεταναστεύει και επιβιώνει κυρίως σε ζιζάνια της οικογένειας των σταυρανθών [16]. Ο καλοκαιρινός ψεκασμός για αφίδα στην κερασιά κυνηγά έναν πληθυσμό που ήδη φεύγει.

Ο σωστός χρόνος είναι ο λήθαργος ή ο καθυστερημένος λήθαργος. Αν δεν επιτευχθεί τότε και οι φυσικοί εχθροί, πασχαλίτσες, χρυσόπες, παρασιτοειδή, δεν επαρκούν, η επέμβαση γίνεται λίγο μετά την πτώση των πετάλων [16]. Η εκτίμηση του πληθυσμού γίνεται στην άνθιση.

Τετράνυχοι (Tetranychus urticae, Panonychus ulmi)

Στην κερασιά αναφέρονται δύο αραχνοϋφαντικοί τετράνυχοι, ο Tetranychus urticae και ο Tetranychus pacificus [18], καθώς και ο κόκκινος τετράνυχος Panonychus ulmi [19]. Η λαϊκή ονοματολογία μπερδεύει, και γι’ αυτό έχει σημασία ότι στη βάση εγκρίσεων του ΥΠΑΑΤ το όνομα «Κίτρινος Τετράνυχος» συνοδεύεται ρητά από την επιστημονική ονομασία Tetranychus urticae [17]. Όταν η ετικέτα ενός σκευάσματος γράφει «κίτρινος τετράνυχος», αυτό το είδος εννοεί.

Η εικόνα στο φύλλο. Η ζημιά ξεκινά ως στίξη, από την αφαίρεση του κυτταρικού περιεχομένου. Ακολουθεί κιτρίνισμα και πτώση των φύλλων, και σε υψηλούς πληθυσμούς οι κορυφές των βλαστών καλύπτονται με ιστό [18]. Στα δεδομένα του Ειρηνικού Βορειοδυτικού η τριάδα περιγράφεται ως στίξη, χαλκόχρωση και ενδεχομένως φυλλόπτωση [20]. Ο κόκκινος τετράνυχος δίνει λεπτό μαρμάρωμα και σπάνια ρίχνει το φύλλωμα της κερασιάς· διαχειμάζει ως αυγό σε κλαδίσκους και βραχύκλαδα, εκκολάπτεται νωρίς την άνοιξη μόλις εκπτυχθεί το φύλλωμα, και συμπληρώνει οκτώ ως δέκα γενεές ως το φθινόπωρο [19].

Φύλλο κερασιάς με πυκνή λεπτή στίξη σε ολόκληρο το έλασμα και δύο μικρές τρύπες — Πυκνή λεπτή στίξη σε ολόκληρο το έλασμα. Δεν υπάρχει κηλίδα με όριο ούτε ζώνη αποκοπής: η χλωρωτική εικόνα είναι διάχυτη, όπως την αφήνει το νύγμα πολλών ατόμων πάνω στα ίδια κύτταρα. Οι δύο μικρές τρύπες χαμηλά είναι **χωριστό εύρημα** και δεν ανήκουν στον τετράνυχο, δύο προβλήματα στο ίδιο φύλλο είναι ο κανόνας, όχι η εξαίρεση.

Δύο φύλλα κερασιάς με στίξη που πυκνώνει κατά μήκος του κεντρικού νεύρου — Δύο φύλλα από το ίδιο δέντρο. Η στίξη πυκνώνει κατά μήκος του κεντρικού νεύρου και το πράσινο σβήνει προς μια σταχτιά απόχρωση. Είναι το στάδιο πριν από τη χαλκόχρωση, και το τελευταίο στο οποίο η απόφαση λαμβάνεται ακόμη έγκαιρα.

Τι τον ανεβάζει. Σκόνη και υδατική καταπόνηση. Η αποφυγή της υδατικής καταπόνησης αναφέρεται ρητά ως μέτρο, γιατί το διψασμένο δέντρο δίνει μεγαλύτερες πυκνότητες και εντονότερη ζημιά [18]. Οι ξηρές και σκονισμένες συνθήκες, τα δέντρα σε ξηρασία και η υπερβολική αζωτούχος λίπανση ευνοούν τις προσβολές [20]. Πρακτικά, ο χωματόδρομος δίπλα στη σειρά και το ξεχασμένο πότισμα κοστίζουν περισσότερο από ένα χαμένο ακαρεοκτόνο.

