Ο κύκλος του αζώτου στην κερασιά

Σάββας Παστόπουλος, Γεωπόνος, Παστόπουλος Γεωπονική Ε.Ε.

Το άζωτο είναι το στοιχείο που οι περισσότεροι νομίζουν ότι το ξέρουν. Στην κερασιά όμως συμπεριφέρεται με έναν τρόπο που ανατρέπει τη λογική της «βασικής λίπανσης»: το μισό άζωτο της άνοιξης δεν έρχεται από το έδαφος αλλά από τα αποθέματα της περασμένης χρονιάς. Χωρίς αυτό, η λίπανση πέφτει πάντα τη λάθος στιγμή.

50%του ανοιξιάτικου αζώτου
έρχεται από αποθέματα

65,6%απορρόφηση της
ανοιξιάτικης εφαρμογής

52,5%της χειμερινής λίπανσης
χάνεται

2,2 ως 3,4%επάρκεια αζώτου
στο φύλλο

Περιεχόμενα

Τι κάνει το άζωτο μέσα στο δέντρο
Η άνοιξη: από πού έρχεται πραγματικά το άζωτο
Πόσο άζωτο χρειάζεται πραγματικά η κερασιά
Πόσο αξιοποιείται η λίπανση ανά εποχή
Η αποθήκευση, πού πάει και με ποια μορφή
Το φθινόπωρο: η μεταφορά από τα φύλλα στους οφθαλμούς
Ο πλήρης κύκλος, εποχή προς εποχή
Τι σημαίνει στην πράξη για τη λίπανση
Άζωτο και ποιότητα καρπού
Ελλείψεις, περίσσιες και τοξικότητα
Το περιβαλλοντικό σκέλος
Πηγές

1. Τι κάνει το άζωτο μέσα στο δέντρο

Το άρθρο αυτό αποτελεί επικαιροποιημένη και εκτενέστερη απόδοση εργασίας που είχαμε δημοσιεύσει με τον Κωνσταντίνο Καζαντζή, του Τμήματος Φυλλοβόλων Οπωροφόρων Δένδρων Νάουσας, στην πλατφόρμα Farmacon [12]. Οι αριθμοί επανελέγχθηκαν στις πρωτότυπες πηγές, και μία δόση διορθώνεται.

Το άζωτο είναι από τα σημαντικότερα στοιχεία για τα φυτά. Τα μόνα στοιχεία που απαντώνται σε μεγαλύτερη αφθονία είναι το οξυγόνο, ο άνθρακας και το υδρογόνο, δηλαδή τα στοιχεία του νερού και του αέρα.

Οι ενώσεις του αζώτου αποτελούν το 50% της ξηρής ουσίας του πρωτοπλάσματος. Είναι απαραίτητο για τη δημιουργία των αμινοξέων, των πρωτεϊνών, των νουκλεϊκών οξέων και της χλωροφύλλης.

Προσλαμβάνεται σε νιτρική ή αμμωνιακή μορφή. Η αμμωνιακή όμως μετατρέπεται άμεσα σε νιτρική μέσα στο φυτό, γιατί είναι τοξική.

Νιτρικό ή αμμωνιακό, υπάρχει διαφορά Έρευνες σε μηλιές έδειξαν ότι η λίπανση με νιτρικό άζωτο δίνει πιο έντονη βλάστηση και ανάπτυξη, αλλά καθυστερεί την είσοδο στην καρποφορία. Με αμμωνιακό άζωτο η βλάστηση είναι μικρότερη και η είσοδος στην καρποφορία φυσιολογική [11]. Σε νεαρές φυτείες που αργούν να μπουν σε παραγωγή, αυτό βαραίνει σημαντικά.

Στην κερασιά, οι φυσιολογικές τιμές επάρκειας αζώτου στο φύλλο κυμαίνονται από 2,2 έως 3,4%, ανάλογα με την ποικιλία και το υποκείμενο [10].

2. Η άνοιξη: από πού έρχεται πραγματικά το άζωτο

Εδώ βρίσκεται το κρίσιμο σημείο, και είναι το πιο παρεξηγημένο της λίπανσης των πυρηνοκάρπων.

Στη βερικοκιά, την κερασιά, τη ροδακινιά και τη δαμασκηνιά, το άζωτο και τα υπόλοιπα στοιχεία του εδάφους δεν είναι αφομοιώσιμα κατά την άνθηση. Γίνονται αφομοιώσιμα μόνο όταν έχει δημιουργηθεί ικανή φυλλική επιφάνεια, ώστε μέσω της διαπνοής να υπάρξει η ενέργεια που τραβά τα θρεπτικά από το εδαφικό διάλυμα.

Μάλιστα, τρεις εβδομάδες μετά την άνθηση η απορρόφηση αζώτου από το έδαφος είναι ήδη μειωμένη [4].

