Οι Συνήθεις Ασθένειες Της Κερασιάς

Σάββας Παστόπουλος, Γεωπόνος MSc — Παστόπουλος Γεωπονική Ε.Ε.

Η κερασιά προσβάλλεται από ένα περιορισμένο αλλά ιδιαίτερα επίμονο σύνολο ασθενειών. Επτά είναι αυτές που συναντάμε συστηματικά στα ελληνικά κτήματα: δύο μυκητολογικές του καρπού και των ανθέων, δύο του φυλλώματος, δύο του ριζικού συστήματος και δύο βακτηριακές. Το παρόν εγχειρίδιο τις παρουσιάζει με τη σειρά που τις συναντά ο παραγωγός μέσα στη χρονιά, με έμφαση στο πού μπερδεύονται μεταξύ τους και στο τι πραγματικά δουλεύει στην αντιμετώπιση.

Περιεχόμενα

Μονίλια ανθέων και καρπών
Κορύνεο
Κυλινδροσπορίαση της κερασιάς
Ανθράκωση της κερασιάς
Φυτόφθορα και σηψιρριζίες
Βακτηριακό έλκος των πυρηνοκάρπων
Βακτηριακός καρκίνος
Διαφορική διάγνωση — οι τρύπες στο φύλλο
Το ετήσιο πρόγραμμα με μια ματιά
Πηγές

1. Μονίλια ανθέων και καρπών

Η σημαντικότερη μυκητολογική ασθένεια της κερασιάς. Προσβάλλει τα άνθη, τους καρπούς και τους κλαδίσκους της κερασιάς, όπου προκαλεί φαιά σήψη. Η ασθένεια ευνοείται από υγρό και βροχερό καιρό, ενώ διαχειμάζει σε σποριοδόχεια στη βάση των οφθαλμών, σε έλκη και σε μουμιοποιημένους καρπούς. Η αντιμετώπισή της απαιτεί τακτικούς ψεκασμούς με μείγματα μυκητοκτόνων, ειδικά την περίοδο της άνθισης και της ωρίμανσης.

Το σωστό όνομα είναι Monilinia, όχι Monilia

Η σύγχυση είναι πανελλήνια και αξίζει να ξεκαθαριστεί. Monilinia είναι το όνομα του τέλειου σταδίου του μύκητα, δηλαδή το ισχύον όνομα του είδους. Monilia είναι το όνομα της ανάμορφης, αγενούς μορφής — της γκριζωπής «σκόνης» που βλέπουμε επάνω στον σάπιο καρπό. Όταν ψάχνετε βιβλιογραφία, ψάχνετε με Monilinia.

Τρία είδη ευθύνονται για τη φαιά σήψη στα πυρηνόκαρπα: Monilinia laxa, Monilinia fructigena και Monilinia fructicola.

Κάτι που άλλαξε στην Ελλάδα και δεν το γνωρίζουν πολλοί

Το Monilinia fructicola είναι οργανισμός καραντίνας, στον κατάλογο Α2 του EPPO — ήταν στον Α1 από το 1984 και μεταφέρθηκε στον Α2 το 2004. Το κρίσιμο όμως είναι το εξής: έχει ήδη εντοπιστεί σε 12 κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα.

Και το σημαντικότερο για εμάς: προγράμματα παρακολούθησης στις μεσογειακές χώρες, μεταξύ αυτών και στην Ελλάδα, έδειξαν την τελευταία δεκαετία αλλαγή στη σύνθεση των πληθυσμών Monilinia. Το εισερχόμενο M. fructicola έχει σχεδόν πλήρως εκτοπίσει το ιθαγενές M. fructigena και συνυπάρχει πλέον με το M. laxa.

Η μεταβολή έχει τεκμηριωθεί και στην Ημαθία και στη Λάρισα, με ανάλυση 145 απομονώσεων M. fructicola από άνθη και καρπούς ροδακινιάς, βερικοκιάς, κερασιάς και δαμασκηνιάς. Πρακτικά σημαίνει ότι το παθογόνο με το οποίο δουλεύουμε σήμερα δεν είναι το ίδιο με εκείνο πριν από είκοσι χρόνια — και το M. fructicola είναι γνωστό διεθνώς για την ταχύτητα με την οποία αναπτύσσει ανθεκτικότητα σε μυκητοκτόνα.

