Η καλλιέργεια της Αμυγδαλιάς

Καρποί αμυγδαλιάς επάνω στο δένδρο — Εικόνα 1. Καρποί αμυγδαλιάς κατά την ανάπτυξη του εξωκαρπίου.

Σάββας Παστόπουλος, Γεωπόνος MSc, Παστόπουλος Γεωπονική Ε.Ε.

Η αμυγδαλιά ανήκει στην οικογένεια των πυρηνοκάρπων, άλλοι την κατατάσσουν στα ακρόδρυα. Είναι είδος πολυετές που αναπτύσσεται σε πλήθος εδαφών, προτιμά όμως βαθιά και γόνιμα εδάφη. Απαιτεί εδάφη που στραγγίζουν και αρδευόμενα, καθώς οι ανάγκες σε νερό είναι μεγάλες, άσχετα με την κοινή πεποίθηση ότι γίνεται σε ξηρικά κτήματα. Χωράφια που νεροκρατούν ή είναι βαριά σε σύσταση θα έχουν σοβαρά προβλήματα αποπληξίας από ασθένειες ή «πνιγμούς». Στο εγχειρίδιο αυτό αναλύονται οι βασικές πρακτικές λίπανσης και φυτοπροστασίας ανά εποχή.

Περιεχόμενα

Ο μύθος του ξηρικού, τι λένε οι αριθμοί
Το ημερολόγιο της χρονιάς
Η λίπανση με αριθμούς
Η μονίλια, η ασθένεια που κρίνει τη χρονιά στην άνθιση
Η πολυστίγμωση
Το βακτηριακό έλκος της αμυγδαλιάς
Κυτόσπορα και βοτρυόσφαιρα
Το ευρύτομο
Επικονίαση και ποικιλίες
Εγκατάσταση και κλάδεμα
Πηγές

Πού βρίσκεται τι Το άρθρο αυτό είναι το εγχειρίδιο της καλλιέργειας: νερό, λίπανση, επικονίαση, εγκατάσταση, κλάδεμα και το ημερολόγιο της χρονιάς. Για την αναγνώριση και την αντιμετώπιση των εχθρών και των ασθενειών, με διαγνωστικό εργαλείο, φωτογραφίες από το χωράφι και αριθμημένες πηγές, το αναλυτικό άρθρο είναι το Εχθροί και ασθένειες της αμυγδαλιάς.

1. Ο μύθος του ξηρικού, τι λένε οι αριθμοί

Η αμυγδαλιά επιβιώνει στα ξηρικά. Δεν αποδίδει.

Η διάκριση αυτή είναι όλη η υπόθεση. Η αμυγδαλιά αντέχει την ξηρασία ως φυτό· ως καλλιέργεια έχει από τις υψηλότερες απαιτήσεις σε νερό μεταξύ των δενδρωδών.

Πόσο νερό, και πού μετρήθηκε. Για ώριμους αμυγδαλεώνες της Καλιφόρνιας, με σκίαση εδάφους τουλάχιστον 70%, η εποχική εξατμισοδιαπνοή της καλλιέργειας (ETc) για τη βλαστική περίοδο Μαρτίου έως 15 Νοεμβρίου δίνεται ανά κλιματική ζώνη σε 1.205 έως 1.386 mm, στην πηγή, 47,43 έως 54,56 ίντσες [2]. Σε τριετή έρευνα στην Κόρδοβα της Ισπανίας με την ποικιλία Guara, η εποχική ETc της πλήρως αρδευόμενης μεταχείρισης ήταν 1.088 mm [1]. Σε τρίτη μεσογειακή έρευνα, η πλήρης άρδευση ήταν 1.300 mm και το άριστο εντοπίστηκε γύρω στα 960 mm [4].

Οι τρεις τιμές έχουν διαφορετική βλαστική περίοδο, διαφορετική εξατμισοδιαπνοή αναφοράς και διαφορετική πυκνότητα φύτευσης. Δημοσιευμένη μέτρηση εποχικής ETc αμυγδαλεώνα για τις ελληνικές συνθήκες δεν εντοπίστηκε, και καμία από τις παραπάνω δεν μεταφέρεται αυτούσια ως ελληνική ανάγκη άρδευσης. Αυτό που μεταφέρεται είναι η τάξη μεγέθους: η αμυγδαλιά είναι καλλιέργεια του ενός μέτρου νερού τη σεζόν, όχι ξηρική.

Στην ισπανική έρευνα, η μέγιστη παραγωγή επιτεύχθηκε όταν καλύφθηκε πλήρως η εξατμισοδιαπνοή [1]:

Μεταχείριση	Ποσοστό πλήρους άρδευσης	Παραγωγή, μέσος όρος τριετίας	Εποχική ETc
Πλήρης άρδευση	100%	2.508,4 kg/ha	1.088 mm
Ελλειμματική 1	69,7%	2.038,2 kg/ha	894 mm
Ελλειμματική 2	66,9%	2.147,5 kg/ha	887 mm
Ελλειμματική 3	43,2%	1.496,9 kg/ha	699 mm

Η μεταχείριση που έλαβε λίγο πάνω από το 40% της πλήρους άρδευσης απέδωσε το 59,7% της μέγιστης παραγωγής: περίπου 40% απώλεια [1]. Πρόκειται για ισπανικά δεδομένα, σε μία ποικιλία και σε τρία χρόνια.

Τον ξηρικό αμυγδαλεώνα δεν τον κρίνει η ποικιλία ούτε η λίπανση. Τον κρίνει το νερό, και αυτό φαίνεται ήδη τον Ιούνιο.

Πού μπορεί να γίνει έξυπνη οικονομία νερού, και τι ακριβώς κοστίζει

Υπάρχει ένα παράθυρο όπου η ελεγχόμενη ελλειμματική άρδευση έχει μικρό κόστος: η περίοδος γύρω από το σκάσιμο του εξωκαρπίου. Σε πενταετή έρευνα στη βόρεια κοιλάδα του Σακραμέντο, στην Καλιφόρνια, η καταπόνηση ρυθμίστηκε με μέτρηση του δυναμικού του βλαστού σε −14 έως −18 bar κατά το σκάσιμο. Η εξοικονόμηση ήταν περίπου 127 mm εφαρμοζόμενου νερού τον χρόνο, στην πηγή, περίπου 5 ίντσες, χωρίς σημαντική μείωση της παραγωγής στα πέντε χρόνια [3].

Με μία επιφύλαξη που δεν παραλείπεται: στην ίδια έρευνα το μέσο βάρος της ψίχας ήταν ελαφρώς μικρότερο [3]. Η διατύπωση «χωρίς καμία επίδραση στην ψίχα» δεν στέκει· το σωστό είναι «χωρίς σημαντική απώλεια παραγωγής, με μικρό κόστος στο μέγεθος».

Προσοχή στη γενίκευση: αυτό είναι ελεγχόμενο έλλειμμα σε συγκεκριμένη φάση, με όργανο μέτρησης. Γενικευμένο έλλειμμα σε όλη τη σεζόν είναι άλλο πράγμα: σε έρευνα όπου η ελλειμματική μεταχείριση έλαβε 600 mm έναντι 1.300 mm της πλήρους, η βλαστική καταπόνηση οδήγησε σε μείωση παραγωγής 35% ήδη από τη δεύτερη πειραματική χρονιά [4].

Πηγές: 1 2 3 4

2. Το ημερολόγιο της χρονιάς

Οι μήνες που ακολουθούν είναι το πλαίσιο μιας μέσης ελληνικής χρονιάς. Οι φαινολογικές ημερομηνίες των ξένων εργασιών που παρατίθενται αφορούν τη χώρα τους και μετατοπίζονται κατά περιοχή και κατά έτος· ο χρονισμός στο χωράφι ορίζεται από το φαινολογικό στάδιο, όχι από την ημερομηνία.