Η έξαρση συνήθως είναι δική μας δουλειά

Οι πληθυσμοί των τετρανύχων υποχωρούν από μόνοι τους, και οι εξάρσεις που φτάνουν σε επίπεδα ζημιάς εμφανίζονται κατά κανόνα αφού έχουν χρησιμοποιηθεί σκευάσματα που διαταράσσουν τους φυσικούς εχθρούς [18]. Στον Ειρηνικό Βορειοδυτικό ο έλεγχος επιτυγχάνεται συνήθως ως τα μέσα του καλοκαιριού από τους ίδιους τους φυσικούς εχθρούς [20].

Η δειγματοληψία γίνεται σε τουλάχιστον δεκαπέντε φύλλα ανά δέντρο. Η απόφαση δεν βγαίνει από τον απόλυτο αριθμό των τετρανύχων αλλά από τη σύγκριση: όταν τα φύλλα με αρπακτικά είναι περίπου όσα και τα φύλλα με τετράνυχο, δεν χρειάζεται επέμβαση. Επέμβαση χρειάζεται όταν τα φύλλα με τετράνυχο αυξάνονται και τα φύλλα με αρπακτικά όχι [18].

Τι υπάρχει πραγματικά εγκεκριμένο στην κερασιά, έλεγχος 17 Σεπτεμβρίου 2026 Στη βάση του ΥΠΑΑΤ, για τους τετράνυχους της κερασιάς, η μοναδική συμβατική δραστική ουσία που εντοπίζεται είναι το hexythiazox. Όλα τα υπόλοιπα εγκεκριμένα είναι παραφινέλαια, καλιούχα άλατα λιπαρών οξέων και μαλτοδεξτρίνη, δηλαδή σκευάσματα φυσικής δράσης [17].

Το hexythiazox κατατάσσεται στην ομάδα δράσης 10A κατά IRAC και εμποδίζει την εκκόλαψη [21]. Δεν είναι σκεύασμα που καθαρίζει εγκατεστημένη προσβολή με ενήλικα θηλυκά. Οι ελληνικές ετικέτες το τοποθετούν με την εμφάνιση της προσβολής [17], όχι όταν το φύλλωμα έχει ήδη πάρει χάλκινο χρώμα. Όποιος περιμένει τη χαλκόχρωση για να αποφασίσει, έχει ήδη χάσει το παράθυρο.

Οι εγκρίσεις αλλάζουν. Η ισχύουσα εικόνα ελέγχεται κάθε φορά στη βάση των εγκεκριμένων φυτοπροστατευτικών [17].

Καπνώδης ή μυλωνάς (Capnodis tenebrionis)

Το έντομο που σκοτώνει το δέντρο χωρίς προειδοποίηση. Η προνύμφη ανοίγει πλατιές στοές στον λαιμό και στις ρίζες, και το δέντρο καταρρέει απότομα μέσα στο καλοκαίρι, συχνά μέσα σε λίγες ημέρες. Τα ενήλικα τρέφονται από τους μίσχους των φύλλων και τη βάση των νεαρών βλαστών, και η παρουσία τους πάνω στο δέντρο είναι το πρώιμο σημάδι.

Στοχεύει δέντρα σε υδατική καταπόνηση, σε ξηροθερμικές θέσεις και σε ελαφρά εδάφη. Το ισχυρότερο προληπτικό μέτρο δεν είναι εντομοκτόνο αλλά άρδευση: δέντρο που δεν διψάει προσελκύει πολύ λιγότερα ενήλικα.

Ο καπνώδης ή μυλωνάς, Capnodis tenebrionis: ολόκληρο το άρθρο

Ξυλοφάγα, κόσσος και ζευζέρα

Αναγνωρίζονται από το πριονίδι. Στοές στον κορμό ή στους βραχίονες, με ρυπαρό πριονίδι και συχνά κόμμι στην είσοδο. Ο κόσσος (Cossus cossus) δουλεύει χαμηλά, στη βάση του κορμού και στον λαιμό, με στοές μεγάλης διαμέτρου και έντονη οσμή. Η ζευζέρα (Zeuzera pyrina) δουλεύει ψηλότερα, σε κλαδίσκους και βραχίονες, που σπάνε στον άνεμο.

Ο κόσσος (Cossus cossus): ο ξυλοφάγος που κοστίζει δέντρα, όχι παραγωγή, ολόκληρο το άρθρο

Σκολύτες (Scolytus rugulosus, Anisandrus dispar)

Οπή εισόδου σκολύτη στη βάση καρποφόρου κερασιάς, με μαρασμό του τμήματος από πάνω — Οπωρώνας κερασιάς στην Πέλλα. Η οπή είναι στρογγυλή, καθαρή και μικρή, και κάθεται στη βάση του καρποφόρου. Πάνω από αυτήν τα φύλλα ξεράθηκαν και τα κεράσια έμειναν κρεμασμένα, ενώ ο ίδιος κλαδίσκος κάτω από την οπή είναι υγιής. Αυτή η αντίθεση, νεκρό επάνω και ζωντανό κάτω από ένα σημείο, είναι το εύρημα.