Τα δύο παράθυρα που κρίνουν τη χρονιά

Άνθιση. Ο μύκητας μπαίνει από το άνθος, κατεβαίνει στον ποδίσκο και από εκεί στον κλαδίσκο, όπου σχηματίζει το έλκος. Το έλκος αυτό είναι η δεξαμενή μολύσματος της επόμενης χρονιάς. Ένας χαμένος ψεκασμός στην άνθιση δεν κοστίζει μόνο τα άνθη της χρονιάς.
Ωρίμανση. Ο δεύτερος κύκλος, με μολύνσεις καρπών. Εδώ κάθε πληγή — από σκάσιμο, χαλάζι, έντομο ή πουλί — είναι πύλη εισόδου.

Το φθηνότερο και συχνά το πιο παραμελημένο μέτρο: η αφαίρεση και απομάκρυνση των μουμιοποιημένων καρπών από το δένδρο και από το έδαφος κατά το χειμερινό κλάδεμα, μαζί με τους προσβεβλημένους κλαδίσκους. Δεν κοστίζει σκεύασμα και μειώνει άμεσα το αρχικό μόλυσμα.

Εναλλαγή ομάδων — δεν είναι προαιρετική Επειδή η μονίλια απαιτεί πολλαπλούς ψεκασμούς μέσα στην ίδια σύντομη περίοδο, είναι από τις ασθένειες με τον υψηλότερο κίνδυνο ανάπτυξης ανθεκτικότητας. Οι εφαρμογές πρέπει να γίνονται με εναλλαγή διαφορετικών ομάδων δράσης κατά FRAC και όχι με επανάληψη της ίδιας δραστικής ή της ίδιας ομάδας. Όπου υπάρχει δυνατότητα, τα μυκητοκτόνα πολλαπλής δράσης χρησιμοποιούνται ως εταίροι σε μείγμα.

2. Κορύνεο

Το κορύνεο είναι σοβαρή ασθένεια για την κερασιά, που οφείλεται στον μύκητα Wilsonomyces carpophilus. Προσβάλλει αρχικώς τα φύλλα την άνοιξη, όπου προκαλεί τη δημιουργία νεκρωτικών κηλίδων. Οι κηλίδες αυτές δημιουργούν ζώνη αποκοπής και στην πορεία πέφτουν· το φύλλο γεμίζει τρύπες. Προκαλεί έντονη και πρώιμη φυλλόπτωση.

Ο μύκητας προσβάλλει και τους βλαστούς, δημιουργώντας μικρά έλκη. Σε πολύ υγρές περιόδους προσβάλλονται και οι καρποί της κερασιάς, με κηλίδες παρόμοιες με αυτές των φύλλων. Η αντιμετώπιση του μύκητα γίνεται προληπτικά, με τη χρήση χαλκούχων σκευασμάτων τον χειμώνα, καθώς και μυκητοκτόνων επαφής την άνοιξη.

Πέντε ονόματα, ένας μύκητας

Στη βιβλιογραφία ο ίδιος μύκητας εμφανίζεται ως Stigmina carpophila, Coryneum beijerinckii, Clasterosporium carpophilum, Thyrostroma carpophilum και Sporocadus carpophilus. Το ισχύον, αποδεκτό όνομα είναι Wilsonomyces carpophilus· όλα τα υπόλοιπα είναι συνώνυμα.

Η ταξινομική θέση του γένους αμφισβητήθηκε — ο Sutton το 1997 το θεώρησε συνώνυμο του Thyrostroma. Νεότερη φυλογενετική ανάλυση με τρεις γενετικούς δείκτες έδειξε όμως ότι τα στελέχη του W. carpophilus σχηματίζουν ξεχωριστή φυλογενετική ομάδα από το τυπικό είδος του Thyrostroma, επιβεβαιώνοντας ότι πρόκειται για διακριτό γένος. Η ελληνική κοινή ονομασία «κορύνεο» προέρχεται από το παλιό Coryneum.