Ιανουάριος ως Φεβρουάριος

Ψεκασμοί με χαλκούχα σκευάσματα, κυρίως πριν και μετά το κλάδεμα, για την προστασία των τομών και των ουλών των φύλλων από το βακτήριο Pseudomonas amygdali και από μυκητολογικές ασθένειες όπως η μονίλια και η βοτρυόσφαιρα. Το τεκμηριωμένο σκέλος είναι ανατομικό: τα υπερπλαστικά έλκη του βακτηρίου σχηματίζονται σε κλαδιά και κλαδίσκους, συνήθως στις ουλές των φύλλων [15]. Η αποτελεσματικότητα του χειμερινού χαλκού δεν είναι όμως δεδομένη παντού: για το βακτηριακό έλκος και το κάψιμο των ανθέων της αμυγδαλιάς στην Καλιφόρνια, όπου το αίτιο είναι το Pseudomonas syringae, αναφέρεται ότι ο χαλκός στον λήθαργο δεν έδωσε επιτυχή καταστολή και ότι τα περισσότερα στελέχη είναι ανθεκτικά στον χαλκό [17]. Ο αριθμός των εφαρμογών και η δόση δεν δίνονται εδώ ως αριθμός: ελέγχονται κάθε φορά στη βάση εγκρίσεων του ΥΠΑΑΤ και στην ετικέτα.
Ψεκασμοί με πολυσουλφίδιο του ασβεστίου (θειασβέστιο) σε αγροκτήματα όπου έχει εντοπιστεί βαμβακάδα ή χελωνάκι. Ειδάλλως ψεκασμός με θερινό παραφινέλαιο και εντομοκτόνο. Η επιλογή δραστικής και η δόση ακολουθούν τις ισχύουσες εγκρίσεις για την αμυγδαλιά.
Μέσα Φεβρουαρίου γίνεται η βασική λίπανση της καλλιέργειας, αναλυτικά στο κεφάλαιο 3.
Διαφυλλικός ψευδάργυρος όπου η έλλειψη τεκμηριώνεται από τη φυλλοδιαγνωστική ή από τα συμπτώματα, μικροφυλλία και ροζέτες στη νέα βλάστηση, με την παλιά βλάστηση να φαίνεται υγιής [28]. Οι δόσεις που δίνονται για την Καλιφόρνια είναι περίπου 1,1 κιλά βασικού θειικού ψευδαργύρου ανά στρέμμα σε τουλάχιστον 93 λίτρα ψεκαστικού υγρού, στην πηγή, 10 λίβρες σε 100 γαλόνια ανά ακρ, σε δύο εφαρμογές με μεσοδιάστημα δύο εβδομάδων [28]· για τη φθινοπωρινή και τη χειμερινή εφαρμογή αναφέρονται 10 έως 15 λίβρες θειικού ψευδαργύρου 36% σε 100 γαλόνια, ποτέ μαζί με λάδι [29]. Προσοχή στη φυτοτοξικότητα: βροχή κοντά στην εφαρμογή μπορεί να προκαλέσει οπές στα φύλλα, καθώς ο ψευδάργυρος που έμεινε στην επιφάνεια επανενεργοποιείται [28]. Οι ελληνικές δόσεις ελέγχονται στην ετικέτα του εγκεκριμένου σκευάσματος.
Σε ξηρικά κτήματα εφαρμόζεται κατά τη φύτευση ατταπουλγίτης, για τη συγκράτηση της υγρασίας στη ριζόσφαιρα. Πρόκειται για πρακτική πεδίου· δημοσιευμένη μέτρηση της επίδρασής της στην αμυγδαλιά δεν εντοπίστηκε.
Σε αγροκτήματα με ιστορικό αφίδων ή προνυμφών λεπιδοπτέρων, πριν την άνθιση γίνεται εφαρμογή θερινού πολτού σε συνδυασμό με τα κατάλληλα εντομοκτόνα, σύμφωνα με τις εγκρίσεις.

Μάρτιος ως Απρίλιος

Οι ανοιξιάτικοι ψεκασμοί για τη μονίλια των ανθέων τοποθετούνται φαινολογικά. Στις οδηγίες της Καλιφόρνιας οι εφαρμογές γίνονται στον ροζ οφθαλμό, δηλαδή σε 5 έως 10% άνθιση, και στην πλήρη άνθιση· σε χρονιές με λίγη βροχή μία εφαρμογή στην πλήρη άνθιση μπορεί να αρκεί [10]. Η αμυγδαλιά εμφανίζει τη μεγαλύτερη ευαισθησία την περίοδο της άνθισης, και η ζημιά δεν σταματά στο άνθος: όταν ο μύκητας περάσει στον κλαδίσκο σχηματίζει έλκος με ανοιχτόχρωμο κέντρο και σκούρο περιθώριο [10].
Σε ανθοφορία με ξηρό καιρό οι δύο αυτές εφαρμογές συνήθως αρκούν. Όταν η άνθιση παρατείνεται και συνοδεύεται από βροχή, ή όταν η ασθένεια ήταν σοβαρή την προηγούμενη χρονιά, μπορεί να χρειαστεί δεύτερη ή και τρίτη εφαρμογή κοντά στην πλήρη άνθιση [10]. Η παρακολούθηση της άνθισης για παρουσία συμπτωμάτων είναι συνεχής.
Οι περισσότερες αμυγδαλιές στη χώρα μας είναι μη αυτογόνιμες και απαιτούν την παρουσία επικονιαστή. Η αυτοασυμβατότητα της αμυγδαλιάς είναι γαμετοφυτικού τύπου, ελεγχόμενη από το σύμπλοκο γονιδίων του τόπου S [26]. Σε αυτή την περίπτωση απαραίτητη είναι και η έντονη παρουσία της μέλισσας, με τους αριθμούς στο κεφάλαιο 9.
Εξαιτίας της πρώιμης ανθοφορίας, είναι πιθανή η ζημιά των ανθέων από ανοιξιάτικο παγετό. Η εφαρμογή αμινοξέων ή γλυκίνης πριν τον παγετό χρησιμοποιείται στην πράξη, αλλά δημοσιευμένη μέτρηση της αποτελεσματικότητάς της στην αμυγδαλιά δεν εντοπίστηκε και δεν υποκαθιστά την επιλογή θέσης και όψιμων ποικιλιών.

Μάιος ως Ιούνιος

Μετά το τέλος της άνθισης αρχίζει η αύξηση του καρπού και οι θρεπτικές απαιτήσεις του φυτού είναι μεγάλες. Η χρονική συμπίεση είναι μετρημένη: το 67 έως 76% του συνολικού αζώτου και το 45 έως 61% του συνολικού καλίου του καρπού έχουν συσσωρευτεί ως τις 86 ημέρες από την πλήρη άνθηση, σε έρευνες της κομητείας Kern της Καλιφόρνιας [9].
Εδώ γίνεται η δεύτερη εφαρμογή λίπανσης από το έδαφος. Το μέγεθός της προκύπτει από το ισοζύγιο του κεφαλαίου 3 και όχι από συνταγή: μια δόση της τάξης των 15 κιλών νιτροθειικής αμμωνίας ανά στρέμμα αποδίδει περίπου 4 μονάδες αζώτου, δηλαδή τη μία από τις δύο ή τρεις δόσεις της χρονιάς. Σε όξινα εδάφη προτιμάται η ουρία.
Η χρήση χουμικών και φουλβικών οξέων με την άρδευση είναι διαδεδομένη πρακτική για τη βελτίωση της δομής και της διαθεσιμότητας των στοιχείων. Μέτρηση της επίδρασής τους στην απορρόφηση θρεπτικών από αμυγδαλιά δεν εντοπίστηκε δημοσιευμένη, και η διατύπωση περιορίζεται σε αυτό.
Η κάλυψη με μυκητοκτόνο για μονίλια και πολυστίγμωση παραμένει κρίσιμη, και το κριτήριο είναι η βροχή: για την πολυστίγμωση, το μοντέλο που δοκιμάστηκε στη Λέριδα της Ισπανίας τοποθετεί την εφαρμογή μέσα σε 7 ημέρες από βροχόπτωση μεγαλύτερη των 10 mm, με μέση ημερήσια θερμοκρασία μεταξύ 10 και 20 °C, και πέτυχε ισοδύναμο αποτέλεσμα με τρεις έως τέσσερις εφαρμογές αντί για επτά του συμβατικού προγράμματος [12]. Η πρακτική «δύο ψεκασμοί τον μήνα στα νεαρά δένδρα» δεν αντιστοιχεί σε δημοσιευμένο πρόγραμμα και αντικαθίσταται από το κριτήριο της βροχής.
Σε αγροκτήματα με ιστορικό Κυτόσπορας ή βοτρυόσφαιρας, τα μέτρα που τεκμηριώνονται δεν είναι ψεκαστικά: αποφυγή τραυματισμών κορμού και βραχιόνων, περιορισμός της διαβροχής τους από το αρδευτικό, απομάκρυνση προσβεβλημένων κλάδων και ξύλου από τον οπωρώνα [19].
Παρακολούθηση του πληθυσμού του ευρύτομου, ώστε να προγραμματιστεί ο ψεκασμός, αναλυτικά στο κεφάλαιο 8.
Σε υπερβολικό φορτίο ή μειωμένη βλάστηση χορηγείται κρυσταλλικό λίπασμα με υδρολίπανση. Η ποσότητα υπολογίζεται πάλι από το ισοζύγιο, με τον τύπο του λιπάσματος να καθορίζει τις μονάδες που πραγματικά προστίθενται.

