Η καλλιέργεια της κερασιάς, φυτοπροστασία και λίπανση

Η κερασιά είναι είδος ιδιαίτερο, με αρκετά χαρακτηριστικά διαφορετικά από τα υπόλοιπα είδη της οικογένειας των πυρηνοκάρπων. Σε αυτό το εγχειρίδιο θα αναλυθούν βασικές πρακτικές λίπανσης και φυτοπροστασίας της κερασιάς ανάλογα με το φαινολογικό στάδιο.

Περιεχόμενα

Πίνακας 1. Προτεινόμενοι ψεκασμοί για έναν υγιή κερασώνα
Το σκάσιμο του καρπού, τι δείχνει η έρευνα
Η λίπανση της κερασιάς
Τα νεαρά δένδρα και η νεανικότητα
Πίνακας 2. Προτεινόμενες λιπάνσεις της κερασιάς
Ο φώσφορος, το στοιχείο-κλειδί
Πηγές

Πίνακας 1. Προτεινόμενοι ψεκασμοί για έναν υγιή κερασώνα

Πώς διαβάζεται αυτό το πρόγραμμα, και γιατί άλλαξε

Στην αρχική μορφή του, το πρόγραμμα ήταν γραμμένο ως ημερολόγιο μηνών. Ένα ημερολόγιο μηνών δεν μεταφέρεται από κτήμα σε κτήμα: η ίδια ποικιλία ανθίζει σε διαφορετική ημερομηνία στα Γιαννιτσά, στην Αγιά και στη Ροδόπη, και η διαφορά μεταξύ βόρειας ορεινής και κεντρικής Ελλάδας φτάνει εύκολα τις δύο ως τρεις εβδομάδες.

Γι' αυτό κάθε επέμβαση εδώ είναι δεμένη με φαινολογικό στάδιο. Όπου αναφέρεται μήνας, αναφέρεται ως ένδειξη και μόνο για τη Βόρεια Ελλάδα, τους κερασεώνες Πέλλας και Ημαθίας. Για τη Θεσσαλία και τη Στερεά τα στάδια έρχονται νωρίτερα, για τις ορεινές ζώνες αργότερα.

Ο χρονισμός της κάθε χρονιάς δίνεται από τα δελτία γεωργικών προειδοποιήσεων του αρμόδιου Περιφερειακού Κέντρου Προστασίας Φυτών, που εκδίδονται και ειδικά για την κερασιά [2]. Κάθε σκεύασμα που αναφέρεται εδώ ελέγχεται πριν τη χρήση στη βάση εγκρίσεων του ΥΠΑΑΤ, για την καλλιέργεια, τη δόση και τον χρόνο αναμονής [1].

Λήθαργος έως διόγκωση οφθαλμών, ενδεικτικά Ιανουάριος και Φεβρουάριος στη Βόρεια Ελλάδα

Ψεκασμοί με χαλκούχα σκευάσματα για την προστασία των δένδρων από το βακτηριακό έλκος των πυρηνοκάρπων και μυκητολογικές ασθένειες, όπως το κορύνεο, η μονίλια και το κυλινδροσπόριο. Στις οδηγίες του Ειρηνικού Βορειοδυτικού των ΗΠΑ ο δεύτερος χειμερινός ψεκασμός χαλκού για το βακτηριακό έλκος τοποθετείται «στις αρχές Ιανουαρίου», μετά από έναν φθινοπωρινό πριν τις βροχές [11]. Η επιλογή δόσης και συνδυασμών γίνεται μέσα στα όρια της ετικέτας [1].
Ψεκασμοί με πολυσουλφίδιο του ασβεστίου (θειασβέστιο) ή με χειμερινό πολτό σε αγροκτήματα όπου έχει εντοπιστεί βαμβακάδα ή ψώρα του Σαν Ζοζέ (Quadraspidiotus perniciosus). Η σύσταση του UC IPM για την κερασιά είναι επέμβαση στο στάδιο του καθυστερημένου ληθάργου και εφόσον υπήρξε πληθυσμός ή καπνιά την προηγούμενη χρονιά, με τα παραφινέλαια να ελέγχουν το κοκκοειδές στον λήθαργο [14]. Το ίδιο κείμενο δίνει τρεις ως τέσσερις γενεές τον χρόνο στην Καλιφόρνια· ο αριθμός των γενεών στη Βόρεια Ελλάδα είναι μικρότερος, και ο χρονισμός των θερινών επεμβάσεων ακολουθεί τα ελληνικά δελτία και όχι το αμερικανικό ημερολόγιο [2].
Ψεκασμός με θειικό ψευδάργυρο, όπου έχει διαπιστωθεί έλλειψη από εδαφολογική ή φυλλοδιαγνωστική εξέταση ή όπου το pH του εδάφους είναι υψηλό. Οι ελλείψεις ψευδαργύρου, σιδήρου, χαλκού, μαγγανίου και βορίου είναι συνήθεις σε εδάφη με pH πάνω από 7,7, και ο ψευδάργυρος δεσμεύεται τόσο ισχυρά στο έδαφος ώστε διορθώνεται κυρίως διαφυλλικά [21]. Η κερασιά χαρακτηρίζεται ρητά ως είδος ιδιαίτερα ευαίσθητο στην τροφοπενία ψευδαργύρου [20].
Για την πρωίμιση της άνθισης και τη βελτίωση της καρπόδεσης κυκλοφορούν συνδυασμοί ειδικών λιπασμάτων, τα οποία δεν αναφέρονται ονομαστικά για λόγους αποφυγής της διαφήμισης.
Προς το τέλος του ληθάργου γίνεται και η εφαρμογή της χαραγής στα νεαρά δενδρύλλια. Η χαραγή γίνεται ακριβώς επάνω από τον οφθαλμό που προορίζεται να βλαστήσει και φθάνει μέχρι το ξύλο. Προσοχή: όχι πολλές χαραγές στο ίδιο δενδρύλλιο. Η συνδυασμένη εφαρμογή ρυθμιστών ανάπτυξης για την έκπτυξη πλάγιων κλάδων γίνεται μόνο με σκεύασμα εγκεκριμένο για την κερασιά και στην αραίωση της ετικέτας [1]· η αναλογία ανάμιξης με βαφή που κυκλοφορούσε στην αρχική μορφή του κειμένου δεν αντιστοιχεί σε δημοσιευμένη έγκριση και αφαιρέθηκε.

Πηγές: 1 2 11 14 20 21

Ο χειμερινός ψευδάργυρος σε αριθμούς που τεκμηριώνονται

Η αρχική μορφή του άρθρου έδινε «5 κιλά θειικού ψευδαργύρου ανά στρέμμα» χωρίς πηγή. Ο μόνος αριθμός που στέκει σε δημοσιευμένη σύσταση είναι σε καθαρό ψευδάργυρο: το Washington State University δίνει για τα οπωροφόρα περίπου 1,6 κιλά καθαρού ψευδαργύρου ανά στρέμμα σε ψεκασμό ληθάργου, στην πηγή, 14 λίβρες καθαρού ψευδαργύρου ανά ακρ [20].

Πόσο σκεύασμα αντιστοιχεί σε αυτό εξαρτάται από τον τύπο του άλατος, ο μονοϋδρικός θειικός ψευδάργυρος έχει περίπου τη μισή περιεκτικότητα του ένυδρου, και από την εγκεκριμένη δόση στην Ελλάδα, η οποία ελέγχεται κάθε φορά στη βάση του ΥΠΑΑΤ [1]. Ο χρονισμός: όσο πιο αργά γίνεται μέσα στον λήθαργο, αλλά πριν ανοίξουν τα λέπια των οφθαλμών, γιατί έτσι ο ψεκασμός είναι αποτελεσματικότερος και προκαλεί λιγότερη ζημιά [21].

Διόγκωση οφθαλμών έως λευκή κορυφή, ενδεικτικά Μάρτιος

Το πρώτο φούσκωμα των οφθαλμών στις πρωιμανθείς ποικιλίες σημαίνει την έναρξη της περιόδου. Από τη διόγκωση των οφθαλμών και μέχρι την πράσινη κορυφή τοποθετείται ο τελευταίος ψεκασμός με οξείδιο του χαλκού. Στη Βόρεια Ελλάδα το στάδιο αυτό εμφανίζεται συνήθως στις αρχές Μαρτίου, αλλά η ημερομηνία μεταβάλλεται με την περιοχή και τη χρονιά και ελέγχεται στα δελτία γεωργικών προειδοποιήσεων [2].
Από την πράσινη κορυφή και μέχρι τη λευκή κορυφή τοποθετείται μία εφαρμογή με θερινό πολτό, αφιδοκτόνο και σκεύασμα κατά των κοκκοειδών, πάντα σύμφωνα με τις εγκρίσεις [1] και το ιστορικό του αγροκτήματος. Όχι κοντά στην ανθοφορία, ώστε να μην επηρεαστεί η πτήση της μέλισσας.
Την ίδια περίοδο τοποθετείται και το πρώτο μυκητοκτόνο κατά της μονίλιας του άνθους. Προσοχή στον συνδυασμό με παραφινέλαια: το εγχειρίδιο φυτοπροστασίας του Washington State University αναφέρει ρητά «να μην εφαρμόζεται captan μαζί με λάδι· captan που εφαρμόζεται πριν ή μετά το λάδι, εντός δύο εβδομάδων, μπορεί να προκαλέσει ζημιά σε ευαίσθητες ποικιλίες» [8]. Το διάστημα των 14 ημερών είναι αυτό που τεκμηριώνεται· η τιμή των 20 ημερών που κυκλοφορούσε στην αρχική μορφή του κειμένου δεν εντοπίστηκε σε πηγή και διορθώθηκε. Σε κάθε περίπτωση υπερισχύει η ετικέτα του σκευάσματος [1].
Σε βροχερές περιόδους ο συνδυασμός μυκητοκτόνου επαφής με διασυστηματικό είναι η συνήθης πρακτική. Κατά την έναρξη της άνθησης απαιτείται διασυστηματικό μυκητοκτόνο κατά της μονίλιας. Η αντιμετώπιση γίνεται με σκευάσματα εγκεκριμένα για την κερασιά στην Ελλάδα [1]· δραστικές ουσίες που εμφανίζονται στους διεθνείς καταλόγους για τη μονίλια του άνθους της κερασιάς είναι, ενδεικτικά, το cyprodinil, το tebuconazole και ο συνδυασμός azoxystrobin με difenoconazole [10].
Παράλληλα εφαρμόζονται πυκνά αμινοξέα, ή αμινοξέα με βόριο, ψευδάργυρο, βιταμίνες Β και γλυκίνη-βεταΐνη, για την ενίσχυση και τη σωστή ανάπτυξη των ανθέων. Αν επικρατούν χαμηλές θερμοκρασίες, γίνεται διαφυλλική εφαρμογή φωσφόρου. Η πρακτική αυτή είναι εμπειρία πεδίου: δημοσιευμένη μέτρηση για την κερασιά στις ελληνικές συνθήκες δεν εντοπίστηκε. Ό,τι τεκμηριώνεται είναι ότι η φθινοπωρινή εφαρμογή βορίου είναι αποτελεσματικότερη από την ανοιξιάτικη στην αύξηση του βορίου των ανθέων και στη βελτίωση της καρπόδεσης [18].

Πηγές: 1 2 8 10 18

Μονίλια του άνθους: ο χρονισμός δένεται με το στάδιο, όχι με τον μήνα

Οι οδηγίες του UC IPM για την κερασιά ονομάζουν τα παθογόνα Monilinia fructicola και Monilinia laxa και τοποθετούν την έναρξη των εφαρμογών στο στάδιο «popcorn» της άνθησης, με επανάληψη κάθε 14 ημέρες μέχρι να ολοκληρωθεί η άνθηση. Σε έντονη βροχόπτωση το διάστημα κατεβαίνει στις 10 ημέρες [10].

Η μόλυνση ευνοείται από «βροχή ή δρόσο κατά την άνθηση και μέτριες θερμοκρασίες», δηλαδή 14,4 ως 25 °C, στην πηγή, 58 ως 77 βαθμοί Φαρενάιτ [10]. Πρόκειται για μετρήσεις της Καλιφόρνιας. Το θερμοκρασιακό παράθυρο είναι φυσιολογία του μύκητα και μεταφέρεται· το ημερολόγιο δεν μεταφέρεται, γιατί η άνθηση της κερασιάς στη Βόρεια Ελλάδα δεν συμπίπτει με την άνθηση στην κοιλάδα του San Joaquin.