Η εικόνα στο χωράφι είναι μαρασμός ολόκληρου καρποφόρου ή κλαδίσκου με τα φύλλα και τους καρπούς επάνω, και μία στρογγυλή οπή στη βάση του νεκρού τμήματος. Η διάμετρος της οπής δίνεται σε περίπου 3 χιλιοστά [22].

Πίσω από την ίδια εικόνα μπορεί να βρίσκονται δύο διαφορετικά έντομα.

Ο μικρός σκολύτης των καρποφόρων (Scolytus rugulosus) δουλεύει κάτω από τον φλοιό. Αφήνει πολλές μικρές στρογγυλές οπές, που στα πυρηνόκαρπα συχνά σφραγίζονται με κόμμι. Διαχειμάζει ως προνύμφη σε στοές κάτω από τον φλοιό και τα ενήλικα εμφανίζονται την άνοιξη, με δεύτερη γενεά να ξεκινά τον Αύγουστο. Τα στοιχεία αυτά προέρχονται από τα δεδομένα του Ειρηνικού Βορειοδυτικού των Ηνωμένων Πολιτειών και ο αριθμός των γενεών στην Ελλάδα δεν έχει επιβεβαιωθεί εδώ [22].

Ο Anisandrus dispar, παλαιότερα Xyleborus dispar, δουλεύει μέσα στο ξύλο και μεταφέρει μαζί του μύκητα με τον οποίο τρέφεται. Το θηλυκό προσελκύεται από την αιθανόλη που εκπέμπει το καταπονημένο ξύλο, και μετά την είσοδό του απελευθερώνεται φερομόνη συνάθροισης που φέρνει και άλλα άτομα στο ίδιο δέντρο. Η πτήση ξεκινά με θερμοκρασίες γύρω στους 10 βαθμούς, σε ηλιόλουστη ημέρα [23].

Το σημείο που αλλάζει την απόφαση Και τα δύο έντομα στοχεύουν δέντρα που είναι ήδη καταπονημένα ή τραυματισμένα, και όχι υγιή δέντρα σε καλή θρέψη και άρδευση [22][23]. Η οπή είναι επομένως σύμπτωμα, όχι πρωτογενής αιτία. Το ερώτημα μετά την ανακάλυψή της δεν είναι ποιο εντομοκτόνο, αλλά τι έκανε αυτό το δέντρο ευάλωτο: ξηρασία, λίμνασμα, παγετός, τραυματισμός από μηχάνημα, ή προχωρημένο έλκος.

Η ταυτοποίηση του είδους δεν γίνεται από την οπή. Χρειάζεται είτε το ενήλικο είτε το άνοιγμα του φλοιού, ώστε να φανεί η μορφή της στοάς. Στη φωτογραφία τεκμηριώνεται το σύμπτωμα, όχι το είδος.

Δεν υπάρχει εγκεκριμένο σκεύασμα με στόχο τον σκολύτη Έλεγχος στη βάση των εγκρίσεων του ΥΠΑΑΤ [17]: στους 1.498 καταγεγραμμένους στόχους ολόκληρης της βάσης δεν υπάρχει καμία καταχώριση σκολύτη, σε καμία καλλιέργεια. Υπάρχουν εγκρίσεις για τον κόσσο, τη ζευζέρα και τον καπνώδη, όχι για σκολύτες. Η αντιμετώπιση είναι επομένως αποκλειστικά καλλιεργητική, και κάθε εφαρμογή εντομοκτόνου με αυτόν τον στόχο θα ήταν εκτός έγκρισης.

Τα μέτρα που στέκουν, με τη σειρά που μετράνε:

Αφαίρεση και καταστροφή των προσβεβλημένων κλαδιών. Είναι το πρώτο μέτρο, γιατί μέσα τους ολοκληρώνεται η γενεά. Καμία στοίβα κλαδεμάτων δεν μένει κοντά στον οπωρώνα [22].
Άρση της καταπόνησης. Άρδευση, στράγγιση, θρέψη. Δέντρο που δεν εκπέμπει αιθανόλη δεν προσελκύει [23].
Ασβέστωμα κορμού στα νεαρά δέντρα, κατά του ηλιακού εγκαύματος, που είναι πύλη εισόδου [22].
Παρακολούθηση της πτήσης με παγίδα με δόλωμα αιθανόλης, όπου το πρόβλημα είναι επαναλαμβανόμενο [23].
Έλεγχος γειτονικών εγκαταλειμμένων δέντρων. Υγιή δέντρα δίπλα σε παραμελημένες φυτείες προσβάλλονται και αυτά [22].