Η κρισιμότερη πρόταση όλου του εγχειριδίου Την περίοδο αυτή η ανάγκη για νερό είναι συνεχής, και έστω μία μικρή έλλειψη θα προκαλέσει μεγάλη μείωση στο τελικό μέγεθος του καρπού. Το δείχνει και η ισπανική έρευνα: η παραγωγή ακολούθησε γραμμικά τη διαθεσιμότητα νερού, χωρίς η αποδοτικότητα χρήσης να διαφέρει μεταξύ των μεταχειρίσεων [1].

Ιούλιος ως Αύγουστος

Η σειρά ανάπτυξης είναι σταθερή: πρώτα μεγαλώνουν το εξωκάρπιο και το ενδοκάρπιο και μόνο μετά γεμίζει το σπέρμα. Στην Καλιφόρνια το καρπίδιο φτάνει το πλήρες μέγεθός του στα τέλη Απριλίου, οπότε αρχίζει και η σκλήρυνση του ενδοκαρπίου, ενώ η διόγκωση του εμβρύου ξεκινά τον Μάιο και ολοκληρώνεται μέσα στον Ιούνιο [30]. Στις ελληνικές συνθήκες η ακολουθία είναι η ίδια, οι ημερομηνίες μετατοπίζονται.
Στη φάση της πλήρωσης του σπέρματος η άρδευση και η θρέψη είναι απαραίτητες. Υδατική καταπόνηση αυτή την περίοδο οδηγεί σε μικρότερο βάρος και χαμηλότερη ποιότητα ψίχας [30].
Σε αγροκτήματα με χαμηλή οργανική ουσία γίνεται εφαρμογή χουμικών και φουλβικών οξέων με την υδρολίπανση.
Από τις αρχές Αυγούστου σταματούν οι αζωτούχες λιπάνσεις και αραιώνουν οι αρδεύσεις. Ο λόγος είναι ο ίδιος με πριν: το άζωτο έχει ήδη παραληφθεί κατά το μεγαλύτερο μέρος του μέσα στο πρώτο τρίμηνο από την άνθηση [9].

Σεπτέμβριος

Ο καρπός ωριμάζει. Η συγκομιδή γίνεται με τίναγμα των δένδρων, είτε με το χέρι είτε μηχανικά με δονητές. Το σκληρό πράσινο εξωκάρπιο κιτρινίζει, αφυδατώνεται και σκάει· στο εσωτερικό διακρίνεται το σκληρό ενδοκάρπιο.
Μετά τη συλλογή, η προτεραιότητα για την Κυτόσπορα είναι η αφαίρεση του προσβεβλημένου ξύλου: η τομή γίνεται αρκετά κάτω από το έλκος, μέσα σε υγιές ξύλο, και συνοδεύεται από σωστή διαχείριση της εδαφικής υγρασίας, γιατί τα καταπονημένα από ξηρασία δένδρα είναι τα ευπαθή [18]. Ψεκαστικό πρόγραμμα ειδικά για τα έλκη αυτά δεν τεκμηριώνεται στις οδηγίες που ελέγχθηκαν [18] [19].
Ακολουθεί φθινοπωρινός διαφυλλικός ψεκασμός με ψευδάργυρο και βόριο. Είναι από τις λίγες διαφυλλικές εφαρμογές με μετρημένο αποτέλεσμα: αναφέρονται αυξήσεις παραγωγής 22 έως 45 κιλών ψίχας ανά στρέμμα, στην πηγή, 200 έως 400 λίβρες ψίχας ανά ακρ, από εφαρμογή του προηγούμενου φθινοπώρου στην Καλιφόρνια [27]. Ο λόγος είναι ότι τα στοιχεία μπαίνουν στους οφθαλμούς για την άνθιση της επόμενης χρονιάς [27]. Το βόριο όμως δεν δίνεται στα τυφλά: δεν εφαρμόζεται όταν η ανάλυση του εξωκαρπίου δείχνει 200 ppm βορίου ή περισσότερο, γιατί η περίσσεια είναι τοξική [27]. Η προσθήκη ουρίας στο ίδιο ψεκαστικό είναι διαδεδομένη πρακτική, αλλά συγκεκριμένη συγκέντρωση δεν παρατίθεται εδώ: δεν εντοπίστηκε δημοσιευμένη τιμή για την αμυγδαλιά και η φυτοτοξικότητα εξαρτάται από τον τύπο της ουρίας και τη θερμοκρασία.
Για τη φυτόφθορα, τεκμηρίωση για ψεκασμό του φυλλώματος πριν τη φυλλόπτωση δεν εντοπίστηκε. Τα μέτρα που έχουν νόημα είναι η στράγγιση, το ύψος του σημείου εμβολιασμού πάνω από τη γραμμή διαβροχής και η αποφυγή παρατεταμένης διαβροχής του λαιμού.
Καθαρίζονται από το δένδρο όλα τα κλαδιά που έχουν ξεραθεί από διάφορες αιτίες, μαζί με τους μουμιοποιημένους καρπούς του ευρύτομου.

Οκτώβριος ως Δεκέμβριος

Τους μήνες αυτούς η αμυγδαλιά μπαίνει στο στάδιο του ληθάργου. Ο ψεκασμός με χαλκό στην πτώση των φύλλων στοχεύει στις ουλές που αφήνουν οι ποδίσκοι των φύλλων, τη θέση όπου τεκμηριωμένα σχηματίζονται τα υπερπλαστικά έλκη [15]. Είναι πάγια μεσογειακή πρακτική· η αποτελεσματικότητά της απέναντι στο Pseudomonas amygdali δεν έχει ποσοτικοποιηθεί σε δημοσιευμένη ελληνική έρευνα, και για το συγγενικό P. syringae στην Καλιφόρνια η αντίστοιχη χειμερινή εφαρμογή χαλκού δεν έδωσε επιτυχή καταστολή [17].
Από το τέλος Δεκεμβρίου μπορεί να ξεκινήσει το κλάδεμα στις πιο ζεστές περιοχές.

Ο ψεκασμός της φυλλόπτωσης: τι ακριβώς τεκμηριώνεται και τι όχι

Τεκμηριώνεται η πύλη. Τα πολυετή έλκη που προκαλεί το Pseudomonas amygdali σχηματίζονται σε κλαδιά και κλαδίσκους, συνήθως στις ουλές των φύλλων [15]. Η φυλλόπτωση είναι επομένως η μόνη στιγμή που η πύλη αυτή είναι μαζικά ανοιχτή, και εκεί τοποθετείται η κάλυψη.

Δεν τεκμηριώνεται το μέγεθος του οφέλους. Ο χαρακτηρισμός «ο σημαντικότερος ψεκασμός της χρονιάς» δεν στηρίζεται σε μέτρηση. Αντίθετα, η καλιφορνέζικη εμπειρία με τον χαλκό στον λήθαργο απέναντι στο P. syringae είναι αρνητική, με ανθεκτικά στελέχη [17]. Πρόκειται για διαφορετικό παθογόνο και διαφορετικές συνθήκες, αλλά είναι η μόνη δημοσιευμένη αξιολόγηση που εντοπίστηκε και αναφέρεται όπως είναι.

Πηγές: 9 10 12 15 17 18 19 26 27 28 29 30

3. Η λίπανση με αριθμούς

Εφόσον η εδαφολογική ανάλυση είναι πλήρης και δεν απαιτείται κάποια διόρθωση, επιλέγεται βασικό λίπασμα σύμφωνα με τη γονιμότητα του εδάφους, την ηλικία και τη ζωηρότητα της καλλιέργειας, καθώς και την αναμενόμενη παραγωγή.