Πλήρης άνθηση έως πτώση κάλυκα, ενδεικτικά Απρίλιος

Στην πλήρη άνθιση επαναλαμβάνεται ο ψεκασμός για τη μονίλια του άνθους, μέσα στο διάστημα των 10 ως 14 ημερών που ορίζει η πίεση της βροχής [10]. Ο ψεκασμός γίνεται κατά προτίμηση τις νυχτερινές ώρες, σε συνδυασμό με προϊόντα ενίσχυσης της καρπόδεσης, όπως φύκια ψυχρής εκχύλισης ή γλυκίνη-βεταΐνη.
Στην πτώση των πετάλων τοποθετείται συνδυασμένος ψεκασμός διασυστηματικού μυκητοκτόνου μαζί με διαφυλλικό για τη μείωση της καρπόπτωσης. Το στάδιο αυτό είναι ταυτόχρονα και η πρώτη από τις τρεις επεμβάσεις που συνιστώνται για το κυλινδροσπόριο, δηλαδή τη φυλλοκηλίδωση της κερασιάς: πτώση πετάλων, πτώση κάλυκα, και δύο εβδομάδες αργότερα [12].
Στην πτώση του κάλυκα τοποθετείται η εφαρμογή με αφιδοκτόνο για την καταπολέμηση της μαύρης ψείρας.
Από την πτώση των πετάλων μέχρι το στάδιο του αρακά τοποθετούνται οι εφαρμογές ασβεστίου. Οι δόσεις δίνονται χωριστά παρακάτω, γιατί οι δημοσιευμένες τιμές διαφέρουν από αυτές που κυκλοφορούσαν στην αρχική μορφή του κειμένου.
Ανάλογα με το φορτίο που προκύπτει, η καλλιέργεια υποστηρίζεται με διαφυλλική λίπανση καθ' όλη τη διάρκεια της ανάπτυξης του καρπού. Προσοχή στο κάλιο: η υπερβολική εδαφική συγκέντρωση καλίου ανταγωνίζεται την πρόσληψη ασβεστίου και μαγνησίου και οδηγεί σε διατροφική ανισορροπία· το Washington State University συνιστά το εδαφικό κάλιο να διατηρείται μεταξύ 150 και 300 mg ανά κιλό εδάφους ακριβώς για τον λόγο αυτό [17]. Επειδή η συνεκτικότητα του κερασιού στηρίζεται στο ασβέστιο [26], η ανισορροπία αυτή δουλεύει έμμεσα εναντίον της μετασυλλεκτικής συμπεριφοράς. Ευθεία μέτρηση «υπερβολικό κάλιο προς χειρότερη συντήρηση» δεν εντοπίστηκε, και η αρχική κατηγορηματική διατύπωση ξαναγράφτηκε ως ανταγωνισμός θρεπτικών.

Πηγές: 10 12 17 26

Το captan στην άνθηση, τι λέει πραγματικά η βιβλιογραφία

Στην αρχική μορφή του, το κείμενο έγραφε ότι «δεν επιτρέπεται το captan, γιατί μειώνει τη γονιμότητα της γύρης». Ο ισχυρισμός είναι υπερβολικός και ξαναγράφτηκε.

Το εγχειρίδιο φυτοπαθολογίας του Ειρηνικού Βορειοδυτικού των ΗΠΑ γράφει: «Το captan και το ferbam μείωσαν τη βλάστηση της γύρης κερασιάς, ενώ το θείο όχι». Στην ίδια όμως παράγραφο: «δεν έχουν αναφερθεί σημαντικές μειώσεις στην καρπόδεση και στην ανάπτυξη, ακόμη και όταν τα πιο ανασταλτικά μυκητοκτόνα χρησιμοποιήθηκαν στην πλήρη άνθηση» [9].

Δηλαδή: η αναστολή υπάρχει στο εργαστήριο, η μείωση της καρπόδεσης δεν τεκμηριώνεται στον αγρό. Πρόκειται για αμερικανικές εργασίες, χωρίς ελληνική επανάληψη. Ο λόγος για τον οποίο πράγματι αποφεύγεται ο συνδυασμός του captan με παραφινέλαια είναι η φυτοτοξικότητα στις ευαίσθητες ποικιλίες και όχι η γύρη [8].

Ασβέστιο: οι δόσεις που τεκμηριώνονται, και από πού

Η αρχική μορφή έδινε «νιτρικό ασβέστιο 3 κιλά ανά τόνο, χλωριούχο ασβέστιο 1,5 ως 2 κιλά ανά τόνο ψεκαστικού διαλύματος» χωρίς πηγή. Οι δημοσιευμένες τιμές, με τη χώρα τους, είναι:

Όρεγκον, ΗΠΑ: «έξι εφαρμογές ασβεστίου ξεκινώντας από τη σκλήρυνση του πυρήνα», με διάλυμα 0,1 ως 0,15% σε ασβέστιο [22].
Ουάσινγκτον, ΗΠΑ: «0,5 ως 1,0% CaCl₂ έχει αποδειχθεί αποτελεσματικό στη μείωση του σκασίματος, με σωστή εφαρμογή και χρονισμό» [23].
Χιλή, ποικιλία Lapins σε υποκείμενο Colt: CaCl₂ σε 0,8%, σε τρεις χρόνους, 26, 39 και 62 ημέρες από την πλήρη άνθηση. Η πρώτη εφαρμογή έδωσε 7% μεγαλύτερη συνεκτικότητα στη συγκομιδή, ενώ οι εφαρμογές στις 39 και 62 ημέρες μείωσαν τη σχισμή στα αραιωμένα δένδρα [26].
Πιεμόντε, Ιταλία, ποικιλία Regina: τέσσερις εφαρμογές σκευασμάτων ασβεστίου και καλίου από την έκπτυξη των οφθαλμών έως την καρπόδεση, με λιγότερο σκάσιμο, μικρότερη απώλεια βάρους και μεγαλύτερη συνεκτικότητα μετά από 14 ημέρες στους 2 °C [27].

Οι αριθμοί αυτοί είναι συγκεντρώσεις διαλύματος, όχι κιλά ανά στρέμμα, και προέρχονται από τις ΗΠΑ, τη Χιλή και την Ιταλία. Δημοσιευμένη ελληνική μέτρηση δεν εντοπίστηκε. Το εύρος 0,1 ως 1,0% καλύπτει δεκαπλάσια διαφορά, που εξηγείται από το άλας, τον αριθμό εφαρμογών και τον κίνδυνο εγκαύματος· η εγκεκριμένη δόση του συγκεκριμένου σκευάσματος στην Ελλάδα ελέγχεται στη βάση του ΥΠΑΑΤ [1].

Αλλαγή χρώματος έως συγκομιδή, ενδεικτικά Μάιος

Οι ποικιλίες, ανάλογα με τον χρόνο ωρίμανσης, ψεκάζονται με αφιδοκτόνο και με μυκητοκτόνο για τη μονίλια πριν τη συγκομιδή. Τα διαστήματα των 7 και 15 ημερών που ανέφερε η αρχική μορφή δεν είναι κανόνας της καλλιέργειας αλλά ιδιότητα του κάθε σκευάσματος: ο χρόνος αναμονής ορίζεται στην ετικέτα και ελέγχεται στη βάση εγκρίσεων [1]. Η τήρησή του είναι αυτή που κρατά τα υπολείμματα κάτω από τα όρια.
ΠΡΟΣΟΧΗ στην κηλιδόπτερη δροσόφιλα (Drosophila suzukii), τον νέο εχθρό της κερασιάς των όψιμων περιοχών. Το πότε αρχίζει ο κίνδυνος είχε γραφεί λάθος: το UC IPM αναφέρει ότι «οι καρποί της κερασιάς γίνονται ευαίσθητοι στην προσβολή μόλις αρχίσει να αλλάζει το χρώμα τους, δηλαδή από πράσινο σε κίτρινο» [13]. Δηλαδή η ευαισθησία ξεκινά νωρίτερα από το κόκκινο στάδιο. Ο σωστός χρονισμός της πρώτης επέμβασης είναι, κατά την ίδια πηγή, «όταν η παρακολούθηση δείχνει υψηλούς πληθυσμούς στις παγίδες και ο καρπός της ποικιλίας γίνει ευαίσθητος, δηλαδή το χρώμα αρχίζει να αλλάζει από πράσινο σε αχυρόχρωμο» [13]. Η παρακολούθηση γίνεται με παγίδες ενηλίκων και με δειγματοληψία 100 ως 200 καρπών για έλεγχο προνυμφών [13].
Η μύγα της κερασιάς (Rhagoletis cerasi) είναι εξίσου σοβαρός εχθρός, και εδώ υπάρχει ελληνική βαθμονόμηση. Δίνεται χωριστά παρακάτω.
Ψεκασμοί με ασβέστιο αυξάνουν τη μετασυλλεκτική αντοχή του καρπού [26] [27]. Για τα σκευάσματα πυριτίου και πυριτικού καλίου δεν εντοπίστηκε εργασία σε κερασιά που να τεκμηριώνει μείωση του σκασίματος ή βελτίωση της μετασυλλεκτικής συμπεριφοράς, και η αναφορά τους έμεινε ως ανοιχτό ερώτημα και όχι ως σύσταση. Για τη γλυκίνη-βεταΐνη, η πυκνότητα «τουλάχιστον 70%» που ανέφερε η αρχική μορφή είναι εμπορική προδιαγραφή χωρίς δημοσιευμένη τεκμηρίωση και αφαιρέθηκε· η δοκιμή της Πορτογαλίας χρησιμοποίησε γλυκίνη-βεταΐνη σε 1 mL ανά λίτρο [24].
Μετά τη συγκομιδή εφαρμόζεται μυκητοκτόνο επαφής για τις καλοκαιρινές προσβολές από κυλινδροσπόριο, ανθράκωση και κορύνεο, οι μετασυλλεκτικές εφαρμογές «είναι χρήσιμες σε υγρές χρονιές» [12], καθώς και εντομοκτόνο για τον σκολύτη και την ανάρσια. Κτήματα με ιστορικό τετράνυχου ψεκάζονται με ακαρεοκτόνο. Ο τετράνυχος μπορεί να προκαλέσει σοβαρή ζημιά στο κτήμα. Στην εναλλαγή των μυκητοκτόνων ισχύει ο κανόνας των δύο εφαρμογών κατ' ανώτατο όριο ανά έτος από την ίδια ομάδα FRAC [12].

Πηγές: 1 12 13 24 26 27

Η μύγα της κερασιάς: ελληνικοί αριθμοί, από ελληνικό κτήμα

Για τη Rhagoletis cerasi υπάρχει δημοσιευμένη εργασία σε εμπορικούς κερασεώνες της Αγιάς Λάρισας, δηλαδή σε ελληνικές συνθήκες και όχι σε μεταφερμένο μοντέλο [15]:

Το έντομο είναι μονογονικό, μία γενεά τον χρόνο.
Το κατώτερο όριο ανάπτυξης είναι 5 °C, με ανώτερο όριο συσσώρευσης στους 32 °C.
Οι παγίδες αναρτώνται με τη συσσώρευση 400 βαθμοημερών από την 1η Φεβρουαρίου. Στην Αγιά, το 2015, αυτό συνέβη στις 26 Απριλίου.
Το όριο επέμβασης ήταν το 10% των παγίδων με ενήλικα.
Η καθοδήγηση των ψεκασμών από το σύστημα αυτό μείωσε τις εφαρμογές κατά 75%, με μηδενική προσβολή καρπών.

Αυτό είναι το είδος αριθμού που αντικαθιστά τον μήνα: δεν χρειάζεται να είναι «Μάιος», χρειάζεται να είναι 400 βαθμοημέρες και 10% παγίδων. Ο ίδιος υπολογισμός γίνεται με τα δεδομένα του κάθε κτήματος.