Καφέ βρωμούσα (Halyomorpha halys)

Το νύγμα δεν φαίνεται τη στιγμή που γίνεται. Φαίνεται αργότερα, ως βυθισμένη κηλίδα με σκληρό, φελλώδη ιστό από κάτω και πικρή γεύση. Στην κερασιά η ζημιά είναι κυρίως ποιοτική και εμφανίζεται στη διαλογή, όχι στο δέντρο.

Η καφέ βρωμούσα, BMSB, Halyomorpha halys: ολόκληρο το άρθρο

Πηγές: 16 17 18 19 20 21

13. Το σκάσιμο, ούτε ασθένεια ούτε εχθρός

Το σκάσιμο μπαίνει σε αυτό το άρθρο για έναν λόγο: είναι η συχνότερη αιτία που ένα κεράσι καταλήγει σάπιο, και η σήψη που ακολουθεί αποδίδεται στη μονίλια. Η σχισμή στην επιδερμίδα μετά από βροχή είναι μηχανική, όχι παθολογική. Ό,τι μπαίνει μέσα της είναι δευτερογενές.

Σκασμένος καρπός κερασιάς μετά από βροχή — Η σχισμή είναι μηχανική. Η σήψη που θα ακολουθήσει μέσα σε δύο ημέρες θα μοιάζει με μονίλια, και θα είναι μονίλια, αλλά η αιτία δεν ήταν ο μύκητας.

Η πρακτική συνέπεια είναι ότι ένα πρόγραμμα κατά της μονίλιας σε ποικιλία και θέση με χρόνιο σκάσιμο κυνηγά το σύμπτωμα. Η μείωση του σκασίματος είναι θέμα ποικιλίας, υποκειμένου, διαχείρισης νερού, ασβεστίου και μηχανικής προστασίας.

Η μείωση του σκασίματος των καρπών της κερασιάς: ολόκληρο το άρθρο

14. Ασθένειες και εχθροί που μπερδεύονται μεταξύ τους

Τα ζεύγη που μπερδεύονται συχνότερα στο χωράφι, και το ένα γνώρισμα που τα ξεχωρίζει.

Μοιάζει με	Αλλά είναι	Το γνώρισμα που τα ξεχωρίζει
Κορύνεο	Βακτηριακό έλκος	Το κορύνεο δίνει τρύπες κυκλικές και κανονικές, με σαφή ζώνη αποκοπής. Το βακτήριο δίνει ακανόνιστες, γωνιώδεις, και αφήνει έλκη με κόμμι και νεκρωμένους οφθαλμούς αλλού στο δέντρο.
Κορύνεο	Ίωση	Η ίωση δίνει συμπτώματα ομοιόμορφα σε όλο το δέντρο και στα ίδια δέντρα κάθε χρόνο, συχνά με χλωρωτικούς δακτυλίους. Κανένας ψεκασμός δεν αλλάζει την εικόνα.
Κυλινδροσπορίαση	Ανθράκωση	Στην ανθράκωση τα ξηρά φύλλα ΔΕΝ πέφτουν, μένουν κρεμασμένα όλο τον χειμώνα. Η κυλινδροσπορίαση ρίχνει το φύλλωμα και αφήνει το δέντρο γυμνό.
Κυλινδροσπορίαση	Κορύνεο	Λούπα στην κάτω επιφάνεια: λευκές καρποφορίες πάνω στις κηλίδες δείχνουν κυλινδροσπορίαση. Το κορύνεο δεν τις έχει, αλλά έχει έλκη στους βλαστούς.
Τετράνυχος	Πρώιμη κυλινδροσπορίαση	Το όριο. Ο τετράνυχος αφήνει διάχυτη στίξη, χωρίς καμία κηλίδα με περίγραμμα. Η κυλινδροσπορίαση αφήνει διακριτές πορφυρές κηλίδες και, με λούπα στην κάτω επιφάνεια, λευκές καρποφορίες.
Τετράνυχος	Τροφοπενία ή υδατική καταπόνηση	Η λούπα στην κάτω επιφάνεια. Κινητές μορφές, αυγά και λεπτός ιστός ονοματίζουν τον τετράνυχο. Χωρίς αυτά, η σταχτιά ή χάλκινη απόχρωση είναι αβιοτική, και τότε το ερώτημα είναι το νερό και η θρέψη, όχι το ακαρεοκτόνο.
Φυτόφθορα	Καπνώδης	Και τα δύο δίνουν απότομη κατάρρευση το καλοκαίρι. Η φυτόφθορα εμφανίζεται σε εστίες εκεί που λιμνάζει· ο καπνώδης σε μεμονωμένα δέντρα υπό ξηρασία, με στοές και πριονίδι στον λαιμό.
Μύγα της Κερασιάς	Κηλιδόπτερη δροσόφιλα	Η δροσόφιλα αφήνει δύο λευκά νημάτια αναπνοής στο σημείο ωοτοκίας και οι προνύμφες είναι κοντά στην επιφάνεια. Η μύγα της Κερασιάς αφήνει μία προνύμφη κοντά στον πυρήνα.
Μύγα της Κερασιάς	Μύγα Μεσογείου	Ο αριθμός. Η μύγα της Κερασιάς δίνει μία προνύμφη ανά καρπό, η μύγα Μεσογείου πολλές, με ταχεία υγρή σήψη, και προτιμά υπερώριμους ή τραυματισμένους καρπούς.
Μονίλια στον καρπό	Σκάσιμο που μολύνθηκε	Αναζήτηση της σχισμής κάτω από τη σήψη, και συσχέτιση με βροχή δύο έως τρεις ημέρες πριν. Αν όλες οι σάπιες υπάρχουν σε σκασμένους καρπούς, το πρόβλημα δεν είναι μυκητολογικό.
Βακτηριακός καρκίνος	Κάλος από τον εμβολιασμό	Ο κάλος του εμβολιασμού είναι ομαλός, συμμετρικός και στο ύψος του εμβολίου. Ο καρκίνος δίνει όγκους ακανόνιστους και τραχείς, συχνά κάτω από την επιφάνεια του εδάφους.