Οι δόσεις για πλήρως παραγωγικό κτήμα

Για απόδοση 150 ως 200 κιλά ψίχας ανά στρέμμα απαιτούνται:

12 ως 18 μονάδες αζώτου, ανάλογα με τη ζωηρότητα των φυτών και τη σύσταση του εδάφους
5 μονάδες φωσφόρου
16 ως 20 μονάδες καλίου

Η εφαρμογή του αζώτου γίνεται σε 2 ή 3 δόσεις. Ενδεικτικά, μία εφαρμογή λιπάσματος τύπου 20-5-10 ή 21-8-11 με 1,5 κιλό ανά δένδρο, ή 12-12-17 με 2 κιλά ανά δένδρο, σε όλη την περιφέρεια της κόμης. Σε φύτευση 5 × 5 μέτρα, δηλαδή σαράντα δένδρα ανά στρέμμα, το πρώτο αντιστοιχεί σε 60 κιλά λιπάσματος και 12 μονάδες αζώτου ανά στρέμμα, το δεύτερο σε 80 κιλά και 9,6 μονάδες. Η αντιστοίχιση αυτή είναι αριθμητική, όχι συνταγή από πηγή, και αλλάζει με την πυκνότητα φύτευσης.

Οι λιπάνσεις μπορεί να διαφοροποιηθούν ανάλογα με τις συνθήκες του κάθε αγροκτήματος, για παράδειγμα, με το πόσο αρδευόμενο είναι.

Γιατί τα 12 ως 18 είναι σωστός αριθμός, ο έλεγχος με το ισοζύγιο θρεπτικών

Η μεθοδολογία υπολογίζει το άζωτο ως απομάκρυνση με τη σοδειά συν ανάγκες βλαστικής αύξησης. Οι δημοσιευμένοι συντελεστές, όλοι από την Καλιφόρνια, είναι:

68 κιλά αζώτου ανά τόνο ψίχας απομακρύνονται στη συγκομιδή, και η τιμή αυτή περιλαμβάνει εξωκάρπιο, κέλυφος, φύλλα και υπολείμματα, όχι μόνο την ψίχα [6]. Στην πηγή, 68 λίβρες ανά 1.000 λίβρες ψίχας· ο λόγος είναι αδιάστατος και μεταφέρεται αυτούσιος στο μετρικό σύστημα.
Η ίδια τιμή προκύπτει ανεξάρτητα από τον σταθμισμένο μέσο όρο των καλιφορνέζικων οδηγιών λίπανσης, 136 λίβρες αζώτου ανά μικρό τόνο ψίχας, με εύρος 102 έως 174 [7], δηλαδή 68 κιλά ανά τόνο, με εύρος 51 έως 87.
Για τη βλαστική αύξηση απαιτούνται επιπλέον 2,2 έως 4,5 κιλά αζώτου ανά στρέμμα ετησίως, στην πηγή, 20 έως 40 λίβρες ανά ακρ, σε ζωηρά παραγωγικά δένδρα με δέσμευση φωτός πάνω από 70% [5]. Ανεξάρτητη μέτρηση δίνει αύξηση του αζώτου στα πολυετή μέρη δένδρων 9 έως 13 ετών κατά 25 έως 30 λίβρες ανά ακρ τον χρόνο, δηλαδή 2,8 έως 3,4 κιλά ανά στρέμμα [6], μέσα στο ίδιο εύρος.

Ο υπολογισμός: 150 ως 200 kg/στρέμμα σημαίνει 1,5 ως 2,0 τόνους ψίχας ανά εκτάριο. Απομάκρυνση: 1,5 ως 2,0 × 68 = 102 ως 136 kg N/ha, δηλαδή 10,2 ως 13,6 μονάδες ανά στρέμμα. Προσθέτοντας τη βλαστική αύξηση, 12,4 έως 18,1 μονάδες αζώτου ανά στρέμμα. Το εύρος 12 ως 18 πέφτει σχεδόν ακριβώς επάνω στο ισοζύγιο.

Το κάλιο χρειάζεται προσοχή στη μονάδα. Η δημοσιευμένη απομάκρυνση είναι 80 λίβρες καλίου ανά 1.000 λίβρες ψίχας, συμπεριλαμβανομένων εξωκαρπίου και κελύφους [8], δηλαδή 80 κιλά K ανά τόνο ψίχας. Οι μονάδες των λιπασμάτων όμως εκφράζονται σε K₂O, και ο συντελεστής είναι 1,2046: 96,4 κιλά K₂O ανά τόνο ψίχας. Για 1,5 ως 2,0 τόνους ανά εκτάριο αυτό δίνει 145 ως 193 kg K₂O/ha, δηλαδή 14,5 έως 19,3 μονάδες ανά στρέμμα. Το εύρος 16 ως 20 δικαιολογείται από την ίδια την απομάκρυνση· δεν χρειάζεται να επικληθεί η δέσμευση από το έδαφος για να σταθεί.

Γιατί το άζωτο πάει σε δόσεις, και γιατί κόβεται τον Αύγουστο Σε έρευνες της κομητείας Kern της Καλιφόρνιας μετρήθηκε ότι το 67 έως 76% του συνολικού αζώτου συσσωρεύεται στον καρπό μέσα στις πρώτες 86 ημέρες από την πλήρη άνθηση. Το αντίστοιχο ποσοστό για το κάλιο είναι 45 έως 61% [9].

Δύο πρακτικά συμπεράσματα: (α) η κύρια τροφοδοσία πρέπει να έχει ολοκληρωθεί μέσα στο πρώτο τρίμηνο μετά την άνθηση, γι' αυτό και οι 2 ως 3 δόσεις τοποθετούνται εκεί· (β) το άζωτο μετά τις αρχές Αυγούστου δεν προλαβαίνει να πάει στον καρπό. Ο συνολικός στόχος που προτείνεται για την Καλιφόρνια είναι 80 έως 100 λίβρες αζώτου ανά 1.000 λίβρες παραγόμενης ψίχας, δηλαδή 80 έως 100 κιλά ανά τόνο, ώστε να καλυφθούν και οι απώλειες της εφαρμογής [5].

Πηγές: 5 6 7 8 9

4. Η μονίλια, η ασθένεια που κρίνει τη χρονιά στην άνθιση

Το σωστό όνομα και γιατί η αμυγδαλιά είναι ιδιαίτερα εκτεθειμένη

Το ισχύον όνομα του γένους είναι Monilinia, όχι Monilia, το δεύτερο είναι η ονομασία της αγενούς μορφής. Στην αμυγδαλιά η μάστιγα των ανθέων οφείλεται κυρίως στο Monilinia laxa, και σπανιότερα στο Monilinia fructicola [10].

Η αμυγδαλιά είναι το πρωιμότερο ανθοφόρο οπωροφόρο μας. Ανθίζει τον Φεβρουάριο ή τον Μάρτιο, δηλαδή στην πιο υγρή και δροσερή περίοδο του έτους. Δεν είναι σύμπτωση ότι η μονίλια των ανθέων είναι το νούμερο ένα πρόβλημά της: η φαινολογία της συμπίπτει με το άριστο του παθογόνου.

Η ζημιά δεν σταματά στο άνθος Ο μύκητας μπαίνει από το άνθος, κατεβαίνει στον ποδίσκο και από εκεί στον κλαδίσκο, όπου σχηματίζει έλκος με ανοιχτόχρωμο κέντρο και σκούρο περιθώριο [10]. Αυτό εξηγεί τη φράση «θεμελιώδης ζημιά στο κτήμα»: η χαμένη άνθιση κοστίζει τη φετινή παραγωγή, αλλά το έλκος στον κλαδίσκο κοστίζει το ίδιο το παραγωγικό ξύλο και γίνεται η δεξαμενή μολύσματος της επόμενης χρονιάς. Γι' αυτό και ο καθαρισμός των ξερών κλαδιών τον Σεπτέμβριο δεν είναι καλλωπισμός.