Μετά τη συγκομιδή, ενδεικτικά Ιούνιος

Μετά τη συγκομιδή, το δένδρο ξεκινάει την αποθησαύριση των υδατανθράκων και των θρεπτικών που κατανάλωσε μέχρι την ωρίμανση του καρπού. Αυτά αποθηκεύονται κυρίως στις ρίζες και στους παλαιότερους βλαστούς, ενώ οι οφθαλμοί τροφοδοτούνται για την επόμενη χρονιά. Η αρχή αυτή τεκμηριώνεται: «το φθινόπωρο, η διαφυλλική εφαρμογή αζώτου βοηθά στο χτίσιμο των αποθεμάτων για την επόμενη σεζόν· η εδαφική εφαρμογή αζώτου το φθινόπωρο δεν συνιστάται» [17].
Ο διαφυλλικός ψεκασμός με ουρία χαμηλής περιεκτικότητας σε βιουρέτη είναι η πρακτική που τεκμηριώνεται καλύτερα. Το Washington State University ορίζει δύο πράγματα: ότι η ουρία πρέπει να έχει λιγότερο από 0,25% βιουρέτη [19] [18], και ότι η δόση φτάνει τα 2,2 κιλά αζώτου ανά στρέμμα σε μία διαφυλλική εφαρμογή, στην πηγή, «έως 20 λίβρες αζώτου ανά ακρ», με αποτελεσματικότητα που «κυμαίνεται από 30 ως 80% ανάλογα με τις καιρικές συνθήκες» [18]. Η τιμή «4 ως 6 κιλά ουρίας ανά τόνο ψεκαστικού διαλύματος» της αρχικής μορφής δεν εντοπίστηκε σε πηγή και αντικαταστάθηκε από τη δόση ανά έκταση.
Ο χρονισμός της αμερικανικής σύστασης δεν μεταφέρεται αυτούσιος. Η πηγή γράφει «μετά τη συγκομιδή, μεταξύ Οκτωβρίου και Νοεμβρίου, αλλά πριν τη φυσική φυλλόπτωση, όταν τα φύλλα αρχίζουν να κιτρινίζουν» [18], ημερολόγιο μηλιάς της πολιτείας Ουάσινγκτον. Στην Ελλάδα η κερασιά συγκομίζεται τον Μάιο ή τον Ιούνιο, άρα μεσολαβεί ολόκληρο καλοκαίρι ενεργού φυλλώματος. Αυτό που μεταφέρεται είναι η αρχή: διαφυλλικό άζωτο όσο το φύλλωμα είναι ακόμη ενεργό και πριν τη φυσική φυλλόπτωση.
Σε χρονιές με υπερβολικό φορτίο η αζωτούχος λίπανση ενισχύεται. Το «10 ως 15 κιλά ανά στρέμμα» της αρχικής μορφής δεν εντοπίστηκε σε πηγή και αφαιρέθηκε. Το μέτρο σύγκρισης που υπάρχει είναι ελληνικό: η ετήσια απομάκρυνση αζώτου μετρήθηκε σε 8,6 κιλά ανά στρέμμα σε κερασεώνες των Γιαννιτσών [16]. Η λίπανση αποφασίζεται πάνω σε αυτό, μαζί με τη φυλλοδιαγνωστική.
Η χρήση βασικών λιπασμάτων μετά τη συγκομιδή δεν ενδείκνυται, γιατί ο φώσφορος και το κάλιο δεσμεύονται και δεν είναι αφομοιώσιμα την επόμενη χρονιά. Ο μηχανισμός αναλύεται στην ενότητα για τον φώσφορο.
Η άρδευση είναι απαραίτητη σε όλη τη διάρκεια του καλοκαιριού. Ελλιπής άρδευση ευνοεί τη θερμοπληξία, τη φυλλόπτωση και τις προσβολές από σκολύτες και ξυλοφάγα έντομα. Τα δίδυμα κεράσια όμως δεν οφείλονται σε έλλειψη νερού, το πλαίσιο που ακολουθεί το αναλύει.
Σε ευαίσθητες ποικιλίες στο βακτηριακό έλκος, χρησιμοποιούνται χαλκούχα σκευάσματα με διεισδυτική δράση (χηλικοί, γλυκονικοί, πρωτεϊνικοί χαλκοί και άλλα). Προσοχή: τα ανόργανα χαλκούχα αποφεύγονται το καλοκαίρι, πάνω σε ενεργό φύλλωμα και σε υψηλές θερμοκρασίες (υδροξείδιο, βορδιγάλειος πολτός και άλλα), λόγω κινδύνου φυτοτοξικότητας. Δεν πρόκειται για κανονιστική απαγόρευση: το επιτρεπτό στάδιο εφαρμογής ορίζεται από την ετικέτα και τις εγκρίσεις του ΥΠΑΑΤ [1].
Σε αγροκτήματα με έντονη και ανεπιθύμητη βλάστηση γίνεται χρήση θειικού καλίου στο έδαφος. Τα σκευάσματα αναστολής της βλάστησης καλύπτονται στην ενότητα για τα νεαρά δένδρα, η έγκριση στην κερασιά είναι το κρίσιμο σημείο.

Πηγές: 1 16 17 18 19

Τα δίδυμα κεράσια (νυχάκι) δεν είναι θέμα ποτίσματος

Η αρχική μορφή του άρθρου απέδιδε τη δημιουργία δίδυμων καρπών στην ελλιπή άρδευση. Η δημοσιευμένη έρευνα λέει το αντίθετο.

Το Washington State University αποδίδει το φαινόμενο σε «υψηλή θερμοκρασία κατά την προηγούμενη σεζόν, δηλαδή ενώ αναπτύσσονται οι ανθοφόροι οφθαλμοί», με κρίσιμο παράθυρο για την ποικιλία Bing «από τα τέλη Ιουλίου έως τις αρχές Σεπτεμβρίου». Η ίδια εργασία γράφει ρητά ότι το φαινόμενο «φαίνεται να μη σχετίζεται με την υδατική καταπόνηση του δένδρου», και ότι οι μικροεκτοξευτήρες κάτω από τα δένδρα ήταν αναποτελεσματικοί, αύξησαν ελαφρώς τη θερμοκρασία ανεβάζοντας την υγρασία [29].

Ό,τι δούλεψε, σε αμερικανικές εμπορικές δοκιμές: εξατμιστική ψύξη (μείωση των διδύμων κατά 50%), σκίαση 20% (μείωση 37%) και καολίνη (μείωση 45 ως 52%) [29]. Το συμπέρασμα για το ελληνικό κτήμα δεν είναι «περισσότερο νερό» αλλά λιγότερη θερμοκρασία στον οφθαλμό τον Αύγουστο. Η άρδευση παραμένει απαραίτητη για όλους τους άλλους λόγους.

Θερινή περίοδος και διαφοροποίηση οφθαλμών, ενδεικτικά Ιούλιος ως Σεπτέμβριος

Την περίοδο αυτή η κερασιά υποφέρει από τις υψηλές θερμοκρασίες. Η προστασία της είναι σημαντική για την αποφυγή ηλιοεγκαυμάτων στους βραχίονες και την ξήρανση των οφθαλμών. Ο ψεκασμός με καολίνη είναι η επέμβαση που τεκμηριώνεται καλύτερα, και μάλιστα σε κερασιά: στις δοκιμές του Washington State University η καολίνη μείωσε τα δίδυμα κεράσια κατά 45 ως 52%, με αντίστοιχη πτώση της θερμοκρασίας του ιστού [29].
Ο μηχανισμός και οι δόσεις προέρχονται από τη μηλιά: τα ψεκαζόμενα αντηλιακά «μειώνουν τα συμπτώματα ηλιοεγκαύματος έως και 50%», η καολίνη εφαρμόζεται σε 2,8 ως 5,6 κιλά ανά στρέμμα, στην πηγή, 25 ως 50 λίβρες ανά ακρ, και συνιστώνται τουλάχιστον τρεις εφαρμογές [30]. Το ηλιοέγκαυμα νέκρωσης εμφανίζεται όταν η θερμοκρασία της επιφάνειας του καρπού ξεπεράσει τους 51,7 °C για δέκα μόλις λεπτά, ενώ το καφέτιασμα ξεκινά στους 46,1 ως 48,9 °C [30]. Οι τιμές αυτές είναι της μηλιάς· αντίστοιχο όριο για τον φλοιό της κερασιάς δεν εντοπίστηκε.
Την περίοδο αυτή τα φύλλα προσβάλλονται από κορύνεο, κυλινδροσπόριο και ανθράκωση και πέφτουν πρόωρα. Το κυλινδροσπόριο (Blumeriella jaapii) διαχειμάζει «στα πεσμένα προσβεβλημένα φύλλα» και «μόλις ξεδιπλωθούν, τα φύλλα παραμένουν ευαίσθητα σε όλη τη βλαστική περίοδο, με την ευαισθησία να μειώνεται με την ηλικία» [12].
Η αρχική μορφή του κειμένου πρότεινε «μία εφαρμογή με dodine, dithianon ή captan μηνιαίως». Η μηνιαία συχνότητα δεν τεκμηριώνεται και έρχεται σε σύγκρουση με τον κανόνα διαχείρισης ανθεκτικότητας, που επιτρέπει κατ' ανώτατο δύο εφαρμογές ανά έτος από την ίδια ομάδα FRAC [12]. Οι εγκεκριμένες δραστικές για τη φυλλοκηλίδωση της κερασιάς περιλαμβάνουν στο εγχειρίδιο του Ειρηνικού Βορειοδυτικού το captan και τη dodine [12]· και οι δύο είναι εγκεκριμένες ουσίες στην Ευρωπαϊκή Ένωση [5] [4], αλλά η έγκριση για την κερασιά στην Ελλάδα ελέγχεται χωριστά στη βάση του ΥΠΑΑΤ [1].

Πηγές: 1 4 5 12 29 30

Φυλλόπτωση και λήθαργος, ενδεικτικά Οκτώβριος ως Δεκέμβριος

Τα δένδρα εισέρχονται στη διαδικασία του ληθάργου, ενώ με τους πρώτους παγετούς ξεκινάει η φυλλόπτωση. Οι χαλκούχοι ψεκασμοί τοποθετούνται στη φυλλόπτωση: η σύσταση του Ειρηνικού Βορειοδυτικού είναι εφαρμογή «τον Οκτώβριο πριν τις φθινοπωρινές βροχές, με δεύτερη εφαρμογή στις αρχές Ιανουαρίου», με τη σημείωση ότι αξίζει «η προσαρμογή του χρονισμού ώστε να συμπίπτει με τη φυλλόπτωση» [11]. Το φαινολογικό στάδιο είναι η φυλλόπτωση, όχι ο Οκτώβριος, στα ορεινά ελληνικά κτήματα η φυλλόπτωση έρχεται νωρίτερα από ό,τι στα πεδινά.
Σε αγροκτήματα με ιστορικό προσβολών από φυτόφθορα εφαρμόζεται ριζοπότισμα και βάψιμο του κορμού. Η αναλογία «γαλαζόπετρα και διττανθρακική αμμωνία 1 προς 6» δεν εντοπίστηκε σε καμία δημοσιευμένη πηγή και αφαιρέθηκε. Πρόκειται για παραδοσιακή συνταγή χωρίς έγκριση ως φυτοπροστατευτικό προϊόν· η αντιμετώπιση της φυτόφθορας γίνεται με εγκεκριμένα σκευάσματα [1] και, κυρίως, με στράγγιση. Το βάψιμο του κορμού με μείγμα ασβέστη παραμένει καθιερωμένη ελληνική πρακτική για την προστασία από τα χειμερινά ηλιοεγκαύματα.

Πηγές: 1 11

Ο χαλκός για το βακτηριακό έλκος: τι λέει η ξένη έρευνα, και τι κρατάμε

Τα παρακάτω προέρχονται από τον Ειρηνικό Βορειοδυτικό των ΗΠΑ, δηλαδή από περιοχή με υγρό χειμώνα, έντονη πίεση του παθογόνου και δεκαετίες συνεχούς χρήσης χαλκού. Δεν μεταφέρονται αυτούσια. Στην Ελλάδα ο χειμερινός χαλκός στα πυρηνόκαρπα είναι καθιερωμένη και συχνά αναντικατάστατη πρακτική.

Τι γράφει η πηγή για τα παθογόνα Pseudomonas syringae pv. syringae και P. amygdali pv. morsprunorum: «Βακτήρια ανθεκτικά στα χαλκούχα σκευάσματα έχουν ανιχνευθεί σε όλες τις περιοχές καλλιέργειας κερασιάς του Ειρηνικού Βορειοδυτικού», έχουν παρατηρηθεί «δένδρα που δέχθηκαν χαλκό με περισσότερη ασθένεια από τα αψέκαστα», και «η έντονη χρήση χαλκούχων δεν συνιστάται, καθώς οι συγκεντρώσεις στο έδαφος μπορούν να φτάσουν σε τοξικά επίπεδα μετά από αρκετές δεκαετίες χρήσης» [11].

Αντί για απαγόρευση, ιεράρχηση: ο χειμερινός χαλκός αξίζει περισσότερο σε κτήματα με ιστορικό ελκών, σε ευαίσθητα υποκείμενα όπως το CAB-6P, που περιγράφεται ως «πιο ευαίσθητο στο βακτηριακό έλκος από το Mazzard» [28], σε νεαρές φυτείες και μετά από χρονιά με παγετοπληξίες ή χαλάζι. Αξίζει λιγότερο ως ρουτίνα κάθε χρόνο στο ίδιο κτήμα, και η σώρευση χαλκού στο έδαφος είναι πραγματικό κόστος. Δημοσιευμένη ελληνική μέτρηση ανθεκτικότητας στον χαλκό σε κερασιά δεν εντοπίστηκε.

Γιατί όχι ανόργανος χαλκός το καλοκαίρι Με υψηλές θερμοκρασίες και ενεργό φύλλωμα, τα ανόργανα χαλκούχα απελευθερώνουν ιόντα χαλκού πολύ γρήγορα και προκαλούν φυτοτοξικότητα: νεκρωτικές κηλίδες και πρόωρη φυλλόπτωση. Τα σκευάσματα με οργανική δέσμευση του χαλκού απελευθερώνουν λιγότερα ελεύθερα ιόντα και γι' αυτό θεωρούνται καταλληλότερα στη βλαστική περίοδο. Ο μηχανισμός αυτός είναι κοινός τόπος της πράξης, αλλά συγκριτική δοκιμή φυτοτοξικότητας σε κερασιά δεν εντοπίστηκε· η δεσμευτική πληροφορία παραμένει το επιτρεπτό στάδιο εφαρμογής της ετικέτας [1].