15. Το ετήσιο πρόγραμμα με μια ματιά

Χειμώνας, από τη φυλλόπτωση ως πριν το φούσκωμα

Χαλκούχα σκευάσματα. Καλύπτουν ταυτόχρονα κορύνεο, κυλινδροσπορίαση και βακτηριακό έλκος. Ο ψεκασμός με τη μεγαλύτερη απόδοση ανά ευρώ σε όλη τη χρονιά.
Κλάδεμα με ξηρό καιρό, με απολύμανση εργαλείων ανάμεσα στα δέντρα, και χαλκός πριν και μετά.
Αφαίρεση μολυσμάτων: μουμιοποιημένοι καρποί από το δέντρο και από το έδαφος, κλαδίσκοι με έλκη, ξερά προσκολλημένα φύλλα της ανθράκωσης, ξεροί βλαστοί του βακτηρίου. Καίγονται.
Λήθαργος: το σωστό παράθυρο για τη μαύρη αφίδα.
Καθαρισμός και επάλειψη των ελκών στους κορμούς.

Άνοιξη, από την έκπτυξη ως την καρπόδεση

Λευκή κορυφή έως έναρξη άνθησης: το κρίσιμο παράθυρο για τη μονίλια, με εναλλαγή ομάδων FRAC.
Πτώση πετάλων: δεύτερη ευκαιρία για την αφίδα, αν ο λήθαργος αστόχησε.
Νέο φύλλωμα: μυκητοκτόνα επαφής για κορύνεο και κυλινδροσπορίαση.
Τοποθέτηση παγίδων παρακολούθησης για τη μύγα της Κερασιάς, πριν από τις πρώτες αναμενόμενες συλλήψεις.

Καλοκαίρι, από την αλλαγή χρώματος ως τη φυλλόπτωση

Αλλαγή χρώματος: το παράθυρο της μύγας της Κερασιάς. Επέμβαση όπου δικαιολογείται από τις συλλήψεις και το ιστορικό, με επαναληπτική στις 10 ως 12 ημέρες και προσοχή στον χρόνο αναμονής.
Προ της συγκομιδής: δεύτερο παράθυρο μονίλιας και παράθυρο δροσόφιλας στις όψιμες ποικιλίες.
Μετά τη συγκομιδή: εδώ παίζεται η κυλινδροσπορίαση. Η προστασία του φυλλώματος τον Ιούλιο και τον Αύγουστο κρίνει την ανθοφορία της επόμενης χρονιάς.
Συγκομιδή όλων των καρπών ως τη λήξη της περιόδου, με ενσωμάτωση των υπολειμμάτων στο έδαφος.
Έλεγχος αρδεύσεων: κάθε επεισόδιο κορεσμού είναι επεισόδιο κινδύνου για φυτόφθορα· κάθε επεισόδιο ξηρασίας είναι πρόσκληση για τον καπνώδη.