Γιατί ο χειμερινός χαλκός δεν είναι διαπραγματεύσιμος Ο μύκητας διαχειμάζει μέσα στους οφθαλμούς και στα έλκη των βλαστών. Κάθε ανοιξιάτικη βροχή διασπείρει τα κονίδια από εκεί προς τα νέα φύλλα. Ο ψεκασμός με χαλκό στη φυλλόπτωση και στο τέλος του χειμώνα στοχεύει ακριβώς αυτό το μόλυσμα, όταν είναι εκτεθειμένο και δεν προστατεύεται από τον ιστό. Τα ανοιξιάτικα μυκητοκτόνα επαφής προστατεύουν το νέο φύλλωμα, αλλά δεν καθαρίζουν τη δεξαμενή.

3. Κυλινδροσπορίαση της κερασιάς

Η ασθένεια αυτή είναι η πρώτη αιτία πρόωρης φυλλόπτωσης της κερασιάς το καλοκαίρι. Οφείλεται στον μύκητα Blumeriella jaapii. Είναι ασθένεια του φυλλώματος και η είσοδος του μύκητα γίνεται από τα στομάτια του φύλλου.

Το πρώτο σύμπτωμα είναι ερυθρές κυκλικές κηλίδες επάνω στην επιφάνεια των φύλλων. Οι κηλίδες εξελίσσονται γρήγορα σε νεκρωτικές με διακριτό περιθώριο. Τα φύλλα γίνονται χλωρωτικά και πέφτουν γρήγορα. Η αντιμετώπιση είναι προληπτική: η εφαρμογή χαλκού τον χειμώνα, καθώς και μυκητοκτόνων επαφής το καλοκαίρι, είναι υποχρεωτική για την αποφυγή της προσβολής.

Η ζημιά δεν είναι της χρονιάς — είναι της επόμενης Το δένδρο χάνει το φύλλωμά του τον Αύγουστο, τότε δηλαδή που θα έπρεπε να συσσωρεύει υδατάνθρακες και οργανικό άζωτο για τον χειμώνα. Αδειάζουν οι αποθήκες των βραχιόνων, του κορμού και των ριζών — ακριβώς οι ουσίες από τις οποίες θα τραφεί η άνθιση της επόμενης άνοιξης. Ταυτόχρονα καθυστερεί η σκληραγώγηση των ανθοφόρων οφθαλμών και το δένδρο μπαίνει στον χειμώνα απροετοίμαστο. Το αποτέλεσμα είναι μειωμένη ανθοφορία και καρπόδεση για δύο χρόνια, όχι για μία. Το θέμα το έχουμε αναπτύξει διεξοδικά στο ειδικό άρθρο για την κυλινδροσπορίωση.

4. Ανθράκωση της κερασιάς

Η ανθράκωση της κερασιάς είναι ακόμα μία ασθένεια του φυλλώματος. Οφείλεται στον μύκητα Apiognomonia erythrostoma. Ο μύκητας προσβάλλει τα φύλλα προκαλώντας αρχικά περιφερειακό κίτρινο μεταχρωματισμό, ο οποίος συνεχίζει ως περιφερειακή ξήρανση και στο τέλος καταλαμβάνει ολόκληρο το φύλλο.

Το χαρακτηριστικό σύμπτωμα είναι ότι τα φύλλα τον χειμώνα παραμένουν ξερά επάνω στο δένδρο. Η αντιμετώπιση γίνεται με τη χρήση τριαζολικών διασυστηματικών μυκητοκτόνων και dodine. Η πρώτη εφαρμογή γίνεται μετά την άνθιση.

Τα ξερά φύλλα του χειμώνα είναι ταυτόχρονα διάγνωση και λύση

Καμία άλλη ασθένεια της κερασιάς δεν αφήνει το μαραμένο φύλλωμα κρεμασμένο επάνω στο δένδρο μέσα στον χειμώνα. Είναι το ασφαλέστερο διαγνωστικό γνώρισμα και μπορεί να γίνει από απόσταση, χωρίς εργαστήριο, τον Ιανουάριο.

Και είναι ταυτόχρονα το κλειδί της αντιμετώπισης: ο μύκητας διαχειμάζει ακριβώς μέσα σε αυτά τα προσκολλημένα φύλλα και από εκεί απελευθερώνει το μόλυσμα την άνοιξη. Η μηχανική αφαίρεση και καταστροφή τους στο χειμερινό κλάδεμα είναι μέτρο με άμεσο και μετρήσιμο αποτέλεσμα.