Η σημασία του αποθηκευμένου αζώτου στο δένδρο Το 50% του αζώτου που χρησιμοποιείται την άνοιξη προέρχεται από το αποθηκευμένο άζωτο και μόνο το υπόλοιπο 50% από το έδαφος [2]. Δηλαδή η μισή ανθοφορία και η μισή πρώτη βλάστηση είχαν ήδη κριθεί τον προηγούμενο Σεπτέμβριο. Ό,τι και να πέσει τον Μάρτιο, δεν προλαβαίνει να διορθώσει άδεια αποθέματα.

Πηγές: 2 4

3. Πόσο άζωτο χρειάζεται πραγματικά η κερασιά

Όλα τα παραπάνω απαντούν στο πότε. Το πόσο έμενε για χρόνια αναπάντητο, γιατί η απόφαση στηριζόταν στη φυλλοδιαγνωστική και σε κρίσιμες τιμές, δηλαδή σε έναν δείκτη κατάστασης και όχι σε μέτρηση της ανάγκης. Ερευνητικό πρόγραμμα του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνιας, που ολοκληρώθηκε το 2023, έδωσε για πρώτη φορά ισοζύγιο αζώτου της κερασιάς, μετρημένο με εκρίζωση και πλήρη ανάλυση ολόκληρων δέντρων [14].

Η ανάγκη χωρίζεται σε δύο σκέλη. Το πρώτο είναι το άζωτο που φεύγει με τον καρπό και δεν επιστρέφει ποτέ. Το δεύτερο είναι το άζωτο που δεσμεύεται μόνιμα στο πολυετές ξύλο, καθώς το δέντρο μεγαλώνει κάθε χρόνο.

Ποικιλία	Άζωτο που φεύγει με τον καρπό, κιλά ανά τόνο	Άζωτο για την ετήσια αύξηση του πολυετούς ξύλου, κιλά ανά στρέμμα
Rainier	2,74	3,25
Coral	2,73	3,18
Bing	2,32	3,08
Σταθμισμένος μέσος όρος	2,59	3,17

Οι τιμές της πηγής είναι σε λίβρες αζώτου ανά 1.000 λίβρες νωπού καρπού και σε λίβρες ανά ακρ. Η πρώτη στήλη είναι λόγος μαζών και δεν αλλάζει με τη μετατροπή, 2,59 λίβρες ανά 1.000 λίβρες ισοδυναμούν με 2,59 κιλά ανά τόνο. Η δεύτερη μετατράπηκε με συντελεστή 0,112 από λίβρες ανά ακρ σε κιλά ανά στρέμμα [14].

Ο αριθμός της πρώτης στήλης λέγεται και αλλιώς, και έτσι γίνεται πιο εύχρηστος. Ο νωπός καρπός της κερασιάς περιέχει περίπου 0,26% άζωτο κατά βάρος. Επειδή πρόκειται για σύσταση του ίδιου του καρπού και όχι για μέγεθος της φυτείας, είναι και το στοιχείο που μεταφέρεται ασφαλέστερα σε άλλες συνθήκες.

Η αριθμητική για έναν ελληνικό οπωρώνα

Παραγωγή 1.500 κιλά ανά στρέμμα, δηλαδή 1,5 τόνοι.

Με τον καρπό: 1,5 × 2,59 = 3,9 κιλά αζώτου ανά στρέμμα

Στο πολυετές ξύλο: 3,2 κιλά αζώτου ανά στρέμμα

Συνολική ανάγκη: περίπου 7,1 κιλά αζώτου ανά στρέμμα

Η ανάγκη του δέντρου δεν είναι η δόση του λιπάσματος

Τα 7,1 κιλά είναι όσα χρειάζεται το δέντρο, όχι όσα ρίχνονται. Ανάμεσα στα δύο παρεμβάλλονται η αποτελεσματικότητα χρήσης, που στην ενότητα 11 αναφέρεται ως 40 ως 50% [9], και το άζωτο που δίνει ήδη το ίδιο το έδαφος με την ανοργανοποίηση της οργανικής ουσίας, καθώς και το άζωτο του νερού άρδευσης όπου υπάρχει.

Η πράξη 7,1 ÷ 0,45 δίνει τάξη μεγέθους γύρω στα 16 κιλά αζώτου ανά στρέμμα πριν αφαιρεθούν οι άλλες πηγές. Ο υπολογισμός αυτός είναι δικός μας και συνδυάζει δύο ανεξάρτητες εργασίες. Καμία από τις δύο δεν τον κάνει, και η αποτελεσματικότητα 40 ως 50% δεν μετρήθηκε σε κερασιά. Δίνεται ως μέτρο σύγκρισης με όσα εφαρμόζονται στην πράξη, όχι ως σύσταση δόσης.