Το σκάσιμο του καρπού, τι δείχνει η έρευνα

Το σκάσιμο από βροχή κοντά στη συγκομιδή είναι το μεγαλύτερο οικονομικό πρόβλημα της κερασιάς παγκοσμίως. Επειδή στο άρθρο προτείνονται ψεκασμοί με ασβέστιο και αναφέρεται το γιββερελλικό οξύ, αξίζει να ειπωθεί τι ακριβώς δείχνει η διεθνής βιβλιογραφία, γιατί τα αποτελέσματα δεν είναι ομοιόμορφα, και σε ένα σημείο είναι αντίθετα από ό,τι έγραφε η αρχική μορφή του κειμένου.

Η δημοσίευση του Oregon State University ονομάζει δύο αιτίες: «το σκάσιμο έχει δύο αιτίες, εξωτερική, το ελεύθερο νερό στην επιφάνεια του καρπού, και τις εσωτερικές υδατικές σχέσεις του φυτού, ανεξάρτητα από το νερό στην επιφάνεια». Και προσθέτει ότι έντονα βροχερά γεγονότα πάνω από 38 χιλιοστά βροχής, στην πηγή, «περισσότερο από 1,5 ίντσα», «ιδίως όταν τα εδάφη είναι κοντά στην υδατοϊκανότητα, οδηγούν σε αύξηση του σκασίματος» [22]. Πρόκειται για μέτρηση του Όρεγκον· αντίστοιχο ελληνικό όριο βροχόπτωσης δεν εντοπίστηκε.

Το ασβέστιο: δουλεύει, αλλά όχι πάντα, και ξέρουμε γιατί

Το ασβέστιο συμβάλλει στην αντοχή των κυτταρικών τοιχωμάτων και μεμβρανών. Το διάλυμα χλωριούχου ασβεστίου «μπορεί να αυξήσει τη συνοχή της εφυμενίδας και να ανεβάσει τη συγκέντρωση διαλυτών του νερού της βροχής, μειώνοντας έτσι τη δυνατότητα του νερού να περάσει την εφυμενίδα» [22]. Στη Χιλή, εφαρμογή CaCl₂ 0,8% στις 26 ημέρες από την πλήρη άνθηση έδωσε 7% μεγαλύτερη συνεκτικότητα στη συγκομιδή [26].

Οι προσυλλεκτικοί ψεκασμοί όμως άλλοτε αποδίδουν και άλλοτε όχι. Ο βασικός λόγος έχει μετρηθεί: η βροχή ξεπλένει το ασβέστιο από την επιφάνεια του καρπού. Σε δοκιμή με τις ποικιλίες Selah, Skeena και Rainier, το ξέπλυμα αυξανόταν γραμμικά με τη βροχή και έφτανε έως 72% στα 10 χιλιοστά βροχής, ενώ στα 2,5 και 5 χιλιοστά έμενε γενικά κάτω από 50% [25].

Δηλαδή το ίδιο γεγονός που προκαλεί το σκάσιμο αφαιρεί και την προστασία. Στο χωράφι, επανάληψη των εφαρμογών μετά από κάθε σοβαρή βροχή, και όχι μία «κάλυψη» που θεωρείται δεδομένη. Το Washington State University προσθέτει και τη μηχανική λύση: «οι απώλειες από το σκάσιμο μπορούν να μειωθούν με στέγνωμα των κερασιών με τους ανεμιστήρες των ψεκαστικών ή με ελικόπτερο λίγο μετά τη βροχή» [23].

Το γιββερελλικό οξύ: η αρχική διατύπωση ήταν αντίθετη από τα δεδομένα

Η αρχική μορφή του άρθρου έγραφε ότι ψεκασμοί με γιββερελλικό οξύ στην αλλαγή του χρώματος «έχουν δείξει μείωση στο ποσοστό σκασίματος». Οι πηγές που άνοιξαν λένε το αντίθετο για ακριβώς αυτόν τον χρονισμό.

Το Oregon State University: «το γιββερελλικό οξύ (GA₃) μπορεί να προκαλέσει αυξημένο σκάσιμο αν εφαρμοστεί στο αχυρόχρωμο στάδιο σε συνθήκες υψηλής βροχόπτωσης» [22]. Η εξήγηση που δίνει είναι ότι η μείωση της διαπνοής είναι παροδική και αυξάνει το εσωτερικό υδατικό περιεχόμενο του καρπού.

Σε διετή δοκιμή στο Carrazedo de Montenegro της Πορτογαλίας, με την ποικιλία Skeena σε υποκείμενο Gisela 6, οι ψεκασμοί «δεν επηρέασαν σημαντικά τον δείκτη σκασίματος και στα δύο έτη», αλλά το GA₃ στα 10 mg ανά λίτρο αύξησε τον δείκτη σκασίματος και στις δύο χρονιές [24]. Στην ίδια δοκιμή το CaCl₂ εφαρμόστηκε σε 5 γραμμάρια ανά κιλό και η γλυκίνη-βεταΐνη σε 1 mL ανά λίτρο [24].

Επομένως το γιββερελλικό οξύ δεν είναι μέτρο κατά του σκασίματος. Έχει άλλες χρήσεις στην κερασιά, αλλά η δόση, ο χρόνος εφαρμογής και η ποικιλία αλλάζουν το αποτέλεσμα, και σε βροχερή χρονιά ο κίνδυνος είναι να επιδεινωθεί το πρόβλημα. Πριν από γενικευμένη εφαρμογή χρειάζεται δοκιμή σε περιορισμένη έκταση, και έλεγχος της έγκρισης του σκευάσματος για την κερασιά [1].

Πηγές: 1 22 23 24 25 26

Κερασιά σε παραγωγή, κτήμα της περιοχής μας.

Η λίπανση της κερασιάς

Η κερασιά είναι ένα φυτό το οποίο απαιτεί ιδιαίτερη γνώση της θρέψης των φυτών για την επίτευξη μιας σωστής λίπανσης. Απαιτεί βαθιά και γόνιμα εδάφη με καλή στράγγιση και pH 6,5 με ανώτερο το 7,5, ωστόσο το υποκείμενο Maxma 14 δείχνει ανοχές και σε υψηλότερο pH. Η ανοχή αυτή τεκμηριώνεται: το εγχειρίδιο υποκειμένων του Ειρηνικού Βορειοδυτικού αποδίδει στο Maxma 14 «αντοχή στη χλώρωση που προκαλείται από την έλλειψη σιδήρου σε ασβεστούχα εδάφη», με γενικά ευρεία προσαρμογή σε τύπους εδάφους αλλά όχι ανοχή στην υπερβολική υγρασία [28]. Για τα ελληνικά ασβεστούχα εδάφη η ιδιότητα αυτή έχει άμεση πρακτική αξία.

Απομάκρυνση θρεπτικών ανά τόνο νωπού προϊόντος
Στοιχείο	Ποσότητα	Έλεγχος με δημοσιευμένη πηγή
Άζωτο (N)	8 κιλά	Λίγο πάνω από το ανώτερο άκρο του εύρους 1,4 ως 7,2 κιλών Ν ανά τόνο που δίνει το WSU [17]
Πεντοξείδιο του φωσφόρου (P₂O₅)	2 κιλά	Συμβατό με τα 0,89 κιλά καθαρού φωσφόρου ανά στρέμμα της ελληνικής μέτρησης [16]
Οξείδιο του καλίου (K₂O)	5 κιλά	Δίνει σχέση αζώτου προς κάλιο 1,6 προς 1, όσο και η ελληνική μέτρηση [16]
Μαγνήσιο (Mg)	1 κιλό	Δεν εντοπίστηκε ανεξάρτητη επιβεβαίωση ανά τόνο καρπού

Η στήλη των ποσοτήτων προέρχεται από τον Αγρότυπο [31] και είναι εμπορική πηγή, όχι έρευνα. Η τρίτη στήλη προστέθηκε για να φαίνεται ποια νούμερα στέκουν και σε δημοσιευμένη μέτρηση.

Επιπροσθέτως, η αύξηση της οργανικής ουσίας (κοπριά) του εδάφους πρέπει να παραμένει ένας συνεχής στόχος, διότι μόνο έτσι κερδίζουμε αειφορία στην παραγωγή και στη ζωή του αγροκτήματος. Η κερασιά πρέπει να λιπαίνεται αργά τον χειμώνα και να ενισχύεται μετά τη συγκομιδή.

Αποφεύγουμε να λιπαίνουμε την κερασιά μετά την άνθηση, γιατί μπορεί να οψιμίσουμε την παραγωγή και να την κάνουμε ευαίσθητη στις μεταχειρίσεις. Η διατύπωση αυτή είναι εμπειρία πεδίου: δημοσιευμένη μέτρηση οψίμισης από ανοιξιάτικη λίπανση σε κερασιά δεν εντοπίστηκε. Σε χρονιές με υπερβολική καρποφορία μπορεί να γίνει λίπανση μετά την πτώση του κάλυκα, με νιτρικό ασβέστιο ή νιτρικό κάλιο ή σύνθετο λίπασμα, πάντα με συνοδεία άρδευσης ή με υδρολίπανση.

Η κερασιά είναι η εξαίρεση: θέλει περισσότερο άζωτο από κάλιο

Σε αντίθεση με τα περισσότερα οπωροφόρα, η κερασιά απαιτεί περισσότερο άζωτο από κάλιο. Αυτό ανατρέπει τη συνήθη λογική «λίγο άζωτο, πολύ κάλιο» που ισχύει, για παράδειγμα, στη βερικοκιά.

Το στοιχείο αυτό τεκμηριώνεται από ελληνική έρευνα, σε ελληνικό χωράφι. Μελέτη σε εμπορικούς κερασεώνες στα Γιαννιτσά της Πέλλας, με τα υποκείμενα MxM 14 και CAB-6P και τις ποικιλίες Early Bigi, Bigarreau Burlat και Lapins, υπολόγισε τις ετήσιες απομακρύνσεις σε 85,6 κιλά αζώτου, 42,7 κιλά καλίου, 8,94 κιλά φωσφόρου και 12,0 κιλά μαγνησίου ανά εκτάριο, δηλαδή 8,56 · 4,27 · 0,89 · 1,20 κιλά ανά στρέμμα [16].

Ανάγοντας το κάλιο σε οξείδιο (πολλαπλασιασμός με 1,205, δηλαδή 42,7 προς 51,4 κιλά K₂O ανά εκτάριο), η σχέση αζώτου προς κάλιο βγαίνει 1,66 προς 1, περίπου 66% περισσότερο άζωτο από κάλιο. Η αρχική μορφή του άρθρου έδινε «1,6 προς 1» και «60%»· ο υπολογισμός ξαναέγινε και διορθώθηκε. Η τιμή συμφωνεί με τον πίνακα απομακρύνσεων παραπάνω, 8 κιλά Ν προς 5 κιλά K₂O ανά τόνο καρπού [31].

Ταυτόχρονα, το κάλιο ανταγωνίζεται το ασβέστιο: η υπερβολική εδαφική συγκέντρωση καλίου «ανταγωνίζεται την πρόσληψη ασβεστίου και μαγνησίου, οδηγώντας σε διατροφική ανισορροπία», με συνιστώμενο εύρος εδαφικού καλίου 150 ως 300 mg ανά κιλό [17]. Επομένως αποφεύγεται η από εδάφους εφαρμογή καλίου τις πρώτες δύο εβδομάδες από την άνθιση, ακριβώς την περίοδο που ο καρπός χρειάζεται ασβέστιο για να χτίσει γερά κυτταρικά τοιχώματα [26].

Πού πάει το υπόλοιπο άζωτο Η ίδια ελληνική μελέτη δείχνει κάτι πρακτικά χρήσιμο: το κάλιο ανακατανέμεται από τα φύλλα προς τους καρπούς σε χρονιές με μεγάλο φορτίο, «το K ανακατανεμήθηκε από τα φύλλα στους καρπούς υπό υψηλές αποδόσεις, όπως φαίνεται από τις αρνητικές συσχετίσεις μεταξύ βιομάζας φύλλων και πρόσληψης K» [16]. Σημαντικό μέρος των θρεπτικών, 51,8 κιλά αζώτου και 6,2 κιλά φωσφόρου ανά εκτάριο, δηλαδή 5,18 και 0,62 κιλά ανά στρέμμα, παραμένει στα κλαδοκάθαρα και στα πεσμένα φύλλα και μπορεί να ανακυκλωθεί [16]. Αν αυτά τεμαχιστούν και επιστραφούν στο έδαφος αντί να απομακρυνθούν, ανακυκλώνεται πάνω από το μισό του ετήσιου αζώτου της απομάκρυνσης.