Προσοχή στη σύγχυση των όρων Ο όρος «ανθράκωση» χρησιμοποιείται στα ελληνικά για ασθένειες εντελώς διαφορετικών μυκήτων σε διαφορετικές καλλιέργειες. Η ανθράκωση της καρυδιάς οφείλεται στο Ophiognomonia leptostyla, της ελιάς σε είδη Colletotrichum, ενώ της κερασιάς στο Apiognomonia erythrostoma. Δεν έχουν κοινή αντιμετώπιση ούτε κοινό κύκλο· η μεταφορά συστάσεων από τη μία στην άλλη είναι λάθος.

5. Φυτόφθορα και σηψιρριζίες

Οι φυτόφθορες είναι εδαφογενείς ασθένειες που οφείλονται σε ωομύκητες του γένους Phytophthora. Οι ωομύκητες αυτοί, σε συνθήκες υψηλής εδαφικής υγρασίας, κινούνται προς τις ρίζες και εγκαθίστανται. Η προσβολή γίνεται στον λαιμό και στις κύριες ρίζες.

Η επιδερμίδα γίνεται σκουρόχρωμη και υδαρής, ενώ εσωτερικά υπάρχει καφέ μεταχρωματισμός των ιστών. Τα προσβεβλημένα δένδρα ξεραίνονται γρήγορα. Η αντιμετώπιση γίνεται με τη λήψη προληπτικών μέτρων, όπως τη φύτευση επάνω σε αναχώματα (σαμάρια), την άρδευση με σταγόνες, τη χρήση ανθεκτικών υποκειμένων, κατάλληλων μυκητοκτόνων, καθώς και ανταγωνιστικών μικροοργανισμών στο έδαφος.

Ζωοσπόρια, όχι ωοσπόρια — η διάκριση αλλάζει το πότε ψεκάζουμε

Το Phytophthora παράγει δύο εντελώς διαφορετικούς τύπους σπορίων και συχνά μπερδεύονται:

Ωοσπόρια: είναι τα σπόρια επιβίωσης. Παχύτοιχα, ακίνητα, παραμένουν στο έδαφος και στα υπολείμματα ριζών για χρόνια. Δεν κινούνται πουθενά.
Ζωοσπόρια: είναι τα σπόρια μόλυνσης. Φέρουν μαστίγια, κολυμπούν μέσα στο νερό των πόρων του εδάφους και κατευθύνονται ενεργά προς τις ρίζες ακολουθώντας τις χημικές εκκρίσεις τους. Αυτά είναι που φτάνουν στον λαιμό και μολύνουν.

Γιατί έχει σημασία στην πράξη: τα ζωοσπόρια απελευθερώνονται και κινούνται μόνο όταν το έδαφος είναι κορεσμένο. Άρα οι μολύνσεις δεν συμβαίνουν συνεχώς, αλλά σε συγκεκριμένα επεισόδια — μετά από παρατεταμένη βροχή ή υπερβολικό πότισμα. Η προστασία τοποθετείται πριν ή αμέσως μετά από αυτά τα επεισόδια, όχι με το ημερολόγιο. Και ο βασικός λόγος που η στράγγιση αποδίδει περισσότερο από κάθε σκεύασμα είναι ακριβώς ότι χωρίς ελεύθερο νερό τα ζωοσπόρια δεν ταξιδεύουν.

Σηψιρριζία από Armillaria mellea

Με τον ίδιο τρόπο αντιμετωπίζονται και οι σηψιρριζίες από τον βασιδιομύκητα Armillaria mellea. Ο μύκητας προσβάλλει τις ρίζες, οι οποίες σαπίζουν από κυτταροδιαλυτικά ένζυμα· κάτω από τη φλούδα τους διακρίνονται λευκές μυκηλιακές υφές.

Το φυτό παραμένει καχεκτικό, με χλωρωτικά φύλλα και μειωμένη βλάστηση. Σε σοβαρές προσβολές τα φυτά ξεραίνονται. Ο μύκητας προτιμάει υγρά και βαριά εδάφη, ενώ προσβάλλει και αρκετά δασικά είδη — γι' αυτό και εντοπίζεται ευκολότερα σε προσφάτως εκχερσωμένα χωράφια.