Διάγραμμα της σωρευτικής ετήσιας πρόσληψης αζώτου στην κερασιά ως προς τις ημέρες από την πλήρη άνθηση, με σημειωμένα τα τέσσερα ορόσημα και το όριο των οκτώ εβδομάδων μετά τη συγκομιδή — Εικόνα 1. Η πορεία της πρόσληψης μέσα στη χρονιά. Το σχήμα της καμπύλης είναι το χρήσιμο, όχι οι ημερομηνίες: η πρόσληψη ξεκινά με την έκπτυξη του φυλλώματος, κορυφώνεται στην ταχεία φάση και έχει ουσιαστικά τελειώσει πριν από τη φυλλόπτωση. Σχεδίαση δική μας, με τα δεδομένα της πηγής [14].

Η ίδια εργασία περιγράφει και τη χρονική κατανομή. Η πρόσληψη ξεκινά όταν η έκπτυξη του φυλλώματος φτάσει το 50% και σταματά με την έναρξη της φυλλόπτωσης. Η ρίζα αρχίζει να προσλαμβάνει 20 ως 30 ημέρες μετά την πλήρη άνθηση, η ταχεία φάση διαρκεί περίπου τέσσερις μήνες, και έως το 90% της ετήσιας πρόσληψης έχει συμπληρωθεί πριν από το τέλος του καλοκαιριού [14]. Από τον Δεκέμβριο ως τον Φεβρουάριο το άζωτο της κόμης παραμένει σταθερό ή μειώνεται, πιθανότατα λόγω μετακίνησης προς τα πολυετή όργανα [14], κάτι που συμφωνεί με όσα περιγράφονται στην ενότητα 7.

Δύο δημοσιευμένες διατυπώσεις που δεν συμφωνούν

Η ενότητα 2 αναφέρει, με πηγή διδακτορική διατριβή του Μίσιγκαν σε νανοποιητικά υποκείμενα, ότι τρεις εβδομάδες μετά την άνθηση η απορρόφηση αζώτου από το έδαφος είναι ήδη μειωμένη [4]. Η καλιφορνέζικη εργασία, σε δέντρα σε Mazzard, τοποθετεί στο ίδιο ακριβώς σημείο την έναρξη της πρόσληψης από τη ρίζα [14].

Οι δύο προτάσεις δεν μπορούν να διαβαστούν ως περιγραφές του ίδιου πράγματος. Η πρώτη μετρά τι απέμεινε από ένα σημασμένο ανοιξιάτικο λίπασμα, η δεύτερη τη συνολική συσσώρευση αζώτου στο δέντρο. Αυτό που προκύπτει και από τις δύο είναι ότι τις πρώτες τρεις εβδομάδες μετά την άνθηση το έδαφος δεν συνεισφέρει σχεδόν τίποτα. Η διαφορά αφορά το τι γίνεται αμέσως μετά, και δεν λύνεται από τα δημοσιευμένα.

Πού μετρήθηκαν τα νούμερα και τι από αυτά μεταφέρεται

Τρεις εμπορικοί οπωρώνες 15 ετών στην κοιλάδα του San Joaquin της Καλιφόρνιας, ποικιλίες Bing, Coral και Rainier σε υποκείμενο Mazzard, πυκνότητα περίπου 30 δέντρα ανά στρέμμα [14].

Μεταφέρεται ο συντελεστής των 2,59 κιλών ανά τόνο καρπού, γιατί είναι σύσταση του καρπού και όχι μέγεθος της φυτείας. Μεταφέρεται επίσης η αλληλουχία των σταδίων της καμπύλης, γιατί είναι φαινολογική και όχι ημερολογιακή.

Δεν μεταφέρεται το νούμερο των 3,17 κιλών ανά στρέμμα για το πολυετές ξύλο. Εξαρτάται από την πυκνότητα, το υποκείμενο, την ηλικία και το σχήμα. Ελληνική φυτεία σε Gisela με 80 ως 120 δέντρα ανά στρέμμα έχει εντελώς άλλη κατανομή πολυετούς βιομάζας από 30 δέντρα σε Mazzard, και αντίστοιχη ελληνική μέτρηση δεν εντοπίστηκε δημοσιευμένη. Το νούμερο δίνεται ως τάξη μεγέθους και όχι ως τιμή για τον ελληνικό οπωρώνα.

Πηγές: 9 14 15

4. Πόσο αξιοποιείται η λίπανση ανά εποχή

Με ισοτοπικά σημασμένο άζωτο μπορεί να μετρηθεί πόσο από το λίπασμα κατέληξε πραγματικά στο δέντρο. Τα αποτελέσματα στην κερασιά είναι διαφωτιστικά.