Η απόφαση του τρόπου και της ποσότητας της λίπανσης πρέπει να γίνεται πάντα σε συνεννόηση με τον γεωπόνο. Λάθος λίπανση μπορεί να επιφέρει αντίστροφα αποτελέσματα. Η λίπανση πρέπει να βασίζεται κανονικά σε φυλλοδιαγνωστική ανάλυση: «η φυλλοδιαγνωστική ανάλυση ολικού αζώτου είναι καλός δείκτης έλλειψης ή περίσσειας», με δειγματοληψία από «πρόσφατα ώριμα φύλλα, από βλαστούς της τρέχουσας χρονιάς χωρίς καρπούς», και με τη σημείωση ότι η συγκέντρωση αζώτου ξεκινά κοντά στο 3% και πέφτει κάτω από 1,0% το φθινόπωρο [17].

Πηγές: 16 17 26 28 31

Τα νεαρά δένδρα και η νεανικότητα

Στα νεαρά δένδρα αποφεύγεται η υπερλίπανση, καθώς έτσι καθυστερεί η είσοδος στην καρποφορία. Ως γενικό κανόνα δεχόμαστε την εφαρμογή 70 γρ. αζώτου το πρώτο έτος, διπλασιαζόμενη κάθε επόμενο: 1ο έτος 70 γρ., 2ο έτος 140 γρ., 3ο έτος 280 γρ. και ούτω καθεξής. Ο κανόνας αυτός είναι εμπειρία πεδίου και όχι δημοσιευμένη σύσταση: αντίστοιχη μετρημένη κλίμακα για νεαρά δένδρα κερασιάς δεν εντοπίστηκε. Αν έχει προηγηθεί εδαφολογική ανάλυση, ο τύπος αποφασίζεται σύμφωνα με αυτήν. Ειδάλλως, ένα σύνθετο λίπασμα με περισσότερο άζωτο είναι μία καλή επιλογή (20-10-10, 20-5-10 και άλλα).

Σε πυκνές φυτείες πολλές φορές είναι απαραίτητη η μείωση της βλαστικότητας του δένδρου. Κάτι τέτοιο μπορεί να επιτευχθεί με μηδενισμό της αζωτούχου λίπανσης, αλλά και με εφαρμογή θειικού καλίου στη ρίζα, με σκοπό τη διαταραχή της ισορροπίας αζώτου-καλίου στη ριζόσφαιρα.

Ρυθμιστές ανάπτυξης: τι ισχύει πραγματικά με τις εγκρίσεις

Στο εξωτερικό αναφέρεται η εφαρμογή prohexadione-calcium στο τέλος της άνθισης, ή η εφαρμογή paclobutrazol στο έδαφος, για τη συγκράτηση της βλάστησης. Ο έλεγχος στη βάση ιδιοτήτων φυτοπροστατευτικών του Πανεπιστημίου του Hertfordshire δίνει τα εξής:

prohexadione-calcium: εγκεκριμένη ουσία στην Ευρωπαϊκή Ένωση, με την Ελλάδα στον κατάλογο των κρατών. Οι τυπικές καλλιέργειες που καταγράφονται είναι όμως «σιτηρά, χλοοτάπητας, μηλιά, αχλαδιά, αραχίδα», η κερασιά δεν περιλαμβάνεται [6].
paclobutrazol: εγκεκριμένη ουσία στην Ευρωπαϊκή Ένωση, με την Ελλάδα στον κατάλογο [7]. Αυτό δεν σημαίνει έγκριση σε κερασιά.

Η δόση «1 ως 2 γρ. στη ρίζα» της αρχικής μορφής δεν αντιστοιχεί σε καμία δημοσιευμένη έγκριση ή έρευνα και αφαιρέθηκε. Η έγκριση ανά καλλιέργεια είναι εθνική και ελέγχεται μόνο στη βάση του ΥΠΑΑΤ [1]. Εφαρμογή σκευάσματος σε καλλιέργεια για την οποία δεν είναι εγκεκριμένο γίνεται με ευθύνη του παραγωγού και δημιουργεί ζήτημα υπολειμμάτων.

Το πιο συχνό λάθος που βλέπω στα νεαρά κτήματα

Έχω παρατηρήσει επανειλημμένως ότι αρκετοί αγρότες προσπαθούν να μεγαλώσουν νεαρά δένδρα κερασιάς βιαίως, λιπαίνοντας υπερβολικά. Αυτά τα δένδρα θα μεγαλώσουν γρήγορα και θα αργήσουν πολύ να μπουν σε παραγωγή, 6 έως 8 χρόνια. Πρόκειται για παρατήρηση πεδίου χωρίς δημοσιευμένη μέτρηση, και δίνεται ως τέτοια.

Το μέτρο σύγκρισης είναι σαφές: στο εγχειρίδιο υποκειμένων του Ειρηνικού Βορειοδυτικού, το Gisela 6 δίνει «συγκομίσιμη παραγωγή στο τρίτο φύλλο, με πλήρη παραγωγή δυνατή στο πέμπτο» [28]. Η απόσταση ανάμεσα στο τρίτο και στο όγδοο έτος είναι το κόστος της υπερλίπανσης.

Ειδικά κατά τον 3ο και 4ο χρόνο, οι λιπάνσεις πρέπει να είναι σχεδόν μηδενικές, εκτός αν το έδαφος είναι τελείως άγονο. Αυτό συμβαίνει κυρίως στα υποκείμενα MAXMA 14 και CAB 6P, που είναι και τα δύο εύρωστα.

Οι ποικιλίες που είναι στα υποκείμενα αυτά πρέπει να έχουν, εκτός από τις κατάλληλες αποστάσεις φύτευσης, και την ευχέρεια να εξέλθουν γρήγορα από τη φάση νεανικότητας στην οποία βρίσκονται τα πρώτα χρόνια.

Αποστάσεις φύτευσης, ελληνική πρακτική πεδίου, χωρίς δημοσιευμένη πειραματική τεκμηρίωση
Σύστημα διαμόρφωσης	Αποστάσεις φύτευσης	Δένδρα ανά στρέμμα
Ελεύθερο κύπελλο	5 × 5 μ.	40
Παλμέτα φυτοφράχτης	3,5 × 5 μ.	57
Κυπαρισσάκι	3 × 5 μ.	66

Οι αποστάσεις αυτές αφορούν εύρωστα και ημινάνα υποκείμενα. Για τα πραγματικά νάνα υποκείμενα η εικόνα είναι τελείως διαφορετική: το Gisela 5 περιγράφεται με ζωηρότητα 50 ως 60% του πλήρους μεγέθους και πυκνότητες 124 ως 198 δένδρα ανά στρέμμα, στην πηγή, «500 ως 800 ή περισσότερα δένδρα ανά ακρ», ενώ το Gisela 6 δίνεται σε 80 ως 85% και 74 ως 124 δένδρα ανά στρέμμα, δηλαδή 300 ως 500 ανά ακρ στην πηγή [28]. Το Maxma 14 δίνεται σε 85 ως 90% του πλήρους μεγέθους, με μέτρια πρωιμότητα καρποφορίας [28]. Οι πυκνότητες αυτές είναι αμερικανικές και προϋποθέτουν υποστύλωση και αντίστοιχη άρδευση.

Υπάρχουν και ελάχιστες εξαιρέσεις, όπως η ποικιλία Τσολακέικο, η οποία εισέρχεται πολύ γρήγορα σε παραγωγή. Αντιθέτως, οι ποικιλίες Grace Star, Sabrina, Samba, Crystalina, Rocket και άλλες μπορεί να χρειαστούν έως 8 χρόνια για να μπουν σε παραγωγή, ειδικά αν λιπαίνονται υπερβολικά σε νεαρή ηλικία. Και αυτή η κατάταξη είναι παρατήρηση πεδίου· συγκριτική δημοσιευμένη μελέτη πρωιμότητας καρποφορίας των συγκεκριμένων ποικιλιών στις ελληνικές συνθήκες δεν εντοπίστηκε.

Πηγές: 1 6 7 28

Πίνακας 2. Προτεινόμενες λιπάνσεις της κερασιάς

Ο πίνακας είναι ενδεικτικός και οι λιπάνσεις μπορούν να μεταβάλλονται ανάλογα με τις ιδιαίτερες απαιτήσεις του κάθε αγροκτήματος (φυλλοδιαγνωστική ανάλυση), σύμφωνα με τη γνώμη ειδικού γεωπόνου.

Τι είδους αριθμοί είναι οι Προτάσεις 1 έως 5

Οι ποσότητες που ακολουθούν είναι εμπειρία πεδίου από ελληνικούς κερασεώνες. Δεν προέρχονται από δημοσιευμένη έρευνα λίπανσης και δεν παρουσιάζονται ως τέτοιο. Δίνονται επειδή είναι χρήσιμα σημεία εκκίνησης, όχι επειδή έχουν μετρηθεί.

Το μέτρο με το οποίο ελέγχονται είναι η ελληνική μέτρηση απομάκρυνσης θρεπτικών: 8,56 κιλά αζώτου, 5,14 κιλά K₂O, 2,04 κιλά P₂O₅ και 1,2 κιλά μαγνησίου ανά στρέμμα τον χρόνο [16]. Κάθε πρόγραμμα που ξεφεύγει πολύ πάνω από αυτά, χωρίς λόγο εμπλουτισμού του εδάφους, είναι λίπανση που δεν θα φάει το δένδρο.

Α. Αυτογόνιμες ποικιλίες σε ημινάνα υποκείμενα, και μη αυτογόνιμες με υψηλά ποσοστά καρπόδεσης

Οι αυτογόνιμες ποικιλίες, όταν φυτεύονται σε ημινάνα υποκείμενα όπως το Maxma 14 και το Gisela 6, συχνά υποφέρουν από υπερκαρποφορία και μικρό μέγεθος καρπού. Αυτό οφείλεται στην υπολίπανση και στην κακή ισορροπία βλάστησης, φυλλώματος και ποσότητας καρπού. Απαιτούν αυστηρό κλάδεμα και διατήρηση μιας ικανής ποσότητας ετήσιας βλάστησης, για παραγωγή υδατανθράκων και θρέψη της παραγωγής. Το ίδιο ισχύει και για κάποιες μη αυτογόνιμες ποικιλίες που έχουν όμως την τάση να υπερκαρποφορούν, όπως οι Georgia, Summit και άλλες.

Προσοχή στην υπερβολική καρπόδεση Αν υπάρξει υπερβολική καρπόδεση, τότε τα δένδρα καταπονούνται τόσο που δεν μπορούν να βγάλουν φύλλα, με αποτέλεσμα μικροφυλλία, ολιγοφυλλία, μικροκαρπία και καχεξία. Σε αυτές τις περιπτώσεις οι περισσότερες λιπάνσεις θα αποτύχουν. Η σχέση φορτίου και θρέψης είναι μετρημένη από την πλευρά του ασβεστίου: στη Χιλή, η αραίωση του φορτίου σε συνδυασμό με ψεκασμούς ασβεστίου έδωσε καλύτερη συνεκτικότητα και μετασυλλεκτική συμπεριφορά από την κάθε επέμβαση χωριστά [26].

Πρόταση 1

Βασική λίπανση αργά τον χειμώνα, πριν την έκπτυξη των οφθαλμών, με ένα σύνθετο λίπασμα τύπου 2-1-2, περίπου 1 κιλό λιπάσματος ανά 30 κιλά αναμενόμενου καρπού.

Επιπροσθέτως, μόνο αν υπάρχει υπόνοια για υπερβολική καρπόδεση, συστήνεται αραίωμα καρποφόρων βλαστών με κλάδεμα και προσθήκη 500 γρ. νιτρικού ασβεστίου ή νιτρικού καλίου (αν υπάρχει αρκετό ασβέστιο στο έδαφος), σε δύο ισόποσες δόσεις πριν την άνθηση ή μετά από αυτή. Η υπερβολική λίπανση ενδέχεται να προκαλέσει οψίμιση στην παραγωγή. Εφαρμογή χουμικών και φουλβικών οξέων στο έδαφος ανά 10 ως 15 ημέρες βελτιώνει την παροχή των στοιχείων προς το φυτό.

Πρόταση 2

Εφαρμογή κάθε 2 ως 3 χρόνια, μέσα στον λήθαργο, φωσφόρου, καλίου και μαγνησίου. Για παράδειγμα, 30 κιλά/στρέμμα 0-46-0 σε συνδυασμό με 90 κιλά/στρέμμα θειικό καλιομαγνήσιο 0-0-30 (αλκαλικά εδάφη). Η εφαρμογή του αζώτου γίνεται σε ετήσια βάση, με τη μορφή νιτροθειικής αμμωνίας (40 κιλά/στρέμμα) στα αλκαλικά εδάφη τα πλούσια σε ανθρακικό ασβέστιο, ή νιτρικού ασβεστίου με βόριο (50 κιλά/στρέμμα) σε εδάφη φτωχά σε ασβέστιο. Το άζωτο μπορεί να εφαρμόζεται σε δύο δόσεις, μισό πριν την άνθιση και μισό μετά τη συγκομιδή.