Πώς ξεχωρίζουμε τη φυτόφθορα από την αρμιλλάρια στο χωράφι

Και οι δύο δίνουν καχεκτικό δένδρο που ξεραίνεται. Η διάκριση γίνεται με το μαχαίρι, όχι με το μάτι: ξύνουμε τον φλοιό στον λαιμό.

Γνώρισμα	Phytophthora	Armillaria
Κάτω από τον φλοιό	Καφέ, υδαρής, χωρίς υφές, με ευδιάκριτο όριο υγιούς–νεκρού	Λευκές μυκηλιακές πλάκες με χαρακτηριστική οσμή μανιταριού
Ρίζες	Σήψη λεπτών ριζών και λαιμού	Σήψη μεγάλων ριζών, ενίοτε μαύρες ριζόμορφες σαν κορδόνια
Έδαφος	Κακή στράγγιση, κατάκλυση, βαριά σημεία του κτήματος	Υγρά και βαριά εδάφη, ιδίως πρόσφατα εκχερσωμένα
Χωροταξία	Εστίες στα χαμηλά σημεία, κατά μήκος της γραμμής άρδευσης	Εστίες που επεκτείνονται ακτινικά, από δένδρο σε γειτονικό δένδρο

6. Βακτηριακό έλκος των πυρηνοκάρπων

Η No1 βακτηριακή ασθένεια της κερασιάς. Οφείλεται στο βακτήριο Pseudomonas syringae pv. morsprunorum. Η ασθένεια είναι καταστρεπτική, καθώς σε φυτά νεαρής ηλικίας μπορεί να τα ξεράνει εντελώς. Προσβάλλει τα κλαδιά, τους οφθαλμούς και τα φύλλα.

Στους βλαστούς προκαλεί τη δημιουργία ελκών, ελαφρώς βυθιζόμενων. Τα έλκη διαρρηγνύονται εύκολα και εκλύουν άφθονο κόμμι.
Οι οφθαλμοί νεκρώνονται τελείως ή βλαστάνουν ανεπαρκώς.
Εσωτερικά οι προσβεβλημένοι βλαστοί μεταχρωματίζονται σε σκούρο καφέ.
Στα φύλλα δημιουργούνται ακανόνιστες νεκρωτικές κηλίδες, οι οποίες συχνά αποκολλώνται από το υπόλοιπο φύλλο δημιουργώντας τρύπες — μοιάζει με την προσβολή από κορύνεο.

Ο ετήσιος κύκλος

Στις αρχές του καλοκαιριού, με την άνοδο της θερμοκρασίας, το βακτήριο αδρανοποιείται και το φυτό δημιουργεί επουλωτικό ιστό πέριξ του έλκους. Το φθινόπωρο, με την παρουσία βροχών και ανέμων, εξέρχεται του έλκους και μεταφέρεται σε νέες εστίες μολύνσεως. Στη μη παρασιτική φάση μπορεί να παραμείνει αδρανές επάνω στα φύλλα όλο το καλοκαίρι.

Δεν είναι ένα βακτήριο αλλά δύο — και δεν συμπεριφέρονται το ίδιο

Το βακτηριακό έλκος των πυρηνοκάρπων προκαλείται από δύο διαφορετικά παθοβιότυπα του Pseudomonas syringae:

pv. morsprunorum — βρίσκεται αποκλειστικά σε είδη Prunus. Περιλαμβάνει δύο φυλές, τις R1 και R2, οι οποίες αρχικά θεωρήθηκαν το ίδιο παθοβιότυπο· φυλογενετική ανάλυση έδειξε όμως ότι είναι μακρινά συγγενείς και ανήκουν σε διαφορετικές φυλογενετικές ομάδες.
pv. syringae — είναι πολύ πιο ευρύ σε ξενιστές και μπορεί να προσβάλει πλήθος φυτικών ειδών πέρα από τα πυρηνόκαρπα.

Τι σημαίνει για τη διαχείριση: επειδή το pv. syringae επιβιώνει επιφυτικά σε πολλά άλλα φυτά, τα ζιζάνια και η γειτονική βλάστηση μπορούν να λειτουργήσουν ως δεξαμενή. Ένα καθαρό κτήμα δεν εγγυάται καθαρό περιβάλλον.