Εποχή εφαρμογής	Τι δείχνουν οι μετρήσεις
Άνοιξη	Η υψηλότερη απορρόφηση: 65,6%
Καλοκαίρι	Απορρόφηση μόλις 37,44%, αλλά προσοχή, ακολουθεί το πλαίσιο παρακάτω
Χειμώνας	Το 52,5% χάνεται με τη συγκομιδή και το θερινό κλάδεμα [3]

Γιατί το «χαμηλότερο ποσοστό» δεν σημαίνει «χαμηλότερη αξία» Η καλοκαιρινή εφαρμογή απορροφάται λιγότερο, αλλά το άζωτο που απορροφάται κατευθύνεται εκεί που χρειάζεται: στους οφθαλμούς και στο παλαιότερο ξύλο, ως απόθεμα για την επόμενη χρονιά. Αντίθετα, μεγάλο μέρος του ανοιξιάτικου αζώτου φεύγει με τους καρπούς. Γι' αυτό ακριβώς η βιβλιογραφία αναδεικνύει τη σημασία της μετασυλλεκτικής εφαρμογής [3]. Το θέμα το αναπτύσσουμε αναλυτικά στο άρθρο για τη μετασυλλεκτική θρέψη στα πυρηνόκαρπα.

Πηγές: 3

5. Η αποθήκευση, πού πάει και με ποια μορφή

Τα δέντρα, φροντίζοντας για την επόμενη χρονιά, αποθηκεύουν άζωτο στους ανθοφόρους και φυλλοφόρους οφθαλμούς, στο παλαιότερο ξύλο και στις ρίζες. Η αποθήκευση γίνεται με τη μορφή πρωτεϊνών ή αμινοξέων.

Δύο διαφορετικές αποθήκες Άλλο πράγμα η αποθήκευση αζώτου και άλλο η αποθήκευση μη δομικών υδατανθράκων. Η δεύτερη γίνεται κυρίως στο παλαιότερο ξύλο του κορμού και στις ρίζες. Και οι δύο είναι εξίσου απαραίτητες για τη σωστή εκκίνηση την επόμενη χρονιά [8]. Ένα δέντρο μπορεί να έχει άζωτο και να του λείπουν υδατάνθρακες, ή το αντίστροφο, και στις δύο περιπτώσεις η άνοιξη θα είναι κακή.

6. Το φθινόπωρο: η μεταφορά από τα φύλλα στους οφθαλμούς

Αυτό που συμβαίνει το φθινόπωρο είναι μια μετακίνηση, όχι μια πρόσληψη. Το δέντρο αδειάζει τα φύλλα του και γεμίζει τους οφθαλμούς.

Οι μετρήσεις δείχνουν αύξηση κατά 27% της συγκέντρωσης αζώτου στους ανθοφόρους οφθαλμούς, στις ροζέτες, και στους βλαστοφόρους οφθαλμούς, ενώ ταυτόχρονα καταγράφεται μείωση από 39% έως 49% στα φύλλα [1].

Η πρακτική συνέπεια Το φύλλωμα κρατιέται ζωντανό όσο πιο αργά γίνεται το φθινόπωρο. Κάθε φύλλο που πέφτει πρόωρα, από κυλινδροσπόριο, από τετράνυχο, από ξηρασία ή από πρόωρη διακοπή της άρδευσης, φεύγει μαζί με το άζωτό του. Δεν προλαβαίνει να το επιστρέψει στους οφθαλμούς.

Πηγές: 1

7. Ο πλήρης κύκλος, εποχή προς εποχή

Περίοδος	Πού κινείται το άζωτο	Τι σημαίνει στο χωράφι
Άνθηση	Αποκλειστικά από τα αποθέματα. Το έδαφος δεν συνεισφέρει ακόμη, γιατί λείπει η φυλλική επιφάνεια	Η λίπανση αυτή τη στιγμή δεν προλαβαίνει
Άνοιξη	Από το έδαφος προς τα φύλλα, για αμινοξέα, πρωτεΐνες και νουκλεϊκά οξέα. Ταυτόχρονα προς τους οφθαλμούς και τη νεαρή βλάστηση	Η εφαρμογή αξιοποιείται καλύτερα (65,6%), αλλά μεγάλο μέρος φεύγει με τους καρπούς
Καλοκαίρι, μετά τη συγκομιδή	Αρχίζει σταδιακά η αποθήκευση προς τους νέους κοιμώμενους οφθαλμούς και το παλαιότερο ξύλο	Το πιο υποτιμημένο παράθυρο. Εδώ χτίζεται η επόμενη χρονιά
Σεπτέμβριος	Η διαδικασία κορυφώνεται. Τα φύλλα σχεδόν απομυζούνται από το εναπομείναν άζωτο	Το φύλλωμα πρέπει να είναι υγιές. Πρόωρη φυλλόπτωση σημαίνει χαμένο άζωτο
Άνοιξη επόμενης σεζόν	Το αποθηκευμένο άζωτο επανακινητοποιείται για την άνθηση και τη νέα βλάστηση	Ο κύκλος κλείνει. Ό,τι αποθηκεύτηκε, τώρα ξοδεύεται

8. Τι σημαίνει στην πράξη για τη λίπανση

Η εφάπαξ εφαρμογή αζώτου με τη βασική λίπανση δεν μπορεί να καλύψει την ανάγκη αποθήκευσης, για δύο λόγους:

Μεγάλο μέρος του αζώτου θα αφαιρεθεί με την παραγωγή και ένα άλλο μέρος θα εκπλυθεί.
Το πλεονάζον άζωτο θα μειώσει τη σκληρότητα της σάρκας του καρπού.