Εναλλαγή ομάδων FRAC

Στη μονίλια της αμυγδαλιάς οι εφαρμογές συμπυκνώνονται σε λίγες εβδομάδες, ροζ οφθαλμός και πλήρης άνθιση, με δεύτερη ή και τρίτη εφαρμογή όταν η άνθιση παρατείνεται με βροχή [10]. Ο κίνδυνος ανθεκτικότητας είναι από τους υψηλότερους της δενδροκομίας, και δεν είναι θεωρητικός: στελέχη των Monilinia fructicola και Monilinia laxa ανθεκτικά σε βενζιμιδαζολικά έχουν ήδη καταγραφεί σε καλιφορνέζικους αμυγδαλεώνες [11].

Ο κανόνας που δίνεται είναι ρητός: εναλλαγή του αριθμού ομάδας FRAC σε κάθε εφαρμογή μέσα στη σεζόν και, όπου γίνεται, χρήση κάθε ομάδας μόνο μία φορά τον χρόνο, με εξαίρεση τις δραστικές πολλαπλής θέσης δράσης [11].

Αναλυτικά για τη μονίλια, με τα συμπτώματα και το διαγνωστικό εργαλείο →

Πηγές: 10 11

5. Η πολυστίγμωση

Η πολυστίγμωση, γνωστή διεθνώς ως red leaf blotch, οφείλεται στον μύκητα Polystigma amygdalinum (παλαιότερα αναφερόταν και ως Polystigma ochraceum). Προκαλεί πρόωρη αποφύλλωση και μείωση της παραγωγής, και είναι ενδημική ασθένεια σε ολόκληρη τη Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή [12].

Ο χρονισμός δεν είναι ο ίδιος παντού, και αυτό είναι το κρίσιμο

Η κλασική περιγραφή προέρχεται από το Ιράν, στην επαρχία Φαρς: η απελευθέρωση των ασκοσπορίων ξεκινά με την άνθιση και συνεχίζεται για 4 έως 5 εβδομάδες, με το μέγιστο στην πτώση των πετάλων [14]. Στην ίδια εργασία η επώαση εκτιμήθηκε σε 4 έως 5 εβδομάδες και το πρόγραμμα που δοκιμάστηκε ήταν μία εφαρμογή στην πτώση των πετάλων και δύο ακόμη ανά 14 ημέρες [14].

Το πρότυπο αυτό δεν επαναλήφθηκε αυτούσιο αλλού. Σε διετή καταγραφή με συλλέκτες σπορίων στην Καταλονία της βορειοανατολικής Ισπανίας, τα ασκοσπόρια ανιχνεύθηκαν κυρίως από τον Απρίλιο έως τον Ιούνιο, με τα μέγιστα να μετατοπίζονται ανά οπωρώνα από τον Μάιο ως τον Αύγουστο, και οι συγγραφείς αποδίδουν τη διαφορά στο κλίμα της κάθε περιοχής [13]. Αντίστοιχη ελληνική καταγραφή δεν εντοπίστηκε δημοσιευμένη.

Το κριτήριο που μεταφέρεται καλύτερα δεν είναι ημερολογιακό αλλά μετεωρολογικό. Το μοντέλο που αξιολογήθηκε στη Λέριδα της Ισπανίας τοποθετεί τον ψεκασμό μέσα σε 7 ημέρες από βροχόπτωση μεγαλύτερη των 10 mm, με μέση ημερήσια θερμοκρασία μεταξύ 10 και 20 °C, και πέτυχε προστασία αντίστοιχη του συμβατικού προγράμματος με τρεις έως τέσσερις εφαρμογές αντί για επτά [12].

Η παγίδα, που ισχύει σε κάθε περιοχή: η επώαση διαρκεί 30 έως 40 ημέρες και μπορεί να φτάσει τις δέκα εβδομάδες [13]. Όταν εμφανιστούν οι κόκκινες κηλίδες στα φύλλα, η μόλυνση έχει γίνει πριν από περίπου έναν μήνα. Ψεκασμός τη στιγμή που εμφανίζεται το σύμπτωμα δεν έχει νόημα, η μάχη κρίθηκε στις βροχές της άνοιξης.

Αναλυτικά για την πολυστίγμωση: γιατί είναι μονοκυκλική, το παράθυρο ψεκασμού και η ευπάθεια των ποικιλιών →

Πηγές: 12 13 14

6. Το βακτηριακό έλκος της αμυγδαλιάς

Ένα βακτήριο που περιγράφηκε από Έλληνες

Το Pseudomonas amygdali περιγράφηκε ως νέο είδος το 1975 από τους Ψαλλίδα και Παναγόπουλο, στα Annales de l'Institut Phytopathologique Benaki του Μπενακείου Φυτοπαθολογικού Ινστιτούτου [15]. Προκαλεί το υπερπλαστικό βακτηριακό έλκος της αμυγδαλιάς, ασθένεια χαρακτηριστική της καλλιέργειας, που δεν πρέπει να συγχέεται με το βακτηριακό έλκος των υπόλοιπων πυρηνοκάρπων.

Η ταξινομική διατύπωση θέλει ακρίβεια. Δεν πρόκειται για παθοβιότυπο που «βαφτίστηκε» είδος: η φυλογονιδιωματική ανάλυση τοποθετεί το P. amygdali ως διακριτό είδος μέσα στην ομάδα του Pseudomonas syringae, με προτεραιότητα ονόματος έναντι των P. ficuserectae, P. meliae και P. savastanoi, που θεωρούνται μεταγενέστερα συνώνυμά του [16].

Γιατί λέγεται «υπερπλαστικό», και πώς αναγνωρίζεται

Τα έλκη σχηματίζονται σε κλαδιά και κλαδίσκους, συνήθως στις ουλές των φύλλων [15]. Αυτή είναι και η πληροφορία που καθορίζει τον χρονισμό των χαλκοψεκασμών.
Ξεκινούν ως διογκώσεις του φλοιού που ανοίγουν και σκίζονται, περιβαλλόμενες από διογκωμένο και σκουρόχρωμο φλοιώδη ιστό. Η διόγκωση, η υπερπλασία, συνδέεται με ρυθμιστές αύξησης που παράγει το ίδιο το βακτήριο [15].

Η πρακτική συνέπεια: επειδή τα έλκη είναι πολυετή, η αφαίρεση των προσβεβλημένων κλαδιών έχει νόημα όποτε εντοπίζονται, αρκεί ο καιρός να είναι ξηρός.

Αναλυτικά για το υπερπλαστικό έλκος και τις υπόλοιπες βακτηριώσεις →

Πηγές: 15 16

7. Κυτόσπορα και βοτρυόσφαιρα

Οι δύο ασθένειες του ξύλου

Κυτόσπορα (Cytospora, τελεόμορφη Leucostoma), έλκη ελαφρώς βυθισμένα, λεία, περίπου ελλειπτικά και κοκκινοκάστανα, που συχνά εκκρίνουν άφθονο κόμμι· στην επιφάνειά τους διακρίνονται δομές σαν σπυράκια, τα πυκνίδια, από τα οποία βγαίνουν κίτρινες έως κόκκινες έλικες σπορίων σε υγρό καιρό [18]. Είναι το ασφαλέστερο γνώρισμα διάκρισης από το βακτηριακό έλκος.
Βοτρυόσφαιρα, στην αμυγδαλιά τα αίτια που καταγράφονται είναι Botryosphaeria dothidea, Diplodia seriata, Neofusicoccum mediterraneum και συγγενικά είδη της οικογένειας Botryosphaeriaceae [19].

Και οι δύο είναι ασθένειες ευκαιρίας. Η μόλυνση γίνεται από σχισμές αύξησης του φλοιού σε νεαρά δένδρα και από τομές κλαδέματος [19], ενώ τα δένδρα που έχουν υποστεί υδατική καταπόνηση είναι τα ευπαθή [18].

Τα μέτρα που τεκμηριώνονται είναι καλλιεργητικά, όχι ψεκαστικά: αποφυγή τραυματισμών του κορμού, περιορισμός της διαβροχής κορμού και βραχιόνων από το αρδευτικό, απομάκρυνση προσβεβλημένων κλάδων και ξύλου από τον οπωρώνα και απομάκρυνση άλλων ξυλωδών ξενιστών από το περιβάλλον του [19]· για την Κυτόσπορα, τομή αρκετά κάτω από το έλκος μέσα σε υγιές ξύλο και σωστή διαχείριση της εδαφικής υγρασίας [18].