Αντιμετώπιση

Η αντιμετώπιση του παθογόνου είναι αρκετά πολύπλοκη και απαιτεί τη χρήση προληπτικών μεθόδων, χημικών ψεκασμών και ανθεκτικών ποικιλιών.

Τα πέντε μέτρα, με τη σειρά που μετράνε

Το κλάδεμα γίνεται πάντα με ξηρό καιρό. Η νωπή τομή σε συνθήκες υγρασίας είναι ανοιχτή πύλη.
Τα εργαλεία απολυμαίνονται με οινόπνευμα κατά τη μετάβαση από δένδρο σε δένδρο.
Αφαιρούμε προσεκτικά όλους τους ξερούς, αφυδατωμένους βλαστούς.
Ο χαλκός είναι το μόνο εγκεκριμένο βακτηριοκτόνο. Ψεκάζουμε τακτικά τον χειμώνα, ειδικά πριν και μετά το κλάδεμα.
Καθαρίζουμε τα έλκη στους κορμούς και αλείφουμε με μείγμα που περιέχει χαλκό.

Γιατί ο χαλκός αποτυγχάνει όταν αποτυγχάνει Τα χαλκούχα έχουν μειώσει τις προσβολές από P. syringae pv. morsprunorum, αλλά στην πράξη ο έλεγχος είναι ασταθής — άλλες χρονιές αποδίδει και άλλες όχι. Οι τεκμηριωμένες αιτίες της αποτυχίας είναι τέσσερις: (1) στελέχη ανθεκτικά στον χαλκό, (2) κακή κάλυψη του δένδρου από το ψεκαστικό υγρό, (3) λανθασμένος χρονισμός, και (4) επαναμόλυνση από πηγές εκτός του κτήματος. Οι τρεις πρώτες διορθώνονται από εμάς. Η τέταρτη είναι ο λόγος που η επιλογή ανθεκτικού υλικού κατά τη φύτευση παραμένει η ισχυρότερη άμυνα.

7. Βακτηριακός καρκίνος

Ο βακτηριακός καρκίνος είναι μία συνήθης ασθένεια στα δενδροκομεία. Οφείλεται στο βακτήριο Agrobacterium tumefaciens. Το βακτήριο επιβιώνει στο έδαφος και προσβάλλει τις ρίζες. Προκαλεί τη δημιουργία σφαιρικών συνήθως όγκων διαφόρων μεγεθών.

Οι όγκοι στην αρχή είναι λείοι και μαλακοί, ενώ αργότερα γίνονται τραχείς και σκληροί. Το φυτό γίνεται καχεκτικό και χλωρωτικό. Θεραπεία για την ασθένεια δεν υπάρχει. Η χρήση υγιούς φυτικού υλικού είναι σημαντική για τον περιορισμό της εξάπλωσης.

Γιατί ο όγκος συνεχίζει να μεγαλώνει ακόμη και χωρίς το βακτήριο Ο μηχανισμός είναι μοναδικός στη φυτοπαθολογία και εξηγεί γιατί δεν υπάρχει θεραπεία. Το Agrobacterium εισέρχεται από πληγή και μεταφέρει ένα τμήμα του δικού του DNA μέσα στο γονιδίωμα του φυτικού κυττάρου. Το τμήμα αυτό φέρει γονίδια που ρυθμίζουν την παραγωγή αυξίνης και κυτοκινίνης. Το κύτταρο δηλαδή μετασχηματίζεται μόνιμα και αρχίζει να παράγει το ίδιο τις ορμόνες που το κάνουν να διαιρείται ανεξέλεγκτα. Ακόμη και αν σκοτώσουμε το βακτήριο, ο όγκος συνεχίζει να αναπτύσσεται, γιατί η εντολή είναι πλέον γραμμένη μέσα στο ίδιο το φυτό. Γι' αυτό κάθε «θεραπευτικό» σκεύασμα είναι εξ ορισμού αδύνατο.