Έλεγχος μεγέθους: τα 40 κιλά νιτροθειικής αμμωνίας αντιστοιχούν σε περίπου 10,4 κιλά αζώτου ανά στρέμμα, δηλαδή κοντά στα 8,56 κιλά της μετρημένης ετήσιας απομάκρυνσης [16]. Τα 30 κιλά 0-46-0 και τα 90 κιλά 0-0-30 ανά τριετία υπερβαίνουν σαφώς την απομάκρυνση και έχουν νόημα μόνο ως εμπλουτισμός ασβεστούχου εδάφους που δεσμεύει φώσφορο, όχι ως ετήσια θρέψη.

* Σε εδάφη με υψηλό pH και έλλειψη σε ιχνοστοιχεία εφαρμόζονται, αναλόγως με τις διαπιστωμένες ελλείψεις, θειικός σίδηρος, βόρακας και θειικός ψευδάργυρος κάθε 2 ως 3 χρόνια. Η διαφυλλική λίπανση με χηλικές ενώσεις των παραπάνω στοιχείων είναι συχνά αποτελεσματικότερη, γιατί σε εδάφη με pH πάνω από 7,7 τα στοιχεία αυτά δεσμεύονται ισχυρά [21].

Β. Λαίμαργες ποικιλίες με χαμηλή καρπόδεση ή έντονη καρπόπτωση

Υπάρχουν κάποιες ποικιλίες που δεν καρποδένουν ικανοποιητικά, ειδικά σε πεδινά αγροκτήματα, ενώ ταυτόχρονα εμφανίζουν ιδιαίτερη λαιμαργία. Εδώ απαιτείται πολύ μετριοπαθής λίπανση, ιδιαίτερα τα πρώτα χρόνια και μέχρι να εισέλθουμε σε πλήρη καρποφορία. Οι υπερβολικές λιπάνσεις, και κυρίως οι αζωτούχες, θα αποτρέψουν τα φυτά από τη δημιουργία ανθοφόρων οφθαλμών, ενώ θα εντείνουν την ασταμάτητη βλάστηση λαίμαργων και ισχυρών βλαστών.

Πρόταση 3

Σε αυτά τα αγροκτήματα προτείνεται συντηρητική λίπανση κάθε χειμώνα, με 500 ως 800 γρ. ανά δένδρο, με ένα σύνθετο λίπασμα με μικρό ποσοστό σε άζωτο, τύπου 1-1-2 ή 1-1-3. Η υπερλίπανση μπορεί να εντείνει το πρόβλημα της ακαρπίας. Κατά την ανθοφορία συστήνονται ψεκασμοί αμινοξέων ή σκευασμάτων με υψηλή περιεκτικότητα σε φώσφορο και βόριο, και προσθήκη μελισσών, για να αυξηθούν τα ποσοστά καρπόδεσης.

Για το βόριο υπάρχει τεκμηρίωση χρονισμού: η φθινοπωρινή εφαρμογή βορίου είναι αποτελεσματικότερη από την ανοιξιάτικη στην αύξηση των επιπέδων βορίου στα άνθη και στη βελτίωση της καρπόδεσης, με δόση 0,11 ως 0,18 κιλά βορίου ανά στρέμμα επί διαπιστωμένης έλλειψης, στην πηγή, 1 ως 1,6 λίβρες ανά ακρ [18]. Πρόκειται για σύσταση της πολιτείας Ουάσινγκτον.

Στην περίπτωση που μετά την επικονίαση υπάρξει υπερβολική καρπόδεση, τότε προτείνεται άμεσα η λίπανση με επιφανειακά λιπάσματα και διαφυλλικά σκευάσματα, προκειμένου να επιτευχθεί ικανοποιητική ποιότητα.

Γ. Κερασώνες σε εύρωστα και λαίμαργα υποκείμενα (CAB 6P, MAXMA 60)

Αφορά ποικιλίες αυτογόνιμες ή μη αυτογόνιμες με υψηλά ποσοστά καρπόδεσης. Στα εύρωστα και λαίμαργα υποκείμενα προτείνεται μία εφάπαξ λίπανση κάθε χειμώνα. Τα υποκείμενα αυτά συνήθως επιτυγχάνουν εύκολα υψηλές παραγωγές και πολύ ικανοποιητικό μέγεθος καρπού. Σημείωση για το CAB 6P: περιγράφεται ως «πιο ευαίσθητο στο βακτηριακό έλκος από το Mazzard» [28], οπότε σε αυτά τα κτήματα η χειμερινή προστασία των πληγών βαραίνει περισσότερο.

Πρόταση 4

Προτείνεται ετησίως μία εφάπαξ εφαρμογή σύνθετου λιπάσματος, αναλόγως και με τις ανάγκες του αγροκτήματος. Πρέπει πάντα να υπάρχει μία ισορροπία μεταξύ βλάστησης και καρποφορίας, ενδεικτικά 1 κιλό 15-5-20+ΤΕ, ή 1 κιλό 12-12-17, ή 1 κιλό 11-15-15 και άλλα, για κάθε 30 κιλά καρπού που υπολογίζουμε να πάρουμε. Ειδάλλως, γίνεται μία εφαρμογή μετά την άνθιση, και εφόσον υπάρχει καλή καρπόδεση, με σύνθετα λιπάσματα που έχουν ως πρώτη ύλη και το νιτρικό κάλιο.

Δ. Κερασώνες σε νάνα υποκείμενα

Στα νάνα υποκείμενα απαιτείται μία εντελώς διαφορετική προσέγγιση στη λίπανση. Τα υποκείμενα αυτά έχουν αρκετά συμπτυγμένο και επιφανειακό ριζικό σύστημα. Απαιτούν συχνές λιπάνσεις σε μικρές δόσεις, και προτιμότερο είναι αυτές να γίνονται με υδρολίπανση. Το εγχειρίδιο υποκειμένων επιβεβαιώνει τη μεγαλύτερη απαίτηση: το Gisela 5 «δεν αποδίδει καλά σε βαριά εδάφη και χρειάζεται καλή στράγγιση» [28].

Πρόταση 5

Σε υποκείμενα όπως το Gisela 5, εκτός του ότι απαιτείται εξαιρετικά πυκνός αριθμός αρδεύσεων, απαιτείται και τακτική λίπανση σε μικρές ποσότητες. Έτσι προτείνεται στο τέλος του χειμώνα αρχικά μία λίπανση με σύνθετο λίπασμα πλούσιο σε άζωτο και ιχνοστοιχεία, όπως για παράδειγμα το 20-5-10, σε μικρή όμως δόση, 250 ως 400 γρ. ανά φυτό.

Πριν την άνθηση απαιτείται κρυσταλλικό λίπασμα τύπου 20-20-20 ή 10-30-5 σε μορφή υδρολίπανσης, περίπου 70 ως 100 γρ. ανά φυτό, μαζί με αμινοξέα ή χουμικά οξέα. Μετά την καρπόδεση, και εφόσον αυτή είναι ικανοποιητική, απαιτείται λίπανση κάθε 10 ως 12 ημέρες μαζί με την άρδευση, σε δόσεις 50 ως 80 γρ. ανά φυτό, νιτρικού ασβεστίου και νιτρικού καλίου εναλλάξ, πάντα σε συνδυασμό με αμινοξέα ή χουμικά οξέα. Μετά τη συγκομιδή απαιτούνται 3 λιπάνσεις με άζωτο, κυρίως για τη σωστή προετοιμασία των φυτών για την επόμενη χρονιά.

Μετασυλλεκτική θρέψη, ισχύει για όλες τις ποικιλίες και όλα τα υποκείμενα

Μετά τη συγκομιδή απαιτείται λίπανση με άζωτο και ιχνοστοιχεία, κυρίως βορίου και ψευδαργύρου. Μόνο έτσι θα κατοχυρωθεί η σωστή αποθησαύριση των απαραίτητων υδατανθράκων για την επόμενη σεζόν. Η αρχή τεκμηριώνεται: «το φθινόπωρο, η διαφυλλική εφαρμογή αζώτου βοηθά στο χτίσιμο των αποθεμάτων για την επόμενη σεζόν» [17], ενώ για τον ψευδάργυρο «οι διαφυλλικοί ψεκασμοί με θειικό ψευδάργυρο το φθινόπωρο και σε όλη τη σεζόν έχουν αποδειχθεί αποτελεσματικοί» στα πυρηνόκαρπα, με τη σημείωση ότι η φθινοπωρινή εφαρμογή βελτίωσε μόνο τα επίπεδα στους οφθαλμούς και στα άνθη και χρειάζεται επανάληψη όταν η έλλειψη επιμένει [18].

Πρακτικός κανόνας πεδίου: με ουρία (46-0-0), περίπου 7 γραμμάρια ανά κιλό συγκομισθέντος προϊόντος. Αν από τα δένδρα πάρθηκαν κατά μέσο όρο 50 κιλά κεράσια, η λίπανση είναι 350 γρ. ουρίας. Αντίστοιχα, με νιτρική αμμωνία η δόση είναι 10 γρ. ανά κιλό καρπού, και με νιτροθειική αμμωνία 13 γρ.

Οι τρεις αυτοί αριθμοί είναι εσωτερικά συνεπείς: αντιστοιχούν όλοι σε περίπου 3,2 ως 3,5 γραμμάρια καθαρού αζώτου ανά κιλό καρπού, δηλαδή 3,2 ως 3,5 κιλά αζώτου ανά τόνο. Η τιμή αυτή πέφτει μέσα στο δημοσιευμένο εύρος απαίτησης της κερασιάς, 1,4 ως 7,2 κιλά αζώτου ανά τόνο καρπού, στην πηγή, 2,7 ως 14,4 λίβρες ανά αμερικανικό τόνο [17]. Ο εμπειρικός κανόνας δηλαδή δεν συγκρούεται με τη βιβλιογραφία, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι έχει μετρηθεί χωριστά.

Μέγα λάθος: σύνθετο λίπασμα μετά τη συγκομιδή Είναι μεγάλο λάθος να προσθέσουμε σύνθετο λίπασμα μετά τη συγκομιδή, διότι ο φώσφορος θα δεσμευθεί ισχυρώς από τα επιφανειακά στρώματα του εδάφους και θα αδρανοποιηθεί, ενώ το κάλιο θα δεσμευθεί στα κολλοειδή του εδάφους, ειδικά στα βαριά εδάφη, ή θα ξεπλυθεί στα αμμώδη. Η πλευρά του αζώτου τεκμηριώνεται ρητά: «η εδαφική εφαρμογή αζώτου το φθινόπωρο δεν συνιστάται», σε αντίθεση με τη διαφυλλική [17].

Η εφαρμογή των ιχνοστοιχείων θα γίνει με σκευάσματα βορίου και ψευδαργύρου [18].

Πηγές: 16 17 18 21 26 28

Πού πάει η λίπανση στο μέλλον Όπου υπάρχουν σύγχρονα συστήματα άρδευσης και η παροχή νερού είναι διαθέσιμη όλο τον χρόνο, οι λιπάνσεις τείνουν να γίνονται με υδρολίπανση. Αυτό αυξάνει τον βαθμό χρήσης των λιπασμάτων, μειώνει τις μονάδες λίπανσης και παρέχει στα φυτά με χρονική ακρίβεια τα στοιχεία όποτε τα χρειάζονται. Η πρόβλεψη αυτή είναι εκτίμηση και όχι μετρημένο μέγεθος: δημοσιευμένη σύγκριση βαθμού χρήσης λιπασμάτων μεταξύ υδρολίπανσης και επιφανειακής λίπανσης σε κερασιά στις ελληνικές συνθήκες δεν εντοπίστηκε.

Ο φώσφορος, το στοιχείο-κλειδί

Το στοιχείο-κλειδί για τη σωστή εκκίνηση της παραγωγικής χρονιάς σε έναν κερασώνα είναι ο φώσφορος. Ο φώσφορος της βασικής λίπανσης δεσμεύεται ισχυρά στην επιφάνεια του εδάφους, με αποτέλεσμα να μην είναι διαθέσιμος στα φυτά. Ειδικά αν εφαρμοστεί νωρίς, το μόνο που πετυχαίνουμε είναι να τον αφήσουμε παρακαταθήκη στο χωράφι μας, χωρίς να δούμε όφελος στην καλλιέργεια.

Το μέγεθος του προβλήματος φαίνεται από τα ίδια τα ελληνικά δεδομένα: η ετήσια απομάκρυνση φωσφόρου μετρήθηκε σε μόλις 0,89 κιλά καθαρού φωσφόρου ανά στρέμμα, δηλαδή περίπου 2 κιλά P₂O₅ [16]. Απέναντι σε αυτό, μια βασική λίπανση με 30 κιλά 0-46-0 ανά στρέμμα βάζει στο έδαφος σχεδόν δεκατέσσερα κιλά P₂O₅. Η διαφορά δεν χάνεται, μένει στο έδαφος, αλλά σε μορφή που το δένδρο δεν προλαβαίνει να αξιοποιήσει τη χρονιά που την έχει ανάγκη.