16. Πηγές

Οι αριθμοί μέσα στο κείμενο παραπέμπουν στον παρακάτω κατάλογο.

[1] EPPO Datasheet: Monilinia fructicola, EPPO Global Database. Πηγή για το καθεστώς καραντίνας: κατάλογος Α1 από το 1984, μεταφορά στον Α2 το 2004, και η παρουσία σε κράτη-μέλη της Ένωσης.
[2] Intraspecific diversity of Monilinia fructicola and M. laxa populations from blossoms and fruit of different hosts in Greece. Plant Disease. Πηγή για τα ελληνικά δεδομένα: 145 απομονώσεις M. fructicola από Ημαθία και Λάρισα, από άνθη και καρπούς ροδακινιάς, βερικοκιάς, κερασιάς και δαμασκηνιάς.
[3] Tracking of diversity and evolution in the brown rot fungi Monilinia fructicola, M. fructigena and M. laxa. Πηγή για τον εκτοπισμό του ιθαγενούς M. fructigena από το εισερχόμενο M. fructicola στη Μεσόγειο.
[4] Monilinia, brown rot of stone fruit. Bugwood Wiki. Πηγή για τη σχέση τελεόμορφης Monilinia και ανάμορφης Monilia.
[5] Wilsonomyces carpophilus (STIGCA), EPPO Global Database. Πηγή για το ισχύον όνομα και τα συνώνυμα του κορύνεου.
[6] First detection of Wilsonomyces carpophilus causing leaf spot and shot hole disease. Plant Health Progress. Πηγή για τη φυλογενετική διάκριση από το γένος Thyrostroma.
[7] Apiognomonia erythrostoma (cherry leaf scorch), CABI Compendium. Πηγή για την ταυτότητα του παθογόνου της ανθράκωσης της κερασιάς και για τη διατήρηση των προσβεβλημένων φύλλων πάνω στο δέντρο.
[8] Cherry (Prunus spp.), Bacterial canker. Pacific Northwest Plant Disease Management Handbook. Πηγή για τις τέσσερις αιτίες αποτυχίας του χαλκού.
[9] Characterization of the pathogenicity of strains of Pseudomonas syringae towards cherry and plum. Πηγή για τη διάκριση των pv. syringae και pv. morsprunorum και για τις φυλές R1 και R2.
[10] Control of bacterial canker in stone fruit trees by chemical and biological products. Agronomy 13(4):1166. Πηγή για τα όρια των χημικών και βιολογικών επεμβάσεων στο βακτηριακό έλκος.
[11] Crown gall, UC IPM, University of California. Πηγή για την εφαρμογή των στελεχών Κ84 και Κ1026 με εμβάπτιση ριζών πριν από τη φύτευση.
[12] Biological control of crown gall, Agrobacterium tumefaciens. Annals of Applied Biology. Η κλασική εργασία για τον μηχανισμό της αγροσίνης.
[13] Kovanci, B. (2006). Reduced-risk management of Rhagoletis cerasi flies (host race Prunus) in combination with a preliminary phenological model. Journal of Insect Science 6(1):34. Πηγή για το φαινολογικό μοντέλο της μύγας της Κερασιάς: πρώτες συλλήψεις 25 Μαΐου ως 2 Ιουνίου στα 150 m με 582,50 ± 10,50 βαθμοημέρες από την 1η Φεβρουαρίου, 6 ως 14 Ιουνίου στα 1.170 m με 667,50 ± 14,50, άριστο παράθυρο επέμβασης 577,70 ως 639,40 και 780,90 ως 848,60 βαθμοημέρες αντίστοιχα, διπλοκόρυφη έξοδος στα χαμηλά υψόμετρα, και προσβολή καρπών 0,1% έναντι 2,2%.
[14] Περιφερειακό Κέντρο Προστασίας Φυτών, Ποιοτικού και Φυτοϋγειονομικού Ελέγχου Καβάλας (2024). 2ο Τεχνικό Δελτίο Γεωργικών Προειδοποιήσεων για την κερασιά, Νο 18/10-05-2024. Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων. Πηγή για τις ελληνικές οδηγίες: χημική καταπολέμηση της μύγας της Κερασιάς μόνο σε όψιμες ποικιλίες και σε οπωρώνες με ιστορικό, επαναληπτικός ψεκασμός στις 10 ως 12 ημέρες, ταυτόχρονη καταγραφή της Drosophila suzukii στις ίδιες τροφικές παγίδες και συνδυασμένη αντιμετώπιση, και τα καλλιεργητικά μέτρα της πλήρους συγκομιδής με ενσωμάτωση υπολειμμάτων και του κλαδέματος για αερισμό.
[15] Περιφερειακό Κέντρο Προστασίας Φυτών, Ποιοτικού και Φυτοϋγειονομικού Ελέγχου Θεσσαλονίκης (2023). Τεχνικό Δελτίο Γεωργικών Προειδοποιήσεων, Νο 8/27-03-2023, Μονίλια κερασιάς. Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων. Πηγή για τη διατήρηση του μολύσματος σε μουμιοποιημένους καρπούς στο δέντρο και στο έδαφος, για τα πέταλα, τους ανθήρες και το στίγμα ως ευαίσθητα όργανα, και για τη σύσταση επέμβασης στη λευκή κορυφή έως την έναρξη της άνθησης σε οπωρώνες με ιστορικό.