Θεραπεία δεν υπάρχει — προστασία όμως υπάρχει

Υπάρχει τεκμηριωμένη βιολογική προστασία, εφαρμοζόμενη πριν από τη μόλυνση. Στηρίζεται σε μη παθογόνα στελέχη του ίδιου γένους, τα K84 και K1026, τα οποία εγκαθίστανται σε υψηλό πληθυσμό στη ριζόσφαιρα και καταλαμβάνουν τις θέσεις πρόσδεσης πριν προλάβει το παθογόνο.

Ο μηχανισμός είναι κομψός: το στέλεχος K84 παράγει την αγροσίνη 84, ένα ψευδές ανάλογο νουκλεοτιδίου της αδενίνης, το οποίο δρα ως αντιβιοτικό ειδικά κατά του A. tumefaciens. Το παθογόνο το προσλαμβάνει νομίζοντας ότι είναι θρεπτικό και αδρανοποιείται.

Η εφαρμογή γίνεται στο φυτώριο, με εμβάπτιση των ριζών των δενδρυλλίων ή των υποκειμένων σε εναιώρημα πριν τη φύτευση. Έχει νόημα μόνο προληπτικά και σε καθαρό υλικό — σε ήδη προσβεβλημένο δένδρο δεν κάνει τίποτε.

8. Διαφορική διάγνωση — οι τρύπες στο φύλλο

Τρεις εντελώς διαφορετικοί παράγοντες δίνουν στην κερασιά την ίδια εικόνα: φύλλο γεμάτο τρύπες. Είναι το συχνότερο διαγνωστικό λάθος στο χωράφι και οδηγεί σε λάθος ψεκασμό.

Αίτιο	Πώς το ξεχωρίζουμε	Τι απαιτεί
Κορύνεο W. carpophilus	Κηλίδες κυκλικές και κανονικές, με σαφή ζώνη αποκοπής. Συχνά συνοδεύονται από μικρά έλκη στους βλαστούς και, σε υγρές χρονιές, κηλίδες στους καρπούς.	Χαλκός τον χειμώνα, μυκητοκτόνα επαφής την άνοιξη
Βακτηριακό έλκος P. syringae	Κηλίδες ακανόνιστες, όχι κυκλικές. Το αποφασιστικό στοιχείο βρίσκεται αλλού στο δένδρο: έλκη με κόμμι, νεκρωμένοι οφθαλμοί, εσωτερικός σκούρος καφέ μεταχρωματισμός των βλαστών.	Χαλκός, κλάδεμα με ξηρό καιρό, απολύμανση εργαλείων
Ιός PNRSV	Συμπτώματα ομοιόμορφα σε όλο το δένδρο, στα ίδια δένδρα κάθε χρόνο, εντονότερα στην πρώτη ανοιξιάτικη βλάστηση. Συχνά συνοδεύονται από χλωρωτικούς δακτυλίους.	Κανένας ψεκασμός δεν βοηθά· μόνο υγιές πολλαπλασιαστικό υλικό

Ο πρακτικός κανόνας Πριν αποφασίσετε τι είναι, κοιτάξτε πέρα από το φύλλο. Το κορύνεο αφήνει ίχνη στους βλαστούς, το βακτήριο στα έλκη και στους οφθαλμούς, ο ιός στην κατανομή μέσα στο κτήμα. Το φύλλο μόνο του δεν αρκεί ποτέ για ασφαλή διάγνωση.

9. Το ετήσιο πρόγραμμα με μια ματιά

Χειμώνας — φυλλόπτωση έως πριν το φούσκωμα

Χαλκούχα σκευάσματα. Καλύπτουν ταυτόχρονα κορύνεο, κυλινδροσπορίαση και βακτηριακό έλκος. Είναι ο ψεκασμός με τη μεγαλύτερη απόδοση ανά ευρώ σε όλη τη χρονιά.
Κλάδεμα με ξηρό καιρό, με απολύμανση εργαλείων, χαλκός πριν και μετά.
Αφαίρεση μολυσμάτων: μουμιοποιημένοι καρποί, προσβεβλημένοι κλαδίσκοι, ξερά προσκολλημένα φύλλα της ανθράκωσης, ξεροί βλαστοί του βακτηρίου. Καίγονται.
Καθαρισμός και επάλειψη των ελκών στους κορμούς με μείγμα που περιέχει χαλκό.