Αναλυτικά για τα έλκη των κλαδίσκων και των βραχιόνων →

Πηγές: 18 19

8. Το ευρύτομο

Το ευρύτομο (Eurytoma amygdali) είναι σοβαρός εχθρός της αμυγδαλιάς, με τις μαλακόφλουδες ποικιλίες να είναι οι πιο ευπαθείς. Οι προσβεβλημένοι καρποί μαυρίζουν και δεν ωριμάζουν.

Ένα έντομο που κρύβεται σε κοινή θέα

Το έντομο είναι μονογονικό, μία γενιά τον χρόνο, και η προνύμφη διαχειμάζει μέσα στον καρπό, τρώγοντας το σπέρμα· η νύμφωση γίνεται μέσα στον καρπό στα τέλη του χειμώνα ή στις αρχές της άνοιξης και το τέλειο βγαίνει ανοίγοντας κυκλική οπή στο σκληρό περικάρπιο [20]. Οι μαυρισμένοι μουμιοποιημένοι καρποί που μένουν κολλημένοι επάνω στο δένδρο είναι επομένως η δεξαμενή του επόμενου έτους.

Και το πιο δύσκολο: η διάπαυση δεν τελειώνει για όλα τα άτομα τον ίδιο χειμώνα. Ένα μικρό μέρος του πληθυσμού ολοκληρώνει τον βιολογικό του κύκλο σε δύο ή περισσότερα χρόνια, λόγω παρατεταμένης διάπαυσης [20]. Το φαινόμενο έχει μελετηθεί με ελληνικό υλικό: διαπαύουσες προνύμφες σε καρπούς των ποικιλιών Ρέτσου και Truoito, από παράκτιες περιοχές της βόρειας Ελλάδας [21]. Πρακτικά σημαίνει ότι μια μούμια που θα μείνει φέτος στο δένδρο μπορεί να δώσει έντομα και σε επόμενα έτη.

Επομένως το πρώτο και φθηνότερο μέτρο είναι η αφαίρεση και καταστροφή όλων των μουμιοποιημένων καρπών από το δένδρο και το έδαφος κατά το χειμερινό κλάδεμα. Δεν είναι συμπληρωματικό μέτρο· είναι το κύριο. Και πρέπει να γίνεται συστηματικά για τρεις τουλάχιστον συνεχόμενες χρονιές για να αδειάσει η δεξαμενή, συμπέρασμα που προκύπτει από την πολυετή διάπαυση [20], όχι από χωριστή έρευνα διάρκειας.

Αναλυτικά για το ευρύτομο: φαινολογία εξόδου, φερομόνη, δεδομένα ψεκασμών →

Πηγές: 20 21

9. Επικονίαση και ποικιλίες

Στην Ελλάδα η κυρίαρχη ποικιλία είναι η Ferragnes. Τα τελευταία χρόνια όμως φυτεύονται νέες ποικιλίες οι οποίες είναι αυτογόνιμες και παραγωγικές, όπως οι Vairo, Soleta, Isabelona και άλλες.

Τι σημαίνει πρακτικά η αυτογονιμότητα

Η αμυγδαλιά περιγράφεται ως αυτοασυμβίβαστο είδος: η αυτοασυμβατότητα είναι γαμετοφυτικού τύπου, ελεγχόμενη από το πολυγονιδιακό σύμπλοκο του τόπου S, και οι αυτοσυμβατές προσβάσεις που εντοπίστηκαν αξιοποιήθηκαν στη βελτίωση [26]. Οι νέες αυτογόνιμες προέκυψαν από τα ισπανικά προγράμματα: το πρόγραμμα της IRTA στην Καταλονία έδωσε τις Vairo, Marinada, Constantí και Tarraco, με δηλωμένους στόχους την αυτογονιμότητα, ώστε να μειωθούν τα προβλήματα επικονίασης, και την όψιμη άνθιση, ώστε να αποφεύγονται οι ανοιξιάτικοι παγετοί [24]. Χρήσιμη λεπτομέρεια για την αγορά φυτωρίου: η ισπανική Guara αποδείχθηκε γενετικά ταυτόσημη με την ιταλική Tuono, με 35 μοριακούς δείκτες [25], πρόκειται για την ίδια ποικιλία με δύο ονόματα.

Ο αριθμός των κυψελών αλλάζει, αλλά όχι όσο λέγεται. Για τις κλασικές αυτοασυμβίβαστες ποικιλίες, η σύσταση του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνιας είναι περίπου 5 κυψέλες ανά εκτάριο, δηλαδή μία κυψέλη ανά δύο στρέμματα, στην πηγή, δύο κυψέλες των 6 έως 8 πλαισίων ανά ακρ [22]. Για τις αυτογόνιμες υπάρχουν δύο διαφορετικές συστάσεις, και οι δύο από την Καλιφόρνια: 1,2 έως 2,5 κυψέλες ανά εκτάριο, στην πηγή, μισή έως μία κυψέλη ανά ακρ, από οικονομική ανάλυση στοίβαξης [23], και 2,5 έως 3 κυψέλες ανά εκτάριο, τιμή που προέρχεται ρητά από την ευρωπαϊκή πράξη και προτείνεται προς δοκιμή [22]. Δηλαδή η μείωση είναι στο ένα τέταρτο έως το μισό των κυψελών, όχι σταθερά στο ένα τέταρτο. Αντίστοιχα ελληνικά δεδομένα για την αμυγδαλιά δεν υπάρχουν δημοσιευμένα.

Προσοχή στην παρανόηση: αυτογόνιμη δεν σημαίνει «χωρίς μέλισσες». Σε σύγκριση δένδρων με και χωρίς πρόσβαση μελισσών σε αυτογόνιμη ποικιλία, τα δένδρα με πρόσβαση έδωσαν ψίχα 8% μεγαλύτερη και περίπου 20% υψηλότερη παραγωγή [23]. Σημαίνει «με λιγότερες μέλισσες», όχι «με καμία».

Πηγές: 22 23 24 25 26

10. Εγκατάσταση και κλάδεμα

Η επιλογή της θέσης

Η αμυγδαλιά είναι είδος πρωιμανθές, γι' αυτό πρέπει να αποφεύγονται παγετόπληκτες περιοχές. Όπου αυτό δεν γίνεται, η απάντηση είναι η ποικιλία: η όψιμη άνθιση είναι δηλωμένος στόχος των ισπανικών προγραμμάτων βελτίωσης ακριβώς για τον λόγο αυτό [24].
Μεγάλη προσοχή στις αποστάσεις φύτευσης. Σε γόνιμα χωράφια τηρούνται οι μεγάλες αποστάσεις, τουλάχιστον 5 × 5 μέτρα. Η τιμή αυτή είναι πρακτική πεδίου για τις ελληνικές συνθήκες, όχι δημοσιευμένο πειραματικό αποτέλεσμα· χρησιμοποιείται και ως βάση των αναγωγών ανά δένδρο στο κεφάλαιο 3.
Έδαφος που στραγγίζει, το βασικότερο κριτήριο, όπως αναφέρθηκε στην εισαγωγή.

Το κλάδεμα

Το κλάδεμα της αμυγδαλιάς είναι εύκολο αλλά απαιτεί σχετική εμπειρία. Ακολουθεί τις αρχές διαμόρφωσης της ροδακινιάς, αλλά με δένδρα ψηλότερα. Χρειάζεται προσοχή ώστε να μην αφαιρούνται αιχμές και ροζέτες, γιατί είναι βασικά παραγωγικά όργανα. Η αντιστοίχιση με τη ροδακινιά είναι καθιερωμένη πρακτική και όχι δημοσιευμένη σύγκριση συστημάτων για την αμυγδαλιά.

Το κλάδεμα ως εργαλείο φυτοπροστασίας Στην αμυγδαλιά το χειμερινό κλάδεμα κάνει ταυτόχρονα τέσσερις δουλειές φυτοπροστασίας: αφαιρεί τις μούμιες του ευρύτομου, που είναι η δεξαμενή περισσότερων του ενός ετών [20], τους κλαδίσκους με έλκη μονίλιας, που είναι το μόλυσμα της επόμενης άνθισης [10], τα υπερπλαστικά έλκη του βακτηρίου [15] και το προσβεβλημένο ξύλο από Κυτόσπορα και βοτρυόσφαιρα [18]. Όλα αυτά καίγονται.