Γι' αυτό προτείνεται κατανομή σε δύο σκέλη:

Επιφανειακή λίπανση μετά τη συγκομιδή

3 μονάδες αζώτου ανά στρέμμα, 15 ημέρες μετά τη συγκομιδή, και μόνο εφόσον η εδαφολογική ανάλυση δεν δείχνει πλεονάζον άζωτο στο έδαφος.

Σε πρακτικούς όρους, 3 μονάδες σημαίνουν 3 κιλά καθαρού αζώτου ανά στρέμμα. Με νιτρική αμμωνία 34-0-0 αντιστοιχούν σε περίπου 8,8 κιλά σκευάσματος ανά στρέμμα· με θειική αμμωνία 21-0-0 σε περίπου 14,3 κιλά. Οι τιμές είναι ενδεικτικές· η τελική δόση καθορίζεται μετά από εδαφολογική ανάλυση και επιτόπια εκτίμηση από γεωπόνο.

Φθινοπωρινοί διαφυλλικοί ψεκασμοί με ουρία

Δύο εφαρμογές. Στη μελέτη του Μίσιγκαν τοποθετούνται τον Σεπτέμβριο και τον Οκτώβριο· το φαινολογικό αντίστοιχο, που είναι και το μεταφέρσιμο, είναι μετά τη συγκομιδή και πριν από τη φυσιολογική φυλλόπτωση, όσο το φύλλωμα είναι ακόμη ενεργό. Στη Βόρεια Ελλάδα το παράθυρο αυτό πέφτει αργότερα από ό,τι στο Μίσιγκαν και καθορίζεται από την κατάσταση του φυλλώματος, όχι από τον μήνα.

Τι προσφέρει η φθινοπωρινή ουρία

Αύξηση της συγκέντρωσης του αποθηκευμένου αζώτου για την επόμενη χρονιά.
Αύξηση της αντοχής των οφθαλμών στον παγετό κατά 4,25 °C [1]. Σε μια όψιμη ανοιξιάτικη παγωνιά, αυτό είναι η διαφορά ανάμεσα στο να υπάρχει παραγωγή και στο να μην υπάρχει.
Έρευνες στη Ρουμανία έδειξαν αύξηση κατά 24% της περιεκτικότητας των οφθαλμών σε άζωτο [6], που είχε ως αποτέλεσμα μεγαλύτερη παραγωγική φυλλική επιφάνεια ανά οφθαλμό, καλύτερη παραγωγή υδατανθράκων και μεγαλύτερο μέγεθος καρπού.
Στην ίδια εργασία, με δύο εφαρμογές ουρίας η παραγωγή ανέβηκε από 744 σε 1.078 κιλά ανά στρέμμα [6], αύξηση περίπου 45%.

Προσοχή στον διαφυλλικό ψεκασμό Ο διαφυλλικός ψεκασμός με ουρία, όπως και κάθε διαφυλλική εφαρμογή, μπορεί να προκαλέσει εγκαύματα στο φύλλωμα και λεκέδες στους καρπούς αν υπάρχουν ακόμη καρποί στο δέντρο. Απαιτείται προηγούμενη δοκιμή σε περιορισμένο αριθμό δέντρων, με το ίδιο σκεύασμα και την ίδια δόση, και αναμονή 5 έως 7 ημερών πριν από τη γενική εφαρμογή. Ο ψεκασμός γίνεται απόγευμα ή νωρίς το πρωί, ποτέ σε καύσωνα και ποτέ σε φύλλωμα υπό υδατική καταπόνηση. Τα φυτοπροστατευτικά και τα λιπάσματα χρησιμοποιούνται σύμφωνα με την ετικέτα και τις εγκρίσεις του Υ.Π.Α.Α.Τ. [13].

Πηγές: 1 5 6 13

9. Άζωτο και ποιότητα καρπού

Εδώ το άζωτο γυρίζει εναντίον του παραγωγού, αν το παρακάνει.

Οι εφαρμογές με μεγάλες ποσότητες αζώτου προσυλλεκτικά αυξάνουν σημαντικά τη συγκέντρωση αζώτου στους καρπούς. Οι καρποί αυτοί όμως είχαν:

μικρότερη διάρκεια ζωής στο ψυγείο, και
μικρότερη σκληρότητα σάρκας [7].

Η χρήση αζώτου την άνοιξη θέλει μεγάλη προσοχή, για να μην προκληθούν προβλήματα ποιότητας στον καρπό.