[16] Grant, J.A., Caprile, J.L., Coates, W.W., Van Steenwyk, R.A., Daane, K.M. και Rijal, J.P. Black Cherry Aphid, Myzus cerasi. UC IPM Pest Management Guidelines: Cherry. UC ANR Publication 3440. Πηγή για τη διαχείμαση ως γυαλιστερό μαύρο αυγό στους κλαδίσκους, την εκκόλαψη λίγο πριν από την άνθιση, τη ζημιά κυρίως σε νεαρά δέντρα με κατσάρωμα και παραμόρφωση φύλλων, τη θερινή μείωση του πληθυσμού με μετακίνηση σε ζιζάνια σταυρανθών, και τον χρόνο επέμβασης στον λήθαργο ή λίγο μετά την πτώση των πετάλων.
[17] Βάση εγκεκριμένων φυτοπροστατευτικών προϊόντων, από το Μητρώο του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων. Πηγή για το ισχύον καθεστώς εγκρίσεων στην Ελλάδα ανά καλλιέργεια, δραστική ουσία, δόση και χρόνο αναμονής.
[18] Webspinning Spider Mites, Cherry. UC IPM Pest Management Guidelines. University of California Statewide IPM Program. Πηγή, με δεδομένα Καλιφόρνιας, για τα δύο είδη Tetranychus urticae και T. pacificus στην κερασιά, για την εξέλιξη της ζημιάς από στίξη σε κιτρίνισμα και πτώση φύλλων, για τον ιστό στις κορυφές σε υψηλούς πληθυσμούς, για τη σκόνη και την υδατική καταπόνηση ως παράγοντες που αυξάνουν τις πυκνότητες και τη ζημιά, για τη δειγματοληψία δεκαπέντε τουλάχιστον φύλλων ανά δέντρο με κριτήριο τη σύγκριση φύλλων με αρπακτικά και φύλλων με τετράνυχο, και για τη φυσική υποχώρηση των πληθυσμών και τη σχέση των εξάρσεων με ψεκασμούς που διαταράσσουν τους φυσικούς εχθρούς. Πλήρες κείμενο.
[19] European Red Mite, Cherry. UC IPM Pest Management Guidelines. University of California Statewide IPM Program. Πηγή για τον Panonychus ulmi: διαχείμαση ως αυγό σε κλαδίσκους και βραχύκλαδα, εκκόλαψη νωρίς την άνοιξη μόλις εκπτυχθεί το φύλλωμα, οκτώ ως δέκα γενεές ως το φθινόπωρο, λεπτό μαρμάρωμα του φύλλου, και το ότι σπάνια προκαλεί φυλλόπτωση στην κερασιά. Πλήρες κείμενο.
[20] Cherry, Spider mite. Pacific Northwest Insect Management Handbook. Πηγή, με δεδομένα του Ειρηνικού Βορειοδυτικού των Ηνωμένων Πολιτειών, για την τριάδα στίξη, χαλκόχρωση και ενδεχόμενη φυλλόπτωση, για τις ξηρές και σκονισμένες συνθήκες, τα δέντρα σε ξηρασία και την υπερβολική αζωτούχο λίπανση ως παράγοντες που ευνοούν τις προσβολές, και για τον έλεγχο που επιτυγχάνεται συνήθως ως τα μέσα του καλοκαιριού από τους φυσικούς εχθρούς. Πλήρες κείμενο.
[21] Citrus Red Mite, Citrus. UC IPM Pest Management Guidelines. University of California Statewide IPM Program. Πηγή αποκλειστικά για τον τρόπο δράσης της δραστικής ουσίας hexythiazox: ομάδα δράσης 10A κατά IRAC, με δράση που εμποδίζει την εκκόλαψη. Η καλλιέργεια της πηγής είναι τα εσπεριδοειδή και δεν χρησιμοποιείται εδώ για τίποτε άλλο. Πλήρες κείμενο.
[22] Cherry, Shothole borer. Pacific Northwest Pest Management Handbooks. Πηγή για τη διάμετρο της οπής περίπου 3 χιλιοστών, τη σφράγιση με κόμμι στα πυρηνόκαρπα, τη διαχείμαση ως προνύμφη κάτω από τον φλοιό, τις δύο γενεές, τη διαπίστωση ότι προσβάλλονται τραυματισμένα ή καταπονημένα δέντρα και ότι κινδυνεύουν και τα υγιή δίπλα σε παραμελημένες φυτείες, και για τα καλλιεργητικά μέτρα. Τα δεδομένα είναι του Ειρηνικού Βορειοδυτικού των Ηνωμένων Πολιτειών και ο αριθμός των γενεών δεν μεταφέρεται αυτούσιος στην Ελλάδα.
[23] Pear Blight Borer, Anisandrus dispar. Oregon State University, College of Agricultural Sciences. Πηγή για τη συνωνυμία με το Xyleborus dispar, τη σχέση με τον μύκητα, την προσέλκυση από την αιθανόλη του καταπονημένου ξύλου, τη φερομόνη συνάθροισης, την έναρξη της πτήσης γύρω στους 10 βαθμούς, την προτίμηση σε δέντρα με ξηρασία, λίμνασμα ή ζημιά από παγετό, και για την παγίδα με δόλωμα αιθανόλης. Δεδομένα Όρεγκον.