Επιπροσθέτως, οι χαμηλές θερμοκρασίες του εδάφους την περίοδο της άνθησης και της εκκίνησης της βλάστησης περιορίζουν τη διαθεσιμότητα του φωσφόρου στο εδαφικό διάλυμα. Ο μηχανισμός αυτός δίνεται ως γεωπονική εξήγηση και όχι ως μετρημένο μέγεθος: ποσοτικοποιημένη μέτρηση για κερασεώνα σε ελληνικό ασβεστούχο έδαφος δεν εντοπίστηκε.

Επειδή η εφαρμογή του λιπάσματος με ενσωμάτωση στα 20 ως 30 εκ. θα καταστρέψει τις επιφανειακές ρίζες, η λύση που προτείνεται είναι μία από τις δύο:

Εφαρμογή έξτρα φωσφορικού μονοαμμωνίου με το σύστημα άρδευσης, στην εκκίνηση της βλάστησης. Η ποσότητα «100 γρ. ανά ρίζα» είναι εμπειρία πεδίου και δεν αντιστοιχεί σε δημοσιευμένη σύσταση· ρυθμίζεται με βάση την εδαφολογική ανάλυση και την ηλικία του δένδρου.
Δύο διαφυλλικές εφαρμογές φωσφόρου, προσοχή, όχι φωσφονικών ιόντων, δέκα ημέρες μετά την εμφάνιση των φύλλων. Και εδώ πρόκειται για πρακτική πεδίου· δημοσιευμένη δοκιμή διαφυλλικού φωσφόρου σε κερασιά με μετρημένη απόκριση δεν εντοπίστηκε.

Πηγές: 16

Τι αφαιρέθηκε από την αρχική μορφή του άρθρου, και γιατί

1. Η δραστική ουσία fenbuconazole. Αναφερόταν ως επιλογή για τον ψεκασμό στην πτώση των πετάλων. Ο έλεγχος στη βάση ιδιοτήτων φυτοπροστατευτικών του Πανεπιστημίου του Hertfordshire δίνει κατάσταση «Not approved» για τον Κανονισμό 1107/2009 και ημερομηνία λήξης «Expired» [3]. Η ουσία εξακολουθεί να εμφανίζεται σε αμερικανικούς καταλόγους για τη μονίλια της κερασιάς [10], γι' αυτό και είναι εύκολο να περάσει σε ελληνικό κείμενο. Δεν είναι επιλογή για ελληνικό κερασεώνα.

2. Οι υπόλοιπες δραστικές που κατονομάζονταν. Οι ουσίες cyprodinil, boscalid, pyraclostrobin, fluopyram, tebuconazole, trifloxystrobin, difenoconazole, fludioxonil, dodine, dithianon και captan είναι ουσίες σε ισχύ στην Ευρωπαϊκή Ένωση, για τη dodine [4] και το captan [5] επιβεβαιώθηκε χωριστά. Η έγκριση όμως είναι ανά σκεύασμα και ανά καλλιέργεια, και είναι εθνική. Καμία από αυτές δεν πρέπει να χρησιμοποιηθεί σε κερασιά χωρίς έλεγχο στη βάση του ΥΠΑΑΤ [1], όπου ελέγχονται ταυτόχρονα η δόση και ο χρόνος αναμονής. Τα ονόματα εδώ δίνονται για να καταλαβαίνει ο αναγνώστης τι ζητά, όχι ως συνταγή.

3. Αριθμοί που έφυγαν επειδή δεν βρέθηκε πηγή: «θειικός ψευδάργυρος 5 κιλά ανά στρέμμα», «προμαλίνη 1 προς 3 με πλαστική μπογιά», «captan εντός 20 ημερών από τον πολτό» (η τεκμηριωμένη τιμή είναι 14 ημέρες [8]), «νιτρικό ασβέστιο 3 κιλά ανά τόνο», «ουρία 4 ως 6 κιλά ανά τόνο διαλύματος», «αζωτούχος λίπανση 10 ως 15 κιλά ανά στρέμμα», «paclobutrazol 1 ως 2 γρ. στη ρίζα», «γαλαζόπετρα και διττανθρακική αμμωνία 1 προς 6», «γλυκίνη-βεταΐνη τουλάχιστον 70%».

4. Ισχυρισμοί που αντιστράφηκαν: το γιββερελλικό οξύ δεν μειώνει το σκάσιμο στον χρονισμό που περιγραφόταν, το αυξάνει [22] [24]· τα δίδυμα κεράσια δεν οφείλονται σε ελλιπή άρδευση αλλά σε θερμοκρασία της προηγούμενης σεζόν [29]· η ευαισθησία στην Drosophila suzukii δεν ξεκινά στο κόκκινο στάδιο αλλά με την πρώτη αλλαγή χρώματος [13]· και το captan δεν έχει τεκμηριωμένη μείωση της καρπόδεσης στον αγρό [9].

Τα σημεία που μένουν ανοιχτά

Κατά τον έλεγχο των πηγών, τα παρακάτω δεν βρέθηκαν σε καμία δημοσιευμένη εργασία και καταγράφονται ως ερευνητικά κενά, όχι ως γνώση:

Ελληνικά όρια βροχόπτωσης για το σκάσιμο του καρπού. Η μόνη τιμή που υπάρχει είναι των 38 χιλιοστών, από το Όρεγκον [22].
Ελληνική μέτρηση αποτελεσματικότητας ή ανθεκτικότητας στον χαλκό για το βακτηριακό έλκος της κερασιάς.
Όριο θερμοκρασίας επιφάνειας για ηλιοέγκαυμα σε κεράσι. Οι διαθέσιμες τιμές είναι της μηλιάς [30].
Δοκιμή πυριτικού καλίου ή οξειδίων του πυριτίου σε κερασιά, για σκάσιμο ή μετασυλλεκτική συμπεριφορά.
Μετρημένη κλίμακα αζωτούχου λίπανσης νεαρών δένδρων κερασιάς στις ελληνικές συνθήκες.
Πειραματική επιβεβαίωση των Προτάσεων 1 έως 5 ως προγραμμάτων λίπανσης.

Σημείωση για τα σκευάσματα Στο αρχικό κείμενο αναφέρονταν εμπορικές ονομασίες. Αντικαταστάθηκαν με τις δραστικές ουσίες, επειδή οι εγκρίσεις μεταβάλλονται ανά καλλιέργεια και ανά έτος, η περίπτωση της fenbuconazole [3] δείχνει ακριβώς πόσο γρήγορα. Χρησιμοποιούνται αποκλειστικά σκευάσματα εγκεκριμένα για την κερασιά, με τήρηση δόσεων και χρόνων αναμονής, όπως αυτά ισχύουν στη βάση του ΥΠΑΑΤ τη στιγμή της εφαρμογής [1].

Κλείνοντας Το παραπάνω εγχειρίδιο είναι ενδεικτικό και αποτελεί μία σύμπτυξη γνώσεων και εμπειρίας που έχουμε αποκτήσει επάνω στην κερασιά. Μπορεί να αποτελέσει έναν γενικό οδηγό, επάνω στον οποίο μπορούν να προστεθούν και άλλες παρεμβάσεις σύμφωνα με την εμπειρία του καθενός, και πάντα με τη σύμφωνη γνώμη κάποιου ειδικού επιστήμονα. Οι φυτοπροστατευτικές εφαρμογές γίνονται μόνο κατόπιν συνεννοήσεως με γεωπόνο και εφόσον υπάρχει πρόβλημα. Οι λιπάνσεις ενδέχεται να αποτύχουν όταν υπάρχουν άλλοι περιοριστικοί παράγοντες στο αγρόκτημα, για παράδειγμα κακός συνδυασμός ποικιλίας και υποκειμένου, ακατάλληλη σύσταση εδάφους, καταπονήσεις από φυσικά ή παθολογικά αίτια. Ο συγγραφέας απαλλάσσεται από οποιαδήποτε ευθύνη κακής χρήσης του εγχειριδίου αυτού.

7. Πηγές

Οι αριθμοί μέσα στο κείμενο παραπέμπουν στον παρακάτω κατάλογο. Όπου χρησιμοποιήθηκε μόνο η περίληψη και όχι το πλήρες κείμενο, αναφέρεται ρητά.