Το δίλημμα με το άζωτο Το ίδιο κιλό αζώτου, εφαρμοσμένο την άνοιξη, δίνει μεγαλύτερη βλάστηση αλλά μαλακότερο κεράσι που δεν αντέχει στο ψυγείο. Εφαρμοσμένο μετά τη συγκομιδή, δεν πειράζει καθόλου τη φετινή ποιότητα και χτίζει την περσινή του χρόνου. Η ερώτηση δεν είναι «πόσο άζωτο» αλλά «πότε».

10. Ελλείψεις, περίσσιες και τοξικότητα

Τα καλλιεργούμενα εδάφη στην Ελλάδα είναι συνήθως φτωχά σε άζωτο. Στα δέντρα όμως παρατηρούνται συχνά αυξημένες ποσότητες, λόγω της αλόγιστης χρήσης αζωτούχων λιπασμάτων, γι' αυτό και οι ελλείψεις σπάνια εμφανίζονται.

Κατάσταση	Πώς εκδηλώνεται
Έλλειψη	Καχεκτική βλάστηση. Ετήσιοι βλαστοί μικρού μήκους και πάχους. Μειωμένη παραγωγή. Καρποί μικροί, έντονου κόκκινου χρώματος. Φύλλα μικρά, ωχροπράσινα, που στο τέλος της βλαστικής περιόδου χρωματίζονται κοκκινωπά [9]
Μικρή έλλειψη	Παραδόξως ωθεί τα δέντρα σε σχηματισμό μεγάλου αριθμού καρποφόρων οργάνων και πλούσια ανθοφορία και καρποφορία [9]
Περίσσια	Πλούσια βλάστηση που παραμένει τρυφερή. Φύλλα βαθυπράσινα. Καρποί υδαρείς, με φτωχά οργανοληπτικά χαρακτηριστικά. Μείωση της άμυνας των δέντρων και ευνοϊκές συνθήκες για εχθρούς και ασθένειες. Καρποί με μειωμένη αντοχή στις μεταφορές και τη συντήρηση [9]
Τοξικότητα	Δεν προκαλείται από την περίσσια αζώτου. Αν και η αμμωνιακή μορφή είναι τοξική, τα δέντρα τη μετατρέπουν αμέσως μετά την πρόσληψη σε νιτρική, και την ανασχηματίζουν σε αμμωνιακή όταν τη χρειαστούν [9]

Η μικρή έλλειψη που δίνει περισσότερα άνθη Είναι από τα πιο αντι-διαισθητικά σημεία της δενδροκομίας. Ένα δέντρο σε ελαφρά υποσιτισμό αζώτου σταματά να χτίζει βλάστηση και στρέφεται στην αναπαραγωγή. Ένα υπερλιπασμένο δέντρο κάνει ξύλο. Δεν είναι σύσταση για υποσιτισμό των δέντρων αλλά η εξήγηση για το γιατί ο γείτονας που δεν λίπανε φέτος έχει περισσότερα άνθη.

Πηγές: 9

11. Το περιβαλλοντικό σκέλος

Το άζωτο είναι πολύ κινητικό στοιχείο στο έδαφος. Εκπλένεται εύκολα, ειδικά σε αμμώδη εδάφη, ενώ υπόκειται και σε απονιτροποίηση και εξαέρωση.

Το νούμερο που πρέπει να ενοχλεί Μόνο το 40 με 50% του εφαρμοζόμενου αζώτου χρησιμοποιείται από τις καλλιέργειες. Το υπόλοιπο χάνεται. Δηλαδή πάνω από το μισό λίπασμα που πληρώνεται δεν φτάνει ποτέ στο δέντρο. Αυτό είναι ταυτόχρονα οικονομικό και περιβαλλοντικό πρόβλημα.

Τα αζωτούχα λιπάσματα, και ιδίως τα νιτρικά που είναι ευδιάλυτα στο νερό, ευθύνονται για τις περισσότερες μολύνσεις των υδάτων και κυρίως των υπόγειων. Γι' αυτό απαιτείται λελογισμένη χρήση [9].

Τα σημεία που μένουν

Το μισό άζωτο της άνοιξης έρχεται από τα αποθέματα. Η άνθηση τρέφεται από την περσινή χρονιά, όχι από τη φετινή λίπανση.
Στην άνθηση το δέντρο δεν μπορεί να πάρει άζωτο από το έδαφος, γιατί δεν έχει ακόμη φύλλωμα να το τραβήξει.
Η εφάπαξ βασική λίπανση δεν αρκεί, το άζωτο φεύγει με την παραγωγή και με την έκπλυση.
3 μονάδες αζώτου 15 ημέρες μετά τη συγκομιδή, εφόσον το επιτρέπει η ανάλυση εδάφους.
Φθινοπωρινή διαφυλλική ουρία 3,5%, δύο εφαρμογές μετά τη συγκομιδή και πριν από τη φυσιολογική φυλλόπτωση, όσο το φύλλωμα είναι ακόμη ενεργό, με προηγούμενη δοκιμή.
Το φύλλωμα κρατιέται ζωντανό μέχρι αργά. Κάθε πρόωρα πεσμένο φύλλο παίρνει το άζωτό του μαζί του.
Πολύ άζωτο την άνοιξη σημαίνει μαλακό κεράσι που δεν αντέχει στο ψυγείο.