Άνοιξη — από την έκπτυξη έως την καρπόδεση

Άνθιση: το κρίσιμο παράθυρο για τη μονίλια, με εναλλαγή ομάδων FRAC.
Μετά την άνθιση: πρώτη εφαρμογή για την ανθράκωση.
Νέο φύλλωμα: μυκητοκτόνα επαφής για κορύνεο και κυλινδροσπορίαση.

Καλοκαίρι — από την ωρίμανση έως τη φυλλόπτωση

Προ της συγκομιδής: δεύτερο παράθυρο μονίλιας, με προσοχή στους χρόνους αναμονής.
Μετά τη συγκομιδή: η κυλινδροσπορίαση παίζεται εδώ. Η προστασία του φυλλώματος τον Ιούλιο και τον Αύγουστο είναι που κρίνει την ανθοφορία της επόμενης χρονιάς.
Έλεγχος αρδεύσεων: κάθε επεισόδιο κορεσμού του εδάφους είναι επεισόδιο κινδύνου για φυτόφθορα.

10. Πηγές

EPPO Datasheet: Monilinia fructicola — EPPO Global Database. Καθεστώς Α1 από το 1984, Α2 από το 2004.
Intraspecific diversity of Monilinia fructicola and M. laxa populations from blossoms and fruit of different hosts in Greece. Plant Disease. Ελληνικά δεδομένα από Ημαθία και Λάρισα, 145 απομονώσεις.
Tracking of diversity and evolution in the brown rot fungi Monilinia fructicola, M. fructigena and M. laxa. Πηγή για τον εκτοπισμό του M. fructigena στη Μεσόγειο.
Monilinia — brown rot of stone fruit. Bugwood Wiki. Σχέση τελεόμορφης Monilinia και ανάμορφης Monilia.
Wilsonomyces carpophilus (STIGCA) — EPPO Global Database. Ισχύον όνομα και συνώνυμα του κορύνεου.
First detection of Wilsonomyces carpophilus causing leaf spot and shot hole disease. Plant Health Progress. Πηγή για τη φυλογενετική διάκριση από το γένος Thyrostroma.
Apiognomonia erythrostoma (cherry leaf scorch) — CABI Compendium.
Cherry (Prunus spp.) — Bacterial canker. Pacific Northwest Plant Disease Management Handbook. Πηγή για τις τέσσερις αιτίες αποτυχίας του χαλκού.
Characterization of the pathogenicity of strains of Pseudomonas syringae towards cherry and plum. Πηγή για τη διάκριση pv. syringae και pv. morsprunorum και για τις φυλές R1 και R2.
Control of bacterial canker in stone fruit trees by chemical and biological products. Agronomy 13(4):1166.
Crown gall — UC IPM, University of California. Πηγή για την εφαρμογή των στελεχών K84 και K1026 με εμβάπτιση ριζών.
Biological control of crown gall, Agrobacterium tumefaciens. Annals of Applied Biology. Η κλασική εργασία για την αγροσίνη 84.
Crown gall — UMass Amherst Center for Agriculture, Food and the Environment.
Παστόπουλος, Σ. Η κυλινδροσπορίωση της κερασιάς και Οι ιώσεις που προσβάλλουν την κερασιά στην Ελλάδα. Παστόπουλος Γεωπονική Ε.Ε.

Αποποίηση ευθύνης Το παρόν κείμενο έχει ενημερωτικό και εκπαιδευτικό χαρακτήρα. Δεν υποκαθιστά την επιτόπια γεωπονική εκτίμηση ούτε συνιστά συνταγή εφαρμογής φυτοπροστατευτικών προϊόντων. Η ασφαλής ταυτοποίηση ενός παθογόνου γίνεται μόνο από αναγνωρισμένο φυτοπαθολογικό εργαστήριο. Οι εγκρίσεις των δραστικών ουσιών, οι δόσεις και οι χρόνοι αναμονής μεταβάλλονται και διαφέρουν ανά χώρα και καλλιέργεια· ισχύουν πάντοτε οι οδηγίες της ετικέτας και οι εθνικές εγκρίσεις. Η Παστόπουλος Γεωπονική Ε.Ε. δεν φέρει καμία ευθύνη για τη χρήση των παραπάνω πληροφοριών.