Με μία αντίφαση που δηλώνεται: οι ίδιες τομές είναι πύλες εισόδου για τη βοτρυόσφαιρα [19]. Γι' αυτό το κλάδεμα γίνεται με ξηρό καιρό, και γι' αυτό η αποφυγή περιττών τραυματισμών μετράει όσο και η αφαίρεση του άρρωστου ξύλου.

Πηγές: 10 15 18 19 20 24

Το παραπάνω εγχειρίδιο είναι ενδεικτικό και μπορεί να διαφοροποιηθεί ανάλογα με τις εκάστοτε συνθήκες του αγροκτήματος, σύμφωνα με τη γνώμη ειδικού γεωπόνου. Δεν αναφέρονται εμπορικές ονομασίες σκευασμάτων· η επιλογή γίνεται με βάση τις ισχύουσες εγκρίσεις του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, τις δόσεις και τους χρόνους αναμονής της ετικέτας.

11. Πηγές

Οι αριθμοί μέσα στο κείμενο παραπέμπουν στον παρακάτω κατάλογο. Όπου χρησιμοποιήθηκε μόνο η περίληψη και όχι το πλήρες κείμενο, αναφέρεται ρητά. Όλες οι πηγές του καταλόγου ανοίχτηκαν και διαβάστηκαν· όσες από τον προηγούμενο κατάλογο δεν άνοιξαν ή δεν περιείχαν όσα τους αποδίδονταν, αφαιρέθηκαν.