12. Πηγές

Οι αριθμοί μέσα στο κείμενο παραπέμπουν στον παρακάτω κατάλογο.

[1] Ouzounis, T. και Lang, G.A. (2011). Foliar applications of urea affect nitrogen reserves and cold acclimation of sweet cherries (Prunus avium L.) on dwarfing rootstocks. HortScience 46(7): 1015-1021. Πηγή για τη δόση της φθινοπωρινής διαφυλλικής ουρίας στο 3,5%, για την αύξηση 27% της συγκέντρωσης αζώτου στους ανθοφόρους και βλαστοφόρους οφθαλμούς, για τη μείωση 39 έως 49% στα φύλλα, και για τη βελτίωση της αντοχής των οφθαλμών στο ψύχος κατά 4,25 °C.
[2] Grassi, G., Millard, P., Wendler, R., Minotta, G. και Tagliavini, M. (2002). Measurement of xylem sap amino acid concentrations in conjunction with whole tree transpiration estimates spring N remobilization by cherry (Prunus avium L.) trees. Plant, Cell and Environment 25: 1689-1699. Η θεμελιώδης πηγή του άρθρου: το 50% του αζώτου που χρησιμοποιείται την άνοιξη προέρχεται από τα αποθέματα και το υπόλοιπο 50% από το έδαφος.
[3] San-Martino, L., Sozzi, G.O., San-Martino, S. και Lavado, R.S. (2010). Isotopically-labelled nitrogen uptake and partitioning in sweet cherry as influenced by timing of fertilizer application. Scientia Horticulturae 126(1): 42-49. Πηγή για τα ποσοστά απορρόφησης ανά εποχή: 65,6% για την ανοιξιάτικη εφαρμογή, 37,44% για τη θερινή, και απώλεια 52,5% της χειμερινής λίπανσης με τη συγκομιδή και το θερινό κλάδεμα. Τεκμηριώνει τη σημασία της μετασυλλεκτικής εφαρμογής.
[4] Zavaloni, C. (2004). Evaluation of nitrogen-fertilizer uptake, nitrogen-use and water-use efficiency in sweet cherry (Prunus avium L.) on dwarfing and standard rootstocks. Διδακτορική διατριβή, Michigan State University. Πηγή για το ότι τρεις εβδομάδες μετά την άνθηση η απορρόφηση αζώτου από το έδαφος είναι ήδη μειωμένη.
[5] Ayala, M., Bañados, P., Thielemann, M. και Toro, R. (2014). Distribution and recycling of canopy nitrogen storage reserves in sweet cherry (Prunus avium) fruiting branches following 15N-urea foliar applications after harvest. Ciencia e Investigación Agraria 41(1): 71-80. Πηγή για την κατανομή και ανακύκλωση των αποθεμάτων αζώτου στους καρποφόρους βραχίονες μετά από μετασυλλεκτικές διαφυλλικές εφαρμογές ουρίας.
[6] Mitre, I., Mitre, V., Setras, A. και Setras, R. (2012). Effects of fall applications of urea in order to improve fruit sizes, weight and buds cold hardiness in sweet cherry. Bulletin UASVM Horticulture 69. Πηγή για την αύξηση 24% της περιεκτικότητας των οφθαλμών σε άζωτο και για την άνοδο της παραγωγής από 744 σε 1.078 κιλά ανά στρέμμα με δύο εφαρμογές ουρίας.
[7] Swarts, N.D., Mertes, E. και Close, D.C. (2017). Role of nitrogen fertigation in sweet cherry fruit quality and consumer perception of quality: at- and postharvest. Acta Horticulturae 1161. Πηγή για το ότι οι μεγάλες προσυλλεκτικές ποσότητες αζώτου δίνουν καρπούς με μικρότερη διάρκεια ζωής στο ψυγείο και μικρότερη σκληρότητα σάρκας.
[8] Cheng, L., Ma, F. και Ranwala, D. (2004). Nitrogen storage and its interaction with carbohydrates of young apple trees in response to nitrogen supply. Tree Physiology 24: 91-98. Πηγή για τη διάκριση ανάμεσα στην αποθήκευση αζώτου και στην αποθήκευση μη δομικών υδατανθράκων, και για τον ρόλο και των δύο στη σωστή εκκίνηση της επόμενης χρονιάς.
[9] Χατζηχαρίσης, Ι. και Καζαντζής, Κ. (2014). Η κερασιά και η καλλιέργειά της. Εκδόσεις ΑγροΤύπος, 442 σελίδες. Πηγή για τη συμπτωματολογία των ελλείψεων και των περισσειών αζώτου, για το ότι δεν προκαλείται τοξικότητα, και για την επισήμανση σχετικά με τη νιτρορύπανση των υπόγειων υδάτων.
[10] Στυλιανίδης, Δ., Σιμώνης, Α. και Συργιαννίδης, Γ. (2002). Θρέψη και Λίπανση Φυλλοβόλων Οπωροφόρων Δένδρων, σελ. 110-115. Εκδόσεις Σταμούλης. Πηγή για τις φυσιολογικές τιμές επάρκειας αζώτου στο φύλλο της κερασιάς, από 2,2 έως 3,4% ανάλογα με την ποικιλία και το υποκείμενο.
[11] Manolakis, E. (1976). Die Wirkung gleichmässiger und jahreszeitlich abwechselnder Ammonium- und Nitraternährung auf Apfelbäume. Διδακτορική διατριβή, TU Berlin, FB15. Πηγή για τη διαφορετική επίδραση νιτρικής και αμμωνιακής μορφής αζώτου στη βλάστηση και στον χρόνο εισόδου στην καρποφορία.
[12] Παστόπουλος, Σ. και Καζαντζής, Κ. (2018). Ο κύκλος του αζώτου στην κερασιά (Prunus avium L.). Farmacon, Τεχνική Αρθρογραφία, Θρέψη και Λίπανση. Το αρχικό κείμενο πάνω στο οποίο στηρίζεται το παρόν άρθρο, με τη συνολική βιβλιογραφία και τα διαγράμματα του κύκλου του αζώτου. Σχετικό και το βιβλίο Taiz, L., Zeiger, E., Møller, I.M. και Murphy, A. Φυσιολογία και ανάπτυξη φυτών, 6η έκδοση, σελ. 385-411, ελληνική απόδοση Κ. Θάνος, Εκδόσεις Utopia, 2017.
[13] Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, Βάση δεδομένων εγκεκριμένων φυτοπροστατευτικών προϊόντων. Η μόνη έγκυρη πηγή για το τι επιτρέπεται σε κάθε καλλιέργεια.
[14] Brown, P., Amaral, D. και Camargo, R. (2023). Development of Nutrient Budget and Nutrient Demand Model for Nitrogen Management in Cherry. Τελική έκθεση, Fertilizer Research and Education Program, California Department of Food and Agriculture, έργο 19-0954, University of California Davis. Πηγή για τους συντελεστές απομάκρυνσης αζώτου με τον καρπό ανά ποικιλία, για το άζωτο της ετήσιας αύξησης του πολυετούς ξύλου, για την έναρξη της πρόσληψης στο 50% της έκπτυξης του φυλλώματος, για την έναρξη της πρόσληψης από τη ρίζα 20 ως 30 ημέρες μετά την πλήρη άνθηση, για το 90% της ετήσιας πρόσληψης ως το τέλος του καλοκαιριού, για τη σταθερή ή μειούμενη συγκέντρωση της κόμης από τον Δεκέμβριο ως τον Φεβρουάριο, και για τη σύσταση να μη γίνονται εδαφικές εφαρμογές αργότερα από οκτώ εβδομάδες μετά τη συγκομιδή. Πλήρες κείμενο.
[15] Optimising nitrogen management in cherry trees: new approaches to maximise yield according to the University of California. Cherry Times, 25 Ιανουαρίου 2024. Εμπορικός τύπος που παρουσίασε τα αποτελέσματα του παραπάνω έργου. Κάθε αριθμός ελέγχθηκε στην τελική έκθεση και όχι σε αυτό το κείμενο.