Αποποίηση ευθύνης

Το εργαλείο αναγνώρισης και οι περιγραφές του άρθρου είναι βοήθημα προσανατολισμού και όχι διάγνωση· δεν αποτελούν σύσταση ούτε συνταγή θεραπείας. Η αναγνώριση από συμπτώματα ενέχει εγγενή αβεβαιότητα: διαφορετικά αίτια δίνουν όμοιες εικόνες, τα συμπτώματα μεταβάλλονται με την ποικιλία, την ηλικία του δέντρου και την εποχή, και δύο ή περισσότερα προβλήματα μπορούν να συνυπάρχουν. Σφάλματα ή παραλείψεις στα δεδομένα του ίδιου του εργαλείου δεν αποκλείονται. Η οριστική ταυτοποίηση απαιτεί εργαστηριακή εξέταση, και για τους οργανισμούς καραντίνας γίνεται από την αρμόδια επίσημη αρχή.

Η χρήση φυτοπροστατευτικών προϊόντων γίνεται αποκλειστικά βάσει των εγκρίσεων του Υ.Π.Α.Α.Τ. και των οδηγιών της ετικέτας, για την εγκεκριμένη καλλιέργεια, δόση και χρόνο αναμονής [17]. Οι δραστικές ουσίες που αναφέρονται σε ξένες εργασίες δεν είναι κατ' ανάγκη εγκεκριμένες στην Ελλάδα. Τα φαινολογικά μοντέλα και τα όρια που παρατίθενται είναι ενδεικτικά, βαθμονομημένα για τις περιοχές όπου προέκυψαν, και δεν αποτελούν σύσταση εφαρμογής.

Διαφυλλικοί ψεκασμοί: κάθε διαφυλλική εφαρμογή πάνω σε δέντρα με καρπό μπορεί να προκαλέσει λεκέδες στους καρπούς και εγκαύματα στο φύλλωμα. Απαιτείται προηγούμενη δοκιμή σε περιορισμένο αριθμό δέντρων, με το ίδιο σκεύασμα και την ίδια δόση, και αναμονή πέντε έως επτά ημερών πριν από τη γενική εφαρμογή. Ο ψεκασμός γίνεται απόγευμα ή νωρίς το πρωί, ποτέ σε καύσωνα και ποτέ σε φύλλωμα υπό υδατική καταπόνηση.

Κάθε επέμβαση γίνεται με ευθύνη του χρήστη, κατόπιν επιτόπιας εκτίμησης από αδειοδοτημένο γεωπόνο. Η Παστόπουλος Γεωπονική Ε.Ε. δεν φέρει ευθύνη για οποιαδήποτε ζημία προκύψει από τη χρήση των πληροφοριών αυτού του άρθρου.