[1] Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, Κατάλογοι Φυτοπροστατευτικών Προϊόντων και Βιοκτόνων. Διεύθυνση Προστασίας Φυτικής Παραγωγής. Η μοναδική δεσμευτική πηγή για το αν ένα σκεύασμα είναι εγκεκριμένο στην κερασιά στην Ελλάδα, για την εγκεκριμένη δόση και για τον χρόνο αναμονής. Κάθε δόση και κάθε δραστική ουσία του άρθρου ελέγχεται εκεί πριν την εφαρμογή, γιατί οι εγκρίσεις μεταβάλλονται. Πλήρες κείμενο.
[2] ΥΠΑΑΤ, Περιφερειακό Κέντρο Θεσσαλονίκης, Προστασίας Φυτών, Ποιοτικού και Φυτοϋγειονομικού Ελέγχου: Γεωργικές Προειδοποιήσεις. Τεκμηριώνει ότι εκδίδονται δελτία γεωργικών προειδοποιήσεων ειδικά για την κερασιά της Κεντρικής Μακεδονίας, με φαινολογικό χρονισμό ανά έτος. Η πηγή στην οποία παραπέμπει το άρθρο αντί για ημερολόγιο μηνών. Πλήρες κείμενο.
[3] Fenbuconazole (Ref: RH 7592). Pesticide Properties Database (PPDB), Agriculture & Environment Research Unit, University of Hertfordshire. Τεκμηριώνει ότι η fenbuconazole έχει κατάσταση «Not approved» στον Κανονισμό 1107/2009 και ημερομηνία λήξης «Expired», το σοβαρότερο εύρημα του ελέγχου, καθώς η ουσία προτεινόταν ρητά στην αρχική μορφή του άρθρου. Πλήρες κείμενο.
[4] Dodine (Ref: BAS 365F). Pesticide Properties Database (PPDB), University of Hertfordshire. Τεκμηριώνει ότι η dodine είναι εγκεκριμένη ουσία στην Ευρωπαϊκή Ένωση, με λήξη έγκρισης 15/07/2026 και την Ελλάδα στον κατάλογο κρατών, σε επίπεδο ουσίας, όχι καλλιέργειας. Πλήρες κείμενο.
[5] Captan (Ref: SR 406). Pesticide Properties Database (PPDB), University of Hertfordshire. Τεκμηριώνει ότι το captan είναι εγκεκριμένη ουσία στην Ευρωπαϊκή Ένωση με λήξη 31/10/2039 και την Ελλάδα στον κατάλογο κρατών. Πλήρες κείμενο.
[6] Prohexadione-calcium (Ref: BAS 125W). Pesticide Properties Database (PPDB), University of Hertfordshire. Τεκμηριώνει ότι η ουσία είναι εγκεκριμένη στην Ευρωπαϊκή Ένωση με λήξη 31/05/2026 και ότι οι καταγεγραμμένες τυπικές καλλιέργειες είναι σιτηρά, χλοοτάπητας, μηλιά, αχλαδιά και αραχίδα, χωρίς κερασιά. Πλήρες κείμενο.
[7] Paclobutrazol (Ref: PP 333). Pesticide Properties Database (PPDB), University of Hertfordshire. Τεκμηριώνει ότι η ουσία είναι εγκεκριμένη στην Ευρωπαϊκή Ένωση με λήξη 31/08/2026 και την Ελλάδα στον κατάλογο κρατών, χωρίς να τεκμηριώνει χρήση σε κερασιά. Πλήρες κείμενο.
[8] Fruit and Leaf Injury. WSU Crop Protection Guide, Washington State University. Τεκμηριώνει το διάστημα των δύο εβδομάδων ανάμεσα σε captan και παραφινέλαια και τον κίνδυνο ζημιάς σε ευαίσθητες ποικιλίες, η τιμή που διόρθωσε το «20 ημέρες» του αρχικού κειμένου. Πλήρες κείμενο.
[9] Fungicide and Pollen Interactions. Pacific Northwest Plant Disease Management Handbook. Τεκμηριώνει ότι το captan μείωσε τη βλάστηση της γύρης κερασιάς στο εργαστήριο, αλλά ότι δεν έχουν αναφερθεί σημαντικές μειώσεις καρπόδεσης στον αγρό ακόμη και σε εφαρμογή στην πλήρη άνθηση. Πλήρες κείμενο.
[10] Brown Rot Blossom and Twig Blight, Cherry. UC IPM Pest Management Guidelines, University of California. Η κύρια πηγή για τον φαινολογικό χρονισμό της μονίλιας του άνθους: έναρξη στο στάδιο popcorn, επανάληψη ανά 14 ημέρες και ανά 10 σε έντονη βροχή, ευνοϊκές θερμοκρασίες 14,4 ως 25 °C, δηλαδή 58 ως 77 βαθμοί Φαρενάιτ στην πηγή. Δίνει επίσης τον αμερικανικό κατάλογο δραστικών, μέσα στον οποίο εμφανίζεται και η fenbuconazole. Πλήρες κείμενο.
[11] Cherry (Prunus spp.), Bacterial Canker. Pacific Northwest Plant Disease Management Handbook. Τεκμηριώνει τα παθογόνα, τον χρονισμό των χαλκούχων στη φυλλόπτωση και στις αρχές Ιανουαρίου, και, κρίσιμα, την ύπαρξη ανθεκτικών στον χαλκό στελεχών και τη σώρευση χαλκού στο έδαφος. Η πηγή που μετέτρεψε το «απαραίτητη εφαρμογή» σε ιεράρχηση κινδύνου. Πλήρες κείμενο.
[12] Cherry (Prunus spp.), Leaf Spot. Pacific Northwest Plant Disease Management Handbook. Η κύρια πηγή για τη βιολογία του κυλινδροσπορίου (Blumeriella jaapii) και για τον χρονισμό των εφαρμογών σε πτώση πετάλων, πτώση κάλυκα και δύο εβδομάδες αργότερα, καθώς και για τον κανόνα των δύο εφαρμογών ανά έτος από την ίδια ομάδα FRAC και τη χρησιμότητα μετασυλλεκτικών εφαρμογών σε υγρές χρονιές. Πλήρες κείμενο.
[13] Spotted-Wing Drosophila, Cherry. UC IPM Pest Management Guidelines, University of California. Τεκμηριώνει ότι η ευαισθησία του κερασιού στη Drosophila suzukii ξεκινά με την πρώτη αλλαγή χρώματος από πράσινο σε κίτρινο ή αχυρόχρωμο, και ότι η δειγματοληψία γίνεται σε 100 ως 200 καρπούς, η διόρθωση του «από το στάδιο του κόκκινου». Πλήρες κείμενο.
[14] San Jose Scale, Cherry. UC IPM Pest Management Guidelines, University of California. Τεκμηριώνει τον χρονισμό της επέμβασης στον καθυστερημένο λήθαργο με βάση το ιστορικό του κτήματος, τον έλεγχο με παραφινέλαια, και τις τρεις ως τέσσερις γενεές ανά έτος στην Καλιφόρνια. Πλήρες κείμενο.
[15] Development and Field Testing of a Spatial Decision Support System to Control Populations of the European Cherry Fruit Fly, Rhagoletis cerasi, in Commercial Orchards. Agronomy 9(10):568 (2019). Ελληνική εργασία σε εμπορικούς κερασεώνες της Αγιάς Λάρισας: μονογονικό έντομο, όριο ανάπτυξης 5 °C, ανάρτηση παγίδων στις 400 βαθμοημέρες από την 1η Φεβρουαρίου, όριο επέμβασης 10% των παγίδων, μείωση εφαρμογών κατά 75%. Η ελληνική βαθμονόμηση που αντικατέστησε τον μήνα. Πλήρες κείμενο.
[16] Assessing Nutrient Losses and Recycling in Sweet Cherry Orchards: A Yield-Based Approach. Agriculture 15(12):1312 (2025). Ελληνική μελέτη σε κερασεώνες των Γιαννιτσών Πέλλας, υποκείμενα MxM 14 και CAB-6P, ποικιλίες Early Bigi, Bigarreau Burlat και Lapins. Δίνει τις ετήσιες απομακρύνσεις 85,6 κιλά Ν, 42,7 κιλά Κ, 8,94 κιλά Ρ και 12,0 κιλά Mg ανά εκτάριο, τα 51,8 κιλά Ν και 6,2 κιλά Ρ ανά εκτάριο που μένουν στα κλαδοκάθαρα και στα φύλλα, και την ανακατανομή του καλίου από τα φύλλα στους καρπούς σε χρονιές μεγάλου φορτίου. Πλήρες κείμενο.
[17] Nutrient Management in Sweet Cherries. WSU Tree Fruit, Washington State University. Τεκμηριώνει το εύρος απαίτησης αζώτου 2,7 ως 14,4 λιβρών ανά αμερικανικό τόνο καρπού, τον ανταγωνισμό υπερβολικού καλίου με ασβέστιο και μαγνήσιο, το συνιστώμενο εδαφικό κάλιο 150 ως 300 mg ανά κιλό, τη σύσταση για διαφυλλικό και όχι εδαφικό άζωτο το φθινόπωρο, και τις οδηγίες φυλλοδιαγνωστικής δειγματοληψίας. Πλήρες κείμενο.
[18] Fall Nutrient Sprays in Tree Fruit. WSU Tree Fruit, Washington State University. Τεκμηριώνει τη δόση 2,2 κιλών αζώτου ανά στρέμμα, δηλαδή έως 20 λιβρών ανά ακρ στην πηγή, σε μία διαφυλλική φθινοπωρινή εφαρμογή, το όριο βιουρέτη κάτω από 0,25%, την αποτελεσματικότητα 30 ως 80% ανάλογα με τον καιρό, την υπεροχή της φθινοπωρινής έναντι της ανοιξιάτικης εφαρμογής βορίου με δόση 0,11 ως 0,18 κιλά βορίου ανά στρέμμα, και τη χρήση θειικού ψευδαργύρου στα πυρηνόκαρπα. Πλήρες κείμενο.
[19] Postbloom nutrient applications. WSU Crop Protection Guide, Washington State University. Τεκμηριώνει την απαίτηση για ουρία με λιγότερο από 0,25% βιουρέτη στις διαφυλλικές εφαρμογές. Πλήρες κείμενο.
[20] Zinc. WSU Tree Fruit, Washington State University. Τεκμηριώνει τη δόση 1,6 κιλών καθαρού ψευδαργύρου ανά στρέμμα, δηλαδή 14 λιβρών ανά ακρ στην πηγή, στους ψεκασμούς ληθάργου, ο μόνος αριθμός που στηρίζει τον χειμερινό ψευδάργυρο του άρθρου, και ότι η κερασιά είναι ιδιαίτερα ευαίσθητη στην τροφοπενία ψευδαργύρου. Πλήρες κείμενο.
[21] Nutrition, Micronutrients. Intermountain Tree Fruit Production Guide, Utah State University. Τεκμηριώνει ότι οι ελλείψεις ψευδαργύρου, σιδήρου, χαλκού, μαγγανίου και βορίου είναι συνήθεις σε εδάφη με pH πάνω από 7,7, ότι ο ψευδάργυρος δεσμεύεται ισχυρά και διορθώνεται διαφυλλικά, και ότι ο ψεκασμός ληθάργου είναι αποτελεσματικότερος όσο πιο αργά γίνεται, πριν ανοίξουν τα λέπια των οφθαλμών. Πλήρες κείμενο.
[22] Understanding and Preventing Sweet Cherry Fruit Cracking (EM 9227). Oregon State University Extension Service. Τεκμηριώνει τις δύο αιτίες του σκασίματος, το όριο των 38 χιλιοστών βροχής, τις έξι εφαρμογές ασβεστίου από τη σκλήρυνση του πυρήνα σε διάλυμα 0,1 ως 0,15%, και, κρίσιμα, ότι το γιββερελλικό οξύ μπορεί να ΑΥΞΗΣΕΙ το σκάσιμο όταν εφαρμοστεί στο αχυρόχρωμο στάδιο σε υψηλή βροχόπτωση. Πλήρες κείμενο.
[23] Cherry Rain Cracking. WSU Crop Protection Guide, Washington State University. Τεκμηριώνει τη συγκέντρωση 0,5 ως 1,0% CaCl₂ ως αποτελεσματική για τη μείωση του σκασίματος, και το στέγνωμα των καρπών με ανεμιστήρες ψεκαστικού ή ελικόπτερο μετά τη βροχή. Πλήρες κείμενο.
[24] Foliar Application of Calcium and Growth Regulators Modulate Sweet Cherry (Prunus avium L.) Tree Performance. Plants 9(4):410 (2020). Διετής δοκιμή στο Carrazedo de Montenegro Πορτογαλίας, ποικιλία Skeena σε Gisela 6: CaCl₂ 5 g/kg, GA₃ 10 mg/L, γλυκίνη-βεταΐνη 1 mL/L. Τεκμηριώνει ότι οι ψεκασμοί δεν επηρέασαν σημαντικά τον δείκτη σκασίματος, αλλά ότι το GA₃ τον ΑΥΞΗΣΕ και στις δύο χρονιές. Πλήρες κείμενο.
[25] Towards precision spray applications to prevent rain-induced sweet cherry cracking: understanding calcium washout due to rain and fruit cracking susceptibility. Scientia Horticulturae. Τεκμηριώνει ότι το ξέπλυμα του ασβεστίου αυξάνεται γραμμικά με τη βροχή και φτάνει έως 72% στα 10 χιλιοστά, ενώ στα 2,5 και 5 χιλιοστά μένει γενικά κάτω από 50%, στις ποικιλίες Selah, Skeena και Rainier. Ο λόγος για τον οποίο οι ψεκασμοί ασβεστίου δεν αποδίδουν πάντα. Περίληψη, το πλήρες κείμενο δεν ήταν προσβάσιμο.
[26] Calcium Sprays and Crop Load Reduction Increase Fruit Quality and Postharvest Storage in Sweet Cherry (Prunus avium L.). Agronomy 12(4):829 (2022). Δοκιμή στη Χιλή, ποικιλία Lapins σε υποκείμενο Colt: CaCl₂ 0,8% στις 26, 39 και 62 ημέρες από την πλήρη άνθηση. Η πρώτη εφαρμογή έδωσε 7% μεγαλύτερη συνεκτικότητα στη συγκομιδή, ενώ οι εφαρμογές στις 39 και 62 ημέρες μείωσαν το σκάσιμο στα αραιωμένα δένδρα. Πλήρες κείμενο.
[27] Enhancing Cracking Resistance and Post-Harvest Quality of Sweet Cherries (Prunus avium L.) Through Calcium and Potassium-Based Foliar Treatments. Horticulturae 11(1):30 (2025). Δοκιμή στο Lagnasco Πιεμόντε Ιταλίας, ποικιλία Regina: τέσσερις εφαρμογές σκευασμάτων ασβεστίου και καλίου από την έκπτυξη των οφθαλμών έως την καρπόδεση, με μειωμένο σκάσιμο, μικρότερη απώλεια βάρους και μεγαλύτερη συνεκτικότητα μετά από 14 ημέρες στους 2 °C. Πλήρες κείμενο.
[28] Sweet cherry rootstocks for the Pacific Northwest (PNW 619). A Pacific Northwest Extension Publication. Η κύρια πηγή για τα υποκείμενα: Gisela 5 στο 50 ως 60% του πλήρους μεγέθους με 124 ως 198 δένδρα ανά στρέμμα και ανάγκη καλής στράγγισης, Gisela 6 στο 80 ως 85% με συγκομίσιμη παραγωγή στο τρίτο φύλλο και πλήρη στο πέμπτο, Maxma 14 στο 85 ως 90% με αντοχή στη χλώρωση σιδήρου των ασβεστούχων εδαφών, και CAB-6P πιο ευαίσθητο στο βακτηριακό έλκος από το Mazzard. Πλήρες κείμενο.
[29] When and How to Reduce Doubling in Sweet Cherry. WSU Tree Fruit, Washington State University. Τεκμηριώνει ότι τα δίδυμα κεράσια οφείλονται σε υψηλή θερμοκρασία της προηγούμενης σεζόν, με κρίσιμο παράθυρο τέλη Ιουλίου ως αρχές Σεπτεμβρίου για την ποικιλία Bing, και ότι το φαινόμενο δεν σχετίζεται με την υδατική καταπόνηση του δένδρου. Δίνει επίσης τις μειώσεις 50% με εξατμιστική ψύξη, 37% με σκίαση 20% και 45 ως 52% με καολίνη. Πλήρες κείμενο.
[30] Apple Sunburn. WSU Crop Protection Guide, Washington State University. Τεκμηριώνει τις δόσεις καολίνης 2,8 ως 5,6 κιλών ανά στρέμμα με τουλάχιστον τρεις εφαρμογές, τη μείωση των συμπτωμάτων έως 50%, και τα όρια θερμοκρασίας επιφάνειας καρπού 51,7 °C για νέκρωση και 46,1 ως 48,9 °C για καφέτιασμα. Οι τιμές αφορούν μηλιά, όχι κερασιά. Πλήρες κείμενο.
[31] Αγρότυπος, βάση φυτοπροστατευτικών και γεωργικών δεδομένων. Η προέλευση του πίνακα απομάκρυνσης θρεπτικών ανά τόνο προϊόντος (8 κιλά Ν, 2 κιλά P₂O₅, 5 κιλά K₂O, 1 κιλό Mg) που υπήρχε στην αρχική μορφή του άρθρου. Εμπορική πηγή, όχι έρευνα· παρατίθεται ως τέτοια και ελέγχεται απέναντι στην ελληνική μέτρηση. Πλήρες κείμενο.