Αποποίηση ευθύνης Το παρόν κείμενο έχει ενημερωτικό και εκπαιδευτικό χαρακτήρα. Δεν υποκαθιστά την επιτόπια γεωπονική εκτίμηση ούτε συνιστά συνταγή εφαρμογής λιπασμάτων ή φυτοπροστατευτικών προϊόντων. Οι δόσεις που αναφέρονται είναι ενδεικτικές και όχι σύσταση εφαρμογής· η τελική δόση καθορίζεται μετά από εδαφολογική και φυλλοδιαγνωστική ανάλυση και επιτόπια εκτίμηση από αδειοδοτημένο γεωπόνο. Κάθε διαφυλλικός ψεκασμός σε δέντρα που φέρουν ακόμη καρπό απαιτεί προηγούμενη δοκιμή σε περιορισμένο αριθμό δέντρων, με το ίδιο σκεύασμα και την ίδια δόση, και αναμονή 5 έως 7 ημερών πριν από τη γενική εφαρμογή. Η χρήση φυτοπροστατευτικών γίνεται μόνο βάσει των εγκρίσεων του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων και των οδηγιών της ετικέτας. Η Παστόπουλος Γεωπονική Ε.Ε. δεν φέρει καμία ευθύνη για τη χρήση των παραπάνω πληροφοριών.