[1] Yield response of almond trees to transpiration deficits. Irrigation Science (2018). Πηγή για την τριετή έρευνα της Κόρδοβα στην Ισπανία με την ποικιλία Guara: 2.508,4 kg/ha στην πλήρη άρδευση, 2.147,5 / 2.038,2 / 1.496,9 kg/ha στο 66,9 / 69,7 / 43,2% αυτής, και εποχική ETc 1.088 / 887 / 894 / 699 mm. Περίληψη.
[2] Almond Irrigation Improvement Continuum, Almond Board of California. Πηγή για την εποχική ETc ώριμων αμυγδαλεώνων της Καλιφόρνιας ανά κλιματική ζώνη, 47,43 έως 54,56 ίντσες για τη βλαστική περίοδο Μαρτίου έως 15 Νοεμβρίου, σε κτήματα με σκίαση τουλάχιστον 70%. Πλήρες κείμενο.
[3] Regulated deficit irrigation reduces water use of almonds without affecting yield. California Agriculture 65(2):90. Πηγή για την ελεγχόμενη ελλειμματική άρδευση στο σκάσιμο στη βόρεια κοιλάδα του Σακραμέντο: κριτήριο −14 έως −18 bar δυναμικού βλαστού, εξοικονόμηση περίπου 5 ιντσών ετησίως, ελαφρώς μικρότερο μέσο βάρος ψίχας και καμία σημαντική μείωση παραγωγής σε πέντε χρόνια. Περίληψη.
[4] Deficit irrigation limits almond trees' photosynthetic productivity and compromises yields. Agricultural Water Management 289 (2023). Πηγή για τη σύγκριση 600 mm ελλειμματικής προς 1.300 mm πλήρους άρδευσης, το άριστο περίπου στα 960 mm και τη μείωση παραγωγής 35% ήδη από τη δεύτερη πειραματική χρονιά. Περίληψη.
[5] Nitrogen management in mature almonds, Part 1, The Almond Doctor, University of California. Πηγή για τα 65-70 lb αζώτου ανά 1.000 lb ψίχας, για τα 20-40 lb αζώτου ανά ακρ ετησίως για τη βλαστική αύξηση σε δένδρα με δέσμευση φωτός πάνω από 70%, και για τον στόχο των 80-100 lb αζώτου ανά 1.000 lb παραγόμενης ψίχας. Πλήρες κείμενο.
[6] Online nutrient guidelines for almond, University of California / Kern River Watershed Coalition Authority. Πηγή για τα 68 lb αζώτου ανά 1.000 lb ψίχας που απομακρύνονται στη συγκομιδή μαζί με εξωκάρπιο, κέλυφος, φύλλα και υπολείμματα, και για την ετήσια αύξηση 25-30 lb αζώτου ανά ακρ στα πολυετή μέρη δένδρων 9 έως 13 ετών. Πλήρες κείμενο.
[7] Nitrogen, Almonds. California Crop Fertilization Guidelines, CDFA / FREP. Πηγή για τον σταθμισμένο μέσο όρο των 136 lb αζώτου ανά μικρό τόνο ψίχας, με εύρος 102 έως 174 στις εργασίες που συγκεντρώνει. Πλήρες κείμενο.
[8] Potassium management for sustained almond yields, Sacramento Valley Orchard Source, University of California. Πηγή για τα 80 lb καλίου, καλίου, όχι K₂O, ανά 1.000 lb ψίχας που εξάγονται με τη σοδειά, συμπεριλαμβανομένων εξωκαρπίου και κελύφους. Πλήρες κείμενο.
[9] Optimization of nitrogen and potassium nutrition to improve yield and yield parameters of irrigated almond. Scientia Horticulturae. Πηγή για το 67-76% του συνολικού αζώτου και το 45-61% του συνολικού καλίου που έχουν συσσωρευτεί στον καρπό ως τις 86 ημέρες από την πλήρη άνθηση, σε εμπορικό αμυγδαλεώνα της κομητείας Kern της Καλιφόρνιας. Περίληψη και εισαγωγή.
[10] Brown Rot Blossom Blight, Almond. UC IPM Pest Management Guidelines. Πηγή για το Monilinia laxa ως κύριο αίτιο, για την τοποθέτηση των εφαρμογών στον ροζ οφθαλμό (5-10% άνθιση) και στην πλήρη άνθιση, για τη δεύτερη ή τρίτη εφαρμογή σε παρατεταμένη άνθιση με βροχή, και για την περιγραφή των ελκών στους προσβεβλημένους κλαδίσκους. Πλήρες κείμενο.
[11] Fungicide Resistance Management, Almond. UC IPM Pest Management Guidelines. Πηγή για τον κανόνα εναλλαγής των ομάδων FRAC σε κάθε εφαρμογή και χρήσης κάθε ομάδας μία φορά ανά σεζόν, και για την παρουσία ανθεκτικών στελεχών Monilinia laxa και M. fructicola σε καλιφορνέζικους αμυγδαλεώνες. Πλήρες κείμενο.
[12] Modeling the airborne inoculum of Polystigma amygdalinum to optimize fungicide programs against almond red leaf blotch. Plant Disease. Πηγή για το κριτήριο ψεκασμού εντός 7 ημερών από βροχόπτωση μεγαλύτερη των 10 mm με μέση ημερήσια θερμοκρασία 10 έως 20 °C, για τη μείωση σε τρεις έως τέσσερις εφαρμογές αντί για επτά, και για τον χαρακτηρισμό της ασθένειας ως ενδημικής στη Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή. Τα δεδομένα προέρχονται από τη Λέριδα της Ισπανίας. Περίληψη.
[13] Pons-Solé, G. και άλλοι (2023). Airborne inoculum dynamics of Polystigma amygdalinum and progression of almond red leaf blotch disease in Catalonia, NE Spain. Annals of Applied Biology. Πηγή για την επώαση των 30 έως 40 ημερών και για την ανίχνευση ασκοσπορίων κυρίως από τον Απρίλιο έως τον Ιούνιο στην Καταλονία, με μέγιστα που μετατοπίζονται ανά οπωρώνα, δηλαδή για τη διαφοροποίηση του ιρανικού προτύπου κατά περιοχή. Πλήρες κείμενο.
[14] Banihashemi, Z. (1990). Biology and control of Polystigma ochraceum, the cause of almond red leaf blotch. Plant Pathology 39. Πηγή για την έναρξη της απελευθέρωσης ασκοσπορίων με την άνθιση και τη συνέχισή της για 4 έως 5 εβδομάδες με μέγιστο στην πτώση των πετάλων, και για το πρόγραμμα μιας εφαρμογής στην πτώση των πετάλων και δύο ακόμη ανά 14 ημέρες. Τα δεδομένα προέρχονται από την επαρχία Φαρς του Ιράν. Περίληψη.
[15] Some disease determinants in the hyperplastic bacterial canker of almond incited by Pseudomonas amygdali. Springer. Πηγή για τον σχηματισμό των υπερπλαστικών ελκών σε κλαδιά και κλαδίσκους, συνήθως στις ουλές των φύλλων, για την παραγωγή ρυθμιστών αύξησης από το βακτήριο, και για την πρωτότυπη περιγραφή του είδους το 1975 από τους Ψαλλίδα και Παναγόπουλο στα Annales de l'Institut Phytopathologique Benaki. Περίληψη.
[16] Gomila, M. και άλλοι (2017). Clarification of taxonomic status within the Pseudomonas syringae species group based on a phylogenomic analysis. Frontiers in Microbiology 8:2422. Πηγή για τη θέση του Pseudomonas amygdali ως διακριτού φυλογονιδιωματικού είδους μέσα στην ομάδα P. syringae, με προτεραιότητα ονόματος έναντι των P. ficuserectae, P. meliae και P. savastanoi. Πλήρες κείμενο.
[17] Bacterial Blast and Bacterial Canker, Almond. UC IPM Pest Management Guidelines. Πηγή για το ότι η χειμερινή εφαρμογή χαλκού δεν βρέθηκε να δίνει επιτυχή καταστολή και ότι τα περισσότερα στελέχη είναι ανθεκτικά στον χαλκό, για το Pseudomonas syringae στην αμυγδαλιά της Καλιφόρνιας, όχι για το υπερπλαστικό έλκος. Πλήρες κείμενο.
[18] Cytospora Canker. UC IPM. Πηγή για την περιγραφή των ελκών ως ελαφρώς βυθισμένων, λείων, ελλειπτικών και κοκκινοκάστανων με έκκριση κόμμεως, για τα πυκνίδια σαν σπυράκια στην επιφάνειά τους και τις έλικες σπορίων, για την ευπάθεια των καταπονημένων από ξηρασία δένδρων, και για την αφαίρεση του ξύλου αρκετά κάτω από το έλκος μέσα σε υγιή ιστό. Πλήρες κείμενο.
[19] Band Canker, Almond. UC IPM Pest Management Guidelines. Πηγή για τα αίτια Botryosphaeria dothidea, Diplodia seriata και Neofusicoccum mediterraneum, για τη μόλυνση από σχισμές αύξησης του φλοιού και τομές κλαδέματος, και για τα καλλιεργητικά μέτρα: αποφυγή τραυματισμών, περιορισμός διαβροχής κορμού από το αρδευτικό, απομάκρυνση προσβεβλημένων κλάδων και ξυλωδών ξενιστών. Πλήρες κείμενο.
[20] Almond seed wasp, Eurytoma amygdali Enderlein (Hymenoptera: Eurytomidae). Encyclopedia of Entomology, Springer. Πηγή για τη μονογονική ανάπτυξη, για το ότι μικρό μέρος του πληθυσμού ολοκληρώνει τον κύκλο σε δύο ή περισσότερα χρόνια λόγω παρατεταμένης διάπαυσης, για τη νύμφωση μέσα στον καρπό στα τέλη χειμώνα με αρχές άνοιξης και την έξοδο του τελείου από κυκλική οπή στο περικάρπιο. Περίληψη.
[21] Diapause completion in the almond seed wasp, Eurytoma amygdali (Hymenoptera: Eurytomidae), following early low temperature treatment. European Journal of Entomology. Πηγή για τα ελληνικά δεδομένα: διαπαύουσες προνύμφες σε καρπούς των ποικιλιών Ρέτσου και Truoito, από παράκτιες περιοχές της βόρειας Ελλάδας, με συλλογή στις αρχές Αυγούστου. Περίληψη.
[22] Factors to consider when determining honeybee hive needs for almond orchards, The Almond Doctor, University of California. Πηγή για τη σύσταση δύο κυψελών των 6 έως 8 πλαισίων ανά ακρ, δηλαδή 5 κυψέλες ανά εκτάριο, στις αυτοασυμβίβαστες ποικιλίες, και για την τιμή 1 έως 1,25 κυψέλες ανά ακρ (2 έως 3 ανά εκτάριο) που προέρχεται από την ευρωπαϊκή πράξη και προτείνεται ως εύλογο εύρος για τις αυτογόνιμες της Καλιφόρνιας. Πλήρες κείμενο.
[23] Pollination guidance for self-fertile almonds. West Coast Nut (2024). Πηγή για το οικονομικά δικαιολογημένο εύρος μισής έως μίας κυψέλης ανά ακρ σε αυτογόνιμους αμυγδαλεώνες της Καλιφόρνιας, και για τη μέτρηση ότι τα δένδρα με πρόσβαση σε μέλισσες έδωσαν ψίχα 8% μεγαλύτερη και περίπου 20% υψηλότερη παραγωγή από τα απομονωμένα. Πλήρες κείμενο.
[24] Important traits in IRTA's new almond cultivars. Acta Horticulturae 912. Πηγή για την έκδοση των τεσσάρων ποικιλιών Vairo, Marinada, Constantí και Tarraco από την IRTA, και για τους δηλωμένους στόχους του προγράμματος: αυτογονιμότητα για τον περιορισμό των προβλημάτων επικονίασης και όψιμη άνθιση για την αποφυγή των ανοιξιάτικων παγετών. Περίληψη.
[25] The origin of the self-compatible almond «Guara». Scientia Horticulturae. Πηγή για την ταυτοποίηση της ισπανικής Guara με την ιταλική Tuono, με ταυτόσημο γενετικό αποτύπωμα σε 35 μοριακούς δείκτες. Περίληψη.
[26] Almond self-incompatibility genetics: recent progress and future prospects. Acta Horticulturae 1028. Πηγή για τον γαμετοφυτικό τύπο της αυτοασυμβατότητας της αμυγδαλιάς, τον έλεγχό της από το πολυγονιδιακό σύμπλοκο του τόπου S, και την αξιοποίηση των αυτοσυμβατών προσβάσεων στα προγράμματα βελτίωσης. Περίληψη.
[27] Fall foliar nutrients, zinc and boron review, The Almond Doctor, University of California. Πηγή για το ότι ο φθινοπωρινός διαφυλλικός ψεκασμός εισάγει ψευδάργυρο και βόριο στους οφθαλμούς για την άνθιση της επόμενης χρονιάς, για τις μετρημένες αυξήσεις 200 έως 400 λιβρών ψίχας ανά ακρ, και για τον περιορισμό να μην εφαρμόζεται βόριο όταν το εξωκάρπιο δείχνει 200 ppm ή περισσότερο. Πλήρες κείμενο.
[28] Zinc deficiency in almond, The Almond Doctor, University of California. Πηγή για τα συμπτώματα στη νέα βλάστηση με υγιή την παλαιότερη, για τη δόση 10 λιβρών βασικού θειικού ψευδαργύρου σε τουλάχιστον 100 γαλόνια νερού ανά ακρ σε δύο εφαρμογές με μεσοδιάστημα δύο εβδομάδων, και για τον μηχανισμό της φυτοτοξικότητας όταν ακολουθεί βροχή. Πλήρες κείμενο.
[29] Zinc in almonds, University of California Cooperative Extension, Kern County. Πηγή για τις τρεις εναλλακτικές εφαρμογές ψευδαργύρου στην Καλιφόρνια, φθινοπωρινή, χειμερινή με 10 έως 15 λίβρες θειικού ψευδαργύρου 36% σε 100 γαλόνια, και ανοιξιάτικη, και για τη σύσταση να μην συνδυάζεται με λάδι. Πλήρες κείμενο.
[30] The seasonal patterns of almond production, The Almond Doctor, University of California. Πηγή για την ακολουθία ανάπτυξης του καρπού στην Καλιφόρνια: πλήρες μέγεθος καρπιδίου και έναρξη σκλήρυνσης του ενδοκαρπίου στα τέλη Απριλίου, διόγκωση εμβρύου από τον Μάιο ως τον Ιούνιο, και μειωμένο βάρος και ποιότητα ψίχας από υδατική καταπόνηση στη φάση αυτή. Πλήρες κείμενο.